Bài viết với các nội dung đổi mới trong đào tạo các môn kỹ năng nói chung; đổi mới về phương pháp giảng dạy môn Listening và Speaking; phương pháp giảng dạy trong hệ tín chỉ. Để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu mời các bạn cùng tham khảo bài viết.
Trang 1ĐỔI MỚI VIỆC GIẢNG DẠY KỸ NĂNG NGHE NÓI
CHO SINH VIÊN NĂM THỨ NHẤT KHOA NGỮ VĂN ANH
Nguyễn Diên Châu Giang
Khoa Ngữ văn Anh
I ĐỔI MỚI TRONG ĐÀO TẠO CÁC MÔN KỸ NĂNG NÓI
CHUNG
Trong hệ niên chế, các môn kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết) được giảng dạy
riêng rẽ nhằm tập trung nâng cao trình độ của sinh viên trong từng kỹ năng riêng
biệt Điều này có thể nảy sinh từ giả thuyết việc sử dụng tốt 4 kỹ năng nghe, nói,
đọc, viết trong đời sống đồng nghĩa với việc sủ dung tốt từng kỹ năng riêng rẽ
Tuy nhiên, sự thật lại không phải như vậy Thực tế là sinh viên gặp khó khăn
trong việc kết hợp các kỹ năng với nhau hoặc kết hợp không hiệu quả Ví dụ,
sinh viên được học các cấu trúc văn phạm qua bài học và các bài tập nhưng lại
ứng dụng không hiệu quả trong việc thể hiện ý tưởng của mình vào bài văn Hơn
thế nữa, việc dạy một kỹ năng trong vòng 3 tiết liên tục dễ gây ra nhàm chán cho
sinh viên Ví dụ như ở môn Listening, sinh viên chỉ việc vào lớp nghe bài và làm
bài tập, ở môn Grammar thì chỉ chú trọng học cấu trúc ngữ pháp và làm bài tập,
còn môn Writing thì giáo viên chú trọng vào việc sửa ý và cách tổ chức bài văn
còn phần văn phạm thì đã có giáo viên dạy văn phạm đảm nhiệm Như vậy nếu
không điểm danh thì sẽ có rất nhiều sinh viên chọn việc ở nhà đọc và làm bài tập
hơn là đến lớp
Trong hệ tín chỉ, chương trình đào tạo các môn kỹ năng cho sinh viên năm
nhất có một bước tiến vượt bậc Đó là kết hợp giảng dạy các kỹ năng (integrated
skills) với nhau, cụ thể là môn Listening sẽ kết hợp với Speaking và Reading,
Writing, Grammar sẽ được dạy kết hợp với nhau Hơn thế nữa, giáo trình cho
sinh viên là giáo trình đã được sử dụng ở nước ngòai và tương đối mới nên các
vấn đề được đề cập đến có phần “cập nhật” hơn, làm cho sinh viên có phần nào
hứng thú Với khung chương trình mới, việc giảng dạy các kỹ năng có phần thực
tiễn hơn Ví dụ như việc nghe một bài giảng, ghi chú lại rồi thảo luận về bài
giảng đó là một kỹ năng thực tiễn rất quan trọng đối với sinh viên đại học Việc
học kết hợp môn Listening và Speaking giúp sinh viên ứng dụng ngay những gì
mình đã nghe được vào văn nói, ví dụ như âm điệu (intonation), các từ đệm
(discourse markers) giúp sinh viên nói tiếng Anh tự nhiên hơn Nói chung, khung
chương trình mới có phần nặng hơn khung chương trình cũ; tuy nhiên điều này
không phải là không tốt vì để có thể làm việc với cường độ cao, sinh viên bắt
buộc phải chuẩn bị bài trước ở nhà – một áp lực mang tính tích cực không thể
nảo có được ở chương trình hệ niên chế Việc đổi mới toàn bộ chương trình cho
sinh viên năm 1 đòi hỏi giáo viên phải thay đổi hoàn toàn phương pháp giảng dạy
của mình nhằm đáp ứng những đòi hỏi của chương trình Và bài báo cáo này sẽ
tập trung khai thác các đổi mới về phương pháp giảng dạy môn Listening và
Speaking trong hệ tín chỉ
II ĐỔI MỚI VỀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN LISTENING
