Luận án tiến sĩ Y học: Nghiên cứu dự phòng sâu răng bằng gel Fluor ở người cao tuổi thành phố Hải Phòng

Mục tiêu của luận án là mô tả quá trình khoáng hóa của Fluor vào men, ngà răng trên thực nghiệm. Mô tả thực trạng, xác định nhu cầu điều trị bệnh sâu răng và một số yếu tố liên quan ở người cao tuổi thành phố Hải Phòng năm 2015. Đánh giá hiệu quả can thiệp sử dụng gel Fluor (NaF 1,23%) và kem đánh răng có Fluor trong dự phòng sâu răng cho nhóm người cao tuổi trên

HÀ NG C CHI U Ọ Ề

LU N ÁN TI N SĨ Y H C Ậ Ế Ọ

HÀ N I – 2019 Ộ

B  GIÁO D C VÀ ĐÀO T O  Ộ Ụ Ạ B  Y T Ộ Ế

TR ƯỜ NG Đ I H C Y HÀ N I Ạ Ọ Ộ

==========

HÀ NG C CHI U Ọ Ề

L I C M  N Ờ Ả Ơ

Tôi xin trân tr ng c m  n Ban giám hi u, Phòng QLĐT Sau đ i h c, Trọ ả ơ ệ ạ ọ ườ  ng

Đ i h c Y Hà N i; Ban lãnh đ o, Phòng Đào t o & QLKH, B  môn Nha khoa C ngạ ọ ộ ạ ạ ộ ộ  

đ ng, Vi n Đào t o Răng Hàm M t đã giúp đ  và t o đi u ki n cho tôi trong quá trìnhồ ệ ạ ặ ỡ ạ ề ệ  

h c t p, nghiên c u đ  tôi có th  hoàn thành lu n án này.ọ ậ ứ ể ể ậ

Tôi xin trân tr ng c m  n Ban Lãnh đ o Khoa Hình thái, Vi n 69 B  T  l nhọ ả ơ ạ ệ ộ ư ệ  Lăng; Ban Giám đ c S  Y t  Tp. H i Phòng, TTYT huy n Th y Nguyên, Tr m Y t  cácố ở ế ả ệ ủ ạ ế  

xã Đông S n, Th y S n, Ki n Bái và Ngũ Lão đã t o đi u ki n cho tôi trong quá trìnhơ ủ ơ ề ạ ề ệ  

th c hi n lu n án.ự ệ ậ

Tôi xin trân tr ng c m  n PGS.TS. Trọ ả ơ ương M nh Dũng, Vi n Đào t o Răng Hàmạ ệ ạ  

M t, ngặ ười Th y đã hầ ướng d n và giúp đ  tôi trong quá trình h c t p và hoàn thành lu nẫ ỡ ọ ậ ậ  án

Tôi xin trân tr ng c m  n PGS.TS. Ngô Văn Toàn, PGS.TS. T ng Minh S n,ọ ả ơ ố ơ  PGS.TS. Nguy n Th  Thu Phễ ị ương, PGS.TS. Vũ M nh Tu n đã đóng góp cho tôi nh ngạ ấ ữ  

ý ki n quý báu đ  tôi có th  hoàn thành lu n án này.ế ể ể ậ

Tôi xin chân thành c m  n PGS.TS. Đoàn Qu c H ng ­ Trả ơ ố ư ưởng phòng và các anh 

ch  Phòng QLĐT Sau đ i h c ­ Trị ạ ọ ường Đ i h c Y Hà n i đã nhi t tình giúp đ  tôi trongạ ọ ộ ệ ỡ  quá trình h c t p.ọ ậ

Tôi xin chân thành c m  n các anh ch  em đ ng nghi p và b n bè đã quan tâmả ơ ị ồ ệ ạ  

