Mục đích nghiên cứu của luận án nhằm làm rõ một số xu hướng biến đổi của tôn giáo và những tác động của chúng đến đời sống tôn giáo ở Việt Nam, luận án đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm phát huy những tác động tích cực đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực của những xu hướng biến đổi tôn giáo đến đời sống tôn giáo ở Việt Nam hiện nay, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị và phát triển bền vững xã hội.
Trang 1M Đ UỞ Ầ
1. Lý do ch n đ tàiọ ề
Tôn giáo là m t hi n tộ ệ ượng xã h i ph c t p, ra đ i r t s m trongộ ứ ạ ờ ấ ớ
l ch s loài ngị ử ười. Trong su t chi u dài t n t i cùng v i s phát tri nố ề ồ ạ ớ ự ể
c a xã h i, tôn giáo đã có nh ng lúc tác đ ng cùng ho c ngủ ộ ữ ộ ặ ược chi uề
v i s ti n b c a loài ngớ ự ế ộ ủ ười. Tuy nhiên, không th ph nh n vai tròể ủ ậ
c a tôn giáo đ i v i đ i s ng tinh th n c a nhân lo i, b ng ch ng là,ủ ố ớ ờ ố ầ ủ ạ ằ ứ
nh ng thăng tr m c a l ch s đã và đ u g n li n v i v n đ tôn giáo.ữ ầ ủ ị ử ề ắ ề ớ ấ ề Trong nh ng năm g n đây, th gi i ch ng ki n nh ng xung đ t, bùngữ ầ ế ớ ứ ế ữ ộ
n xã h i, th m chí là nh ng xung đ t vũ trang hay chi n tranh khu v cổ ộ ậ ữ ộ ế ự (đ c bi t là cu c kh ng b c a Nhà nặ ệ ộ ủ ố ủ ước H i giáo t x ng IS v n cònồ ự ư ẫ đang di n ra) gây ra nhi u đau kh , ch t chóc mà nguyên nhân c a nó cóễ ề ổ ế ủ liên quan đ n v n đ tôn giáo và v n đ dân t c. ế ấ ề ấ ề ộ A. Malraux, nhà văn hóa n i ti ng c a nổ ế ủ ước Pháp đã có nh n đ nh tôn giáo trong tình hìnhậ ị
m i, đòi h i xem xét, nghiên c u tôn giáo trên m t m nh đ t m i và đ aớ ỏ ứ ộ ả ấ ớ ư
ra m t câu h i có tính ch t d báo: “V n đ then ch t c a cu i th kộ ỏ ấ ự ấ ề ố ủ ố ế ỷ này là v n đ tôn giáo đấ ề ược di n ra dễ ưới m t d ng khác v i s hi u bi tộ ạ ớ ự ể ế
c a chúng ta ngày nay”ủ 1
Vi t Nam là m t qu c gia đa tôn giáo, các tôn giáo tuy xu t hi nệ ộ ố ấ ệ không gi ng nhau và cũng đóng nh ng vai trò khác nhau trong s phátố ữ ự tri n c a dân t c nh ng có m t đi u đ c bi t, m c dù tôn giáo khácể ủ ộ ư ộ ề ặ ệ ặ nhau, nh ng các tín đ đ u có m t m c đích chung là đư ồ ề ộ ụ ược th hi nể ệ
ni m tin c a mình và đề ủ ược đóng góp vào công cu c xây d ng và phátộ ự tri n đ t nể ấ ước, đ v a có th là m t công dân t t, v a là m t ngể ừ ể ộ ố ừ ộ ười tín
đ t t c a tôn giáo mình. ồ ố ủ
Cùng v i công cu c đ i m i toàn di n đ t nớ ộ ổ ớ ệ ấ ước, tôn giáo và đ iờ
s ng tôn giáo Vi t Nam cũng có nh ng bi n đ i m nh m Trong đ iố ở ệ ữ ế ổ ạ ẽ ờ
s ng tôn giáo xu t hi n nh ng xu hố ấ ệ ữ ướng bi n đ i tôn giáo nh : xuế ổ ư
hướng đa d ng hóa và cá nhân hóa tôn giáo; xu hạ ướng v a c nh tranhừ ạ
v a đ i tho i gi a các tôn giáo; xu hừ ố ạ ữ ướng qu c t hóa và dân t c hóaố ế ộ tôn giáo; xu hướng v a th t c v a tăng tính thiêng c a tôn giáo và cu iừ ế ụ ừ ủ ố cùng là xu hướng hi n đ i hóa tôn giáo. Nh ng xu hệ ạ ữ ướng đó có cả
Trang 2h i. Trộ ước nh ng tác đ ng đó, nhi u c p y và chính quy n đ aữ ộ ề ấ ủ ề ở ị
phương còn nhi u lúng túng trong nh n th c gi i quy t, th m chí cònề ậ ứ ả ế ậ
nh ng l ch l c, s h mà các th l c thù đ ch l i d ng gây m t tr t tữ ệ ạ ơ ở ế ự ị ợ ụ ấ ậ ự
an ninh chính tr xã h iị ộ
Nghiên c u lý lu n và t ng k t th c ti n v nh ng xu hứ ậ ổ ế ự ễ ề ữ ướng bi nế
đ i tôn giáo, xem xét tác đ ng c a chúng đ n đ i s ng tôn giáo, nh nổ ộ ủ ề ờ ố ậ
th c rõ nh ng xu hứ ữ ướng bi n đ i đó, làm rõ nguyên nhân, h qu ,ế ổ ệ ả
nh ng m t tích c c và nh ng tiêu c c trong nh ng tác đ ng đó, đ xu tữ ặ ự ữ ự ữ ộ ề ấ
m t s nh ng gi i pháp nh m h n ch nh ng tác đ ng tiêu c c, phátộ ố ữ ả ằ ạ ế ữ ộ ự huy nh ng tác đ ng tích c c là m t vi c làm có ý nghĩa c v m t lýữ ộ ự ộ ệ ả ề ặ
lu n và th c ti n. Chính vì v y, tác gi l a ch n v n đ ậ ự ễ ậ ả ự ọ ấ ề “Tác đ ng ộ
c a m t s xu h ủ ộ ố ướ ng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t ế ổ ế ờ ố ở ệ Nam hi n nay” ệ làm đ tài nghiên c u c a Lu n án Ti n sĩ Tri t h c.ề ứ ủ ậ ế ế ọ
2. M c đích, nhi m v nghiên c uụ ệ ụ ứ
2.1. M c đích nghiên c u ụ ứ
Trên c s phân tích, làm rõ m t s xu hơ ở ộ ố ướng bi n đ i c a tôn giáoế ổ ủ
và nh ng tác đ ng c a chúng đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam, lu n ánữ ộ ủ ế ờ ố ở ệ ậ
đ xu t m t s quan đi m và gi i pháp nh m phát huy nh ng tác đ ngề ấ ộ ố ể ả ằ ữ ộ tích c c đ ng th i h n ch nh ng tác đ ng tiêu c c c a nh ng xu hự ồ ờ ạ ế ữ ộ ự ủ ữ ướ ng
bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay, qua đó gópế ổ ế ờ ố ở ệ ệ
ph n gi v ng n đ nh chính tr và phát tri n b n v ng xã h iầ ữ ữ ổ ị ị ể ề ữ ộ
