Bài viết khái quát về quá trình ra đời, mục đích của Pháp khi thành lập Viện Viễn Đông Bác Cổ hay chức năng , nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và một số hoạt động của Viện.
Trang 1M[$^ vriar UONG B A C CO P H A P d TI$rt NA91
(1900 - 1957>
LUU THI PHl/ONG LOAN
Vien Viin Ddng Bae Co (edn ggi
Trudng Viin Ddng Bae Cd') la mgt
trong nhQng cd q u a n nghien cQu khoa hge
nhan van ldn tren the gidi, nghien cQu ve
cac dan toe vung Vien Ddng dQdc ra ddi
theo Nghi dinh ngay 15-12-1898 nhUng
de'n thang 1-1900 mdi ed ten ggi ehinh thQc
va ngay 20-11-1901, Vien dQdc the ehe'hda
do Sic lenh eua Td'ng thd'ng Phap ban hdnh
Trong giai doan 1900-1957, Vien Viin Ddng
Bae Cd da edng bd' nhieu edng trinh nghien
cQu khoa hge cd gia tri ldn ddi vdi lich sQ van
minh Ddng DQdng va Ddng A Ddi vdi Viet
Nam, cae cdng trinh nghien cQu cua Vien
ddng vai trd quan trgng, cung ca'p cae chQng
cQ va thdng tin lien quan de'n lich sQ hinh
thanh cac nen van hda - van minh Viet Nam
cung nhu da xay dung dUde mgt kho tU lieu,
cd vat, tranh anh do so ve cae thdi ky lich sQ
eua ede dan toe tren khap vung mien da't
nQdc Viet Nam Bai viet nay gidi thieu khai
quat ve qua trinh ra ddi, mue dieh eua Phap
khi thdnh lap Vien Vien Ddng Bae Cd', hay
chQe nang - nhiem vu, ed ca'u td' chQe va mdt
so'boat ddng eua Vien
1 Q u a t r i n h r a d d i c u a V i e n V i e n
D o n g B a e Co v a m u c d i c h ciia thvfc
d a n P h a p k h i t h a n h l a p V i e n V i e n
D o n g B a e Co
NgQdi P h a p cd mdi q u a n tam, tim hieu
ve phudng Ddng tQ k h a sdm Ngay tQ the
ky XVI, XVII, cae n h a truyen giao da dat chan len vung da't nay The ky XVIII, Napoleon Bonaparte trong cugc vien chinh
Ai Cap da khdng quen m a n g theo mgt phai doan khoa hge de nghien cQu, ghi ch6p ve cae vung d a t mdi GiQa the' ky XIX, de xuc tie'n cdng cudc xam iQdc Viet N a m va md rdng anh hQdng d vung Vien Ddng, cac n h a
c i m quyen P h a p da d a t len vai dgi ngu cae
n h a khoa hge P h a p mgt trgng trach la phai quan t a m va nghien cQu ve xQ sd nay Khd
k h a n eua ngUdi P h a p luc nay la sd' lUdng eac n h a kbda hge hieu bie't ve Viet Nam edn
It va nhQng hieu bie't eua hg cdn b a n hep khi dQng trUdc mgt da't nUdc cd nen van minh h a n g n g a n n a m trong lieh sQ Mat khae, trUde n a m 1898, dgi ngu cac nha
"Viet Nam hoc" cila P h a p lai bao gom nhieu
t h a n h p h i n khae n h a u : ST quan h a n g hai,
n h a binh, n h a t r u y e n giao va ca mdt sd quan chQc dan sQ eua Nha nQdc thuge dia
Hg ed the thdng thao tie'ng Viet hay cd d i u
de uyen bae nhQng hg ehi la nhQng "nha bde hge lam thdi" khi p h a i thUe thi nhiem
vu nghien cQu ve mdt linh vQe khdng thudc chuyen mdn cua minh (1) H a n che'nay dQa tdi mgt he qua ta't yeu la nhQng hieu bie't
• Th.S TrUdng THPT Vinh Yen, Vinh Phiic
Trang 2Vien Vien E6ng Bae cd Phap 73 cua ngudi Phap ve Viet Nam la ehUa day
du, khdng dap Qng dUde nhQng ddi hdi ma
gidi cim quyen Phap dat ra Sil hieu bie't
thieu diy du dd khie'n thilc dan Phap
khdng the dUa ra mdt ehinh sach cai tri,
boc lot hieu qua d thuge dia Vi the, ddi vdi
gidi cim quyen Phap luc nay la e i n thie't
phai lap ra eac ed quan, td' chQe nghien cQu
khoa hge nham tac ra mdt ddi ngu cac nha