đ ng viên, giúp đ  tôi trong nh ng năm qua.ộ ỡ ữ

Cu i cùng tôi xin đố ược bày t  lòng bi t  n sâu s c đ n b  m  kính yêu, v  conỏ ế ơ ắ ế ố ẹ ợ  

và nh ng ngữ ười thân trong gia đình đã thông c m, đ ng viên và   bên tôi trong su t quáả ộ ở ố  trình h c t p và nghiên c u.ọ ậ ứ

2 Công trình này không trùng l p v i b t k  nghiên c u nào khác đã đặ ớ ấ ỳ ứ ược công bố 

TT Ph n vi t t tầ ế ắ Ph n vi t đ y đầ ế ầ ủ

1 ADA (American of Dental Associantion) Hi p h i nha khoa Mệ ộ ỹ

2 CI (Confidence interval) Kho ng tin c yả ậ

3 CSRM Chăm sóc răng mi ngệ

5 DD Diagnodent (Máy laser hu nh quang Diagnodent)ỳ

6 DIFOTI (Digital Imaging Fiber – Optic Transillummination) Thi t b  ghiế ị  

nh n sâu răng k  thu t s  qua ánh sáng xuyên s iậ ỹ ậ ố ợ

7 DMFT (Decayed, Missing, Filled, Teeth) Ch  s  ghi nh n t ng s  răngỉ ố ậ ổ ố  

DANH M C CÁC B NG Ụ Ả

DANH M C CÁC HÌNH Ụ

DANH M C CÁC S  Đ , BI U Đ Ụ Ơ Ồ Ể Ồ

Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề

Theo Lu t ng ậ ườ i cao tu i Vi t Nam s  39/2009/QH12 đ ổ ệ ố ượ c Qu c h i ố ộ   ban hành ngày 23 tháng 11 năm 2009, nh ng ng ữ ườ i Vi t Nam t  đ  60 tu i tr ệ ừ ủ ổ ở  lên đ ượ c g i là ng ọ ườ i cao tu i [1]. Tính t i cu i năm 2010, s  l ổ ớ ố ố ượ ng ng ườ   i cao tu i n ổ ướ c ta đã chi m 9,4% và năm 2015 là 10% dân s  S  l ế ố ố ượ ng ng ườ   i cao tu i đã tăng lên nhanh chóng, trong khi t  l  h  tr  ti m năng, t  l  gi a ổ ỷ ệ ỗ ợ ề ỷ ệ ữ   dân s  đ  tu i lao đ ng và nh ng ng ố ộ ổ ộ ữ ườ i cao tu i, đang gi m đáng k  Th i ổ ả ể ờ   gian đ  Vi t Nam chuy n t  giai đo n "lão hóa" sang m t c  c u dân s  "già" ể ệ ể ừ ạ ộ ơ ấ ố  

s  ng n h n nhi u so v i m t s  n ẽ ắ ơ ề ớ ộ ố ướ c phát tri n: giai đo n này kho ng 85 ể ạ ả   năm   Th y Đi n, 26 năm   Nh t B n, 22 năm   Thái Lan, trong khi d  ki n ở ụ ể ở ậ ả ở ự ế  

ch  có 20 năm cho Vi t Nam [2]. Đi u đó đòi h i ngành y t  ph i xây d ng ỉ ệ ề ỏ ế ả ự   chính sách phù h p chăm sóc s c kh e ng ợ ứ ỏ ườ i cao tu i trong đó có chăm sóc ổ  

s c kh e răng mi ng. M t trong nh ng v n đ  c n đ ứ ỏ ệ ộ ữ ấ ề ầ ượ c quan tâm trong chính   sách chăm sóc s c kh e răng mi ng ng ứ ỏ ệ ườ i cao tu i là b nh sâu răng ổ ệ

Sâu răng là m t b nh lý ph  bi n, có t  l  m c cao   nhi u n ộ ệ ổ ế ỷ ệ ắ ở ề ướ c trên  

th  gi i. Nghiên c u c a Lu Liu và c ng s  năm 2013 trên 2376 ng ế ớ ứ ủ ộ ự ườ ừ i t  65­