2.2. Nhi m v nghiên c u ệ ụ ứ
Th nh t, ứ ấ trên c s k th a và ti p thu có ch n l c nh ng tàiơ ở ế ừ ế ọ ọ ữ
li u, công trình khoa h c đã nghiên c u v xu hệ ọ ứ ề ướng bi n đ i tôn giáoế ổ
c a các nhà nghiên c u trong và ngoài nủ ứ ước, Lu n án khái quát, t ngậ ổ
h p các t li u có liên quan đ n xu hợ ư ệ ế ướng bi n đ i tôn giáo, tác đ ngế ổ ộ
c a xu hủ ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi nế ổ ế ờ ố ở ệ ệ nay, xá đ nh rõ nh ng v n đ c n ti p t c nghiên c uị ữ ấ ề ầ ế ụ ứ
Th hai, ứ Lu n án làm rõ nh ng v n đ lý lu n v tác đ ng c a m tậ ữ ấ ề ậ ề ộ ủ ộ
s xu h ng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay .ố ướ ế ổ ế ờ ố ở ệ ệ
Th ba, ứ Phân tích th c tr ng tác đ ng c a m t xu hự ạ ộ ủ ộ ướng bi n đ iế ổ tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay, t đó rút ra nguyênế ờ ố ở ệ ệ ừ nhân và m t s v n đ đ t ra.ộ ố ấ ề ặ
Th t , ứ ư Đ xu t m t s quan đi m và gi i pháp nh m phát huyề ấ ộ ố ể ả ằ
nh ng tác đ ng tích c c và h n ch tác đ ng tiêu c c c a m t s xuữ ộ ự ạ ế ộ ự ủ ộ ố
hướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay.ế ổ ế ờ ố ệ ệ
3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u ạ ứ
Trang 33.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ
Lu n án đi sâu nghiên c u m t s xu h ng bi n đ i tôn giáo vàậ ứ ộ ố ướ ế ổ
nh ng tác đ ng c a chúng đ i v i đ i s ng tôn giáo Vi t Nam trong giaiữ ộ ủ ố ớ ờ ố ở ệ
đo n hi n nay.ạ ệ
3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ
Có r t nhi u xu hấ ề ướng bi n đ i tôn giáo hi n nay đang di n ra trênế ổ ệ ễ
th gi i cũng nh Viêt Nam, tuy nhiên Lu n án l a ch n 5 xu hế ớ ư ở ậ ự ọ ướ ng
bi n đ i tôn giáo n i b t và tác đ ng m nh m đ n đ i s ng tôn giáo ế ổ ổ ậ ộ ạ ẽ ế ờ ố ở
Vi t Nam, trong giai đo n t khi đ i m i đ n nay, bao g m các xuệ ạ ừ ổ ớ ế ồ
hướng: xu hướng đa d ng hóa và cá nhân hóa ni m tin tôn giáo; xuạ ề
hướng v a c nh tranh v a đ i tho i gi a các tôn giáo; xu hừ ạ ừ ố ạ ữ ướng toàn
c u hóa và dân t c hóa tôn giáo; xu hầ ộ ướng v a th t c v a thiêng hóaừ ế ụ ừ
c a các tôn giáo và xu hủ ướng hi n đ i hóa tôn giáo.ệ ạ
Nghiên c u xu hứ ướng bi n đ i tôn giáo cũng nh đánh giá tácế ổ ư
đ ng c a chúng đ i v i đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay đ i v iộ ủ ố ớ ờ ố ở ệ ệ ố ớ các tôn giáo l n nh : Ph t giáo, Công giáo và Tin Lành ớ ư ậ
4. C s lý lu n, th c ti n và phơ ở ậ ự ễ ương pháp nghiên c uứ
C s lý lu n c a Lu n án là ch nghĩa Mác Lê nin, t tơ ở ậ ủ ậ ủ ư ưở ng
H Chí Minh và quan đi m, đồ ể ường l i c a Đ ng, chính sách, pháp lu tố ủ ả ậ
c a Nhà nủ ước Vi t Nam v tôn giáo.ệ ề
Phương pháp nghiên c u: Trên c s phứ ơ ở ương pháp lu n c a chậ ủ ủ nghĩa duy v t bi n ch ng và ch nghĩa duy v t l ch s , đ tài s d ngậ ệ ứ ủ ậ ị ử ề ử ụ các phương pháp nh : phư ương pháp phân tích – t ng h p, phổ ợ ương pháp
l ch s logic, phị ử ương pháp so sánh, phương pháp k t h p phân tích lýế ợ
lu n v i t ng k t th c ti n, phậ ớ ổ ế ự ễ ương pháp chuyên gia, ph ng v n sâu,ỏ ấ
phương pháp h th ng c u trúc, phệ ố ấ ương pháp liên ngành.
Cách ti p c n: Cách ti p c n ch đ o c a Lu n án là cách ti p c nế ậ ế ậ ủ ạ ủ ậ ế ậ tri t h c, d a trên các nguyên lý c a ch nghĩa duy v y bi n ch ng vàế ọ ự ủ ủ ậ ệ ứ
ch nghĩa duy v t l ch s , đ c bi t m i quan h bi n ch ng gi a t n t iủ ậ ị ử ặ ệ ố ệ ệ ứ ữ ồ ạ
xã h i và ý th c xã h i, gi a đ i s ng v t ch t và đ i s ng tinh th n, làộ ứ ộ ữ ờ ố ậ ấ ờ ố ầ
m t thành t th ng nh t trong đ i s ng xã h i, có tác đ ng qua l i đ iộ ố ố ấ ờ ố ộ ộ ạ ố
v i các thành t khác c a đ i s ng xã h i. Trong đó, đ c bi t, đ hi uớ ố ủ ờ ố ộ ặ ệ ể ể
được xu hướng bi n đ i tôn giáo, tác gi đ c bi t v n d ng c p ph mế ổ ả ặ ệ ậ ụ ặ ạ trù kh năng – hi n th c, nguyên nhân – k t qu làm c s tr c ti p đả ệ ự ế ả ơ ở ự ế ể nghiên c u v nh ng xu hứ ề ữ ướng bi n đ i tôn giáo hi n nay, đó là c sế ổ ệ ơ ở
đ đánh giá nh ng tác đ ng c a nó đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Namể ữ ộ ủ ế ờ ố ở ệ
hi n nay.ệ
Trang 4Ngoài ra, Lu n án cũng quan tâm đ n cách ti p c n đa ngành nh :ậ ế ế ậ ư Nhân h c tôn giáo khi xem xét đ i s ng tôn giáo trong s bi n đ i c vọ ờ ố ự ế ổ ả ề
th i gian, không gian, trong đ i s ng cá nhân và đ i s ng công c ng.ờ ờ ố ờ ố ộ Thông qua cách ti p c n này giúp cho lu n án có cái nhìn sâu h n vàoế ậ ậ ơ trong đ i s ng tôn giáo.ờ ố
Cách ti p c n Xã h i h c tôn giáo giúp cho lu n án có th nhìnế ậ ộ ọ ậ ể
nh n, đánh giá đậ ược nh ng tác đ ng c a xu hữ ộ ủ ướng bi n đ i tôn giáoế ổ
đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam qua các s li u, bi u b ng, th ng kê,ế ờ ố ở ệ ố ệ ể ả ố
…
5. Đóng góp m i c a Lu n ánớ ủ ậ
Th nh t ứ ấ , lu n án đ a ra nh ng lu n c m i v nh ng xu hậ ư ữ ậ ứ ớ ề ữ ướ ng
bi n đ i tôn giáo hi n nay, m t s nh ng xu hế ổ ệ ộ ố ữ ướng bi n đ i m i trongế ổ ớ
đ i s ng tôn giáo Vi t Nam nh : xu hờ ố ệ ư ướng c nh tranh – đ i tho i tônạ ố ạ giáo, xu hướng hi n đ i hóa tôn giáo,…. Lu n án cũng h th ng m tệ ạ ậ ệ ố ộ cách đ y đ nh t v khái ni m đ i s ng tôn giáo và nh ng y u t c aầ ủ ấ ề ệ ờ ố ữ ế ố ủ
đ i s ng tôn giáo, cách ti p c n c a lu n án v m i quan h gi a xuờ ố ế ậ ủ ậ ề ố ệ ữ
hướng bi n đ i tôn giáo và đ i s ng tôn giáoế ổ ờ ố
Th hai ứ , lu n án phân tích, đánh giá tác đ ng c a m t s xuậ ộ ủ ộ ố
hướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay ế ổ ế ờ ố ở ệ ệ ở trên 3 khía c nh: ý th c tôn giáo, quan h tôn giáo và ho t đ ng tôn giáo.ạ ứ ệ ạ ộ Qua nh ng tác đ ng này, lu n án cũng đ a ra m t s nh ng v n đ đ tữ ộ ậ ư ộ ố ữ ấ ề ặ
ra đ i v i s tác đ ng này c a xu hố ớ ự ộ ủ ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ngế ổ ế ờ ố tôn giáo Vi t Nam hi n nayở ệ ệ
Th ba, ứ lu n án đ xu t m t s quan đi m và gi i pháp nh mậ ề ấ ộ ố ể ả ằ phát huy nh ng tác đ ng tích c c và h n ch nh ng tác đ ng tiêu c cữ ộ ự ạ ế ữ ộ ự
c a m t s xu hủ ộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi tế ổ ế ờ ố ở ệ Nam hi n nay, đ xu t nh ng khuy n ngh cho quá trình qu n lý vàệ ề ấ ữ ế ị ả
ho ch đ nh chính sách v tôn giáo và công tác tôn giáo đ i v i vi c qu nạ ị ề ố ớ ệ ả
lý tôn giáo các c p, các ban ngành, đ a phở ấ ị ương
6. Ý nghĩa lý lu n và th c ti n c a Lu n ánậ ự ễ ủ ậ
Lu n án góp ph n làm sáng t nh ng v n đ có tính lý lu n vàậ ầ ỏ ữ ấ ề ậ
th c ti n v xu hự ễ ề ướng bi n đ i tôn giáo Vi t Nam cũng nh tác đ ngế ổ ở ệ ư ộ
c a m t s xu hủ ộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo c a Vi tế ổ ế ờ ố ủ ệ Nam qua nh ng căn c , nh ng s li u c th ữ ứ ữ ố ệ ụ ể
K t qu nghiên c u c a Lu n án góp ph n cung c p c s khoaế ả ứ ủ ậ ầ ấ ơ ở
h c cho Đ ng và Nhà nọ ả ước trong vi c ho ch đ nh các ch trệ ạ ị ủ ương, chính sách, pháp lu t trong lãnh đ o và qu n lý tôn giáo nậ ạ ả ở ước ta hi n nay.ệ
Trang 5Lu n án cũng có th làm tài li u tham kh o cho công tác nghiênậ ể ệ ả
c u và gi ng d y lý lu n v tôn giáo và m t s lĩnh v c khoa h c xãứ ả ạ ậ ề ộ ố ự ọ
h i nhân văn khác có liên quan trong các trộ ường chính tr , các trị ườ ng
Đ i h c và Cao đ ng.ạ ọ ẳ
7. K t c u c a Lu n ánế ấ ủ ậ
Lu n án ngoài ph n M đ u, K t lu n, Danh m c các Tài li uậ ầ ở ầ ế ậ ụ ệ tham kh o, Ph l c, Các công trình khoa h c c a tác gi đã công b ,ả ụ ụ ọ ủ ả ố
lu n án bao g m 4 chậ ồ ương, 13 ti t.ế
Chương 1: T ng quan tình hình nghiên c u đ tàiổ ứ ề
Chương 2. Tác đ ng c a m t s xu hộ ủ ộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ nế ổ ế
đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay – Nh ng v n đ lý lu nờ ố ở ệ ệ ữ ấ ề ậ
Chương 3: Tác đ ng c a m t s xu hộ ủ ộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ nế ổ ế
đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay th c tr ng và nh ng v n đ đ tờ ố ệ ệ ự ạ ữ ấ ề ặ ra
Chương 4. M t s quan đi m và gi i pháp phát huy tác đ ng tíchộ ố ể ả ộ
c c và h n ch tác đ ng tiêu c c c a m t s xu hự ạ ế ộ ự ủ ộ ố ướng bi n đ i tônế ổ giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay.ế ờ ố ở ệ ệ
CHƯƠNG 1
T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C UỔ Ứ
LIÊN QUAN Đ N Đ TÀI LU N ÁNẾ Ề Ậ
1.1. Nh ng công trình nghiên c u v lý luân tác đ ng c a xu hữ ứ ề ộ ủ ướng
bi n đ i c a tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nayế ổ ủ ế ờ ố ở ệ ệ
Các công trình nghiên c u trong và ngoài nứ ước cũng đã ti p c nế ậ
v n đ xu hấ ề ướng bi n đ i tôn giáo Vi t Nam t nh ng khái ni m vàế ổ ở ệ ừ ữ ệ trong đó đ c bi t là các xu hặ ệ ướng bi n đ i tôn giáo. H u h t các côngế ổ ầ ế trình đây đ u đ a ra ho c là 3, 4 xu hở ề ư ặ ướng bi n đ i tôn giáo nh : Xuế ổ ư
hướng đa d ng hóa tôn giáo, xu hạ ướng th t c hóa tôn giáo, xu hế ụ ướ ngdân t c hóa tôn giáo và xu hộ ướng qu c t hóa tôn giáo. Các khái ni m vố ế ệ ề
Đ i s ng tôn giáo đờ ố ược ti p c n t nhi u hế ậ ừ ề ướng và t p trung trong cácậ
đ tài, Lu n án g n đây.ề ậ ầ
1.2 Nh ng công trình nghiên c u th c tr ng tác đ ng c a xuữ ứ ự ạ ộ ủ
hướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Namế ổ ế ờ ố ệ
Có nhi u công trình nghiên c u, các báo báo cũng nh K y u khoaề ứ ư ỷ ế
h c v th c tr ng tác đ ng c a xu họ ề ự ạ ộ ủ ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ iế ổ ế ờ
