Tuy nhiên, do sự hội nhập kinh tế và văn hoá địa cầu, nên nảy sinh nhiều vấn đề, trong đó có hiện tượng quan hệ trươc hôn nhân, nam nữ sống chung như vợ chồng hoặc những vấn đề phức tạp
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Trong cuộc sống hôn nhân, con cái được coi là “sự liên kết” yếu tố duy trì hạnh phúc gia đình Quyền làm cha, làm mẹ là những quyền thiêng liêng, vì vậy việc xác định cha, mẹ con nhằm xác định than phận và quan hệ huyết thống giữa các chủ thể là việc hết sức quan trọng, góp phần ổn định các mối quan hệ trong gia đình và ngoài xã hội Tuy nhiên, do sự hội nhập kinh tế và văn hoá địa cầu, nên nảy sinh nhiều vấn đề, trong đó có hiện tượng quan hệ trươc hôn nhân, nam nữ sống chung như vợ chồng hoặc những vấn đề phức tạp trong hôn nhân, dẫn đến trường hợp trẻ em được sinh
ra nhưng không thể xác định được cha, mẹ đẻ Điều đó,dẫn đến việc nhiều người sẽ tìm đến các trung tâm tư vấn pháp luật để nhờ “gỡ rối” cho trường hợp của mình Do vậy, trong quá trình tư vấn cho khách hàng đòi hỏi người
tư vấn cần phải vận dụng đa dạng các kỹ năng tư vấn pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình Để tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này,
em xin được làm rõ một số kỹ năng tư vấn thông qua đề bài số 6: “Khi tư vấn các vụ việc về xác định cha, mẹ, con, người tư vấn phải vận dụng các
kỹ năng tư vấn như thế nào?”
NỘI DUNG
I Khái quát về tư vấn pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
1 Định nghĩa tư vấn pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
Khái niệm “ Tư vấn pháp luật” được ghi nhận trong nhiều tài liệu và
văn bản luật khác nhau tuy nhiên có thể hiểu ““Tư vấn pháp luật là việc giải đáp pháp luật, hướng dẫn các cá nhân, tổ chức ứng xử đúng pháp luật, cung cấp dịch vụ pháp lý nhằm giúp khách hàng thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ”1
1 TS Phan Chí Hiếu, Ths Nguyễn Thị Hằng Nga, Giáo trình Kỹ năng tư vấn pháp luật, NXB Công an
Nhân dân, 2012, tr.10
Trang 2Từ cách tiếp cận khái niệm “tư vấn pháp luật” như trên, có thể hiểu
TVPL trong lĩnh vực HN&GĐ là việc giải đáp pháp luật hôn nhân và gia đình, đưa ra ý kiến hướng dẫn cá nhân, tổ chức xử sự đúng pháp luật hôn nhân và gia đình, đồng thời cung cấp thông tin pháp luật hoặc dịch vụ pháp
lý giúp cá nhân, tổ chức thực hiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
2 Đặc điểm của tư vấn pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
Xuất phát từ khái niệm “tư vấn pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình”, ta có thể rút ra được một số những đặc điểm như sau:
Thứ nhất, TVPL về HN&GĐ không tách rời tư vấn tâm lý, tình cảm; Thứ hai, mục tiêu mà khách hàng đưa ra thường không rõ ràng;
Thứ ba, khách hàng thường mang nặng suy nghĩ chủ quan, bảo thủ; Thứ tư, khách hàng có thể chỉ có nhu cầu chia sẻ Nhiều khi gặp vấn
đề khó giải quyết, khách hàng tìm đến chuyên gia tư vấn để kể lại câu
chuyện của mình, mong nhận được sự thông cảm, chia sẻ Thậm chí, khách hàng chỉ nói về mâu thuẫn vợ chồng mà không cần bất kỳ sự tư vấn nào;
Thứ năm, khách hàng thường yêu cầu tư vấn để họ đạt được ý định
của mình hoặc được lợi, bất chấp lợi ích của chủ thể đối lập;
Thứ sáu, khách hàng thường yêu cầu người tư vấn giúp bảo vệ quyền
lợi cho họ tại Tòa án bằng mối quan hệ quen biết cá nhân;
Thứ bảy, TVPL với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có mối liên