bae hge chuyen nghiep va trien khai eac
chudng trinh nghien cQu, tim hieu lieh sQ
-van hoa va nhQng die'm ehu chd't cua Nha
nudc Viet Nam, phuc vu eho edng cuge
thdng tri eua thilc dan Phap Dd la xet tren
phudng dien cac nha cam quyen Phap
Xet tren phUdng dien eac nha khoa hge
Phap, mdt thUe te thu vi la, cang tie'p xuc
va nghien cQu ve Viet Nam khie'n cae hge
gia Phap cang hi ldi cud'n trude nen van hda
- van minh day sfle thuye't phuc cua ngudi
Viet Nam 1890, trong sdch Hoi ky An
Nam, Bailie da viet rang: "Van minh Ddng
phudng lau ddi hang nghin nam, ed mdt
nen phap ehe, nghe t h u a t van hda, nhQng
anh hung va con ngUdi dung cam, da trd
thanh nhQng qudc gia ed mgt nen chinh tri,
to chQc chinh quyen hoan chinh de ngUdi
Phap chung ta khi tie'p xuc e i n phai can
trong va tdn kinh" (2)
NhQng phat hien, nghien cQu ed gia tri
cua cae hge gia Phap khie'n hg n h a n tha'y
rang: Ngudi Viet Nam dang sd hQu nen van
minh dae sic nhUng thdi gian va sU tan
pha ciia thien tai eung n h u viec ehua y
thdc ve giQ gin gia tri van hoa eua ngudi
dan ban xQ dang lam cho nhQng di san dd
diing trude nguy ed bi mai mdt Nam 1897,
sau nhieu phat hien ve cac kie'n true thap d
Binh Dinh, Charles Lemire la ngudi dau
tien de xudng viee t h a n h lap mgt ed quan
nghieu cQu va bao quan nhQng di tieh lieh
sit cua Ddng Dudng Tai hgi nghi Ddng
phudng hge hgp d Paris, dQ an eua Charles
Lemire va Pierre Lefevre Pontalis da dudc thdng qua va de len Bd Giao due de thong bao eho toan quyen Ddng Dudng thi hanh Nam 1898, toan quyen Ddng Dudng P.Doumer da t h a n h lap phai doan khao ed' hge thudng true tai Ddng Dudng De'n thang 1-1900, td' chQe nay dUdc ddi ten thanh Vien Vien Ddng Bae Cd' Phap (cdn ggi TrUdng Viin Ddng Bae Cd' Phap), cd tru
sd tai Sai Gdn Sau dd khong lau, thang
12-1901, Vien chuyen tru sd ra Ha Ngi Tru sd dat tai ba ngdi nha nhd d phd Gambetta (nay la phd T r i n Hung Dao) va d sd 3 phd Thd Nhudm Vien edn dUde danh rieng eho mgt ngdi nha lam ndi trien lam ve bao tang hge d khu Da'u Xio - Ha Ndi Td't nhien, trQdc yeu c i u cua gidi c i m quyen Phap luc ba'y gid, viec t h a n h lap Vien Viin Ddng Bae
Cd Phap cua toan quyen P.Doumer eung khdng nam ngoai muc dich "khai hda van minh" va "tim hieu ro hdn de eai tri td't hdn" d Viet Nam eung nhu Ddng Dudng
2 Chiifc n a n g - N h i e m v u ciia Vien
V i e n D o n g B a e Co
Vien Vien Ddng Bde Co' Phdp hay TrUdng Vien Ddng Bde Co Phdp la hai each
ndi cua cum tQ tie'ng Phap Ecole Francaise
d'Extreme - Orient (ggi t i t la EFEO) Du
ggi la TrUdng hay Vien thi ed quan nghien
cQu khoa bgc nay ehi cd mdt ehQc nang duy
nha't la nghien ciu lich si vdn hda vd cdc
nen vdn minh cua cdc ddn tgc viing Vien Ddng, chil khdng thQc hien chQe nang dao
tao nhu cac trudng khae theo ten ggi cua
nd
Nhiem vu eua Vien Viin Ddng Bae Co
dUdc quy dinh trong dieu 2 - Nghi dinh ve
quy che doi vdi doan khao co hoc Ddng DUdng dang tren Cong bdo Dong DUdng
nam 1899:
1 Thdm do khao cd vd ngi vdn tren todn bdn dao Trung - An, Uu tien bang mgi
Trang 374 Rghien cOru Lich sit s6 9.2003
phudng tien de'n cdc kie'n thic lich si, cdc
cong trinh kie'n true vd phUdng ngi
2 Gdp phdn vao viec nghien ciu chuyen
sdu cdc vung vd cdc nen vdn minh ldn can:
An Do, Trung Hoa, Malaysia (3)