74 tu i t i 3 t nh Đông B c Trung Qu c cho th y t  l  sâu răng là 67,5%, ch ổ ạ ỉ ắ ố ấ ỷ ệ ỉ 

s  DMFT là 13,90 [3]. Theo s  li u đi u tra s c kh e răng mi ng toàn qu c ố ố ệ ề ứ ỏ ệ ố   năm 2001 t  l  sâu răng vĩnh vi n có chi u h ỷ ệ ễ ề ướ ng tăng theo tu i, t  l  sâu ổ ỷ ệ   răng c a đ i t ủ ố ượ ng t  45 tu i tr  lên là 78%, ch  s  DMFT dao đ ng t ừ ổ ở ỉ ố ộ ừ  kho ng 6,09­11,66 [4]. Tr ả ươ ng M nh Dũng và c ng s  nghiên c u trên 10800 ạ ộ ự ứ  

ng ườ i cao tu i toàn qu c cho t  l  sâu răng là 33,1%, ch  s  DMFT là 8,98 [5] ổ ố ỷ ệ ỉ ố   Các k t qu  nghiên c u đ n l  khác t i Vi t Nam cũng đ u cho th y th c ế ả ứ ơ ẻ ạ ệ ề ấ ự  

tr ng m c b nh răng mi ng c a ng ạ ắ ệ ệ ủ ườ i cao tu i t i các vùng mi n c a Vi t ổ ạ ề ủ ệ   Nam đang   m c cao, m i ng ở ứ ỗ ườ i cao tu i th ổ ườ ng k t h p v i ít nh t m t ế ợ ớ ấ ộ  

b nh lý toàn thân nên vi c đi u tr  b nh răng mi ng cũng g p nhi u khó khăn ệ ệ ề ị ệ ệ ặ ề   [6],[7].

Trong nh ng năm g n đây, khi nguyên nhân và c  ch  b nh sinh b nh ữ ầ ơ ế ệ ệ   sâu răng đ ượ c sáng t , đ ng th i phát hi n ra vai trò c a fluor trong vi c b o ỏ ồ ờ ệ ủ ệ ả  

v  men răng. Trên c  s  đó đã đ  ra đ ệ ơ ở ề ượ c các bi n pháp phòng b nh thích ệ ệ  

h p, k t qu  là t  l  sâu răng   nhi u n ợ ế ả ỷ ệ ở ề ướ c trên th  gi i đã gi m đi đáng k ế ớ ả ể  

Ng ượ ạ ở c l i   nh ng n ữ ướ c đang phát tri n không đ ể ượ c fluor hóa n ướ c u ng, ố   thi u s  giáo d c nha khoa, ch  đ  ăn nhi u đ ế ự ụ ế ộ ề ườ ng nên b nh sâu răng có xu ệ  

h ướ ng tăng lên [8]

Vai trò c a fluor nói chung, Gel fluor nói riêng trong d  phòng và đi u ủ ự ề  

tr  sâu răng ngày càng đ ị ượ c hi u rõ và kh ng đ nh nh ng đóng góp c a fluor ể ẳ ị ữ ủ   trong vi c làm h  th p t  l  và m c đ  tr m tr ng c a sâu răng trên toàn c u ệ ạ ấ ỷ ệ ứ ộ ầ ọ ủ ầ   Nghiên c u c a Marinho VC và c ng s  (2003), qua phân tích t ng h p các ứ ủ ộ ự ổ ợ   nghiên c u can thi p b ng Gel fluor th y Gel fluor làm gi m sâu răng là 28% ứ ệ ằ ấ ả   (95%CI, 0,19­0,37) [9]. Thêm vào đó là s  phát tri n nhanh chóng c a công ự ể ủ   nghi p hóa ch t cho ra đ i các s n ph m ch a fluor ngày càng đa d ng v ệ ấ ờ ả ẩ ứ ạ ề 

ch ng lo i và ch t l ủ ạ ấ ượ ng cũng nh  cách s  d ng.  ư ử ụ

H i Phòng là thành ph  tr c thu c Trung  ả ố ự ộ ươ ng n m   v  trí trung tâm ằ ở ị  