s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay. Tuy nhiên, th c t , các công trình nàyố ệ ệ ự ế
ch y u trình bày v đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay, ho c nh ngủ ế ề ờ ố ệ ệ ặ ữ
Trang 6bi n đ i trong đ i s ng tôn giáo Vi t Nam ch ch a trình bày dế ổ ờ ố ở ệ ứ ư ướ ự i stác đ ng c a các xu hộ ủ ướng bi n đ i c a các tôn giáo.ế ổ ủ
1.3. Nh ng công trình nghiên c u v quan đi m và gi i pháp nh mữ ứ ề ể ả ằ phát huy tác đ ng tích c c và h n ch nh ng tác đ ng tiêu c c c aộ ự ạ ế ữ ộ ự ủ
m t s xu hộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi tế ổ ế ờ ố ở ệ Nam hi n nayệ
Nh ng công trình này ch y u là các đ tài, sách c a các h c giữ ủ ế ề ủ ọ ả trong nước cũng nh kinh nghi m c a nư ệ ủ ước ngoài trong các công trình
h p tác gi a các trợ ữ ường Đ i h c v i v n đ lu t pháp tôn giáo Vi tạ ọ ớ ấ ề ậ ệ Nam và các nước khác trên th gi i.ế ớ
nh ng xu hữ ướng đã không còn là ch đ o mà l n vào trong các xuủ ạ ẫ
hướng khác và b các xu hị ướng khác chi ph i, nh ng cũng có nh ng xuố ư ữ
hướng m i xu t hi n, chi ph i m nh m đ n các xu hớ ấ ệ ố ạ ẽ ế ướng khác (xu
hướng th t c hóa tôn giáo, xu hế ụ ướng đa d ng hóa tôn giáo). Các h cạ ọ
gi trong nả ước và nước ngoài cũng có nh ng nhìn nh n v “đ i s ngữ ậ ề ờ ố tôn giáo” gi ng nh m t th c th xã h i đang có nh ng chuy n bi n rõố ư ộ ự ể ộ ữ ể ế
r t theo nh ng khuynh hệ ữ ướng nh t đ nh đóấ ị
Th hai ứ , trong các công trình nghiên c u v th c tr ng tác đ ngứ ề ự ạ ộ
c a m t s xu hủ ộ ố ướng bi n đ i v tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi tế ổ ề ế ờ ố ệ Nam hi n nay, m t s công trình đã kh c h a đệ ộ ố ắ ọ ược s bi n đ i m nhự ế ổ ạ
m c a đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay dẽ ủ ờ ố ở ệ ệ ưới nh ng tác đ ngữ ộ
c a các xu hủ ướng phát tri n xã h i nói chung cũng nh nh ng xu hể ộ ư ữ ướ ng
bi n đ i tôn giáo nói riêng. Tuy nhiên, cách ti p c n ch y u theo Tônế ổ ế ậ ủ ế giáo h c, xã h i h c tôn giáo nhìn nh n s tác đ ng đó 3 phọ ộ ọ ậ ự ộ ở ươ ng
di n: ni m tin tôn giáo, th c hành tôn giáo và c ng đ ng tôn giáo. Cóệ ề ự ộ ồ
th nói, đó là 3 lĩnh v c l n c a đ i s ng tôn giáo, song đ i s ng tônể ự ớ ủ ờ ố ờ ố giáo n u hi u nh m t khái ni m Tri t h c thì đế ể ư ộ ệ ế ọ ược nhìn nh n trongậ
m t k t c u ch nh th c a đ i s ng xã h i, bao g m các y u t v ýộ ế ấ ỉ ể ủ ờ ố ộ ồ ế ố ề
th c tôn giáo, quan h tôn giáo và ho t đ ng tôn giáo.ứ ệ ạ ộ
Trang 7Th ba, ứ m t s công trình cũng đã đ c p đ n nh ng gi i phápộ ố ề ậ ế ữ ả
nh m phát huy nh ng nh hằ ữ ả ưởng tích c c cũng nh h n ch nh ng m tự ư ạ ế ữ ặ tiêu c c c a m t s xu hự ủ ộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáoế ổ ế ờ ố nói chung, các công trình đã ch ra đỉ ược kinh nghi m th c ti n c a cácệ ự ễ ủ
qu c gia có đi u ki n kinh t , chính tr xã h i tố ề ệ ế ị ộ ương t v i Vi t Namự ớ ệ
nh Trung Qu c, Liên Xô, nh ng cũng có nh ng công trình đ c p đ nư ố ư ữ ề ậ ế kinh nghi m c a các qu c gia có th ch chính tr và đi u ki n tôn giáoệ ủ ố ể ế ị ề ệ khác hoàn toàn v i Vi t Nam (M , Nh t B n). Tuy nhiên, chúng tôi cũngớ ệ ỹ ậ ả
đã nh n th y nh ng ý ki n có tính ch t b n l cho vi c đ ra nh ngậ ấ ữ ế ấ ả ề ệ ề ữ
gi i pháp đ phát huy nh ng nh hả ể ữ ả ưởng tích c c và h n ch nh ng nhự ạ ế ữ ả
hưởng tiêu c c c a m t s xu hự ủ ộ ố ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tônế ổ ế ờ ố giáo Vi t Nam hi n nay. Các bi n pháp đó đ u nh n m nh đ n c chệ ệ ệ ề ấ ạ ế ả ủ
th và khách th c a chính đ i s ng tôn giáo trong vi c qu n lý c a Nhàể ể ủ ờ ố ệ ả ủ
nước v v n đ tôn giáo đ phát huy s tác đ ng tích c c c a tôn giáoề ấ ề ể ự ộ ự ủ
đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay.ế ờ ố ở ệ ệ
1.4.2. Nh ng v n đ nghiên c u đ t ra đ i v i Lu n án ữ ấ ề ứ ặ ố ớ ậ
Tuy nhiên, v n đ đ t ra là, d a trên nh ng xu hấ ề ặ ự ữ ướng bi n đ iế ổ tôn giáo Vi t Nam hi n nay và nh ng tác đ ng c a chúng đ i v iở ệ ệ ữ ộ ủ ố ớ
đ i s ng tôn giáo, theo chúng tôi ph i ti p t c làm rõ đờ ố ả ế ụ ược:
Th nh t ứ ấ , làm rõ c s lý lu n và th c ti n c a nh ng xu hơ ở ậ ự ễ ủ ữ ướ ng
đó, đ ng th i, ch ra bi u hi n c a nh ng xu hồ ờ ỉ ể ệ ủ ữ ướng bi n đ i tôn giáo ế ổ ở
Vi t Nam hi n nay. Đ làm đệ ệ ể ược đi u này, lu n án c n ph i t p h pề ậ ầ ả ậ ợ các t li u có liên quan, phân lo i theo ch đi m. Trên c s ch t l cư ệ ạ ủ ể ơ ở ắ ọ
nh ng ki n th c trong các công trình khoa h c đã công b , ph c vữ ế ứ ọ ố ụ ụ
vi c tri n khai các n i dung c a lu n án.ệ ể ộ ủ ậ