hệ tự nhiên và gắn bó chặt chẽ với nhau;
Thứ tám, người TVPL cần phải hiểu biết pháp luật, trung thực, kiên
nhẫn, giàu kinh nghiệm sống, có kiến thức lẫn tâm lý sâu, có khả năng phản ứng với mọi tình huống
Trang 3II Khái quát về vấn đề các định cha,mẹ, con trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
1 Khái niệm xác định cha, mẹ, con:
Thứ nhất, về định nghĩa, xác định cha, mẹ, con là “việc nghiên cứu, tìm
kết, nhận diện mối quan hệ huyết thống giữa hai thế hệ kế tiếp nhau thông
qua sự kiện sinh đẻ, dựa trên quan hệ huyết thống hoặc dă trên các căn cứ do
pháp pháp luật quy định”2
Thứ hai, về ý nghĩa, xác định cha, mẹ, con có ý nghĩa rất thiêng liêng
trong việc xác định, hình thành mối quan hệ gia đình Đầu tiên, việc xác
định cha, mẹ, con đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên, đặc biệt
là quyền trẻ em Tiếp đến, qua bản án, quyết định của Tòa án về việc này,
mối qua hệ cha, mẹ, được sự thừa nhân của pháp luật, là một trong những cơ
sở để giải quyết, chấm dứt các tranh chấp khác
2 Căn cứ xác định cha, mẹ cho con.
2.1 Xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp sinh con tự nhiên.
Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên: con sinh ra
trong trường hợp này có thể là sinh ra do cha, mẹ là vợ chồng hợp pháp,
cũng có thể là không
Xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp cha mẹ là vợ chồng
Việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp cha mẹ là vợ chồng dựa vào
nguyên tắc suy đoán pháp lý được quy định ở Điều 88 LHN&GĐ 2014:
thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng.
Con được sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ thời điểm chấm dứt hôn
nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân.
2 Nguyễn Thị Lan (2008), Xác định cha, mẹ, con trong pháp luật Việt Nam, Luận án tiến sĩ Luật học,
Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.20.
Trang 4Con sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được cha mẹ thừa nhận là con chung của vợ chồng”
Theo đó, việc xác định cha, mẹ, con khi ch mẹ là vợ chồng có thể đặt ra các trường hợp:
Thứ nhất, con do người vợ sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được
cha mẹ thừa nhận
Thứ hai, con do người vợ có thai trước thời kỳ hôn nhân và sinh ra trong
thời kỳ hôn nhân
Thứ ba, con do người vợ thụ thai và sinh ra trong thời kỳ hôn nhân.
Thứ tư, con do người vợ thụ thai trong thời kỳ hôn nhân và sinh ra trong
thời hạn 300 ngày kể từ khi hôn nhân chấm dứt
Thứ năm, con do người phụ nữ thụ thai trước thời kỳ hôn nhân và sinh ra
trong thời hạn 300 ngày kể từ ngày hôn nhân chấm dứt
Xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp cha, mẹ không phái là vợ chồng( con ngoài giá thú)
Là trường hợp con mà cha, mẹ không phải là vợ chồng hợp pháp, hoặc tuy cha, mẹ ăn ở, sống chung với nhau như vợ chồng nhưng không được pháp luật thừa nhận là vợ chồng Bao gồm các trường hợp sau:
Người mẹ không có chồng mà sinh con;
Người mẹ có chồng nhưng ngoại tình có con với người khác;
Hai bên nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng, có con chung nhưng cha mẹ không có đăng ký kết hôn
Vấn đề xác định cha, mẹ cho con ngoài giá thú trong thực tế rất phức tạp, vì giữa cha, mẹ của người con không có hôn nhân hợp pháp
Trang 52.2 Xác định cha, mẹ ,con trong trường hợp mang thai bằng kỹ thuật
hỗ trợ sinh sản.