c a khu v c đ ng b ng B c B , có v  trí chi n l ủ ự ồ ằ ắ ộ ị ế ượ c quan tr ng v  kinh t ­xã ọ ề ế  

h i, an ninh­qu c phòng c a c  n ộ ố ủ ả ướ c. Do đó, thành ph  luôn đ ố ượ c Chính ph ủ 

và Nhà n ướ ư c  u ái v  các chính sách kinh t , xã h i.  ề ế ộ Trong nh ng năm g n ữ ầ   đây, đ i s ng nhân dân đ ờ ố ượ c nâng cao, các c  s  y t  c a đ a ph ơ ở ế ủ ị ươ ng đã đ ượ   c quan tâm đ u t  đúng m c, chuyên ngành lão khoa đã không ng ng phát tri n, ầ ư ứ ừ ể  

ng ườ i cao tu i đã đ n các c  s  khám ổ ế ơ ở , ch a răng mi ng ngày m t tăng. T ữ ệ ộ ừ  nhu c u th c t  này đã đ t ra nhi m v  đ i v i ngành Răng Hàm M t, bu c ầ ự ế ặ ệ ụ ố ớ ặ ộ   chúng ta ph i có các chi n l ả ế ượ c can thi p v  đào t o nhân l c, h  th ng d ch ệ ề ạ ự ệ ố ị  

v  Đ c bi t là s m tri n khai các n i dung can thi p đi u tr  và d  phòng ụ ặ ệ ớ ể ộ ệ ề ị ự  

b nh sâu răng cho ng ệ ườ i cao tu i. Xu t phát t  t m quan tr ng và ý nghĩa ổ ấ ừ ầ ọ   nêu trên,  chúng tôi ti n hành th c hi n   ế ự ệ đ  tài   ề “Nghiên c u d  phòng sâu ứ ự   răng b ng gel Fluor   ng ằ ở ườ i cao tu i thành ph  H i Phòng”  ổ ố ả v i m c tiêu: ớ ụ1) Mô t  quá trình khoáng hóa c a Fluor vào men, ngà răng trên th c nghi m ả ủ ự ệ

2) Mô t  th c tr ng, xác đ nh nhu c u đi u tr  b nh sâu răng và m t s ả ự ạ ị ầ ề ị ệ ộ ố  

y u t  liên quan   ng ế ố ở ườ i cao tu i thành ph  H i Phòng năm 2015 ổ ố ả

3) Đánh giá hi u qu  can thi p s  d ng gel Fluor (NaF 1,23%) và kem ệ ả ệ ử ụ   đánh răng có Fluor trong d  phòng sâu răng cho nhóm ng ự ườ i cao tu i ổ   trên.

Trên c  s  đó đ  xu t s  d ng gel Fluor (NaF 1,23%) d  phòng b nh ơ ở ề ấ ử ụ ự ệ   sâu răng cho ng ườ i cao tu i ổ

Ch ươ ng 1

T NG QUAN Ổ

1 1.1. M t s  đ c đi m sinh lý, b nh lý ngộ ố ặ ể ệ ười cao tu iổ

1.1.1. Khái ni m ng ệ ườ i cao tu i ổ

Quy  đ nhị   về  người cao tu iổ   ch aư   có  sự  th ngố   nh tấ   gi aữ   các  qu cố   gia.  Ở 

nh ngữ   nướ   đang  phát  tri n,c ể   m cố   tu iổ   để  xác  đ nhị   người cao tu iổ   thườ   từ  65  tu ing ổ  trở  lên,  trong  khi  đó  ở  các  nướ   đang  phát  tri nc ể   m cố   xác  đ nhị   người cao tu iổ   là  60 

tu iổ  trở  lên.  N gười cao tu iổ   ở  Vi tệ   Nam đượ   xác  đ nhc ị   d aự   trên  chu nẩ   tu iổ   do  Liên 