VÀ SPEAKING
1.1 Các yếu tố dẫn dến đổi mới trong phương pháp giảng dạy
Trang 2Sự đổi mới về phương pháp giảng dạy môn nghe nói phụ thuộc vào các
yếu tố sau:
1 Đối tượng
Trong hệ niên chế, sinh viên trực tiếp chịu trách nhiệm cho việc học cúa
mình Họ chủ động hơn trong việc tìm tòi kiến thức và cũng đòi hỏi ở giáo viên
nhiều hơn Họ có quyền chuyển lớp nếu cảm thấy giáo viên không đáp ứng được
nhu cầu của mình Do đó, giảng dạy trong hệ tín chỉ mang nhiều sức ép hơn đối
với giáo viên Giáo viên, đặc biệt là giáo viên dạy nghe nói phải năng động hơn
rất nhiều, phải cung cấp những kiến thức mang tính ứng dụng cao chứ không
phải chỉ những gì giáo trình cung cấp
2 Mục tiêu của môn học
Ở hệ niên chế, mục tiêu chủ yếu của môn speaking cho SV năm 1 là thực
hiện các cuộc đối thoại ngắn, biết cách sử dụng ngôn ngữ cho từng chức năng
ngôn ngữ cụ thể (v.d chào hỏi, mở đầu và kết thúc đối thoại, cảm ơn, mời mọc,
chấp nhận và từ chối lời mời,v.vv.); và mục tiêu chủ yếu của môn listening là
nâng cao kỹ năng nghe qua các bài tập Tuy nhiên ở hệ tín chỉ, mục tiêu của môn
Listening&Speaking kết hợp là kỹ năng thảo luận và nhận xét về những gì nghe
được Dĩ nhiên để lảm được điều này, sinh viên phải biết cách lắng nghe, không
phải nghe hết từng từ mà là nghe ý chính, và biết cách phản hồi hiệu quả nhất
thông qua việc hoàn thiện cách sử dụng ngôn ngữ Trong một lớp nghe nói kết
hợp, việc luyện kỹ năng nghe không phải chỉ đơn thuần là nghe từ đĩa và băng
cassette mà còn là nghe từ bạn bè và từ giáo viên và việc luyện kỹ năng nói
không phải chỉ qua các bài role-play thiết kế theo từng chức năng ngôn ngữ cụ
thể
3 Giáo trình
Trong hệ tín chỉ, sinh viên năm 1 sử dụng bộ giáo trình Interactions và
Mosaic cho các môn Language Study từ 1 đến 4 Bộ giáo trình này đem đến
nhữg chủ điểm bài học khác với bộ giáo trình cũ trong hệ niên chế ở 3 điểm Thứ
nhất, các bài được thiết kế theo chủ điểm kiến thức chứ không phải chủ điểm
chức năng ngôn ngữ như bộ giáo trình cũ – điều này có thề thấy rõ nhất ở giáo
trình môn Speaking cũ và mới Thứ hai, các bài nghe trong giáo trình mới được
thiết kế theo từng kỹ năng cụ thể như nghe nắm ý chính, nghe thông tin chi tiết,
v.vv – đó là những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống cũng như trong các kỷ thi
tiếng Anh chuẩn quốc tế Thứ ba, các hoạt động giao tiếp trong bộ giáo trình mới
không chỉ nhằm vào việc hoàn thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn nhằm vào việc
phát triển kỹ năng lập luận, và kiến thức về văn hóa Anh, Mỹ
Những điều được nói ở trên làm cho phương pháp giảng dạy cũ không còn
hiệu quả nữa
1.2 Phương pháp giảng dạy trong hệ tín chỉ
Điều quan trọng nhất trong phương pháp giảng dạy kỹ năng nghe nói
trong hệ tín chỉ là áp dụng phương pháp giao tiếp, lấy người học làm trọng tâm
Như vậy giáo viên phải rất chú trọng đến đặc trưng của từng lớp để áp dụng các
hoạt động phù hợp nhằm mang lại không khí hào hứng sôi động trong lớp Ví dụ
như lớp nào sôi động có thể cho làm các hoạt động role-play còn lớp nào trầm
Trang 3hơn thì nên áp dụng role-card nhiều Vấn đề cốt lõi là làm cho sinh viên sử dụng