Th hai ứ , trên c s các tài li u đã có liên quan, lu n án c n ph iơ ở ệ ậ ầ ả
gi i quy t đả ế ược m t cách tộ ường minh nh ng v n đ có tính lý lu nữ ấ ề ậ
nh : nh ng khái ni m v Đ i s ng tôn giáo, v xu hư ữ ệ ề ờ ố ề ướng bi n đ i tônế ổ giáo, v m i quan h gi a xu hề ố ệ ữ ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ngế ổ ế ờ ố tôn giáo theo nh ng khía c nh nào. D a trên nh ng tài li u đã có, cănữ ạ ự ữ ệ
c trên th c ti n v đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay, lu n án ph iứ ự ễ ề ờ ố ệ ệ ậ ả
ch ra đỉ ược m t s xu hộ ố ướng bi n đ i tôn giáo Vi t Nam hi n nayế ổ ở ệ ệ
m t cách c p nh t nh t, đ có th th y độ ậ ậ ấ ể ể ấ ược cái m i c a lu n ánớ ủ ậ (nh ng xu hữ ướng bi n đ i m i xu t hi n Vi t Nam).ế ổ ớ ấ ệ ở ệ
Th ba ứ , đi u quan tr ng ph i phân tích, đánh giá đề ọ ả ược th c tr ngự ạ tác đ ng c a nh ng xu hộ ủ ữ ướng bi n đ i tôn giáo đó lên đ i s ng tônế ổ ờ ố giáo c a Vi t Nam hi n nay, b ng các s li u đ nh lủ ệ ệ ằ ố ệ ị ượng ho c đ nhặ ị
Trang 8tính thông qua nh ng nghiên c u, ý ki n chuyên gia. Nh ng tác đ ngữ ứ ế ữ ộ này làm bi n đ i đ i s ng tôn giáo trên 3 lĩnh v c: ý th c tôn giáo, quanế ổ ờ ố ự ứ
h tôn giáo và ho t đ ng tôn giáo. Trên m i m t phệ ạ ộ ỗ ộ ương di n, lu n ánệ ậ
s đ c p đ n nh ng v n đ đ t ra cho công tác tôn giáo, đ c bi t làẽ ề ậ ế ữ ấ ề ặ ặ ệ cho công tác qu n lý tôn giáo t chính nh ng tác đ ng này.ả ừ ữ ộ
Th t ,ứ ư qua th c tr ng tác đ ng c a m t s xu hự ạ ộ ủ ộ ố ướng bi n đ iế ổ tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay và nh ng v n đế ờ ố ệ ệ ữ ấ ề
đ t ra, lu n án c n ph i ch rõ đặ ậ ầ ả ỉ ược m t s quan đi m và gi i phápộ ố ể ả
nh m phát huy nh ng m t tích c c, c a tác đ ng m t s xu hằ ữ ặ ự ủ ộ ộ ố ướ ng
bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t nam hi n nay nh mế ổ ế ờ ố ệ ệ ằ
hướng t i xây d ng xã h i Vi t Nam giàu m nh, văn minh, gi gìnớ ự ộ ệ ạ ữ
b n s c văn hóa dân t c. Chính vì v y, trên c s k th a nh ng thànhả ắ ộ ậ ơ ở ế ừ ữ
qu nghiên c u c a các nhà khoa h c đi trả ứ ủ ọ ước, Lu n án mu n đóngậ ố góp m t s lu n gi i v v n đ này.ộ ự ậ ả ề ấ ề
Trang 9CHƯƠNG 2 TÁC Đ NG C A M T S XU HỘ Ủ Ộ Ố ƯỚNG BI N Đ I TÔN GIÁOẾ Ổ
Đ N Đ I S NG TÔN GIÁO VI T NAM HI N NAY – NH NGẾ Ờ Ố Ở Ệ Ệ Ữ
V N Đ LÝ LU NẤ Ề Ậ
2.1. Quan ni m v “ Đ i s ng tôn giáo” và “Xu hệ ề ờ ố ướng bi n đ i tônế ổ giáo”
2.1.1. “Đ i s ng tôn giáo” và các y u t c a đ i s ng tôn giáo ờ ố ế ố ủ ờ ố
2.1.1.1. Quan ni m v “đ i s ng tôn giáo” ệ ề ờ ố
Trên c s ti p thu các k t qu c a các công trình nghiên c u trongơ ở ế ế ả ủ ứ
và ngoài nước và th gi i quan c a ch nghĩa Mác – Lê nin, lu n án đ aế ớ ủ ủ ậ ư
ra quan ni m v Đ i s ng tôn giáo nh sau: ệ ề ờ ố ư đ i s ng tôn giáo bao g m ờ ố ồ toàn b h ý th c, quan h gi a các tôn giáo và các ho t đ ng c a ộ ệ ứ ệ ữ ạ ộ ủ
nh ng c ng đ ng tôn giáo (bao g m ch c s c và tín đ tôn giáo) di n ữ ộ ồ ồ ứ ắ ồ ễ
ra trong m t không gian và th i gian nh t đ nh ộ ờ ấ ị
Nh v y, ư ậ đ i s ng tôn giáo ờ ố được đ c p đ n đây là m t ph m trùề ậ ế ở ộ ạ tri t h c, nó bao g m c lĩnh v c đ i s ng v t ch t và đ i s ng tinhế ọ ồ ả ự ờ ố ậ ấ ờ ố
th n c a nh ng ngầ ủ ữ ười có tôn giáo, nó bao g m đ i s ng cá nhân và đ iồ ờ ố ờ
s ng c ng đ ng tôn giáo, trên bình di n đó, nó cũng bao g m c đ iố ộ ồ ệ ồ ả ờ
s ng xã h i c a ngố ộ ủ ười có tôn giáo. Quan h gi a các tôn giáo cũng làệ ữ
y u t quan tr ng trong đ i s ng tôn giáo, đó là ng x , thái đ c aế ố ọ ờ ố ứ ử ộ ủ
người có tôn giáo đ i v i tôn giáo và đ i v i đ i s ng chính tr xã h i.ố ớ ố ớ ờ ố ị ộ
2.1.1.2. Các y u t c a đ i s ng tôn giáo ế ố ủ ờ ố
Th nh t, H ý th c tôn giáo ứ ấ ệ ứ : bao g m toàn b nh ng y u tồ ộ ữ ế ố thu c v đ i s ng tinh th n c a nh ng ngộ ề ờ ố ầ ủ ữ ười có tôn giáo, nó bao g m ýồ
th c tôn giáo (tình c m tôn giáo, ni m tin tôn giáo, tâm lý tôn giáo) và hứ ả ề ệ
t tư ưởng tôn giáo (giáo lý, giáo lu t và t ch c tôn giáo)ậ ổ ứ
Th hai, quan h gi a các tôn giáo ứ ệ ữ Nói đ n đ i s ng tôn giáoế ờ ố không th không nói đ n quan h gi a các tôn giáo, đó là thái đ , cáchể ế ệ ữ ộ
ng x c a các tôn giáo v i nhau
Th ba, nh ng ho t đ ng tôn giáo ứ ữ ạ ộ là nh ng sinh ho t tôn giáo vàữ ạ
nh ng ho t đ ng xã h i c a ngữ ạ ộ ộ ủ ười có tôn giáo. Nh ng sinh ho t tôn giáoữ ạ
là nh ng sinh ho t thu n túy c a ngữ ạ ầ ủ ười có tôn giáo nh : vi c gi ng d yư ệ ả ạ giáo lý tôn giáo, vi c h c đ o hay truy n đ o,… Nh ng sinh ho t thu nệ ọ ạ ề ạ ữ ạ ầ
Trang 10túy tôn giáo có th k đ n nh : Nghi l (nghi th c) tôn giáo; S ki n tônể ể ế ư ễ ứ ự ệ giáo; Không gian tôn giáo.