Hi pệ   Qu cố   và  cũng  đượ   nêu  rõ  trong  Lu tc ậ   người cao tu i năm 2009:ổ   đó  là  nh ngữ  

ngườ   từ đủ 60 tu ii ổ  trở lên [1]

Nh ngữ   năm  g nầ   đây,  khái  ni mệ   "người cao tu i"ổ   đang  trở  nên  phổ  bi n.ế   Do nhi uề  ngườ  từ 60 tu ii ổ  trở lên v nẫ  còn ho tạ  đ ng,ộ  c ngố  hi nế  cho xã h iộ  đ tấ   nướ   nên cdùng  c mụ   từ  "người cao tu i"ổ   bao  hàm  tính  tích  c cự   h nơ   c mụ   từ  "ngườ  già" [10]. iTuy nhiên  về khoa  h cọ   thì  ngườ   già  hay ngi ười cao tu iổ   đ uề   đượ   dùng  v ic ớ   ý  nghĩa như nhau. Trong dân số già, ngườ  ta thi ườ  chia ra làm ba lo ing ạ :  nhóm  r tấ   già  từ  80 

tu iổ   trở  đi  (tươ   đng ươ   nhóm  đ ing ạ   lão  trong  dân  gian);  nhóm trung  bình  từ  70  đ nế  

80  tu iổ   (tươ   đng ươ   v ing ớ   trung  lão);  nhóm  người cao tu iổ   năng  đ ngộ   từ  60­70  (sơ lão). T  ch c Y t  th  gi i ổ ứ ế ế ớ thườ  phân chia từ 60 đ nng ế  74 tu iổ  là  ngườ  có tu i,i ổ  từ 75 

đ nế   89  tu iổ   là ngườ  già và từ  90 tu ii ổ   trở đi  là ngườ   r ti ấ   già [11]. M iọ  sự phân chia 

đ uề  có tính ch tấ  ướ  l ,c ệ  có ý nghĩa tươ  đ ing ố   vì đánh giá theo tu iổ  sinh h cọ  chính xác 

h nơ  theo năm đã s ng.ố

tr ng gi a quá trình phân h y và t ng h p [12].ư ữ ủ ổ ợ

nh h ng chung c a quá trình lão hóa là mô b  khô, m t n c, gi m tính đàn

h i, gi m kh  năng bù tr  và thay đ i tính th m c a t  bào.ồ ả ả ừ ổ ấ ủ ế

1.1.2.2. Bi n đ i sinh lý   vùng răng ­ mô mi ng ế ổ ở ệ

Thay đ i ch  y u c a mô mi ng do quá trình lão hóa g m các thay đ i v  mô h cổ ủ ế ủ ệ ồ ổ ề ọ  (c a răng, mô quanh răng, niêm m c mi ng) và các thay đ i v  ch c năng (nủ ạ ệ ổ ề ứ ước b t, vọ ị giác, ch c năng nhai và nu t).ứ ố

Thay đ i v  răngổ ề

­ Men răng: răng tr  nên t i màu h n do men răng ngày càng trong su t h n. Cóở ố ơ ố ơ  

d u hi u c a mòn răng ­ răng, mài mòn, mòn hóa h c. Thân răng ngày càng có nhi uấ ệ ủ ọ ề  

đường n t d c.ứ ọ

­ Ngà răng liên t c đụ ượ ạc t o ra trong su t cu c đ i. Các b nh lý nh  sâu răng,ố ộ ờ ệ ư  mòn c  h c, mòn răng ­ răng,   làm ngà răng thay đ i đa d ng: ngà th  phát sinh lý, ngàơ ọ ổ ạ ứ  

x  c ng và ngà s a ch a (còn g i là ngà th  ba) ngày càng dày h n.ơ ứ ử ữ ọ ứ ơ

­ T y răng: gi m th  tích và kích thủ ả ể ước c a bu ng t y do s  t o ngà liên t c tủ ồ ủ ự ạ ụ ừ phía m t nhai và vùng ch , t y canxi hóa có th  x y ra   t y bu ng ho c t y chân…ặ ẽ ủ ể ả ở ủ ồ ặ ủ  [13]

