Luận án tiến sĩ Y học: Nghiên cứu ứng dụng tạo hình Dây chằng chéo sau qua nội soi kỹ thuật tất cả bên trong

Mục đích cơ bản của luận án này là nghiên cứu một số chỉ số giải phẫu của DCCS ứng dụng trong phẫu thuật nội soi tạo hình DCCS. Đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi tạo hình DCCS sử dụng mảnh ghép gân hamstring tự thân kỹ thuật tất cả bên trong.

L I C M  NTôi xin bày t  lòng bi t  n sâu s c t i th y hỏ ế ơ ắ ớ ầ ướng d n c a tôi:ẫ ủ  PGS.TS. Ngô Văn Toàn­ Th y đã h t lòng dìu d t, h ng d n tôi trong su tầ ế ắ ướ ẫ ố  quá trình nghiên c u và hoàn thành lu n án này.ứ ậ

Tôi vô cùng c m  n các th y trong h i đ ng đánh giá lu n án đã đóngả ơ ầ ộ ồ ậ  góp cho tôi nh ng ý ki n quý báu đ  hoàn thành t t lu n án này.ữ ế ể ố ậ

Tôi xin trân tr ng c m  n:ọ ả ơ

Đ ng  y, Ban giám hi u, Phòng đào t o sau đ i h c, B  môn Ngo iả ủ ệ ạ ạ ọ ộ ạ  

Trường Đ i H c Y Hà N i đã t o m i đi u ki n thu n l i cho tôiạ ọ ộ ạ ọ ề ệ ậ ợ  trong quá trình th c hi n và hoàn thành lu n án này.ự ệ ậ

Đ ng  y, Ban giám đ c B nh vi n Vi t Đ c, Ban lãnh đ o vi nả ủ ố ệ ệ ệ ứ ạ ệ  

ch n thấ ương ch nh hình B nh vi n Vi t Đ c, Ban lãnh đ o khoaỉ ệ ệ ệ ứ ạ  

ph u thu t chi trên và y h c th  thao, khoa gi i ph u b nh­ B nhẫ ậ ọ ể ả ẫ ệ ệ  

vi n Vi t Đ c, B  môn gi i ph u Trệ ệ ứ ộ ả ẫ ường Đ i h c Y dạ ọ ược TP. Hồ Chí Minh đã t o đi u ki n thu n l i đ  tôi hoàn thành lu n án này.ạ ề ệ ậ ợ ể ậBan giám đ c B nh vi n Đ i h c Y Hà N i, ban lãnh đ o khoa Ch nố ệ ệ ạ ọ ộ ạ ấ  

thương ch nh hình­ th n kinh­ c t s ng B nh vi n Đ i h c Y Hà N iỉ ầ ộ ố ệ ệ ạ ọ ộ  

đã t o đi u ki n thu n l i đ  tôi hoàn thành lu n án này.ạ ề ệ ậ ợ ể ậ

Tôi xin chân thành c m  n toàn th  các bác sĩ, cán b  nhân viên Vi nả ơ ể ộ ệ  

ch n thấ ương ch nh hình, khoa gây mê h i s c, phòng k  ho ch t ng h pỉ ồ ứ ế ạ ổ ợ  

B nh vi n Vi t Đ c đã giúp đ  tôi trong su t quá trình h c t p nghiên c u.ệ ệ ệ ứ ỡ ố ọ ậ ứ

Tôi xin chân thành c m  n các anh ch , các b n đ ng nghi p, các emả ơ ị ạ ồ ệ  sinh viên luôn đ ng viên, giúp đ  tôi trong su t quá trình h c t p nghiênộ ỡ ố ọ ậ  

c u.ứ

su t quá trình nghiên c u đ  đ t đố ứ ể ạ ược k t qu  ngày hôm nay.ế ả

Hà N i, ngày 20 tháng 11 năm 2018 ộ

Đ  Văn Minhỗ

Tên tôi là: Đ  Văn Minh, nghiên c u sinh khóa 33 Trỗ ứ ường Đ i H c Yạ ọ  

Hà N i, chuyên nghành ch n thộ ấ ương ch nh hình và t o hình, xin cam đoan:ỉ ạ

1 Đây là lu n án do b n thân tôi tr c ti p th c hi n dậ ả ự ế ự ệ ướ ự ướ  i s  h ng

d n c a th y PGS.TS. Ngô Văn Toàn.ẫ ủ ầ

2 Công trình này không trùng l p v i b t k  nghiên c u nào khác đãặ ớ ấ ỳ ứ  công b  t i Vi t Nam.ố ạ ệ

3 Các s  li u và thông tin trong nghiên c u là hoàn toàn chính xác, trungố ệ ứ  

th c và khách quan, đã đự ược xác nh n và ch p thu n c a c  s  n iậ ấ ậ ủ ơ ở ơ  nghiên c u.ứ

Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m trị ệ ước pháp lu t v  nh ng camậ ề ữ  

k t này.ế

Hà N i, ngày 20 tháng 11 năm 2018 ộ

Người vi t cam đoanế

Đ  Văn Minhỗ

DANH M C BI U Đ Ụ Ể Ồ

Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề

Dây ch ng chéo sau (DCCS) cùng v i dây ch ng chéo trằ ớ ằ ước (DCCT) 

là thành ph n quan tr ng trong s  đ m b o v ng ch c v  m t đ ng h cầ ọ ự ả ả ữ ắ ề ặ ộ ọ  theo chi u trề ước sau c a kh p g i. T n thủ ớ ố ổ ương DCCS ít g p h n nhi u soặ ơ ề  

v i t n thớ ổ ương DCCT. T  l  t n thỷ ệ ổ ương DCCS r t thay đ i tùy thu c vàoấ ổ ộ  

đ i tố ượng b  ch n thị ấ ương kh p g i [1]. T n thớ ố ổ ương DCCS chi m kho ngế ả  2%   t ng   s   ch n   thổ ố ấ ương   kh p   g i   do   tai   n n   h c   đớ ố ạ ọ ường     M   [2].ở ỹ  Shelbourne và c ng s  (cs) đi m l i y văn ghi nh n t n thộ ự ể ạ ậ ổ ương DCCS chi m kho ng 1­44% t ng s  ch n thế ả ổ ố ấ ương kh p g i c p tính   v n đ ngớ ố ấ ở ậ ộ  viên [3]. T n thổ ương DCCS có th  đ n thu n ho c ph i h p v i các t nể ơ ầ ặ ố ợ ớ ổ  

thương khác c a kh p g i. Spiridonov và cs ghi nh n ch  có kho ng 18%ủ ớ ố ậ ỉ ả  trong t ng s  các trổ ố ường h p t n thợ ổ ương DCCS là t n thổ ương đ n thu nơ ầ  [4]. Beck và cs ghi nh n 79% các trậ ường h p t n thợ ổ ương đa dây ch ngằ  

kh p g i có kèm theo t n thớ ố ổ ương c a DCCS [5]. Fanelli và cs thông báo cóủ  

t i 46%, 31% và 62% các trớ ường h p t n thợ ổ ương DCCS kèm theo v i t nớ ổ  

thương c a DCCT, dây ch ng bên trong (DCBT) và góc sau ngoài theo thủ ằ ứ 

t  trên [6]. ự

Trong h n 30 năm tr  l i đây, v i nhi u nghiên c u c  b n v  gi iơ ở ạ ớ ề ứ ơ ả ề ả  

ph u và c  sinh h c c a DCCS đã giúp các bác sĩ ch n thẫ ơ ọ ủ ấ ương ch nh hìnhỉ  

có s  hi u bi t toàn di n h n v  DCCS và vai trò c a nóự ể ế ệ ơ ề ủ  [7]. Đi u tr  ph uề ị ẫ  thu t t o hình DCCS đậ ạ ược đ t ra cho nh ng trặ ữ ường h p t n thợ ổ ương n ngặ  DCCS ho c t n thặ ổ ương DCCS có kèm theo t n thổ ương các c u trúc khácấ  

c a kh p g i ph i h p. M c dù v y, ph u thu t t o hình DCCS khôngủ ớ ố ố ợ ặ ậ ẫ ậ ạ  

ph i là m t ph u thu t đ n gi n và k t qu  đi u tr  cũng không đả ộ ẫ ậ ơ ả ế ả ề ị ượ  cngo n m c nh  ph u thu t t o hình DCCTạ ụ ư ẫ ậ ạ   [8]. Năm 1983, Clancy và cs 

được coi là ngườ ầi đ u tiên công b  k t qu  bố ế ả ước đ u c a ph u thu t t oầ ủ ẫ ậ ạ  

hình DCCS theo gi i ph uả ẫ  [9]. T  đó đ n nay đã có nhi u nghiên c u vừ ế ề ứ ề 

ph u thu t t o hình DCCS đẫ ậ ạ ược công b  V  c  b n ph u thu t t o hìnhố ề ơ ả ẫ ậ ạ  DCCS có 2 trường phái k  thu t: K  thu t t o hình DCCS g n di n bámỹ ậ ỹ ậ ạ ắ ệ  chày và k  thu t t o hình DCCS v i đỹ ậ ạ ớ ường h m xuyên chàyầ  [7], [10]. Trên 

n n t ng c a 2 trề ả ủ ường phái k  thu t này, nhi u bi n th  c a các phỹ ậ ề ế ể ủ ươ  ngpháp t o hình DCCS đã ra đ i và phát tri n. G n đây nh t, v i s  phát tri nạ ờ ể ầ ấ ớ ự ể  

c a d ng c  ph u thu t n i soi kh p g i và các phủ ụ ụ ẫ ậ ộ ớ ố ương ti n c  đ nh m nhệ ố ị ả  ghép, k  th a và phát huy nh ng thành t u c a ph u thu t n i soi t o hìnhế ừ ữ ự ủ ẫ ậ ộ ạ  DCCT, ph u thu t n i soi t o hình DCCS k  thu t t t c  bên trong đã raẫ ậ ộ ạ ỹ ậ ấ ả  