Các cặp vợ chồng hiếm muộn ngày nay, thay vì xin nuôi con, có xu hướng nhờ y học hỗ trợ sinh con Điều này phát sinh những vấn đề pháp lý gây tranh cãi, như việc xác định cha mẹ cho con Khác với trường hợp sinh con trong trường hợp đẻ tự nhiên thì đưá trẻ sinh ra trong trường hợp sinh con bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản có thể không cùng huyết thống với cha mẹ nó Việc sinh con theo phương pháp này không chỉ áp dụng nội bộ cặp vợ chồng vô sinh mà còn liên quan đến người thứ ba Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định cha, mẹ, con Đây là một vấn đề hết sức phức tạp vì vậy thủ tục phải thật rõ ràng Theo Nghị định số 10/2015/NĐ-CP Quy định điều kiện để áp dụng các biện pháp sinh sản bằng kỹ thuật sinh sản
2.3 Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
Căn cứ Điều 94 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, đứa bé được xác định
là con chung vợ chồng mang thai hộ, quan hệ mẹ, con không xác định với người mang thai hộ
3 Thẩm quyền giải quyết vụ việc xác định cha, mẹ, con:
- Theo Điều 101 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nếu không có tranh chấp, cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền xác định cha, mẹ, con theo quy định của pháp luật về hộ tịch; nếu có tranh chấp Tòa án nhân dân
có thẩm quyền trong việc xác định cha, mẹ con Ngoài ra, Tòa án nhân dân cũng xác định cha, mẹ, con theo yêu cầu của đương sự trong trường hợp cha,
mẹ, con đã chết hoặc người thân thích của đương sự yêu cầu
- Cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền là:
- Tòa án nhân dân cấp huyện theo quy định tại điểm a khoản 1, điểm b khoản 2 Điều 35 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 có thẩm quyền giải quyết các
Trang 6tranh chấp về hôn nhân và gia đình ở cấp sơ thẩm Theo khoản 3 Điều 35, điểm 1 khoản 1, khoản 2 Điều 37 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, các tranh chấp, yêu cầu về hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài do Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết, ngoài ra, theo quy định tại khoản 2 Điều 37 Bộ luật
tố tụng dấn sự 2015, Tòa án nhân dân cấp tỉnh “có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện khi xét thấy cần thiết hoặc theo đề nghị của Tòa án nhân dân cấp huyện”
- Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo lãnh thổ quy định tại Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015
+, Trong trường hợp các bên thống nhất cùng yêu cầu Tòa án xác định quan hệ, cha, mẹ, con hoặc bên bị yêu cầu xác định là cha, mẹ, con đã chết, điểm t khoản 2 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định “Tòa án nơi cư trú, làm việc của người yêu cầu có thẩm quyền giải quyết yêu cầu xác định cha, mẹ cho con hoặc con cho cha, mẹ ”
+, Trong trường hợp chỉ có một bên yêu cầu xác định quan hệ, cha, mẹ, con, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định Tòa án nơi người bị yêu cầu xác định là cha, mẹ, con đẻ cư trú hoặc là nơi người giám hộ của người bị yêu cầu xác định là cha, mẹ, con đẻ cư trú
+, Trong trường hợp yêu cầu liên quan đến việc mang thai hô, điểm q khoản 2 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định tòa án nơi người mang thai hộ cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết
III Những kỹ năng cần có khi tư vấn các vụ việc xác định cha, mẹ ,con.
1 Kỹ năng tiếp xúc khách hàng
“kỹ năng tiếp xúc khách hàng” là một kỹ năng quan trọng trong hoạt động tư vấn pháp luật Việc tiếp xúc khách hang trong tư vấn pháp luật trong
Trang 7lĩnh vực hôn nhân và gia đình có ý nghĩa quan trọng nhằm giúp tư vấn viên tìm hiểu bối cảnh liên quan đề đề nghị cung cấp dịch vụ tư vấn của khách hang Ngoài ra, thong qua tiếp xúc khách hang, tư vấn viên sẽ hiểu được mong muốn của khách hang Hiều được những điều này sẽ giúp tư vấn viên hiểu them hơn về bối cảnh sự việc, động lực thúc đẩy khách hàng đến yêu cầu tư vấn Tư vấn viên cần chú trọng và thường xuyên rèn luyện các kỹ
năng: Lắng nghe; giao tiếp; ghi chép; diễn giải và tổng hợp vấn đề; đặt câu hỏi và tìm hiểu vấn đề.