Thay đ i mô quanh răngổ

­ Bi u mô l i ngày càng tr  nên m ng và kém s ng hóa, mô liên k t tr  nên thôể ợ ở ỏ ừ ế ở  

và đ c h n. Collagen thay đ i c  v  s  lặ ơ ổ ả ề ố ượng và ch t lấ ượng. Theo th i gian, bi u môờ ể  liên k t có s  thay đ i v  trí bám t  v  trí bình thế ự ổ ị ừ ị ường d ch chuy n d n v  phía chópị ể ầ ề  răng (cùng v i quá trình co l i) [14].ớ ợ

­ Dây ch ng quanh răng: s  lằ ố ượng nguyên bào s i gi m, c u trúc t  bào b tợ ả ấ ế ấ  

thường. Kho ng r ng c a dây ch ng quanh răng gi m khi răng không ti p kh p và tăngả ộ ủ ằ ả ế ớ  khi răng ch u l c nhai l n.ị ự ớ

­ Đ  dày c a xi măng có th  tăng g p 5 ­ 10 l n theo tu i. Xi măng tăng đ  dàyộ ủ ể ấ ầ ổ ộ  

l n nh t t i vùng chóp chân răng, v  phía lớ ấ ạ ề ưỡi và t i vùng ch  chân răng c a răng hàm. ạ ẽ ủ

­ Xương   răng, s ng hàm và xổ ố ương hàm: s  lố ượng t  bào t o xế ạ ương gi m,ả  

xương có nhi u vùng tiêu xề ương, bè xương b  m t c u trúc, quá trình h y xị ấ ấ ủ ương chi mế  

u th  h n quá trình t o x ng. V  x ng tr  nên m ng, nguy c  loãng x ng cũng

tăng lên theo tu i [14].ổ

Thay đ i c a tuy n nổ ủ ế ước b tọ

Tuy n nế ước b t tr  nên kém săn ch c, h  th ng  ng tuy n chi m th  tích l n.ọ ở ắ ệ ố ố ế ế ể ớ  

Gi m lả ượng ti t nế ước b t và khô mi ng.ọ ệ

Hình 1.1. S  thay đ i sinh lý vùng răng mi ng   ng ự ổ ệ ở ườ i cao tu i [14] ổ

1.1.3. M t s  đ c đi m b nh lý răng mi ng ng ộ ố ặ ể ệ ệ ườ i cao tu i ổ

Người cao tu i cũng có các b nh lý răng mi ng gi ng nh  ngổ ệ ệ ố ư ười tr  nh ngẻ ư  

thường   tình tr ng n ng n  h n. Nh ng b nh ph  bi n   ngở ạ ặ ề ơ ữ ệ ổ ế ở ườ ẻi tr  nh  sâu răng, viêmư  quanh răng cũng là nh ng b nh có t  l  m c cao   đ i tữ ệ ỷ ệ ắ ở ố ượng này. Tuy nhiên,   ngở ườ  icao tu i, các b nh lý nh  sâu răng hay viêm quanh răng là nguyên nhân chính d n t i sổ ệ ư ẫ ớ ự 

m t răng. B nh quanh răng tăng theo tu i v  c  m c đ  và t  l  m c. T t c  các nghiênấ ệ ổ ề ả ứ ộ ỷ ệ ắ ấ ả  

c u d ch t  đ u ch  ra t  l  b nh quanh răng khá cao   nh ng ngứ ị ễ ề ỉ ỷ ệ ệ ở ữ ười cao tu i. S  m tổ ự ấ  răng làm gi m s  hòa nh p c a b nh nhân v i xã h i, tâm lý thay đ i. T  l  m t răngả ự ậ ủ ệ ớ ộ ổ ỷ ệ ấ  tăng lên theo tu i và tình tr ng ph  thu c. S  k t h p c a các b nh h  th ng (timổ ạ ụ ộ ự ế ợ ủ ệ ệ ố  