đ i và bờ ước đ u đầ ược áp d ng trên lâm sàng. Bên c nh nhi u  u đi m baoụ ạ ề ư ể  

g m: không c n m nh ghép có chi u dài l n nh  trong ph u thu t t o hìnhồ ầ ả ề ớ ư ẫ ậ ạ  DCCS v i đớ ường h m xuyên chày hay m nh ghép c n có nút xầ ả ầ ương như trong ph u thu t t o hình DCCS g n di n bám chày t i ch , ch  đ ng đi uẫ ậ ạ ắ ệ ạ ỗ ủ ộ ề  

ch nh tăng đỉ ường kính m nh ghép v i ngu n gân t  thân, khoan đả ớ ồ ự ườ  ng

h m xầ ương ng n nên h n ch  đắ ạ ế ược m t xấ ương, ít đau sau m  so v i cácổ ớ  

k  thu t t o hình DCCS kinh đi n…, ph u thu t t o hình DCCS k  thu tỹ ậ ạ ể ẫ ậ ạ ỹ ậ  

t t c  bên trong cũng có m t s  thách th c nh t đ nh đòi h i ph u thu tấ ả ộ ố ứ ấ ị ỏ ẫ ậ  viên c n có s  hi u bi t đ y đ  v  gi i ph u c a DCCS cũng nh  kầ ự ể ế ầ ủ ề ả ẫ ủ ư ỹ thu t m  ậ ổ

 các n c phát tri n nh ng công trình nghiên c u v  gi i ph u, c

sinh h c c a DCCS là n n t ng  ng d ng trong ph u thu t t o hình DCCS.ọ ủ ề ả ứ ụ ẫ ậ ạ  

T i Vi t Nam đã có m t vài nghiên c u gi i ph u DCCS đạ ệ ộ ứ ả ẫ ược công bố 

nh ng m i d ng l i   nh ng báo cáo đ n l  [11]. H ng ngày, các bác sĩ ch nư ớ ừ ạ ở ữ ơ ẻ ằ ấ  

th ng ch nh hình v n th c hi n nh ng ca m  t o hình DCCS d a trên sươ ỉ ẫ ự ệ ữ ổ ạ ự ự 

hi u bi t v  gi i ph u c a DCCS đ c công b  trên y văn và kinh nghi mể ế ề ả ẫ ủ ượ ố ệ  lâm sàng. V i mong mu n tìm hi u đ c đi m gi i ph u c a DCCS   ngớ ố ể ặ ể ả ẫ ủ ở ườ  i

Vi t trệ ưởng thành,  ng d ng trong đi u tr  t o hình DCCS cho ng i Vi tứ ụ ề ị ạ ườ ệ  

nh m đ t hi u qu  đi u tr  cao nh t, chúng tôi ti n hành nghiên c u đ  tàiằ ạ ệ ả ề ị ấ ế ứ ề  

“Nghiên c u  ng d ng t o hình DCCS qua n i soi k  thu t t t c  bên ứ ứ ụ ạ ộ ỹ ậ ấ ả   trong” nh m hai m c tiêu:ằ ụ

1. Nghiên c u m t s  ch  s  gi i ph u c a DCCS  ng d ng trong ứ ộ ố ỉ ố ả ẫ ủ ứ ụ  

ph u thu t n i soi t o hình DCCS ẫ ậ ộ ạ

2. Đánh giá k t qu  ph u thu t n i soi t o hình DCCS s  d ng ế ả ẫ ậ ộ ạ ử ụ  

m nh ghép gân hamstring t  thân k  thu t t t c  bên trong ả ự ỹ ậ ấ ả

và ch c kh e h n DCCTắ ỏ ơ  [8]. Hi u bi t v  gi i ph u c a DCCS, đ c bi tể ế ề ả ẫ ủ ặ ệ  

là gi i ph u di n bám c a dây ch ng là r t quan tr ng đ  t o hình DCCSả ẫ ệ ủ ằ ấ ọ ể ạ  đúng gi i ph u nên đả ẫ ược nhi u nhà gi i ph u và ch n thề ả ẫ ấ ương ch nh hìnhỉ  quan tâm

Hình 1.: Gi i ph u kh p g i và dây ch ng chéo [12]  ả ẫ ớ ố ằ

1.1.1. Gi i ph u di n bám đùi c a DCCS ả ẫ ệ ủ

Di n bám đùi c a DCCS tr i dài h n 20mm theo hệ ủ ả ơ ướng trước sau, ngang t  mái c a l i c u đùi đ n m t trong c a di n gian l i c u. Di nừ ủ ồ ầ ế ặ ủ ệ ồ ầ ệ  bám đùi c a DCCS có hình n a v ng trăng, đủ ử ầ ược gi i h n v  phía xa b iớ ạ ề ở  

di n s n c a l i c u trong (LCT) xệ ụ ủ ồ ầ ương đùi. Hình thái di n bám đùi c aệ ủ  DCCS r t thay đ i ph  thu c vào s  có m t c a dây ch ng đùi­ s n chêmấ ổ ụ ộ ự ặ ủ ằ ụ  (Đ­ SC)

DCCS không ch  đ n thu n bám vào m t trong c a di n gian l i c uỉ ơ ầ ặ ủ ệ ồ ầ  

mà còn bám vào ph n mái c a di n gian l i c u xầ ủ ệ ồ ầ ương đùi. Quan sát di nệ  gian l i c u xồ ầ ương đùi t  trừ ước ra sau nh n th y di n bám đùi c a DCCSậ ấ ệ ủ  

tr i dài t  v  trí kho ng t  12 gi  đ n 1 gi    phía trên đ n v  trí kho ng 7ả ừ ị ả ừ ờ ế ờ ở ế ị ả  

gi  30 đ n 8 gi    phía dờ ế ờ ở ướ ố ới đ i v i kh p g i trái và t  v  trí kho ng 11ớ ố ừ ị ả  

gi  đ n 12 gi    phía trên đ n v  trí 4 gi  30 đ n 4 gi  đ i v i kh p g iờ ế ờ ở ế ị ờ ế ờ ố ớ ớ ố  

ph i. Dây ch ng Đ­ SC trả ằ ước (n u có) ch y ngang qua DCCS, bám g n sátế ạ ầ  

di n s n kh p c a l i c u xệ ụ ớ ủ ồ ầ ương đùi. Nhìn di n bám đùi c a DCCS ệ ủ ở 

kh p g i đã đớ ố ược c t b  DCCS, chúng ta nh n th y ph n bám chính c aắ ỏ ậ ấ ầ ủ  DCCS vào l i c u đùi, tồ ầ ương  ng v i di n bám c a bó trứ ớ ệ ủ ước ngoài (BTN), 

n m   v  trí t  9 gi  đ n 12 gi  theo chi u kim đ ng h  đ i v i kh p g iằ ở ị ừ ờ ế ờ ề ồ ồ ố ớ ớ ố  trái và t  3 đ n 12 gi  theo chi u ngừ ế ờ ề ược chi u kim đ ng h  đ i v i kh pề ồ ồ ố ớ ớ  

g i ph i. Di n bám đùi c a DCCS còn có th  m  r ng h n v  phía dố ả ệ ủ ể ở ộ ơ ề ưới và 

ra sau, tương  ng v i di n bám c a bó sau trong (BST). Hình d ng và di nứ ớ ệ ủ ạ ệ  tích di n bám đùi BTN khá tệ ương đ ng   h u h t các kh p g i nh ng hìnhồ ở ầ ế ớ ố ư  

d ng và di n tích di n bám đùi c a toàn b  DCCS thạ ệ ệ ủ ộ ường khác nhau do kích thướ ủc c a BST gây nên

Hình 1.: V  trí gi i ph u di n bám đùi c a DCCS [13] ị ả ẫ ệ ủ

Đã có nhi u nghiên c u khác nhau mô t  di n tích di n bám đùi c aề ứ ả ệ ệ ủ  DCCS và các bó c u thành c a DCCS. Di n tích di n bám đùi c a DCCSấ ủ ệ ệ ủ  cũng nh  các bó c u thành c a DCCS r t thay đ i ph  thu c vào t ng nghiênư ấ ủ ấ ổ ụ ộ ừ  

c u, tuy nhiên đa s  các tác gi  đ u th a nh n di n tích di n bám đùi c aứ ố ả ề ừ ậ ệ ệ ủ  BTN th ng giao đ ng trong ph m vi h p và chi m di n tích l n h n so v iườ ộ ạ ẹ ế ệ ớ ơ ớ  BST

B ng 1.: Di n tích di n bám đùi c a DCCS ả ệ ệ ủ

Nghiên c uứ Di n tích di n bám đùi (mmệ ệ 2)

Takahashi và cs [14] 58,0 ± 25,4 64,6 ± 24,7Lopes và cs [15] 209,0 ± 33,82 118,0 ± 23,95 90,0 ± 16,3Gali và cs [16] 87,80 ± 31,42 47,13 ± 19,14 40,67 ± 16,19