Vdi vai trd la td' ehQc chuyen nghien cQu
ve chau A, t h u n h a n , kiem ke va p h a n tieh
nhQng yeu td' eiia cae nen van hoa d luc dia
ehau A, Vien Vien Ddng Bae Co' edn cd
tham vgng md rdng tri thQc ve ehau A vUdt
ra khdi ndi dung va phUdng p h a p nghien
cQu cua eac n h a Ddng phUdng hge Tay Au
trUde dd
Ngoai nhQng nhiem vu ed't ye'u dd, Vign
Vien Ddng Bae Cd edn la ed quan thQa
h a n h mgt so' nhiem vu ma ehinh quyen
Phap giao phd nhU: Tu v i n khoa hge eho
nhieu td chQe ehinh quyen, van hoa - Uy
ban danh t h i n g , Sd du lich, Hdi Dia ly Ha
Ndi; cat cQ mdt t h a n h vien t h a m gia cdng
tae giang day d cae trUdng hge cua chinh
quyen P h a p lap ra: Dai hge Ddng Dudng,
Cad d i n g Van kbda Ha Ndi
3 Cd c a u t o c h i l e c u a V i e n V i e n
D o n g B a e Co
Dieu 3, 4, 5 trong Nghi dinh ve quy che'
doi vdi dodn khdo co hoe Dong DUdng dang
tren Cdng bdo Ddng DUdng n a m 1899 eung
ghi ro ve cd ca'u td' ehQc cua Vign Vien Ddng
Bae Cd':
Dieu 3
Dodn cd mgt Gidm doc, do dng Todn
quyen bo' nhiem theo sU gidi thieu cua Vien
Nghien ciu Vdn khdc
Gidm dd'e dUdc bo' nhiem trong thdi han
Id 6 ndm vd cd the gia han nhiem vu cua
Gidm ddc:
1 Chi dgo vd tham gia gidng day, phdi
cd trinh do tie'ng Phan vd tie'ng Pali vd phdi
bie't thiic hdnh khao co, ddo tgo nhing
ngudi chdu Au hay bdn xi de hg cd dUdc
phUdng phdp Idm viec tdt vd du ndng lUc
cdng tdc mot cdeh hiu ich tren cae cong trinh khdo co
2 Lanh dgo vd kie'm tra viec hge tap vd cong viec cua nhing ngUdi dUdc trd cdp se dUdc neu ra d dieu 4
Vi mue dieh dy, Gidm ddc dUde quyin lap ra cdc phong ban tgo nguon cdn thiei nhu Thu vien, Bao tdng; thdnh lap vd chi dgo mgt dn phdm trong dd dang cdc edng trinh cua Dodn dUdc dUa len trUc tiep, tap hdp tdt cd nhing gi co the vd khuyen khieh ben ngoai bang cdch cho nhiing ldi khuyen, nhing kinh nghiem neu tdc gid cdn
Dieu 4
Chic vu phd dodn phdi Id nhing ngUdi Phdp duac hudng lUcfng, dUdc sii ehi dinh cua Vien Nghien ciu Van khae, sdlUdng co the thay doi theo hodn canh vd thdi cugc, khong dUdc qud 3 ngUdi trong moi trUdng hdp thdi diem thay doi
Dieu 5
Hdng ndm, Gidm dd'e phdi gii bdo cdo chi tie't len ong Todn quyen Ddng DUdng vi cdc cdng viec cua Dodn, cdc dn phdm dang Idm vd cdc dii dinh, hogt dgng cua cdc thdnh vien vd ndi chung tdt cd nhing gi co lien quan de'n ket qud vd tieh trien khoa hoc Bdo cdo ndy se dUdc vien Todn quyin thong bdo de'n Vien nghien ciu qua Bg gido due Vien nghien ciu se trao dd'i thdng tin vdi Gidm doe qua dd Vien se xi ly va thdng bdo nhing quan die'm hoac cho y kien (4)
Ve bg mdy n h a n sQ, dQng dau Vien Viin Ddng Bae Cd la Giam dd'e va Phd giam ddc deu la ngQdi P h a p Giam dd'e cua Vien phai
do Toan quyen Ddng DQdng bd' nhiem vdi
SQ gidi thieu eiia Vien Nghien cQu Van khac Phd Giam dd'e do Vien Nghien cQu Van khae ehi dinh T h a n h vien ciia Vien bao gdm eac n h a khoa hge P h a p va Vift Nam chuyen sau ve Ddng phudng hoc, ngdn ngQ hge, di tich, van hoa, my t h u a t cua
Trang 4Vien Vi^n E6ng Bae ed Phap 75
Dong DQdng Hg deu phai dap Qng ddi hdi
nhit dinh ve b i n g ca'p va trinh do chuyen
mon trUdc khi lam cdng tae vien eua Vien
Cac nha khoa hge Viet Nam lam viee va
nghien cQu eung vdi ngUdi Phap n h i m hai