2.1.2. “Xu h ướ ng bi n đ i tôn giáo” và các ti n đ cho s hình thành ế ổ ề ề ự các xu h ướ ng bi n đ i tôn giáo ế ổ
2.1.2.1. Quan ni m v “Xu h ng bi n đ i tôn giáo” ệ ề ướ ế ổ
Xu hướng bi n đ i tôn giáo đế ổ ược hi u nh m i quan h gi aể ư ố ệ ữ
ph m trù kh năng và hi n th c, ng u nhiên và t t nhiên, nguyên nhânạ ả ệ ự ẫ ấ
và k t qu , nó là k t qu c a hàng lo t các nguyên nhân ch quan vàế ả ế ả ủ ạ ủ khách quan. Theo quan đi m c a tri t h cể ủ ế ọ , xu h ng bi n đ i tôn giáo là ướ ế ổ
k t qu tác đ ng t ng h p c a nh ng nhân t khách quan và ch quan, bên ế ả ộ ổ ợ ủ ữ ố ủ trong và bên ngoài, trong n c và qu c t làm cho tôn giáo bi n đ i theo ướ ố ế ế ổ
nh ng chi u h ng nh t đ nh trong m t th i gian dài ữ ề ướ ấ ị ộ ờ
2.1.2.2 Nh ng ti n đ cho các xu h ữ ề ề ướ ng bi n đ i tôn giáo Vi t Nam ế ổ ở ệ
hi n nay ệ
Đó là nh ng ti n đ v kinh t , chính tr xã h i. Nh ng chuy nữ ề ề ề ế ị ộ ữ ể
đ ng trong đ i s ng kinh t th gi i cũng nh Vi t Nam, quá trình toàn c uộ ờ ố ế ế ớ ư ệ ầ hóa trên t t c các lĩnh v c cũng nh đ i s ng tôn giáo th gi i và m tấ ả ự ư ờ ố ế ớ ộ
ph n n a đó chính là nh ng quan đi m, chính sách c a Đ ng và Nhà n cầ ữ ữ ể ủ ả ướ
ta v v n đ tôn giáo là nh ng ti n đ quan tr ng d n đ n nh ng xuề ấ ề ữ ề ề ọ ẫ ế ữ
h ng bi n đ i tôn giáo Vi t Nam hi n nay.ướ ế ổ ở ệ ệ
2.2. M t s xu hộ ố ướng bi n đ i tôn giáo Vi t Nam hi n nay.ế ổ ở ệ ệ
2.2.1. Xu h ướ ng đa d ng hóa và cá nhân hóa tôn giáo ạ
Đ i s ng tôn giáo Vi t Nam m t m t th hi n s đa d ng hóa ni mờ ố ệ ộ ặ ể ệ ự ạ ề tin tôn giáo, m t m t th hi n xu h ng các nhân hóa ni m tin tôn giáo.ộ ặ ể ệ ướ ề Trong đó, khái ni m đa d ng tôn giáo (religious pluralism) có nh ng đ cệ ạ ữ ặ
đi m đó là ể tính đa d ng c a tôn giáo ạ ủ (religious diversity) và tính thích
nghi c a tôn giáo ủ Theo đó, nghĩa r ng c a đa d ng tôn giáo ph n ánh ý ộ ủ ạ ả
t ưở ng các thành viên v i các n n t ng tôn giáo khác nhau có th th c ớ ề ả ể ự hành và phát tri n ni m tin truy n th ng c a mình gi a nh ng ng ể ề ề ố ủ ữ ữ ườ i
ch ng l i nó trong m t môi tr ố ạ ộ ườ ng bình th ườ ng.
Còn Cá nhân hóa tôn giáo đ ượ c hi u là các tôn giáo, hi n t ể ệ ượ ng tôn giáo ra đ i và phát tri n g n v i cá nhân. S phát tri n tôn giáo thay ờ ể ắ ớ ự ể
vì h ướ ng đ n đ i chúng thì h ế ạ ướ ng vào ph c v nhu c u c a nh ng cá ụ ụ ầ ủ ữ nhân riêng bi t ệ
2.2.2. Xu h ướ ng v a c nh tranh v a đ i tho i gi a các tôn giáo ừ ạ ừ ố ạ ữ
Đây cũng là m t xu hộ ướng khá ph bi n và cũng là đ c tr ng trongổ ế ặ ư
đ i s ng tôn giáo Vi t Nam trong quá kh cũng nh hi n t i. ờ ố ệ ứ ư ệ ạ
Trang 11M c dù Vi t Nam không có xung đ t tôn giáo, không có chi nặ ệ ộ ế tranh tôn giáo nh ng s t n t i c a r t nhi u tôn giáo và các h pháiư ự ồ ạ ủ ấ ề ệ khác nhau cũng t o ra s c nh tranh đạ ự ạ ược th hi n nh : 1). Trong vi cể ệ ư ệ giành, gi tín đ ; 2). C nh tranh trong vi c th hi n vai trò xã h i c aữ ồ ạ ệ ể ệ ộ ủ mình.
Ngượ ạ ớ ạc l i v i c nh tranh và đ i tho i gi a các tôn giáo cũng đangố ạ ữ
di n ra Vi t Nam nh ng m c đ : 1). Các ch c s c và tín đ tôn giáoễ ở ệ ở ữ ứ ộ ứ ắ ồ
đ u không tuy t đ i hóa vai trò c a tôn giáo mình mà tôn tr ng các tônề ệ ố ủ ọ giáo khác; 2). Các ch c s c, tín đ tôn giáo không ch am hi u tôn giáoứ ắ ồ ỉ ể mình mà còn am hi u kinh đi n c a các tôn giáo khác; 3). Các tôn giáoể ể ủ
đ u l y l i ích qu c gia dân t c làm m u s chung.ề ấ ợ ố ộ ẫ ố
2.2.3. Xu h ướ ng toàn c u hóa và dân t c hóa tôn giáo ầ ộ
Toàn c u hóa tôn giáoầ là quá trình các tôn giáo chuy n t tính qu c ể ừ ố
t sang tính xuyên qu c gia, các tôn giáo thoát d n kh i t m ki m soát ế ố ầ ỏ ầ ể
c a nhà n ủ ướ c và gây s nh h ự ả ưở ng lên các qu c gia, dân t c khác ố ộ
Đ i l p hóa v i xu hố ậ ớ ướng toàn c u hóa tôn giáo là xu hầ ướng dân
t c hóa tôn giáo cũng đang di n ra Vi t Nam. ộ ễ ở ệ
Dân t c hóa tôn giáo đ ộ ượ c hi u là quá trình tr v v i các tôn giáo ể ở ề ớ truy n th ng c a các tôn giáo ho c thêm vào các đ c đi m tâm lý, văn ề ố ủ ặ ặ ể hóa đ a ph ị ươ ng, dân t c v i các tôn giáo đ ộ ớ ượ c du nh p t bên ngoài ậ ừ vào.