1.1.2. Gi i ph u di n bám chày c a DCCS ả ẫ ệ ủ

Quan sát mâm chày t  trên xu ng dừ ố ưới nh n th y di n bám chày c aậ ấ ệ ủ  DCCS n m tằ ương đ i g n trên b  m t c a mâm chày, gi a s ng sau c aố ọ ề ặ ủ ữ ừ ủ  hai s n chêm. Quan sát di n bám chày t  sau ra trụ ệ ừ ước nh n th y, di n bámậ ấ ệ  chày c a DCCS còn m  r ng h n v  phía dủ ở ộ ơ ề ướ ủi c a b  sau b  m t mâmờ ề ặ  

chày. Phía trên b  sau c a b  m t mâm chày, di n bám chày c a DCCS chờ ủ ề ặ ệ ủ ủ 

y u là c a BTN. Di n bám c a BST ch  y u n m   phía sau dế ủ ệ ủ ủ ế ằ ở ướ ời b  sau 

b  m t mâm chày. Di n bám chày c a BTN ph  g n toàn b  ph n m tề ặ ệ ủ ủ ầ ộ ầ ặ  

ph ng n m gi a di n gian l i c u đùi c a mâm chày sau, t  b  sau di nẳ ằ ữ ệ ồ ầ ủ ừ ờ ệ  bám c a s ng sau s n chêm trong (SCT) đ n v  trí cách b  sau c a b  m tủ ừ ụ ế ị ờ ủ ề ặ  mâm chày kho ng 2mm, có hình thang và m  r ng v  phía sau. Di n bámả ở ộ ề ệ  chày c a BST n m liên ti p v i di n bám chày c a BTN t  v  trí cách bủ ằ ế ớ ệ ủ ừ ị ờ sau c a b  m t mâm chày kho ng 2mm v  phía trủ ề ặ ả ề ước đ n phía sau dế ướ  i,qua b  sau c a b  m t mâm chày xu ng phía dờ ủ ề ặ ố ưới. Nh ng bó s i sau nh tữ ợ ấ  

c a BST hòa cùng v i nh ng bó s i c a màng xủ ớ ữ ợ ủ ương chày và bao kh p g iớ ố  

ph n bám vào phía sau c a đ u trên xầ ủ ầ ương chày, và được nh n bi t b iậ ế ở  

m t g  ngang   m t sau xộ ờ ở ặ ương chày. Hình thái di n bám chày c a DCCSệ ủ  

ph n ánh đả ường đi c a các bó s i c a BST, ch y ch ch ra sau­ ngoài vàủ ợ ủ ạ ế  

xu ng dố ưới. Vì v y di n bám chày c a BST n m   phía ngoài và dậ ệ ủ ằ ở ướ ơ  i h n

di n bám chày c a BTN. Nh ng bó s i sau cùng c a DCCS bám xu ngệ ủ ữ ợ ủ ố  

dướ ời b  sau c a b  m t mâm chày, m  r ng xu ng phía dủ ề ặ ở ộ ố ưới, bám vào thành sau c a xủ ương chày g n v i di n bám c a gân c  khoeo vào xầ ớ ệ ủ ơ ươ  ngchày

Hình 1.: Gi i ph u di n bám chày c a DCCS nhìn t  trên xu ng d ả ẫ ệ ủ ừ ố ướ i  

(A) và nhìn t  sau ra tr ừ ướ c (B)  [13]

Tương t  di n bám đùi c a DCCS, di n tích di n bám chày c aự ệ ủ ệ ệ ủ  DCCS và t ng bó c u thành r t thay đ i tùy thu c vào nghiên c u c a t ngừ ấ ấ ổ ộ ứ ủ ừ  tác gi ả

B ng 1.: Di n tích di n bám chày c a DCCS ả ệ ệ ủ

Nghiên c uứ Di n tích di n bám chày (mmệ ệ 2)

Takahashi và cs [14] 46,7 ± 15,6 115,8 ± 54,6Gali và cs [17] 88,33 ± 21,66 46,79 ± 14,10 41,54 ± 9,75Tajima và cs [18] 93,1 ± 16,6 150,8 ± 31,0Harner và cs [19] 70 ± 26 62 ± 17

th  ba c a DCCS. Cũng có quan đi m cho r ng DCCS là m t c u trúc liênứ ủ ể ằ ộ ấ  

t c g m nhi u bó s i liên ti p nhau. Trong trụ ồ ề ợ ế ường h p này, DCCS g m 4ợ ồ  

ph n h p thành: ph n trầ ợ ầ ước, ph n gi a, ph n d c sau và ph n xiên sau.ầ ữ ầ ọ ầ  Makris và cs phân chia DCCS thành 4 bó: bó trước, bó gi a, bó d c sau vàữ ọ  

bó xiên sau. Tuy nhiên trong nghiên c u này, m t s  trứ ộ ố ường h p đã khôngợ  

bi t l p đệ ậ ược bó trước và bó gi a v  m t gi i ph u [22].ữ ề ặ ả ẫ

Tr  l i v i quan đi m đở ạ ớ ể ược công nh n r ng rãi nh t là DCCS có c uậ ộ ấ ấ  trúc hai bó. Các bó s i c a DCCS có th  chia thành 2 bó ch c năng là BTNợ ủ ể ứ  

và BST. S  phân chia DCCS thành 2 bó là s  phân chia nhân t o ch  khôngự ự ạ ứ  

ph i s  phân chia gi i ph u v n có c a dây ch ng. Có th  ph u tích đả ự ả ẫ ố ủ ằ ể ẫ ể tách DCCS thành BTN và BST d a vào s  căng, chùng khác nhau c a các bóự ự ủ  

s i c u thành nên DCCS trong ho t đ ng g p­ du i kh p g i. Có th  dợ ấ ạ ộ ấ ỗ ớ ố ể ễ dàng nh n ra r ng, BTN bám ch  y u vào ph n mái c a di n gian l i c uậ ằ ủ ế ầ ủ ệ ồ ầ  đùi trong khi BST bám ch  y u vào m t trong di n gian l i c u đùi. Có sủ ế ặ ệ ồ ầ ự 

ch ng l n c a các bó s i c u thành nên DCCS t  trồ ấ ủ ợ ấ ừ ước ra sau. BTN có thi tế  

di n c t ngang to h n BST và nó cũng kh e h n BST r t nhi u [13].ệ ắ ơ ỏ ơ ấ ề

Các bó s i c a DCCS không xo n quanh nhau trong khi du i g i.ợ ủ ắ ỗ ố  BTN n m   phía trằ ở ước và BST n m   phía sau nên các bó s i trằ ở ợ ước là các 

bó s i ng n nh t còn các bó s i sau là các bó s i dài nh t. M t m c gi iợ ắ ấ ợ ợ ấ ộ ố ả  

ph u quan tr ng c n đẫ ọ ầ ược xác đ nh c a DCCS là các bó s i xiên sau c aị ủ ợ ủ  DCCS. Các bó s i này đôi khi có th  b  nh m l n v i dây ch ng Đ­ SC sauợ ể ị ầ ẫ ớ ằ  

n u không xác đ nh rõ đi m bám c a nó. Gi ng v i dây ch ng Đ­ SC sau,ế ị ể ủ ố ớ ằ  các bó s i xiên sau n m   phía sau c a DCCS, ch y theo m t đợ ằ ở ủ ạ ộ ường h iơ  nghiêng, t  m t trong di n gian l i c u xừ ặ ệ ồ ầ ương đùi ra ngoài và xu ng dố ướ  i

nh ng các bó s i này không bám t n vào s ng sau c a s n chêm ngoàiư ợ ậ ừ ủ ụ  (SCN) mà đ n bám t n vào xế ậ ương chày   phía sau dở ướ ừi s ng sau SCN. 

Đi u này có th  gây nên nh m l n trong ch n đoán n i soi gi a đ t hoànề ể ầ ẫ ẩ ộ ữ ứ  toàn DCCS trong khi dây ch ng Đ­ SC sau còn nguyên v n v i đ t bánằ ẹ ớ ứ  

ph n c a DCCS.ầ ủ

t i trong v n đ ng c a DCCS là BTN, BST và dây ch ng Đ­SC. S  thayớ ậ ộ ủ ằ ự  

đ i chi u dài c a t ng bó s i cho chúng ta bi t vai trò c a chúng trong vi cổ ề ủ ừ ợ ế ủ ệ  

ki m soát s  trể ự ượt ra sau c a mâm chày so v i xủ ớ ương đùi trong khi g p­ấ  

du i g i. DCCS đỗ ố ược bi t đ n là y u t  quan tr ng nh t ch ng l i sế ế ế ố ọ ấ ố ạ ự 

trượt ra sau c a mâm chày so v i xủ ớ ương đùi trong quá trình g p g i.ấ ố

Đ u tiên, ph i k  đ n vai trò c a BST. BST   tr ng thái căng, n mầ ả ể ế ủ ở ạ ằ  

th ng theo hẳ ướng t  di n bám đùi đ n di n bám chày   t  th  du i g i.ừ ệ ế ệ ở ư ế ỗ ố  

B i v y nó không căng đ  ch ng l i s  trở ậ ể ố ạ ự ượt ra sau c a mâm chày nh ngủ ư  

nó có vai trò ch ng l i s  du i g i quá m c. BST s  chùng l i khi b t đ uố ạ ự ỗ ố ứ ẽ ạ ắ ầ  

g p g i. Trong quá trình g p g i, BST di chuy n ngang gi a m t trong c aấ ố ấ ố ể ữ ặ ủ  

di n gian l i c u xệ ồ ầ ương đùi và BTN. Khi g p g i vào sâu h n (g p g i ≥ấ ố ơ ấ ố  