muc dieh rd rang la tim kie'm mdt kie'n thQc
mdi, phQdng phap nghien cQu khoa hge mdi
cua phUdng Tay va dUa vad nhQng nghien
cQu khoa hge a'y de hieu biet ve di san van
hoa - lich sQ cua dan toe minh
Nim trong he tho'ng quan ly hanh chinh
va chuyen mdn eua Vien Vien Ddng Bae Cd'
CO cae Vien Bao tang, Thu vien va Tap san
rieng cd ten ggi "Tap san Vien Viin Ddng
Bae Cd" (Bullentin de I'Ecole Francaise
dExtreme Orient - ggi t i t la BEFEO)
Nhim bao quan va lUu giQ ede hien vat
thu thap duge treng qua trinh nghien cQu,
Vien Viin Ddng Bae Cd' da xay dUng he
thdng cae bao tang tren ea nUdc 6 Ha Ndi,
bao tang Louis Finot duge xay dung quy md
vao nam 1926 va khanh thanh nam 1932
Ben canh dd, Vien edn xay dUng va quan ly
he thd'ng eac b i o tang: Bio tang Khdme d
Phndm penh (thanh lap 1906), Bao tang Cd'
vat Cham d Da N i n g (thanh lap 1918), Bao
tang Lao d Vieng Chan (thanh lap 1925),
Bao tang Khai Dinh d Hue (thanh lap
1927), Bao tang Sai Gdn (thanh lap 1929)
Ngay tQ khi Vien Viin Ddng Bae Co' ra
ddi, ThQ vien rieng cua Vien da dUde thanh
lap nhim tap hdp, sUu t i m mgi tai lieu, ke
ca nhQng a'n p h i m va nhQng van b i n chUa
dUdc a'n thanh, nhQng ban vie't tay thudc
linh vQc khoa hge xa hdi - nhan van, tranh
anh, ban do eung cae ddn vi bao, tap ehi
Mgt a'n p h i m mang ten Tap san Vien
Viin Ddng Bde Co (BEFEO) dUde ra m i t
thudng nien 1 nam 1 sd' n h i m dang tai cae
cong trinh nghien cQu cua Vien Mae du la
mot tap san chuyen vi Triet hge va Khao ed
hoc nhQng da dang tai rgng rai nhieu edng
trinh nghien cQu ciia cac hge gia trong cae linh vQc khoa hge xa hdi - nhan van nhQ: Dan tdc hge, SQ hge, Ngdn ngQ hge, Tdn giao, Nghe thuat Dae biet tap san edn danh rieng mdt mue ve "thdi sQ chau A" vdi nhQng bai vie't lien quan de'n eac va'n de chinh tri nhU: Thanh edng cua Tdn Trung Sdn d Trung Qud'c, hay nhQng cuge dinh cong ldn, nhQng tin tQc boat ddng cila cae dang phai d An Dd Tuy nhien, nhQng thdng tin nhu vEly ehi it lau sau dd da bi ehinh quyen thUc dan kiem seat va ban ehe
4 H o a t d o n g c u a Vien Vien D o n g
B a e Co' giai d o a n 1900 - 1957
Ngay sau khi thanh lap, Vien da trie'n khai heat dgng sdi ndi tren cae mat: edng tac nghien cQu khoa hoc; Cdng tac dieu tra, sQu t i m va iQu giQ ngudn tU lieu, hien vat; Cdng tae bao quan va trung tu cae di tieh lich sQ
Nghien citu khoa hoc la linh vUe boat
ddng thu dUde nhieu thanh tvtu nha't eua Vien Vien Ddng Bae Co' Qua hdn 50 nam, Vien da trien khai nghien cQu tren h i u
k h i p eac linh vQc eua khoa hge xa hdi -nhan van: Khao ed hge, Dan toe hge, SQ hge, Ngdn ngQ hge, Tdn giao, VSn hge, Dia
If, Nghe thuat Vdi ndi dung tap trung tim
hieu lieh sQ va nhQng ye'u td' van boa ehu chd't eua dan tdc Viet Nam thdng qua phQdng phap nghien cQu hieu qua, da dang: ThQc dia, dien da tren khap eac vQng mien xa xdi cua Viet Nam ke't hdp vdi ghi chep, khai quat, giam dinh, dieu tra Ket qua cua nhQng boat ddng nghien cQu khoa hge ben bi la sQ ra ddi eua nhQng cdng trinh khoa bgc gia tri dQdc edng bd' tren tap san, eac tap chi hay la nhQng cud'n saeh ldn Trong sd' dd, nghien cQu ve Viet Nam nhanh chdng chiem mot p h i n quan trgng nhu la mgt Uu tien (chiem 1/4 tdng so' eac edng trinh) BQe tranh qua khQ ciia dan tgc