m ch, mi n d ch, ung th ) làm cho vi c đi u tr  răng mi ng   ngạ ễ ị ư ệ ề ị ệ ở ười cao tu i tr  nênổ ở  

ph c t p h n [14].ứ ạ ơ

Các v n đ  răng mi ng thấ ề ệ ường g p   ngặ ở ười cao tu i:ổ

­ T n thổ ương mô c ng hay g p nh t là hi n tứ ặ ấ ệ ượng mòn răng, gãy v  thân răng,ỡ  mòn   c  răng và tiêu c  chân răng hình chêm. Các t n thở ổ ổ ổ ương này có tác đ ng c a men,ộ ủ  ngà b  thoái hóa sinh lý và đ c bi t tăng   ngị ặ ệ ở ười ít nước b t, ngọ ười m t răng l  t  cóấ ẻ ẻ  

r i lo n kh p c n [15].ố ạ ớ ắ

­ B nh lý t y răng thệ ủ ường g p là viêm t y m n tính. C n đau t y   ngặ ủ ạ ơ ủ ở ười cao 

tu i thổ ường không đi n hình, m c đ  đau thể ứ ộ ường không n ng. Kh  năng ph c h i c aặ ả ụ ồ ủ  

t y thủ ường kém nên t y nhanh chóng b  ho i t  m t khi đã b  viêm nhi m, làm gi m cácủ ị ạ ử ộ ị ễ ả  tri u ch ng c a viêm t y. Vi c đi u tr  t y thệ ứ ủ ủ ệ ề ị ủ ường g p nhi u tr  ng i do bu ng,  ngặ ề ở ạ ồ ố  

t y thủ ường b  h p, t c. Tiên lị ẹ ắ ượng ph c h i kém [12],[16].ụ ồ

­ Sâu răng: Người cao tu i có nguy c  sâu răng cao do b nh nhân có xu hổ ơ ệ ướng ăn 

đ  tinh b t m m ho c tăng lồ ộ ề ặ ượng đường tiêu th  do r i lo n v  giác và suy gi m ch cụ ố ạ ị ả ứ  năng nhai do m t răng. Thấ ường g p sâu c  răng, do quá trình co l i làm h  vùng ranhặ ổ ợ ở  

gi i men – xi măng và ngà răng (vùng nh y c m v i sâu răng). Sâu c  răng thớ ạ ả ớ ổ ường khó 

đi u tr  do vi c l y b  t  ch c sâu có th  kích thích t y hay làm l  t y răng bên dề ị ệ ấ ỏ ổ ứ ể ủ ộ ủ ướ  i.Quá trình t o ngà th  phát cũng thạ ứ ường làm thay đ i hình thái  ng t y gây khó khăn khiổ ố ủ  

c n đi u tr  n i nha [13].ầ ề ị ộ

­ Sâu chân răng: Sâu chân răng cũng là d ng sâu răng hay g p   ngạ ặ ở ười già, đượ  c

đ c tr ng b i s  x  c ng ngà kèm theo s  quá khoáng hóa các  ng ngà làm cho chúng bặ ư ở ự ơ ứ ự ố ị 

t c. Do v y, các li u pháp đi u tr  mu n kích thích hình thành ngà th  phát ít có hi uắ ậ ệ ề ị ố ứ ệ  

qu  do kh  năng c a t y răng gi m [13].ả ả ủ ủ ả

Hình 1.2. Sâu c  răng   ng ổ ở ườ i cao tu i [14] ổ

­ Viêm quanh răng

Bi u hi n viêm quanh răng có th  m n tính, th  ti n tri n và viêm quanh răng nhể ệ ể ạ ể ế ể ư 

là m t bi u hi n c a b nh toàn thân.   ngộ ể ệ ủ ệ Ở ười cao tu i, b nh thổ ệ ường m n tính ho c bánạ ặ  