90 đ ), di n bám c a BST di chuy n ra trộ ệ ủ ể ước và lên trên so v i mâm chàyớ  

và BST lúc này tr  nên căng h n so v i trở ơ ớ ước. Vì v y trong t  th  g p sâuậ ư ế ấ  

c a kh p g i (≥ 90 đ ), BST s  căng và n m theo hủ ớ ố ộ ẽ ằ ướng ch ng l i số ạ ự 

trượt ra sau c a mâm chày so v i xủ ớ ương đùi

Hình 1.: V n đ ng c a BST khi v n đ ng kh p g i: khi du i g i (a), ậ ộ ủ ậ ộ ớ ố ỗ ố  

khi g p g i 90 đ  (b) và khi g p g i ≥ 90 đ  (c) [13] ấ ố ộ ấ ố ộ

Quan sát BTN trong m t ph ng đ ng d c nh n th y bó này có hìnhặ ẳ ứ ọ ậ ấ  

d ng h i cong, b i v y nó chùng khi g i du i. Khi g p g i, BTN tr  nênạ ơ ở ậ ố ỗ ấ ố ở  căng h n và t o nên m t góc th ng đ ng h n so v i mâm chày, lúc này nóơ ạ ộ ẳ ứ ơ ớ  

có vai trò ch ng l i s  di l ch ra sau c a mâm chày so v i xố ạ ự ệ ủ ớ ương đùi. Khi 

g p g i sâu (≥ 90 đ ), BTN chùng l i, t a theo ph n mái c a di n gian l iấ ố ộ ạ ự ầ ủ ệ ồ  

c u đùi. Hầ ướng c a BTN lúc này cho bi t nó ít có vai trò trong vi c ch ngủ ế ệ ố  

l i s  di l ch ra sau c a mâm chày so v i xạ ự ệ ủ ớ ương đùi

Hình 1.: V n đ ng c a BTN khi v n đ ng kh p g i: khi du i g i (a), ậ ộ ủ ậ ộ ớ ố ỗ ố  

khi g p g i 90 đ  (b) và khi g p g i ≥ 90 đ  (c) [13] ấ ố ộ ấ ố ộ

Quan sát ho t đ ng c a các bó c u thành nên DCCS nh n th y khôngạ ộ ủ ấ ậ ấ  

bó nào có vai trò ch ng l i s  trố ạ ự ượt ra sau c a mâm chày so v i xủ ớ ương đùi 

 t  th  du i g i.   t  th  này, BTN chùng còn BST thì căng không theo

hướng ch ng l i s  di chuy n ra sau c a mâm chày so v i xố ạ ự ể ủ ớ ương đùi. Đi uề  này lý gi i vì sao trong trả ường h p t n thợ ổ ương DCCS đ n thu n có thơ ầ ể không gây m t v ng kh p g i   t  th  du i g i. Các c u trúc khác c aấ ữ ớ ố ở ư ế ỗ ố ấ ủ  

kh p g i mà c  th  là góc sau ngoài và góc sau trong có vai trò gi  v ngớ ố ụ ể ữ ữ  

kh p g i trong t  th  du i g i.ớ ố ư ế ỗ ố

1.1.5. Dây ch ng đùi s n chêm (Đ­ SC) ằ ụ

Dây ch ng Đ­ SC trằ ước (dây ch ng Humphrey) ch y xiên t  bằ ạ ừ ờ 

trước dưới di n bám đùi c a DCCS xu ng dệ ủ ố ưới, đ n bám   s ng sau c aế ở ừ ủ  SCN nên nó có v  trí nông nh t khi nhìn vào kh p g i t  phía trị ấ ớ ố ừ ước ra sau ở 

t  th  g i g p 90 đ  Dây ch ng này n m ngay sát b  s n kh p c a l iư ế ố ấ ộ ằ ằ ờ ụ ớ ủ ồ  

c u xầ ương đùi,   v  trí 10 gi  bên kh p g i trái và 2 gi  bên kh p g i ph iở ị ờ ớ ố ờ ớ ố ả  trên m t đ ng h  gi  tặ ồ ồ ả ưởng là h  gian l i c u đùi   t  th  g i g p 90 đ ố ồ ầ ở ư ế ố ấ ộ  Các bó s i c a dây ch ng Đ­ SC trợ ủ ằ ước hòa l n v i các bó s i c a DCCS ẫ ớ ợ ủ ở 

di n bám đùi c a dây ch ng. Dây ch ng Đ­ SC trệ ủ ằ ằ ước đ n bám t n   bế ậ ở ờ 

trước c a s ng sau SCN. Quan sát kh p g i qua n i soi có th  nh n th yủ ừ ớ ố ộ ể ậ ấ  các bó s i c a dây ch ng Đ­ SC trợ ủ ằ ước ch y theo hạ ướng h i nghiêng, đ iơ ố  

l p v i phậ ớ ương th ng đ ng c a các bó s i c a DCCS.ẳ ứ ủ ợ ủ

Hình 1.: Gi i ph u dây ch ng Đ­ SC [13] ả ẫ ằ

Dây ch ng Đ­ SC sau (dây ch ng Wirsberg) tr i dài t  m t trong c aằ ằ ả ừ ặ ủ  

di n gian l i c u đùi đ n s ng sau c a SCN. Di n bám đùi c a dây ch ngệ ồ ầ ế ừ ủ ệ ủ ằ  

này bám g n ph n trên di n bám đùi BST nên nó n m nông h n so v iầ ầ ệ ằ ơ ớ  DCCS n u nhìn vào kh p g i t  phía sau. Không gi ng nh  dây ch ng Đ­ế ớ ố ừ ố ư ằ  

SC trước, di n bám đùi c a dây ch ng Đ­ SC sau n m cách bi t v i DCCSệ ủ ằ ằ ệ ớ  nên không có s  hòa l n gi a các bó s i c a dây ch ng này v i các bó s iự ẫ ữ ợ ủ ằ ớ ợ  

c a DCCS. Di n bám đùi c a dây ch ng Đ­ SC sau n m   phía sau, trên bủ ệ ủ ằ ằ ở ờ sau c a di n bám đùi BST c a DCCS. Đi u này có nghĩa là, di n bám đùiủ ệ ủ ề ệ  

c a dây ch ng Đ­ SC sau n m r t sâu trong di n gian l i c u xủ ằ ằ ấ ệ ồ ầ ương đùi 

n u nhìn t  ngõ vào phía trế ừ ước và nó r t khó xác đ nh b i nó b  che khu tấ ị ở ị ấ  

b i DCCS. Đ  xác đ nh đở ể ị ượ ực s  có m t c a dây ch ng Đ­ SC sau, c n xácặ ủ ằ ầ  

đ nh di n bám c a nó tr c ti p vào b  sau c a s ng sau SCN.ị ệ ủ ự ế ờ ủ ừ

Không ph i t t c  các kh p g i đ u có đ y đ  hai dây ch ng Đ­ SC.ả ấ ả ớ ố ề ầ ủ ằ  Tuy nhiên, khi có m t c a c  hai dây ch ng này, chúng s  ôm DCCS   phíaặ ủ ả ằ ẽ ở  

trước và phía sau. B i vì đ u dở ầ ướ ủi c a dây ch ng Đ­ SC đ n bám   s ngằ ế ở ừ  sau c a s n chêm ngoài nên trong nhi u trủ ụ ề ường h p có t n thợ ổ ương DCCS 

mà dây ch ng Đ­ SC v n còn nguyên v n. C u trúc này ho t đ ng nh  m tằ ẫ ẹ ấ ạ ộ ư ộ  

n p tr  đ  giúp DCCS   nguyên v  trí đ  ph c h i sau ch n thẹ ợ ỡ ở ị ể ụ ồ ấ ương và có ý nghĩa quan tr ng trong vi c ch  đ nh đi u tr  b o t n trong trọ ệ ỉ ị ề ị ả ồ ường h p t nợ ổ  

thương DCCS đ n thu n đ  th p.ơ ầ ộ ấ

1.2. C  sinh h c c a DCCS.ơ ọ ủ

DCCS có th  ch u l c căng t  739 đ n 1627 N. S  dĩ DCCS có biênể ị ự ừ ế ở  

đ  ch u t i l n nh  v y b i t ng bó s i c a DCCS ho t đ ng căng chùngộ ị ả ớ ư ậ ở ừ ợ ủ ạ ộ  khác nhau trong quá trình g p du i g i nên s c ch u t i c a toàn b  dâyấ ỗ ố ứ ị ả ủ ộ  

ch ng không đ ng nghĩa v i s c ch u t i c a dây ch ng khi căng dây ch ngằ ồ ớ ứ ị ả ủ ằ ằ  trên m t bình di n. B i v y s c ch u t i th t s  c a dây ch ng ch  là conộ ệ ở ậ ứ ị ả ậ ự ủ ằ ỉ  

s  ố ước đoán. H n n a, tu i cũng là m t y u t  có vai trò quan tr ng  nhơ ữ ổ ộ ế ố ọ ả  

hưởng đ n s c căng c a dây ch ng.ế ứ ủ ằ

B ng 1.: C  sinh h c và thi t di n DCCS [8] ả ơ ọ ế ệ

S c căng trung bìnhứ Thi t di n c t ngangế ệ ắ

Dây ch ng Đ­ SCằ 300 N m i dây ch ngỗ ằ R t thay đ iấ ổ

T n thổ ương DCCS đ n thu n gây nên s  d ch chuy n r t nh  ra sauơ ầ ự ị ể ấ ỏ  

c a mâm chày so v i đ u dủ ớ ầ ưới xương đùi khi du i g i, nh ng s  d chỗ ố ư ự ị  chuy n này tr  lên l n h n khi g p g i. Đã có nhi u nghiên c u phác h aể ở ớ ơ ấ ố ề ứ ọ  quá trình d ch chuy n ra sau c a mâm chày so v i xị ể ủ ớ ương đùi, bi u hi n rõể ệ  nét  nh hả ưởng c a s  thi u v ng vai trò c a DCCS trong quá trình g p g i,ủ ự ế ắ ủ ấ ố  

nh h ng rõ r t nh t   t  th  g p g i 90 đ  

ả ưở ệ ấ ở ư ế ấ ố ộ

Bi u đ  1.1: C  sinh h c c a DCCS [1] ể ồ ơ ọ ủ

So sánh s  di l ch ra sau c a mâm chày so v i x ự ệ ủ ớ ươ ng đùi   ng ở ườ i bình  