Trang 575 Rghien ciJru Lieh sit s6 9.2009 Viet Nam dQdc k h i e hga t r e n nhieu khia
canh: eac nen van hda khad cd, va'n de
ngudn gd'c, qua t r i n h dQng nQdc; Cac dae
diem ve ngdn ngQ, tin ngQdng dan gian;
nhQng phong tue, t a p quan va nhQng net
van boa ed' truyen dac sac ciia lang xa ndng
thdn Viet Nam ta't ca deu dQdc tie'p can
va k h a m pha mgt each mdi me, dgc dao
NhQng khai niem quan trgng ddi vdi lieh sQ
van minh Viet N a m nhU: Vdn hda Hod
Binh, Vdn hda Bae Scfn, Vdn hod Dong
Scm, Vdn hod Sa Huynh lan d i u tien
dude bie't de'n thdng qua nhQng nghien cQu
cua cae nha khao eo Vien V i i n Ddng Bae
Cd' Vien da xuat ban ThQ mue H a n - Ndm
quan trgng dau tien eua E.Gaspardone,
cdng t r i n h nghien cQu quy md ve tdn giao
tin ngudng Viet N a m eua L.Cadiere, nhQng
ban ve kie'n tnie va cac cdng trinh khao ta
ti mi eua L.Bezacier, H.Parmentier NhQng
trd'ng ddng Viet ed' ghi da'u t r i n h dd cao eua
nen Van minh sdng Hdng eung lan dau tien
dUdc gidi thieu mdt each trang trgng tren
Tap san Vien Vien Ddng Bde Cd va trong
cae edng trinh nghien cQu eua nhieu hge
gia ten tudi
Cae edng t r i n h nghien cQu da ghi da'u
ten tudi eua ddi ngu ede n h a khoa hoc P h a p
va Viet Nam, nhQ: Ldopold Cadiere, Gusta
ve Dusnoutier Ldoonard Aurousseau,
Henri Parmentier, Henri Maspero,
Maurice Durand, Madeleine Colani, Louis
Bezaeier, T r i n Han Ta'n, T r i n Van Giap,
Nguyin Van Huyen, Nguyen Van To'
Diiu tra, sUu tdm vd lUu giU nguon tU
lieu, hien vdt, Vien Vien Ddng Bae Cd' da
tie'n h a n h dieu tra, sQu t a p ed he thd'ng
NhQng hien vat ed ngudn gd'c tQ k h a p mgi
ndi dUdc dUa vao luu giQ tai eac Bao t a n g
eua Vien nhU: Trd'ng ddng, cae ban dieu
khae Cham - Khdme, ede khudn tUdng ban
than eua nhQng dan tgc khac n h a u cung
vdi eac edng cu nghe det, gudng nude
nhQng con t h u y e n ddc mgc, xieh tay, do
t r a n g sQc, vu khi ThU vien Vien V i i n Ddng Bae Cd' eung da sQu t a m va lUu giQ mgt kho sach dd so Ti'nh de'n n a m 1957, so" tai lieu va a n p h a m ciia T h u vien gdm: Saeh chQ L a t i n h hdn 36.000 cuon, sach Viet van t r e n 1.000 cud'n, saeh H a n - Ndm hdn 4.000 eudn, saeh H a n Van ed' t r e n 33.000 cud'n, saeh N h a t Ban 10.000 eudn, ban dd 2.070 td; van bia 22.500 td; hQdng Qdc (ehQ H a n : 4.700 t a p , chQ Viet 4.000 tap); a n h chup 70.000 chie'c (5)
Khdng chi p h a n a n h sQ dd so, phong phu
ve so' iQdng, kho sach ciia Vien cdn chQa dQng gia tri ngi dung thdng tin va kie'n thQc van boa, khoa hge dac biet quy gia Dd
la ngudn tQ lieu vd gia cho nhQng nghien cQu ve Viet N a m dUdc p h a t h u y qua nhieu the he
Bdo quan va trung t u eac di tieh lich sii -van hda, Vien V i i n Ddng Bae Co' da tien
h a n h khao sat, dieu tra, p h a t hien, xay dQng
hd sd, nghien cQu va gidi thieu nhieu di tich tieu bieu d cac nUdc Ddng DUdng Hdn 1.200
di tich lich sQ - van hoa ciia ba nUdc Vigt Nam, Lao, Campuchia da chi'nh thQc dUdc cdng n h a n xep hang, khdi phuc gia tri vSn hoa 401 di tich lich sii dUdc xep hang n i m tren lanh tho Viet N a m gdm h a u bet la cac cong trinh kie'n true nhU: Den, mie'u, dinh, chua, lang mg, t h a n h quach thuge van hda ngQdi Viet; NhQng di tich den, thap, bia, tUdng thuge a n hda Cham; nhiing di tich thudc v a n hda P h u N a m va Khdme NhQng