Kỹ năng lắng nghe cần đạt đến tầm cao của sự thấu hiểu Lắng nghe không phải là nghe lời thân chủ mà chủ yếu là nghe được ước nguyện, cảm xúc, tình cảm của họ Ngoài ra, nhà tư vấn phải có kỹ thuật làm chủ cảm xúc, tình cảm cũng như thời gian Đặt mình câu chuyện của họ nhưng người
tư vấn cần phải tỉnh táo, mang một tinh thần khỏe mạnh để nhìn được các mặt của vấn đề Để đưa ra nhận định đúng, sai, được, mất Và tổng hợp lại, người tư vấn sẽ có các phương án cho khách hàng lựa chọn trước vấn đề của mình Ngoài ra, trong việc giao tiếp, người tư vấn cần tập trung vào câu chuyện của khách hàng, tránh làm việc riêng và đặc biệt phải biết giao tiếp qua đối mắt với khách hàng Đôi khi, việc xác định cha, mẹ, con lại ảnh hưởng rất nhiều đến quyền và lợi ích của đứa bé, chính vì vậy, người tư vấn rất cần có sự linh hoạt trong suy nghĩ, tôn trọng khách hàng nhưng phải bảo đảm quyền , lợi ích của người còn lại Trong nhiều trường hợp, tư vấn dựa trên yếu tố tình cảm có thể giúp giảm tải các thủ tục hơn, và thực ra, nhiều khách hàng dù họ thực sự thắc mắc nhưng họ cũng không hẳn quan tâm đến vấn đề đứa con có cùng huyết thống hay không bởi tình cảm gia đình thiêng liêng và sự gắn bó qua bao tháng ngày
Trang 8Chính vì mang tính chất là định hướng cho khách hàng nên người tư vấn cần phải có vốn am hiểu những kiến thức về kinh tế, xã hội, pháp luật Những điều này được tích lũy trong va chạm cuộc sống Mặt khác, với khía cạnh xã hội, người tư vấn cần nắm rõ các phong tục, tập quán của xã hội đương thời, để thấu cảm hơn câu chuyện và có cái nhìn đúng đắn hơn, định hướng tốt hơn cho khách hàng
Kỹ năng ghi nhớ và tóm tắt sự việc Việc ghi nhớ, ghi lại tóm tắt sự việc là điều cần thiết Kỹ năng này sẽ giúp người tư vấn không bỏ sót các tình tiết quan trọng, nắm bắt được toàn bộ sự việc Trên cơ sở đó yêu cầu khách hàng làm rõ một số tình tiết quan trọng có thể giúp ích cho mong muốn của khách hàng Sau khi ghi nhớ và tóm tắt sự việc, người tư vấn sẽ kể lại cho khách hàng nghe một lần nữa tình huống mà khách hàng đặt ra Nếu khách hàng đồng ý thì nhà tư vấn nhìn chung đã nắm bắt được các vấn đề trong câu chuyện của khách hàng
2 Kỹ năng đặt câu hỏi
Đặt câu hỏi đối với khách hàng nhằm làm rõ thêm các thông tin mà khách hàng cung cấp, từ đó người tư vấn có những căn cứ chặt chẽ để đưa ra quan điểm của mình về vấn đề này Khách hàng tìm tới người tư vấn trước hết là để chia sẻ câu chuyện của họ và sau đó mong muốn nhận được các ý kiến tư vấn, tuy nhiên, rất nhiều khách hàng thường nhắc đi nhắc lại nhiều lần câu chuyện của họ, thậm chí còn mâu thuẫn với chính thông tin mình vừa cung cấp trước đó ít phút Vì vậy, để có thể kiểm soát buổi tư vấn và khai thác thông tin từ khách hàng có hiệu quả nhất thì người tư vấn cần phải
có kỹ năng đặt ra những câu hỏi mang tính định hướng cho khách hàng
Trang 93 Kỹ năng phân tích hồ sơ.