th ườ ng và   ng ở ườ ổ i t n th ươ ng DCCS trong quá trình v n đ ng c a kh p ậ ộ ủ ớ  

g i ố

M c dù DCCS là y u t  quan tr ng nh t ch ng l i s  di l ch ra sauặ ế ố ọ ấ ố ạ ự ệ  

c a mâm chày so v i xủ ớ ương đùi trong quá trình g p g i, không c u trúc nàoấ ố ấ  trong s  các thành ph n ch c năng c u t o nên DCCS có vai trò ch ng l i số ầ ứ ấ ạ ố ạ ự 

di l ch ra sau c a mâm chày so v i xệ ủ ớ ương đùi   t  th  du i g i h t t m vàở ư ế ỗ ố ế ầ  

ch ng l i s  xoay ngoài c a mâm chày trong quá trình ho t đ ng c a kh pố ạ ự ủ ạ ộ ủ ớ  

g i. Vai trò quan tr ng c a c  ch  gi  v ng th  hai đố ọ ủ ơ ế ữ ữ ứ ược nh c t i đó là c uắ ớ ấ  trúc c a góc sau ngoài, có vai trò trong vi c ki m soát s  di l ch ra sau c aủ ệ ể ự ệ ủ  

mâm chày so v i xớ ương đùi đ ng th i là y u t  quan tr ng nh t ch ng l iồ ờ ế ố ọ ấ ố ạ  

s  xoay ngoài c a mâm chày đã đự ủ ược mô t  trong nhi u nghiên c u c  sinhả ề ứ ơ  

h c [23]. C u trúc đọ ấ ược chú ý nhi u nh t trong s  các thành ph n c a gócề ấ ố ầ ủ  sau ngoài là ph c h p gân c  khoeo. Ph c h p này bao g m ph n gân cứ ợ ơ ứ ợ ồ ầ ơ khoeo và ph n dây ch ng liên k t gi a gân c  khoeo v i xầ ằ ế ữ ơ ớ ương mác, xươ  ngchày, s n chêm. Vì các c u trúc này n m   góc sau ngoài c a kh p g i,ụ ấ ằ ở ủ ớ ố  chúng co l i khi du i g i nên có vai trò ch ng l i s  di l ch ra sau c a mâmạ ỗ ố ố ạ ự ệ ủ  chày so v i xớ ương đùi khi du i g i và ch ng l i s  xoay ngoài c a mâmỗ ố ố ạ ự ủ  chày so v i xớ ương đùi   b t c  t  th  nào c a kh p g i. Gân c  khoeo b nở ấ ứ ư ế ủ ớ ố ơ ả  thân nó là m t y u t  gi  v ng tĩnh đ ng th i cũng là m t y u t  gi  v ngộ ế ố ữ ữ ồ ờ ộ ế ố ữ ữ  

đ ng c a kh p g i. M c dù dây ch ng bên ngoài (DCBN) là m t ph n c aộ ủ ớ ố ặ ằ ộ ầ ủ  

c u trúc góc sau ngoài nh ng ch c năng c a DCBN l i hoàn toàn đ c l pấ ư ứ ủ ạ ộ ậ  

v i c u trúc góc sau ngoài. DCBN có tác d ng ch ng l i s  v o trong c aớ ấ ụ ố ạ ự ẹ ủ  

kh p g i mà không h  tr  các c u trúc góc sau ngoài ch ng l i s  di l ch raớ ố ỗ ợ ấ ố ạ ự ệ  sau c a mâm chày so v i xủ ớ ương đùi. Cu i cùng, ho t đ ng c a gân cố ạ ộ ủ ơ hamstring và gân c  t  đ u cũng góp ph n trong c  ch  gi  v ng đ ng làmơ ứ ầ ầ ơ ế ữ ữ ộ  

gi m gánh n ng ch c năng cho các c u trúc góc sau ngoài.ả ặ ứ ấ

Vai trò ph i h p c a DCCS và các c u trúc góc sau ngoài trong vi cố ợ ủ ấ ệ  

ch ng l i s  di l ch ra sau và xoay ngoài c a mâm chày đã đố ạ ự ệ ủ ược mô t  cả ụ 

th  T n thể ổ ương ph i h p c  hai c u trúc này làm tăng đ  m t v ng c aố ợ ả ấ ộ ấ ữ ủ  

kh p g i r t nhi u so v i trớ ố ấ ề ớ ường h p ch  b  t n thợ ỉ ị ổ ương m t trong hai c uộ ấ  trúc. M t s  nghiên c u đã ch  ra r ng, t n thộ ố ứ ỉ ằ ổ ương đ n thu n c a DCCSơ ầ ủ  

ho c c u trúc góc sau ngoài làm tăng đ  di l ch ra sau c a xặ ấ ộ ệ ủ ương chày so 

v i xớ ương đùi kho ng 12 mm   t  th  du i g i và t  th  g p g i 90 đ ả ở ư ế ỗ ố ư ế ấ ố ộ  Trong trường h p t n thợ ổ ương ph i h p c a DCCS và c u trúc góc sauố ợ ủ ấ  ngoài, di l ch ra sau c a xệ ủ ương chày so v i xớ ương đùi lên đ n 25 mm ế ở 

m i t  th  Thi u v ng vai trò c a m t trong hai c u trúc s  tăng áp l cỗ ư ế ế ắ ủ ộ ấ ẽ ự  

ch c năng lên c u trúc còn l i [24].ứ ấ ạ

1.3. H u qu  c a t n thậ ả ủ ổ ương DCCS.

T n thổ ương DCCS làm m t v ng kh p g i theo chi u trấ ữ ớ ố ề ước sau. 

Nh  đã trình bày trong ph n c  sinh h c c a DCCS, DCCS là y u t  quanư ầ ơ ọ ủ ế ố  

tr ng nh t ch ng l i s  di l ch ra sau c a mâm chày so v i xọ ấ ố ạ ự ệ ủ ớ ương đùi trong quá trình g p g i. S  m t v ng c a kh p g i s  tăng lên n u kèmấ ố ự ấ ữ ủ ớ ố ẽ ế  theo các t n thổ ương các c u trúc khác c a kh p g i nh  DCCT, DCBT,ấ ủ ớ ố ư  DCBN, c u trúc góc sau trong ho c c u trúc góc sau ngoài. S  m t v ngấ ặ ấ ự ấ ữ  

kh p g i s  tr  thành v n đ  nghiêm tr ng đ i v i các trớ ố ẽ ở ấ ề ọ ố ớ ường h p t nợ ổ  

thương DCCS đ  cao (đ  2, đ  3)   nh ng ngộ ộ ộ ở ữ ười tr  tu i, có nhu c u v nẻ ổ ầ ậ  

đ ng th  l c cao;  nh hộ ể ự ả ưởng đ n kh  năng lao đ ng, làm vi c và ho tế ả ộ ệ ạ  

đ ng th  l c c a  NB.ộ ể ự ủ

T n thổ ương DCCS đ  cao làm m t v ng kh p g i trộ ấ ữ ớ ố ước sau gây tăng 

áp l c lên kh p chày đùi trong và kh p chè đùi, khi n cho đau kh p nhi uự ớ ớ ế ớ ề  khi tr  thành v n đ  phi n toái v i ngở ấ ề ề ớ ười b nh h n là m t v ng kh p.ệ ơ ấ ữ ớ  Logan và cs ghi nh n, đ t DCCS khá tậ ứ ương đ ng v i c t SCT toàn b  vìồ ớ ắ ộ  

d n đ n quá t i khe kh p chày đùi trongẫ ế ả ớ  [25]

Ngườ ệi b nh t n thổ ương DCCS được đi u tr  b o t n thề ị ả ồ ường có tỷ 

l  m c ph i t n thệ ắ ả ổ ương s n chêm và thoái hóa s n kh p cao h n. Geisslerụ ụ ớ ơ  

và Whipple nghiên c u m t nhóm t n thứ ộ ổ ương DCCS c p tính và m t nhómấ ộ  

t n thổ ương DCCS m n tính. Trong nhóm t n thạ ổ ương DCCS c p tính, 12%ấ  

có t n thổ ương s n kh p và 27% có t n thụ ớ ổ ương s n chêm. Trong nhóm t nụ ổ  

thương DCCS m n tính, 49% có t n thạ ổ ương s n kh p (ch  y u khe kh pụ ớ ủ ế ớ  chày đùi trong) và 36% có t n thổ ương s n chêm (ch  y u SCT)ụ ủ ế  [26]

 Shelbourne và cs theo dõi di n bi n c a t n thễ ế ủ ổ ương DCCS (  t t cở ấ ả các m c đ ) đứ ộ ược đi u tr  không m  ghi nh n kho ng 11% các trề ị ổ ậ ả ường h pợ  

b  thoái hóa n ng kh p g i, t  l  này càng tăng cao   các nhóm ngị ặ ớ ố ỷ ệ ở ườ ệ  i b nh

t n thổ ương DCCS đ  caoộ  [27]

1.4. C  ch  ch n thơ ế ấ ương gây t n thổ ương DCCS

C  ch  ch n thơ ế ấ ương thường g p nh t gây t n thặ ấ ổ ương DCCS là bị 

l c tác đ ng m nh, đ t ng t vào phía trự ộ ạ ộ ộ ước c a đ u trung tâm c a xủ ầ ủ ươ  ngchày (hình 1.8). C  ch  ch n thơ ế ấ ương này thường g p nh t trong tai n n xeặ ấ ạ  máy

G p g i quá m c là c  ch  ch n thấ ố ứ ơ ế ấ ương thường g p nh t trongặ ấ  

ch n thấ ương th  thao, thể ường g p khi NB ngã trong t  th  g i g p trongặ ư ế ố ấ  khi c  bàn chân g p v  phía gan chân (hình 1.9).ổ ấ ề