di tieh lieh sii eua H a Ndi dQdc xep hang vao thdi gian nay gdm: Den Quan T h a n h , den Ngge Sdn, chua Tra'n Qud'c, chua Ly Qud'c
SQ, chQa Mdt Cdt, den Bach Ma Ben canh
do, Vien Vien Ddng Bae Cd cdn de nghi len toan quyen Ddng Dudng cho thUc thi viee trung tu nhieu di tich lich sQ q u a n trgng nhQ: v a n mie'u Qudc TQ Giam (1918 - 1920), ehua Mdt Cdt (1922), chua But Thdp va
Trang 6Viin Vien Bdng Bae cd Phap 77
chua Phat Tich (1930); Ddng thdi, eung eo'
mgt so thap Cham, ve ghi hang tram di tich
Viet va Cham
Khi Viet Nam gianh t h i n g ldi trong cudc
khang chien chdng Phap (1954), Vien Vien
Dong Bae Cd' khdng cdn dieu kien tie'p tue
nghien cQu d Viet Nam nen da chinh thQc
ban giao lai eho cd quan ehQc nang Viet
Nam va rut ve nude nam 1957 Vien da tie'n
hanh ban giao toan bg cd sd vat cha't (gdm
thu vien va eac bao tang) va kho tU lieu,
hign vat trong bd sUu tap cua Vien cho cd
quan chQe trach Viet Nam Va tQ dd tdi
nay, thu vien vdi kho saeh khdng Id, cac
bao tang vdi sd' lUdng hien vat phong phu
va cac cdng trinh nghien cQu dUde dieh ra
nhieu thQ tie'ng, tai ban nhieu lin da
dUdc nhieu dee gia va eac nha nghien cQu
thudng xuyen lui tdi Nam 1993, khi quan
h? Viet Nam va Phap cd nhQng bQdc phat
trien mdi Van phdng dai dien eua Vien
Vien Ddng Bae Cd' Phap (EFEO) da dQdc
tai lap tai Ha Ndi Dd la mgt cd hgi thuan
l(ji de Vien tie'p tuc trien khai nhieu chQdng
trinh nghien cQu trgng diem ve Viet Nam
Tren cd sd tim hieu nhQng net khai quat
ve Vien Viin Ddng Bae Cd' Phap d Viet
Nam giai dean 1900 - 1957, cd the rut ra
mgt s d n h a n xet nhQ sau:
Thi nha't, muc dich cua ehinh quyen
thi,(c dan khi lap ra Vien Viin Ddng Bae Cd'
khong gi khae la n h a m tim hieu tQdng tan
vi dan tgc Viet Nam de tQ dd de ra nhQng
chinh sach cai tri hieu qua Ddng thdi,
thong qua ed quan nghien cQu khoa bgc
nay, thile dan Phap edn cd tham vgng
khuech trQdng anh eua van hda - van minh
Phap ddi vdi cac dan toe Ddng DQdng va
cuoi cung la de ea ngdi edng lao "khai hda
van minh" eua ngQdi P h a p ddi vdi cac dan
toe thuge dia Ban t h a n toan quyen
P.Doumer - Ngudi da ky nghi dinh thanh
lap Vien Viin Ddng Bae Co', eung khdng gia'u ndi sQ tam d i e khi ndi ve ed quan nghien cQu khoa hge nay: "Tdi ra't tQ hao ve ngdi trudng nay, ve vi tri eua nd trong the gidi khoa hge Ca n h a n tdi khdng bao gid quen dUde ldi ndi cua mdt nha bae hge ldi
lac eua the ky trUdc - Nhing ldi ich do
khoa hoc mang lgi se dn sdu vao ldng ngUdi hdn bdt ci ldi ich nao khdc md chung ta dd mang lgi cho hg" (6)
Cac nha khoa bgc Phap khi edng tdc vdi chinh quyen Phap du it hay nhieu, edng tac nghien cQu eua hg la de phuc vu cho muc dieh a'y Cd the ndi, mue dieh ban dau eiia
hg khdng hoan toan la mue dieh khoa bgc NhQng trong qua trinh tim hieu lich sQ va van hda Viet Nam, tie'p can vdi nhieu ddi tUdng nghien cQu vdi thUe te' eua xa hdi d tQng dia phQdng, hg da bi ha'p d i n trQdc mdt nen van hda, van minh ddc dao va khdng kem p h i n tinh te eua dan tdc Viet Cae nha khoa hge Phap nghien cQu vdi mdt niem say me va vdi mue dich khoa hoc thQc
sQ nghiem tuc Ket qua eua nhQng boat dgng ben bi, nha't quan va cd phudng phap eua Vien Viin Ddng Bae Co' da dUa tdi si,!