2.2.4. Xu h ướ ng v a “th t c hóa” v a “thiêng hóa”c a các tôn giáo ừ ế ụ ừ ủ
Th t c hóa tôn giáo Vi t Nam hi n nay có nh ng bi u hi n sau:ế ụ ở ệ ệ ữ ể ệ
Th nh t ứ ấ , hành vi nh p th c a m i tôn giáo b ng cách tham giaậ ế ủ ọ ằ vào nh ng ho t đ ng th t c phi tôn giáo nh : xã h i, đ o đ c, giáoữ ạ ộ ế ụ ư ộ ạ ứ
Th ba ứ , xu hướng th t c hóa bi u hi n vai trò c a tôn giáo bế ụ ể ệ ở ủ ị
gi m sút, đ c bi t là các nả ặ ệ ở ước công nghi p, nh t là các c dân thànhệ ấ ở ư
th và t ng l p thanh niên. H cho r ng cu c s ng b n thân đị ầ ớ ọ ằ ộ ố ả ược quy tế
đ nh ch y u là là t thân, ít ph thu c và không ph thu c vào th nị ủ ế ự ụ ộ ụ ộ ầ linh
Th t ứ ư, xu hướng th t c hóa còn bi u hi n ch con ngế ụ ể ệ ở ỗ ườ i
dường nh ra kh i tôn giáo. M t s tín đ v n ti n hành nh ng nghi lư ỏ ộ ố ồ ẫ ế ữ ễ
Trang 12và c u xin, có khi còn hành hầ ương nh ng l i không h n theo giáo lý hayư ạ ẳ giáo lu t đã đậ ược đ nh s n.ị ẵ
Th năm ứ , xu hướng th t c hóa th hi n r t rõ m t trái, trong vi cế ụ ể ệ ấ ặ ệ tham gia vào các ho t đ ng chính tr c a m t s t ch c tôn giáo nh mạ ộ ị ủ ộ ố ổ ứ ằ
b o v tr c ti p hay gián ti p quy n l i c a các th l c chính tr ph nả ệ ự ế ế ề ợ ủ ế ự ị ả
đ ng.ộ
M t khác, các tôn giáo Vi t Nam hi n nay cũng đang có xu hặ ở ệ ệ ướ ng
“thiêng hóa”. Cái Thiêng trong tôn giáo hi u hi n trong m i quan h gi aể ệ ố ệ ữ tín đ v i đ i tồ ớ ố ượng được th cúng. Thiêng hóa có nh ng bi u hi n sau:ờ ữ ể ệ 1). Các tôn giáo ngày càng đ cao s tôn kính và bi t n đ i v i các đ iề ự ế ơ ố ớ ố
tượng th cúng b ng cách thêm nh ng ch c năng m i trong nh ng đi uờ ằ ữ ứ ớ ữ ề
ki n m i; 2). Các ch c s c tôn giáo có thêm nh ng ch c năng – côngệ ớ ứ ắ ữ ứ năng m i.ớ
2.2.5. Xu h ướ ng hi n đ i hóa tôn giáo ệ ạ
Hi n đ i hóa tôn giáo là quá trình làm cho các tôn giáo ngày càngệ ạ
tr nên hi n đ i nh vào vi c áp d ng nh ng thành t u khoa h c kở ệ ạ ờ ệ ụ ữ ự ọ ỹ thu t hi n đ i vào t t c các y u t c a tôn giáo: giáo lý, sinh ho t tônậ ệ ạ ấ ả ế ố ủ ạ giáo và hi n đ i trong cách “hi n di n” v i xã h i. Bi u hi n nh :ệ ạ ệ ệ ớ ộ ể ệ ư
Th nh t, các tôn giáo s d ng các phứ ấ ử ụ ương ti n khoa h c – kệ ọ ỳ thu t công ngh vào trong sinh ho tậ ệ ạ
Th hai, hi n đ i hóa tôn giáo th hi n đ i trong quan ni m, l iứ ệ ạ ể ệ ạ ệ ố
s ng và trong cách th hi n ni m tin c a các tín đ ố ể ệ ề ủ ồ
Th ba, quan ni m m i c a các t ch c, ch c s c tôn giáoứ ệ ớ ủ ổ ứ ứ ắ s d ngử ụ các phương ti n, c s v t ch t hi n đ i đ truy n đ o cũng nh vi cệ ơ ở ậ ấ ệ ạ ể ề ạ ư ệ
ch p nh n c s th t , các nghi th c th c hành m i c a các tín đ ấ ậ ơ ở ờ ự ứ ự ớ ủ ồ
Th t , ngay chính giáo lý các tôn giáo cũng ph i th hi n tính hi nứ ư ả ể ệ ệ
đ iạ
Nh ng xu hữ ướng mà lu n án đ c p đ n cho th y, các xu hậ ề ậ ế ấ ướ ng
bi n đ i tôn giáo đang di n ra Vi t Nam có nh ng mâu thu n, t n t iế ổ ễ ở ệ ữ ẫ ồ ạ các xu hướng bi n đ i tôn giáo đ i l p nhau nh : v a d ng hóa tôn giáoế ổ ố ậ ư ừ ạ
v a cá nhân hóa tôn giáo; v a c nh tranh v a đ i tho i gi a các tônừ ừ ạ ừ ố ạ ữ giáo; v a toàn c u hóa tôn giáo v a dân t c hóa tôn giáo; v a th t cừ ầ ừ ộ ừ ế ụ hóa tôn giáo v a thiêng hóa c a các tôn giáo. Tuy nhiên, các xu hừ ủ ướ ngnày cũng th ng nh t v i nhau, b sung cho nhau, luôn t n t i đan xenố ấ ớ ổ ồ ạ cùng chi ph i l n nhau. Đúng nh trong tri t h c DVBC đã ch ra cácố ẫ ư ế ọ ỉ mâu thu n nhi u khi g p nhau, các c c đoan l i “hôn nhau”. Các xuẫ ề ặ ự ạ
hướng bi n đ i tôn giáo này cũng khác nhau v th i gian xu t hi n, t nế ổ ề ờ ấ ệ ồ
Trang 13t i, song t o nên nh ng tác đ ng nhi u chi u m t cách tr c ti p và giánạ ạ ữ ộ ề ề ộ ự ế
ti p lên đ i s ng tôn giáo Vi t Nam, hình thành b c tranh đa màu s c,ế ờ ố ệ ứ ắ sinh đ ng và ph c t p c a đ i s ng tôn giáo độ ứ ạ ủ ờ ố ương đ i.ạ
2.3. Tác đ ng c a xu hộ ủ ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáoế ổ ế ờ ố – nh ng quan đi m lý lu nữ ể ậ
2.3.1. Quan đi m c a ch nghĩa Mác – Lê nin v m i quan h tôn ể ủ ủ ề ố ệ giáo và xã h i ộ
Do nh ng đi u ki n v l ch s cũng nh s m nh c a h c thuy tữ ề ệ ề ị ử ư ứ ệ ủ ọ ế Mác – Lê nin, các nhà sáng l p ch nghĩa Mác – Lê nin tuy không cóậ ủ