Bên c nh đó c  ch  ch n thạ ơ ế ấ ương du i g i quá m c thỗ ố ứ ường d n đ nẫ ế  

t n thổ ương c a DCCS và các c u trúc c a góc sau ngoài.ủ ấ ủ

Nh ng c  ch  ch n thữ ơ ế ấ ương năng lượng cao thường gây nên t nổ  

thương đ ng th i nhi u dây ch ng trong khi nh ng ch n thồ ờ ề ằ ữ ấ ương   v nở ậ  

đ ng viên th  thao thộ ể ường d n đ n t n thẫ ế ổ ương DCCS đ n thu n.ơ ầ

Hình 1.: C  ch  ch n th ơ ế ấ ươ ng l c tác tác đ ng tr c ti p vào đ u trên ự ộ ự ế ầ  

x ươ ng chày   t  th  g p g i [8] ở ư ế ấ ố

Hình 1.: M t s  c  ch  ch n th ộ ố ơ ế ấ ươ ng gây đ t DCCS:  ứ

A­ Ngã trong t  th  g p g i trong khi c  chân g p mu, l c ch n th ư ế ấ ố ổ ấ ự ấ ươ ng tác  

d ng qua kh p chè đùi gây t n th ụ ớ ổ ươ ng DCCS. B­ Ngã trong t  th  g p g i ư ế ấ ố   quá m c, c  chân g p gan, l c ch n th ứ ổ ấ ự ấ ươ ng tác đ ng tr c ti p vào l i c ộ ự ế ồ ủ  chày gây t n th ổ ươ ng DCCS. C­ G p g i quá m c đ t ng t là c  ch  ch n ấ ố ứ ộ ộ ơ ế ấ  

th ươ ng th ườ ng g p gây t n th ặ ổ ươ ng DCCS   v n đ ng viên đi n kinh ở ậ ộ ề  [8]

1.5. Phân lo i t n thạ ổ ương DCCS

D a vào th i gian, t n th ự ờ ổ ươ ng DCCS đ ượ c phân lo i: ạ

– T n thổ ương c p tính: T n thấ ổ ương DCCS dưới 3 tu n.ầ

– T n thổ ương bán c p: T n thấ ổ ương DCCS t  3 tu n đ n 3 tháng.ừ ầ ế

– T n thổ ương m n tính: T n thạ ổ ương DCCS trên 3 tháng

Phân lo i t n th ạ ổ ươ ng DCCS theo m c đ  t n th ứ ộ ổ ươ ng c a dây ch ng ủ ằ   [8]

– Đ  1 (grade 1): T n thộ ổ ương m t ph n DCCS nh ng dây ch ng v nộ ầ ư ằ ẫ  còn kh  năng gi  v ng kh p g i. Bi u hi n trên lâm sàng, nghi mả ữ ữ ớ ố ể ệ ệ  pháp ngăn kéo sau dương tính đ  1.ộ

– Đ  2 (grade 2): T n thộ ổ ương không hoàn toàn DCCS và dây ch ng đãằ  

gi m kh  năng gi  v ng kh p g i. Bi u hi n trên lâm sàng, nghi mả ả ữ ữ ớ ố ể ệ ệ  pháp ngăn kéo sau dương tính đ  2.ộ

– Đ  3 (grade 3): T n thộ ổ ương hoàn toàn DCCS và m t vai trò c aấ ủ  DCCS trong quá trình ho t đ ng c a kh p g i. Bi u hi n trên lâmạ ộ ủ ớ ố ể ệ  sàng, nghi m pháp ngăn kéo sau dệ ương tính đ  3.ộ

D a vào các t n th ự ổ ươ ng ph i h p: ố ợ

– T n thổ ương DCCS đ n thu n.ơ ầ

– T n   thổ ương   DCCS   kèm   theo   các   t n   thổ ương   khác:   T n   thổ ươ  ngDCCS có th  kèm theo các t n thể ổ ương khác mà thường g p nh t làặ ấ  

t n thổ ương c u trúc góc sau ngoài.ấ

D a vào hình thái t n th ự ổ ươ ng c a DCCS: ủ

– Bong di n bám c a DCCS: Bong di n bám c a DCCS là m t t nệ ủ ệ ủ ộ ổ  

th ng v  xươ ề ương ch  không ph i t n thứ ả ổ ương dây ch ng. Th ng g pằ ườ ặ  bong di n bám chày c a DCCS, hi m khi g p bong di n bám đùi c aệ ủ ế ặ ệ ủ  DCCS

– T n thổ ương đ t DCCS: Đ t DCCS có th  g p   thân c a dây ch ngứ ứ ể ặ ở ủ ằ  

ho c đ u trên hay đ u dặ ầ ầ ướ ủi c a dây ch ng.ằ

Trong nghiên c u này chúng tôi th ng nh t s  d ng phân lo i t nứ ố ấ ử ụ ạ ổ  

thương DCCS theo m c đ  t n thứ ộ ổ ương c a dây ch ng.ủ ằ

1.6. Ch n đoán t n thẩ ổ ương DCCS

1.6.1. Khai thác ti n s  b nh ề ử ệ

Khai thác ti n s  b nh c n b t đ u t  nh ng l n ch n thề ử ệ ầ ắ ầ ừ ữ ầ ấ ương g iố  

đ u tiên. Khai thác c  ch  ch n thầ ơ ế ấ ương giúp ph n nào xác đ nh đầ ị ược m cứ  

đ  n ng và d  đoán thộ ặ ự ương t n. M t đi u quan tr ng c n ghi nh : Trongổ ộ ề ọ ầ ớ  

b nh c nh ch n thệ ả ấ ương đa s  các trố ường h p t n thợ ổ ương DCCS kèm theo 

t n thổ ương c a dây ch ng khác. V i b t k  t n thủ ằ ớ ấ ỳ ổ ương dây ch ng ph iằ ố  

h p nào, bác sĩ c n nghi ng  NB có tr t kh p g i và c n ph i ki m tra cácợ ầ ờ ậ ớ ố ầ ả ể  

t n thổ ương m ch máu và th n kinh. Trong trạ ầ ường h p t n thợ ổ ương DCCS 

đ n thu n, NB có th  đ n v i chúng ta v i nh ng bi u hi n r t nh  nhơ ầ ể ế ớ ớ ữ ể ệ ấ ẹ ư 

– Đ  1: T  0­ 5mm.ộ ừ

– Đ  2: T  5­ 10mm.ộ ừ

– Đ  3: > 10mm.ộ

Nghi m pháp lún sau (Posterior sag test ho c Godfrey’s test) ệ ặ

Nghi m pháp lún sau r t có giá tr  trong ch n đoán đ t DCCS v i đệ ấ ị ẩ ứ ớ ộ 

nh y kho ng 79­ 100% và đ  đ c hi u lên t i 100%ạ ả ộ ặ ệ ớ  [28]. 

Nghi m pháp co c  t  đ u đùi ch  đ ng (Quadriceps active test) ệ ơ ứ ầ ủ ộ

Nghi m pháp này có đ  nh y 54% và đ  đ c hi u lên t i 97% trongệ ộ ạ ộ ặ ệ ớ  

ch n đoán t n thẩ ổ ương DCCS [28]

1.6.2.2. Các nghi m pháp lâm sàng đánh giá các t n th ệ ổ ươ ng ph i h p ố ợ

Nghi m pháp xoay ngoài x ệ ươ ng chày (External rotation of the tibia­ dial test)

Giúp ch n  đoán phân bi t t n thẩ ệ ổ ương DCCS  đ n thu n hay t nơ ầ ổ  

thương DCCS kèm theo t n thổ ương c u trúc c a góc sau ngoài. Tấ ủ ổn thươ  ngDCCS ch  làm tăng m c đ  xoay ngoài c a xỉ ứ ộ ủ ương chày   t  th  g p g i 90ở ư ế ấ ố  

đ  trong khi t n thộ ổ ương DCCS kèm theo t n thổ ương c u trúc góc sau ngoàiấ  

bi u hi n b ng tăng m c đ  xoay ngoài c a xể ệ ằ ứ ộ ủ ương chày   c  t  th  g p g iở ả ư ế ấ ố  

30 đ  và g p g i 90 đ ộ ấ ố ộ

Nghi m pháp tr c sau trong (Posteromedial pivot test) ệ ụ

Nghi m pháp này dùng đ  đánh giá s  toàn v n c a c u trúc sauệ ể ự ẹ ủ ấ  trong c a kh p g i, bao g m DCCS, DCBT và dây ch ng xiên sau. ủ ớ ố ồ ằ

Nghi m pháp chuy n tr c ng ệ ể ụ ượ c (Reverse pivot shift test)

Nghi m pháp này dùng đ  đánh giá s  m t v ng c a c u trúc sauệ ể ự ấ ữ ủ ấ  ngoài c a kh p g i. Nghi m pháp dủ ớ ố ệ ương tính trong trường h p t n thợ ổ ươ  ngDCCS, ph c h p dây ch ng khoeo chéo và dây ch ng khoeo cung, DCBN.ứ ợ ằ ằ

Khám t n th ổ ươ ng dây ch ng bên ằ

Nghi m pháp v o trong và v o ngoài đệ ẹ ẹ ược s  d ng đ  đánh giá sử ụ ể ự toàn v n c a dây ch ng bên. Các nghi m pháp này c n đẹ ủ ằ ệ ầ ược đánh giá   tở ư 

th  g p g i 30 đ  và t  th  du i g i h t t m. T n thế ấ ố ộ ư ế ỗ ố ế ầ ổ ương DCCS đ nơ  thu n không d n đ n s  m t v ng trong ngoài c a kh p g i.ầ ẫ ế ự ấ ữ ủ ớ ố

Đánh giá dáng đi và tr c c a chi d ụ ủ ướ i.