ra ddi cua nhQng cdng trinh nghien cQu ed nhieu gia tri va khdi tQ lieu dd so ve lieh
sQ, van boa va van minh Viet Nam Khaeh quan ma ndi, viec lam eua eac nha khoa hge Vien Viin Ddng Bde Co' da vQdt ra ngoai y dd eua thile dan Phap NhQng thanh tQu nghien cQu eua hg ve lieh sQ, van hda, van minh Viet Nam da de lai nhQng gia tri khoa bgc quy gia va nhan van sau sic
Thi hai, trong edng tae nghien cQu khoa
hge, Vien Viin Ddng Bae Cd' da trien khai nhQng ndi dung nghien cQu vdi m\ie dich khoa hge ro rang eho tQng nganh cy the: TQ nhQng nghien cQu ve khao ed tien sQ d Vigt Nam den lich sQ dung nUde eua eac dan tdc
Trang 77a Rghien curu Lich siSr stf 9.2009 tren lanh thd' Viet Nam va nhQng dae diem
ve ngdn ngQ, loai hinh cQ tru, tin ngudng
cua cac dan tdc NhQng ndi dung nghien
cQu trong h i u b e t cae linh vQc khoa hge xa
hdi - n h a n van eho tha'y Vien V i i n Ddng
Bae Cd' khdng he coi n h e mdt khia canh nao
trong viec nghien cQu ve Viet Nam Dac
biet, Vien da tie'p can vdi mgt hQdng nghien
cQu tie'n bd dd la de tai ve ldng xd ndng
thdn truyin thdng eua ngUdi Viet Day la
mgt de tai ed y nghia lieh sQ va thQc t i i n
sau s i c ddi vdi sU tdn tai va p h a t trien cua
xa hdi Viet Nam
Thi ba, Vien V i i n Ddng Bae Cd' r a ddi
da d a n h da'u bUde dot pha trong phQdng
phap nghien cQu cua cac nha khoa hge
phQdng Tay ddi vdi nganh Ddng phQdng
hge Viee nghien cQu cac nen van hoa ldn
eua phudng Ddng n h u An Dg, Trung Quo'c
trUde dd du dQdc trien k h a i kha m a n h me
b i n g nhQng cudc tim kie'm edng phu cac
van ban chQ P h a n hcac ehQ Trung Qud'c cd
nhQng lai dUdc tie'n h a n h treng khudn khd'
cac t h u vien ldn d Paris, ngay t r e n nUdc
Phap chQ khdng phai d ehau A - ndi san
sinh ra eac nen van hca nay NhQng nghien
cQu ve phudng Ddng trdng gidi b a n chat
hep cua cae t h u vien phUdng Tay da tach
ddi tUdng nghien cQu khdi thUc te sinh
ddng cua ehung, dan tdi ket qua eua cac
cdng trinh nghien cQu thieu sU chan thile,
khdeh quan Han ehe nay da gay nen
nhQng thieu sdt eua nen Ddng phUdng hge
Tay Au trong mgt thdi gian dai
Vien Vien Ddng Bde Co' ra ddi da dap
Qng ddi hdi thQc t i i n trong nghien cQu, dae
biet la nghien cQu cae van ban cd' khdng t h e
dUdc tie'n h a n h khi tach rdi ddi tUdng
nghien cQu vdi bdi canh con ngudi, dia b a n
lieh sQ va van hoa cua nd Cae n h a khoa
hge da g i n ddi tUdng nghien cQu vdi bdi
canh thQc te, t h a m gia vao cudc song thQdng n h a t cua ngQdi dan, cung cgng tac vdi nhQng ngQdi b a n dia cd t r i thQc, trien khai va ap d u n g cac phQdng p h a p thQc dia, dien da, dieu t r a , k h a i quat, giam dinh
n h a m tim r a nhQng gia t r i khoa hoc thQc
sU Vien Vien Ddng Bae Co' r a ddi da d a t cd
sd cho phUdng p h a p tie'p can va nghien cQu mdi me ve phUdng Ddng
Thi tu, trong q u a t r i n h hoat dgng cua
Vien V i i n Ddng Bae Cd' cdn tdn tai nhflng
b a n che Vdi vai trd la cd q u a n khoa hoc do chinh quyen thQc d a n lap r a n h a m ho trd cho chinh sach cai tri va bde lot cl thudc dia nen Vien Vien Ddng Bae Co' ludn chiu sU kiem soat chat che cua thQc dan P h a p Dieu nay h a n che it n h i e u de'n thien hUdng
va kha n a n g nghien cQu cua cac hge gia
P h a p M a t khac, cac bgc gia P h a p do dQng
t r e n lap trQdng q u a n diem thQc dan, chiu