Phân tích vụ việc là việc làm của các nhà tư vấn trong việc đánh giá, xác định vấn đề cần quan tâm, lựa chọn những tình tiết có điểm nhấn xoáy sâu vào bản chất của vấn đề, từ đó nhìn nhận ra hướng giải quyết cho khách hàng Khi nghiên cứu hồ sơ vụ việc xác định cha, mẹ, con cũng cần phải thực hiện theo trình tự: Đọc sơ bộ; sắp xếp hồ sơ, tài liệu liên quan; đọc chi tiết; tóm lược lại vụ việc
Sau khi phân tích vụ việc, dựa trên những thông tin, sự kiện khách hàng cung cấp, cùng với việc làm sáng tỏ những thắc mắc, băn khoăn của người tư vấn thông qua hệ thống các câu hỏi, người tư vấn sẽ xác định vấn
đề pháp lý của vụ việc Vấn đề pháp lý là một vấn đề được khái quát từ bối cảnh của vụ việc thường được thể hiện dưới hình thức một mệnh đề được nêu ra, cần được người tư vấn đánh giá Câu trả lời của vấn đề pháp lý ấy sẽ giúp giải quyết được nguyện vọng của khách hàng
Vì vụ việc xác định cha, mẹ, con liên quan mật thiết đến quyền nhân thân của cá nhân, ảnh hưởng đến nội dung quyền tài sản, nên người tư vấn cần có kỹ năng thu thập chứng cứ, bằng chứng hợp pháp Từ những thông tin về trung tâm giám định huyết thống đến cách thu thập các bằng chứng khác như qua ảnh, nhật ký hay lấy thông tin từ những nhân chứng sống
4 Kỹ năng xác định luật áp dụng
Nếu như việc xác định vấn đề pháp lý chính là việc tìm ra được các câu hỏi pháp lý của hồ sơ thì các quy định của pháp luật là nơi tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi pháp lý đó Vì vậy, công việc tiếp theo của người tư vấn
là vận dụng kỹ năng tra cứu các văn bản pháp luật của mình Để vận dụng
được kỹ năng này vào tư vấn các vụ việc lien quan đến xác định cha,mẹ và con, người tư vấn cần lưu ý những vấn đề sau:
Trang 10 Xác định các văn bản pháp luật thuộc phạm vi tra cứu và khoanh vùng các văn bản có chứa các quy phạm pháp luật liên quan đến vấn đề xác định cha, mẹ , con
Kiểm tra, rà soát các văn bản trong nhóm văn bản đã tập hợp để xác định quy phạm, nhóm quy phạm pháp luật để điều chỉnh quan hệ khách hàng đang có vướng mắc Lưu ý về thời hiệu, thời hạn của các văn bản luật cần áp dụng
Tập hợp, phân tích, nghiên cứu, xác định định hướng viện dẫn, sử dụng các quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc của khách hàng
Xác định cha, mẹ, con là một vấn đề khá rộng và phức tạp trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình Tuỳ vào từng vụ việc khác nhau mà xác định quy phạm pháp luật khác nhau
5 Kỹ năng xác định phương án tư vấn.
Người tư vấn cần vận dụng thành thạo kỹ năng xác định phương án tư vấn gồm ba bước, cụ thể: Mô tả phương án tư vấn; Định hướng cho khách hang; Lựa chọn chiến thuật
Người tư vấn cũng cần nắm được rằng việc xác định cha, mẹ, con có hai hướng giải quyết, hoặc qua ủy ban nhân dân hoặc qua Tòa án nhân dân nên rất cần có sự nhạy bén trong việc xác định liệu có hay không tranh chấp
để tìm ra hướng tư vấn Có thể, người tư vấn chỉ dừng lại ở việc tư vấn nên hay không nên khởi kiện ra tòa, nhưng có khi người tư vấn sẽ tiếp tục vụ việc trước Tòa chính vì vậy, những phương án mới rất cần được dự liệu sẵn
để có những cánh cửa mở ra khi một chiếc đóng lại
KẾT LUẬN
Từ xưa đến nay, cha mẹ và con luôn được gắn kết bởi sợi dây tình cảm thiêng liêng, không gì có thể thay thế được Tuy nhiên, do sự hội nhập kinh tế và văn hoá địa cầu, nên nảy sinh nhiều vấn đề liên quan đến xác định cha, mẹ cho con ngày càng phức tạp Vì vậy, trong quá trình tư vấn giải quyết những vấn đề này đòi hỏi người thực hiện tư vấn pháp luật phải có bề dày kinh nghiệm xử lý những vụ việc tương tự và có khả năng vận dụng linh hoạt, mềm dẻo các kỹ năng trong tư vấn