Đánh giá dáng đi và tr c c a chi dụ ủ ưới là r t quan tr ng cho nh ngấ ọ ữ  

NB tổn th ng DCCS m n tính.   NB t n thươ ạ Ở ổ ương góc sau ngoài m n tính,ạ  

c  ch  gi  v ng đ ng c a m t ngoài kh p g i không ho t đ ng t i  u d nơ ế ữ ữ ộ ủ ặ ớ ố ạ ộ ố ư ẫ  

đ n tình tr ng xoay ra sau ngoài quá m c c a x ng chày và v o trong kh pế ạ ứ ủ ươ ẹ ớ  

g i trong khi đi. N u có d u hi u v o trong c a kh p g i   NB t n th ngố ế ấ ệ ẹ ủ ớ ố ở ổ ươ  góc sau ngoài m n tính, đ c xạ ụ ương s a tr c đ u trên x ng chày là bi n phápử ụ ầ ươ ệ  

đi u tr  hi u qu  b i tái t o ph n m m không đ  bình ch nh l i tr c c a chiề ị ệ ả ở ạ ầ ề ủ ỉ ạ ụ ủ  

d i. T ng t  nh  v y, t n th ng DCCS m n tính trên NB có bi u hi nướ ươ ự ư ậ ổ ươ ạ ể ệ  

v o trong kh p g i tiên phát thì r t d  b  t n th ng góc sau ngoài. Do đó đẹ ớ ố ấ ễ ị ổ ươ ể 

l p k  ho ch đi u tr  cho NB đ t nhi u dây ch ng c a kh p g i, bác sĩ c nậ ế ạ ề ị ứ ề ằ ủ ớ ố ầ  

xác đ nh đ  n ng c a t ng t n th ng dây ch ng cũng nh  tr c ban đ u c aị ộ ặ ủ ừ ổ ươ ằ ư ụ ầ ủ  chi d i.ướ

1.6.3. Ch n đoán hình  nh.  ẩ ả

1.6.3.1. Ch p X quang quy  ụ ướ c

X quang (XQ) kh p g i thớ ố ường quy được ch  đ nh cho m i trỉ ị ọ ườ  ng

h p ch n thợ ấ ương kh p g i. Trong t n thớ ố ổ ương DCCS c p tính ch p XQấ ụ  

kh p g i thớ ố ường không phát hi n th y t n thệ ấ ổ ương xương kh p g i trớ ố ừ 

nh ng   trữ ường   h p   bong   di n   bám   c a   DCCS   Trong   trợ ệ ủ ường   h p   t nợ ổ  

thương DCCS m n tính, ch p XQ kh p g i có th  phát hi n các d u hi uạ ụ ớ ố ể ệ ấ ệ  

c a thoái hóa kh p g i sau ch n thủ ớ ố ấ ương. Các d u hi u thoái hóa kh p g iấ ệ ớ ố  

có th  kín đáo, khó phát hi n trên phim ch p XQ kh p g i tiêu chu n màể ệ ụ ớ ố ẩ  

c n m t s  t  th  ch p XQ h  tr ầ ộ ố ư ế ụ ỗ ợ

Bong di n bám c a DCCS có th  phát hi n d  dàng trên phim ch pệ ủ ể ệ ễ ụ  

XQ thường quy kh p g i th ng và nghiêng. Đa s  các tác gi  ghi nh n,ớ ố ẳ ố ả ậ  bong di n bám chày c a DCCS thệ ủ ường g p h n nhi u l n so v i bong di nặ ơ ề ầ ớ ệ  bám đùi c a DCCSủ  [29], [30], [31]. Trên phim ch p XQ kh p g i nghiêngụ ớ ố  

có th  d  dàng phát hi n hình  nh bong di n bám chày c a DCCS cũng nhể ễ ệ ả ệ ủ ư đánh giá s  di l ch c a di n bám.ự ệ ủ ệ

Hình 1.: Bong di n bám chày c a DCCS trên phim ch p XQ kh p g i ệ ủ ụ ớ ố  

th ng (A) và nghiêng (B) [32] ẳ

Bong di n bám đùi ít g p h n và hình  nh cũng kín đáo h n so v iệ ặ ơ ả ơ ớ  bong di n bám chày c a DCCS. Nhi u khi hình  nh bong di n bám đùi c aệ ủ ề ả ệ ủ  

DCCS b  b  sót n u không đánh giá k  trên phim ch p XQ thị ỏ ế ỹ ụ ường quy. Trên phim ch p XQ h  gian l i c u xụ ố ồ ầ ương đùi có th  đánh giá rõ ràng h nể ơ  

t n thổ ương bong di n bám đùi c a DCCS.ệ ủ

Hình 1.: T  th  ch p XQ h  gian l i c u đùi (A) và hình  nh bong di n ư ế ụ ố ồ ầ ả ệ   bám đùi c a DCCS trên phim ch p XQ di n gian l i c u đùi [33] ủ ụ ệ ồ ầ

T n thổ ương m n tính c a DCCS thạ ủ ường gây nên bi u hi n thoái hóaể ệ  

kh p chày đùi và kh p chè đùi. Trong giai đo n đ u, t n thớ ớ ạ ầ ổ ương thoái hóa 

có th  kín đáo và khó đánh giá trên phim ch p XQ thể ụ ường quy kh p g iớ ố  

th ng và nghiêng. M t s  t  th  XQ kh p g i đẳ ộ ố ư ế ớ ố ượ ử ục s  d ng đ  phát hi nể ệ  thoái hóa kh p chày đùi và kh p chè đùi bao g m:ớ ớ ồ

Ch p XQ kh p g i th ng t  sau ra tr ụ ớ ố ẳ ừ ướ c có ch u t i ị ả  ho c t  thặ ư ế Rosenberg có th  d  dàng phát hi n h p khe kh p chè đùi trong ngay t  giaiể ễ ệ ẹ ớ ừ  

đo n s m mà trên phim ch p XQ kh p g i th ng thạ ớ ụ ớ ố ẳ ường quy trước sau không phát hi n đệ ược

Hình 1.: T  th  ch p kh p g i t  sau ra tr ư ế ụ ớ ố ừ ướ c có t i tr ng (A) nh m ả ọ ằ   phát hi n s m d u hi u h p khe kh p chè đùi trong (B) [33] ệ ớ ấ ệ ẹ ớ

Ch p XQ ti p tuy n kh p chè đùi ụ ế ế ớ  có th  phát hi n s m d u hi uể ệ ớ ấ ệ  thoái hóa kh p chè đùi mà trên phim ch p XQ kh p g i nghiêng tiêu chu nớ ụ ớ ố ẩ  

ch a phát hi n đư ệ ược. Ch p XQ ti p tuy n kh p chè đùi có nhi u cáchụ ế ế ớ ề  

ch p khác nhau nh ng t  th  ch p c a Merchant đụ ư ư ế ụ ủ ược s  d ng r ng rãiử ụ ộ  

h n c ơ ả

Hình 1.: T  th  ch p XQ ti p tuy n kh p chè đùi theo Merchant (A) và ư ế ụ ế ế ớ  

hình  nh XQ ch p ti p tuy n kh p chè đùi (B) [33] ả ụ ế ế ớ

Ch p XQ chi dụ ưới toàn b  có ch u t i có th  độ ị ả ể ược ch  đ nh choỉ ị  

nh ng trữ ường h p t n thợ ổ ương DCCS m n tính nh m đánh giá l ch tr cạ ằ ệ ụ  

c a chi dủ ưới do t n thổ ương m n tính c a DCCS gây nên. ạ ủ

1.6.3.2. Ch p XQ ngăn kéo sau l ụ ượ ng hóa

Nghi m pháp ngăn kéo sau r t có giá tr  trong ch n đoán t n thệ ấ ị ẩ ổ ươ  ngDCCS kh p g i d a trên c  s  đánh giá s  di l ch ra sau c a xớ ố ự ơ ở ự ệ ủ ương chày 

so v i xớ ương đùi. Tuy nhiên, lượng giá s  di l ch ra sau c a mâm chày soự ệ ủ  

v i xớ ương đùi khi th c hi n nghi m pháp ngăn kéo sau có ph n ch  quanự ệ ệ ầ ủ  

và ph  thu c vào kinh nghi m c a ngụ ộ ệ ủ ười thăm khám. Đ  lể ượng giá s  diự  

l ch ra sau c a xệ ủ ương chày so v i xớ ương đùi, nhi u tác gi  đã đ  xu tề ả ề ấ  

ch p phim XQ kh p g i khi th c hi n nghi m pháp ngăn kéo sau. Theoụ ớ ố ự ệ ệ  James và cs, có 2 phương pháp ph  bi n dùng đ  lổ ế ể ượng giá di l ch ra sauệ  

c a xủ ương chày so v i xớ ương đùi: ch p XQ ngăn kéo sau lụ ượng hóa v i tớ ư 

th  qu  g i và ch p XQ ngăn kéo sau lế ỳ ố ụ ượng hóa v i khung Telosớ  [34]

Ch p XQ ngăn kéo sau l ụ ượ ng hóa v i t  th  qu  g i: ớ ư ế ỳ ố

NB g p g i 90 đ , qu  trên m t t m đ m h  tr  c ng chân đ  quấ ố ộ ỳ ộ ấ ệ ỗ ợ ẳ ể ỳ trên l i c  chày. Xồ ủ ương bánh chè và xương đùi được đ  t  do. Tay NBể ự  