a n h hQdng cua tU tudng hge t h u a t nhU:
"Thuye't thien di", "Chu nghia truyen ba' hay "Trung t a m chau Au" nen trong khdng it cdng trinh nghien cQu da dUa r a nhQng luan diem d a n h gia cd tinh sai lech, thieu khoa hoc Trong mgt thdi gian dai, de giai quyet nhiing khd k h a n ve tai chinh, chinh quyen thQc dan da cho ph^p Vien Viin Ddng Bde Cd' ban di nhieu cd vat quy hiem Do khdng b a n che dudc tinh trang mua ban cd' vat lam tha't thoat nhieu cd' vat quy tieu bieu eua nen van hoa Ddng DUdng
da khien cho uy tin ciia Vien V i i n Ddng Bae
Cd hi giam siit Song, boat dgng ciia Vign Viin Ddng Bae Co da t h u dUde nhieu t h a n h tuu nghien cQu cd ^ nghia ldn lao tren h i u
h e t cac linh vQc: Khao cd' hoc, Dan tgc hoc, Lieh sQ, Ngdn ngQ hge Van hge, Van hda dan gia Trong dd, nhilng p h a t hien ve Khao ed hge la t h a n h cdng tieu bieu cila cac
n h a khoa hge Vien Vien Ddng Bae Co
Trang 8Vien Vien Sdng Bae ed Phap 79
CHU THICH
(1) Philippe Papm Vien Viin B6ng Bde Co
Phdp vdi viec nghien cdu Viet Nam Tap chi Xda
vdNay, so 45, thang 11-1997, tr 7
(2) T r i n Duy EFEO - Trddng Viin Bong Bde
CdPhdp, H4 Noi, 2003, tr 4-5
(3) Din theo Nguyen Van TrUclng Ky niem
100 ndm ngdy thdnh tap Trddng Vien Bong Bde cd
Tap chi Xda vd Nay, so 78B (8-2000), tr 35
(4) D i n theo Nguyin Van TrUdng Ky niem
100 ndm ngdy thdnh lap Trddng Vien Bdng Bde cd
Tap chi Xda vd Nay, so 78B (8-2000), tr 35 (5) Vien Vien Dong Bae Co Phap 90 ndm
nghien cdu vi vdn hod vd lich sd Viet Nam, Nxb,
Khoa hoc xa hoi Ha Noi, 1995, tr 119
(6) T r i n Duy EFEO - Trddng Viin Dong Bde
CdPhdp, sdd, tr 6
CHU THtCH
(1), (23), (24), (25) Nguyen Van Kim, Xd Ddng
Trong trong cdc mdi quan he vd tddng tdc quyin
lite khu vdc, trong cuon Khoa hge xd hgi Nam Bo,
Nxb Khoa hoc xa hoi, H^ Noi, 2007, tr 173, 180,
181, 176, 175
(2), (5), (6), (8), (9), (16), (18), (19), (22) Le Quy
Don, Phu bien tgp tuc, Vi^n sQ hoc dich, Nxb VSn
hoa thong tin, H4 Npi, 2007, t r 295, 294, 296, 278,
291, 292
(3), (28) Li Tana, Xd Ddng Trong lich sd kinh
te xd hgi Viet Nam the ki 17 vd 18, ban dich cila
Nguyen Nghi, Nxb Tre, 1999, t r 100, 219
(4), (7) T h i n h ThS' Vy, Ngogi thddng Viet Nam
hii theky XVII-XVIII vd ddu theky XIX, Nxb Sil
hoc, Hk Noi, 1961, tr 243, 238
(10) Do Bang, Phdcdng vitng Thuan Qudng theki
XVII-XVIII, Nxb Thu4n Hoa, Hue, 1996, tr 125
(11), (20) Huynh Lfla, Gdp phdn tim hieu viing
da't Nam bg cdc theki XVII, XVIII, XIX, Nxb Khoa
(Tiep theo trang 45)
hoc xa hoi, Hk Noi, 2000, tr 245, 233, 234 (12) Trinh Hoai DUc, Gia Dinh thdnh thdng
chi Do Mong KhUdng, Nguyen Ngoc Tinh dich,
Nxb Giao due Ha Noi, 1998, tr 194
(13) T r i n Kinh Hoa, T4n quan Trinh T h i n h Cong thdi Thanh sd di dan vao Nam ki, quyen
ha, n i t trong Tdn A hge bdo ky 2 quyin 8, tai li$u luu tai thu vign Khoa hoc xa hoi, Hk Noi, 1968,
tr 44
(14), (15), (17), (21) Cristophoro Borri, Xd
Ddng Trong ndm 1621, Hong Nhud, Nguyen Khic
Xuyen vk Nguyen Nghi dich, Nxb Thanh pho Ho
Chi Minh, 1998, t r 90, 91, 88, 92, 93
(26), (27) Huynh Cong Ba, Hieu them vi khdi
niem "Nam tien" td trong cdng cugc khai khdn Thuan Hod hdi trung the ki, Tap chi Nghien cdu Lich sd, so 4 (323), Trich trong t4p Tap chi Nghien cdu lich sd, nam 2002, luu tai Thu vien Vien SOl
hoc, tr 85