đi u ki n đi vào nghiên c u k các v n đ c a tôn giáo, c a xu hề ệ ứ ỳ ấ ề ủ ủ ướ ng
bi n đ i tôn giáo cũng nh m i quan h gi a bi n đ i tôn giáo v i đ iế ổ ư ố ệ ữ ế ổ ớ ờ
s ng tôn giáo, nh ng nh ng lý lu n v m i quan h gi a tôn giáo và xãố ư ữ ậ ề ố ệ ữ hôi cũng là c s đ lu n án có th phân tích tác đ ng c a xu hơ ở ể ậ ể ộ ủ ướ ng
bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay. ế ổ ế ờ ố ở ệ ệ
2.3.2. Quan đi m c a các nhà xã h i h c tôn giáo và các nhà nghiên ể ủ ộ ọ
c u tôn giáo h c ứ ọ
Các quan đi m này t p trung khai thác s tác đ ng – s bi n đ iể ậ ự ộ ự ế ổ
c a đ i s ng tôn giáo trên các khía c nh: giáo lý tôn giáo, sinh ho t tônủ ờ ố ạ ạ giáo và c ng đ ng tôn giáo.ộ ồ
2.3.3. Cách ti p c n c a lu n án v tác đ ng c a m t s xu h ế ậ ủ ậ ề ộ ủ ộ ố ướ ng
bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay ế ổ ế ờ ố ở ệ ệ
C s lý lu n c a lu n án đó là nh ng nguyên lý, quy lu t c a tri tơ ở ậ ủ ậ ữ ậ ủ ế
h c Mác – Lê nin, đ c bi t là v n d ng các c p ph m trù: nguyên nhânọ ặ ệ ậ ụ ặ ạ – k t qu , ng u nhiên – t t nhiên, kh năng hi n th c đ phân tích,ế ả ầ ấ ả ệ ự ể đánh giá
Trên c s khái ni m v “đ i s ng tôn giáo”, lu n án đ c p đ nơ ở ệ ề ờ ố ậ ề ậ ế
s tác đ ng c a xu hự ộ ủ ướng bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi tế ổ ế ờ ố ệ Nam hi n nay các khía c nh sau:ệ ở ạ
Th nh t: nh ng bi n đ i trong ý th c tôn giáoứ ấ ữ ế ổ ứ
Th hai, nh ng bi n đ i trong quan h tôn giáoứ ữ ế ổ ệ
Th ba, nh ng bi n đ i trong ho t đ ng tôn giáo.ứ ữ ế ổ ạ ộ
Ti u k t chể ế ương 2
Lý thuy t v đ i s ng tôn giáo và xu hế ề ờ ố ướng bi n đ i tôn giáo ế ổ ở
Vi t Nam cũng nh trên th gi i đang có nh ng nghiên c u r t m i m ệ ư ế ớ ữ ứ ấ ớ ẻ
Nh ng nghiên c u này cho chúng ta th y v đ i s ng tôn giáo đữ ứ ấ ề ờ ố ượ c
hi u không ch đ n thu n là m t s tách b ch riêng bi t, đ i s ng tônể ỉ ơ ầ ộ ự ạ ệ ờ ố
Trang 14giáo là m t b ph n c a đ i s ng xã h i c a nh ng ngộ ộ ậ ủ ờ ố ộ ủ ữ ười có tôn giáo, bao g m h ý th c tôn giáo và các ho t đ ng tôn giáo c a ch c s c vàồ ệ ứ ạ ộ ủ ứ ắ tín đ các tôn giáo. ồ
Tôn giáo th gi i cũng nh tôn giáo Vi t Nam trong nh ng năm trế ớ ư ệ ữ ở
l i đây có nh ng s bi n đ i nhanh chóng và ph c t p theo nhi u xuạ ữ ự ế ổ ứ ạ ề
hướng: Xu hướng th t c hóa, xu hế ụ ướng đa d ng hóa, xu hạ ướng toàn
c u hóa, xu hầ ướng dân t c hóa, xu hộ ướng cá nhân hóa tôn giáo,… Có thể còn có nhi u nh ng xu hề ữ ướng khác n a đang xu t hi n trong đ i s ngữ ấ ệ ờ ố tôn giáo hi n nay, nh ng thi t nghĩ, đây là nh ng xu hệ ư ế ữ ướng n i tr iổ ộ
nh t, có nh hấ ả ưởng tr c ti p đ n s bi n đ i c a đ i s ng tôn giáoự ế ế ự ế ổ ủ ờ ố
Vi t Nam. ệ
Có nhi u cách ti p c n v m i quan h gi a xu hề ế ậ ề ố ệ ữ ướng bi n đ i tônế ổ giáo đ n đ i s ng tôn giáo Vi t Nam hi n nay. Tiêu bi u cho nh ngế ờ ố ở ệ ệ ể ữ cách ti p c n đó là quan đi m c a ch nghĩa Mác Lê nin v m i quan hế ậ ể ủ ủ ề ố ệ
gi a tôn giáo và xã h i; quan đi m c a xã h i h c tôn giáo, tôn giáo h cữ ộ ể ủ ộ ọ ọ
v tôn giáo và vai trò c a tôn giáo đ i v i xã h i. D a trên c s h cề ủ ố ớ ộ ự ơ ở ọ thuy t c a ch nghĩa Mac – Lênin v tôn giáo v i xã h i, lu n án cũng đãế ủ ủ ề ớ ộ ậ
c g ng đ a ra cách nhìn nh n, đánh giá tác đ ng c a m t s xu hố ắ ư ậ ộ ủ ộ ố ướ ng
bi n đ i tôn giáo đ n đ i s ng tôn giáo 3 khía c nh: ý th c tôn giáoế ổ ế ờ ố ở ạ ứ quan h tôn giáo và ho t đ ng tôn giáo.ệ ạ ộ
CHƯƠNG 3TÁC Đ NG C A M T S XU HỘ Ủ Ộ Ố ƯỚNG BI N Đ I TÔN GIÁOẾ Ổ
Đ N Đ I S NG TÔN GIÁO VI T NAM HI N NAY TH C TR NẾ Ờ Ố Ệ Ệ Ự Ạ G
3.1.1.1. S th c t nh, đa d ng ni m tin tôn giáo c p đ ý th c cá nhân ự ứ ỉ ạ ề ở ấ ộ ứ
c a đ i s ng tôn giáo ủ ờ ố
S th c t nh c a ni m tin tôn giáo th hi n r t rõ trong nh ng sự ứ ỉ ủ ề ể ệ ấ ữ ố
li u v s lệ ề ố ượng tín đ tôn giáo Vi t Nam trong nh ng năm v a qua.ồ ở ệ ữ ừ
Đi u này b t ngu n t chính nh ng xu hề ắ ồ ừ ữ ướng bi n đ i tôn giáo, đóế ổ chính là do s đa d ng hóa tôn giáo, cá nhân hóa tôn giáo, s c nh tranh,ự ạ ự ạ
đ i tho i gi a các tôn giáo làm cho “th trố ạ ữ ị ường” tôn giáo Vi t Nam ngàyệ càng phong phú và đa d ng. H n n a, trong m t s gia đình cũng cóạ ơ ữ ộ ố