được đ t vào tay v n đ  t o t  th  tho i mái cho NB. Màn ti p nh n chùmặ ị ể ạ ư ế ả ế ậ  tia X được đ t   gi a hai chân NB. T  th  NB có th  xoay ngặ ở ữ ư ế ể ượ ạ ể c l i đ

ch p XQ ngăn kéo sau lụ ượng hóa c  hai g i mà không c n ph i đ i v  tríả ố ầ ả ổ ị  

c a ngu n phát tia X cũng nh  màn ti p nh n chùm tia X.ủ ồ ư ế ậ

Ch p XQ ngăn kéo sau l ụ ượ ng hóa dùng khung Telos:

Ch p XQ ngăn kéo sau lụ ượng hóa dùng khung Telos được ti n hànhế  

v i NB n m nghiêng v  bên chân c n ch p, kh p g i g p 90 đ , c ngớ ằ ề ầ ụ ớ ố ấ ộ ẳ  chân đ    t  th  trung gian và c  đ nh b i khung Telos. M t l c  n tể ở ư ế ố ị ở ộ ự ấ ươ  ng

đương 15 kg được s  d ng đ  tác đ ng vào đ u trên xử ụ ể ộ ầ ương chày   v  tríở ị  

l i c  trồ ủ ước xương chày và duy trì l c  n này trong quá trình ch p phim.ự ấ ụ

Hình 1.: Ch p XQ ngăn kéo sau l ụ ượ ng hóa   t  th  qu  g i (A) và dùng ở ư ế ỳ ố  

khung Telos (B) [34]

Lượng giá s  di l ch c a mâm chày so v i xự ệ ủ ớ ương đùi trên phim ch pụ  

XQ ngăn kéo sau lượng hóa nh  sau: K  đư ẻ ường th ng th  nh t n m trên bẳ ứ ấ ằ ề 

m t c a mâm chày song song v i khe kh p g i. Xác đ nh b  sau nh t c a l iặ ủ ớ ớ ố ị ờ ấ ủ ồ  

c u đùi trong và l i c u đùi ngoài, t  đi m gi a hai b  c a l i c u đùi, kầ ồ ầ ừ ể ữ ờ ủ ồ ầ ẻ 

đường th ng vuông góc v i đẳ ớ ường th ng th  nh t. Tẳ ứ ấ ương t , xác đ nh bự ị ờ sau nh t c a mâm chày trong và mâm chày ngoài, k  đấ ủ ẻ ường th ng vuông gócẳ  

v i đớ ường th ng th  nh t song song v i b  sau c a thân xẳ ứ ấ ớ ờ ủ ương chày. S  diự  

l ch ra sau c a mâm chày so v i xệ ủ ớ ương đùi được xác đ nh b ng KC gi a haiị ằ ữ  

đường v a k ừ ẻ

Hình 1.: Hình  nh di l ch ra sau c a mâm chày so v i x ả ệ ủ ớ ươ ng đùi trên  

phim ch p XQ ngăn kéo sau l ụ ượ ng hóa [34]

Ch p XQ ngăn kéo sau l ng hóa đ c bi t có giá tr  trong ch n đoánụ ượ ặ ệ ị ẩ  

t n thổ ương DCCS m n tính khi mà hình  nh t n thạ ả ổ ương c a DCCS không cònủ  

đi nể

1.6.3.3. Ch p c ng h ụ ộ ưở ng t ừ

Ch p c ng h ng t  (CHT) kh p g i r t có giá tr  trong ch n đoán t nụ ộ ưở ừ ớ ố ấ ị ẩ ổ  

th ng DCCS nói riêng và t n thươ ổ ương dây ch ng kh p g i nói chung. Groverằ ớ ố  

và cs ghi nh n không ph i t t c  các trậ ả ấ ả ường h p t n thợ ổ ương DCCS đ u cóề  

bi u hi n lâm sàng, ngay c  khi thăm khám NB sau khi gây mê và n i soi ch nể ệ ả ộ ẩ  đoán t n thổ ương DCCS cũng không h  d  dàng trong trề ễ ường h p NB không bợ ị 

t n th ng DCCT và dây ch ng Đ­ SC kèm theoổ ươ ằ  [35]. CHT giúp tăng t  lỷ ệ 

ch n đoán đúng tr c m  c a các th y thu c lâm sàng v i t n th ng trongẩ ướ ổ ủ ầ ố ớ ổ ươ  

mổ [36]

T n thổ ương DCCS đ  3 độ ược bi u hi n b ng m t liên t c hoàn toànể ệ ằ ấ ụ  các bó s i c a dây ch ng và tăng tín hi u trên đ ng đi c a nó. M c đ  tăngợ ủ ằ ệ ườ ủ ứ ộ  tín hi u ph  thu c vào th i gian t  khi b  ch n th ng cho đ n khi thăm khámệ ụ ộ ờ ừ ị ấ ươ ế  CHT. Các d u hi u t n thấ ệ ổ ương tr c ti p c a DCCS bao g mự ế ủ ồ  [37], [38], [39], [40]:

Tăng kích thước c a dây ch ng: Rodriguez và cs ghi nh n d y b tủ ằ ậ ầ ấ  

thường đường kính (ĐK) trước sau c a DCCS là d u hi u tr c ti pủ ấ ệ ự ế  

t n thổ ương DCCS. Ông nh n th y tăng kích thậ ấ ướ ủc c a DCCS ≥ 7mm 

là d u hi u có đ  nh y 94%, đ  đ c hi u 92% trong ch n đoán t nấ ệ ộ ạ ộ ặ ệ ẩ ổ  

DCCS m t s c căng, có đấ ứ ường đi ngo n nghèo, g p góc.ằ ấ

Đường vi n c a dây ch ng không đ u, không rõ nét và khó đ nhề ủ ằ ề ị  

d ng.ạ

Dây ch ng tăng tín hi u khu trú ho c lan t a trên đằ ệ ặ ỏ ường đi c a nó doủ  

t n thổ ương c a dây ch ng và ch y máu xen k  gi a các bó s i c aủ ằ ả ẽ ữ ợ ủ  dây ch ng sau ch n thằ ấ ương. Dây ch ng tăng tín hi u trên c  T1W vàằ ệ ả  T2W

Không quan sát th y hình  nh dây ch ng   v  trí gi i ph u trênấ ả ằ ở ị ả ẫ  

đường đi c a nó: Không quan sát th y hình  nh dây ch ng là do dâyủ ấ ả ằ  

ch ng b  t n thằ ị ổ ương và tiêu đi và c n đánh giá trên nhi u m t ph ngầ ề ặ ẳ  khác nhau. 

Hình 1.: Hình  nh DCCS phù n , b  không đ u, tăng kích th ả ề ờ ề ướ c, tăng   tín hi u bên trong dây ch ng trên PD xóa m  trên m t ph ng đ ng d c ệ ằ ỡ ặ ẳ ứ ọ  

 3 lát c t liên ti p [40]

Bong di n bám c a DCCS: Bong di n bám DCCS là d u hi u t nệ ủ ệ ấ ệ ổ  

th ng dây ch ng t i di n bám vào x ng. Đây là d ng t n thươ ằ ạ ệ ươ ạ ổ ươ  ng

x ng.ươ

Hình 1.: Hình  nh bong di n bám chày c a DCCS, dây ch ng chùng và ả ệ ủ ằ  

co v  phía di n bám đùi trên T2W xóa m  trên m t ph ng đ ng d c [40] ề ệ ỡ ặ ẳ ứ ọ

Các d u hi u gián ti p c a t n thấ ệ ế ủ ổ ương DCCS bao g mồ   [37], [38], [39], [40]:

Hình  nh di l ch ra sau c a mâm chày so v i xả ệ ủ ớ ương đùi: T n thổ ươ  ngDCCS d n đ n s  di l ch ra sau b t thẫ ế ự ệ ấ ường c a mâm chày so v iủ ớ  

xương đùi có th  quan sát th y trên phim ch p CHT.ể ấ ụ

Phù n  t y xề ủ ương: Phù n  t y xề ủ ương là d u hi u gián ti p c a t nấ ệ ế ủ ổ  

thương DCCS. Phù t y xủ ương có th  g p có th  g p   n a trể ặ ể ặ ở ử ướ  c

c a mâm chày do c  ch  ch n thủ ơ ế ấ ương l c tác d ng tr c ti p vào đ uự ụ ự ế ầ  trên xương chày, ho c phù n  t y xặ ề ủ ương đ i x ng   trố ứ ở ước dướ ồ  i l i

c u xầ ương đùi và n a trử ước c a mâm chày g p trong c  ch  t nủ ặ ơ ế ổ  

thương DCCS do du i g i quá m c.ỗ ố ứ

Hình 1.: Hình  nh di l ch ra sau c a mâm chày so v i x ả ệ ủ ớ ươ ng đùi (A)  

[41] và phù n  t y x ề ủ ươ ng đ i x ng (B) [42] ố ứ

Đ  nh y và đ  đ c hi u c a CHT trong ch n đoán t n thộ ạ ộ ặ ệ ủ ẩ ổ ương c pấ  tính c a DCCS r t cao, lên t i 100%ủ ấ ớ  [39].   m t NB b  t n thỞ ộ ị ổ ương DCCS không ph i ch  có m t d u hi u t n thả ỉ ộ ấ ệ ổ ương tr c ti p hay gián ti p màự ế ế  

thường có nhi u d u hi u k t h p. Đ i v i t n thề ấ ệ ế ợ ố ớ ổ ương DCCS m n tính,ạ  hình  nh dây ch ng có th  không đi n hình nh  trong t n thả ằ ể ể ư ổ ương DCCS 

c p tính nên đ  nh y c a CHT trong ch n đoán đ t DCCS trong giai đo nấ ộ ạ ủ ẩ ứ ạ  

m n tính không cao nh  c p tính. Ch p CHT cũng r t có giá tr  trong ch nạ ư ấ ụ ấ ị ẩ  đoán các t n thổ ương ph i h p.ố ợ