tiếng Anh để đạt được mục đích giao tiếp Việc lấy người học làm trọng tâm còn
thể hiện ở chỗ giáo viên không chỉ chú trọng bải học trong sách mà còn phải chú
trọng đến điểm yếu trong giao tiếp của từng nhóm ,từng lớp để từ đó lựa chọn
những hoạt động khác nhằm khắc phục các khuyết điểm đó Đây là một việc làm
mang tính thực tiễn cao giúp sinh viên giao tiếp tốt hơn
Hơn thế nữa, trong khi cho sinh viên nghe các cuộc đối thoại, giáo viên
còn phải chú trọng đến việc phân tích cho sinh viên thấy rõ tác dụng của ngữ
điệu (intonation) trong giao tiếp và tác dụng của các từ đệm (discourse markers)
và khuyến khích sinh viên sử dụng chúng trong các cuộc đối thoại của mình
Trong hệ tín chỉ, việc giảng dạy môn Speaking không chú trọng quá nhiều đến độ
chính xác của ngôn ngữ (accuracy) do sinh viên tạo ra mà chú trọng nhiều hơn
đến độ phù hợp của ngôn ngữ trong văn cảnh (appropriateness) Để làm được
điều này, giáo viên cần phải chú ý rất nhiều đến sinh viên của mình, cụ thể là
cách sinh viên dùng ngôn từ giải quyết các vấn đề được đưa ra Tóm lại, giáo
viên cần phải làm sinh viên để ý đến những điểm làm cho một bài đối thoại được
tự nhiên và tập cho sinh viên mình cách đối thoại cũng tự nhiên như thế
Ngoài ra, việc thảo luận về một số nét văn hóa của các nước nói tiếng Anh
cũng là một điều hết sức cần thiết Ta không muốn sinh viên nói tiếng Anh giỏi
nhưng lại không cư xử phù hợp về mặt văn hóa Do đó việc thảo luận các vấn đề
về những điều mà văn hóa phương Tây cho là không phù hợp là hết sức cần thiết
để sinh viên có thể nói tiếng Anh thực sự theo kiểu Anh Như vậy, giáo viên phải
chú trọng đền việc nâng cao kiến thức và nhận thức về văn hóa để có thể nhận
xét và góp ý chính xác cho các bài nói của sinh viên
Đối với kỹ năng nghe, giáo viên cần tập trung vào việc sinh viên hiểu ý
của bài nghe và phản ứng phù hợp hơn là nghe đề làm bài tập Đôi khi cần phải
nhấn mạnh rằng đề làm các bài tập nghe hiệu quả cần cả kỹ năng nghe nói chung
(listening skill) và cả kỹ năng làm bài (test-taking skill) Giáo viên cẩn phải làm
rõ điều này với sinh viên và tập trung phát triển kỹ năng nghe trước khi tập trung
nâng cao kỹ năng làm cho sinh viên Thực ra, việc học nghe nói kết hợp đem lại
sức sống cho các lớp học nghe truyền thống khi sinh viên chỉ nghe từ băng
cassette và làm bài Trong một lớp học nghe nói kết hợp, việc giáo viên cho sinh
viên thảo luận nhóm cũng là cách luyện kỹ năng nghe, cụ thể là nghe ý chính,
cho sinh viên và việc phản hồi phù hợp đòi hỏi cả một sự thấu hiểu những gì
nghe được về mặt ngôn ngữ và về mặt tư duy Điều này xóa bỏ việc nghe sáo
rỗng như các lớp học listening truyền thông
Ngoài việc dạy các chủ điểm trong giáo trình, thêm vào các hoạt động
khác trong sách nhằm phát triển một tiểu kỹ năng (sub-skill) nào đó của sinh
viên, giáo viên cũng nên sắp xếp thời gian cho sinh viên tiếp xúc với phim ảnh
bằng tiếng Anh Giáo viên có thể soạn những câu hỏi để sinh viên trả lời sau khi
xem để kiểm tra kỹ năng nghe và kỹ năng tư duy Ngoài ra trong lúc cho sinh
viên xem phim, giáo viên cũng nên tập trung sự chú ý của sinh viên vào các cụm
từ (expressions) thông dụng trong văn nói và giải thích sau đó để sinh viên có thể
học theo