c p, ti n tri n t  ch m đ n trung bình, t ng đ t, nh ng có giai đo n ti n tri n nhanhấ ế ể ừ ậ ế ừ ợ ư ạ ế ể  (g p   ngặ ở ườ ứi s c kho  y u, có b nh toàn thân ph i h p). Do bi u hi n tri u ch ng lâmẻ ế ệ ố ợ ể ệ ệ ứ  

sàng nh  ho c có bi n ch ng nh ng không r m r  (đáp  ng mi n d ch suy gi m) nênẹ ặ ế ứ ư ầ ộ ứ ễ ị ả  

b nh nhân ch  đ n khám khi n ng v i bi u hi n c a vùng quanh cu ng răng b  viêm,ệ ỉ ế ặ ớ ể ệ ủ ố ị  đau khi răng b  va ch m [17].ị ạ

­ B nh lý niêm m c, dệ ạ ưới niêm m c và l p c  thạ ớ ơ ường g p là các t n thặ ổ ương d ngạ  

ti n ung th  (B ch s n, Liken ph ng, h ng s n…), h i ch ng b ng rát niêm m cề ư ạ ả ẳ ồ ả ộ ứ ỏ ạ  

mi ng, nhi m n m (n m Candida th  lan kh p khoang mi ng hay g p   ngệ ễ ấ ấ ể ắ ệ ặ ở ười già, đeo hàm nh a gi , th  tr ng y u, suy gi m mi n d ch), gi m ti t nự ả ể ạ ế ả ễ ị ả ế ước b t d n t i ch ngọ ẫ ớ ứ  khô mi ng. Đ c bi t là nh ng t n thệ ặ ệ ữ ổ ương ung th  niêm m c mi ng thư ạ ệ ường được phát 

hi n   ngệ ở ười cao tu i [12],[17],[18],[19].ổ

­ Nh ng d u hi u b t thữ ấ ệ ấ ường   vùng kh p thái dở ớ ương hàm cũng là m i quan tâmố  

c a nhi u nghiên c u. Xu t phát t  tình tr ng m t răng mà t ng m t dủ ề ứ ấ ừ ạ ấ ầ ặ ướ ị ạ ấ  i b  h  th p

d n t i các bi n lo n     ch o, hõm kh p, s n chêm. Ph i h p v i các bi n đ i sinh lýẫ ớ ế ạ ở ổ ả ớ ụ ố ợ ớ ế ổ  

c a dây ch ng, c  nhai t o ra hi n tủ ằ ơ ạ ệ ượng tăng nh y c m, m i, đau, ti ng kêu b tạ ả ỏ ế ấ  

T i h i ngh  qu c t  v   ạ ộ ị ố ế ề sâu răng l n th  50 năm 2003, các tác gi ầ ứ ả 

đ u th ng nh t:  ề ố ấ sâu răng là m t b nh nhi m khu n t  ch c  ộ ệ ễ ẩ ổ ứ c ng c a ứ ủ   răng, đ ượ c đ c tr ng b i s  h y khoáng thành ph n vô c  và s  phá h y ặ ư ở ự ủ ầ ơ ự ủ   thành ph n h u c  c a mô c ng. T n th ầ ữ ơ ủ ứ ổ ươ ng là quá trình ph c t p bao ứ ạ  

g m các ph n  ng hóa lý liên quan đ n s  di chuy n các ion b  m t gi a ồ ả ứ ế ự ể ề ặ ữ   răng và môi tr ườ ng mi ng đ ng th i là quá trình sinh h c gi a các vi ệ ồ ờ ọ ữ   khu n có trong m ng bám v i c ẩ ả ớ ơ ch  b o v  c a v t ch  Quá trình này ế ả ệ ủ ậ ủ  

di n ti n liên t c, nh ng giai đo n s m có th  hoàn nguyên và giai đo n ễ ế ụ ư ạ ớ ể ạ  

mu n không th  hoàn nguyên [ ộ ể 21],[22].

1.2.2. B nh căn sâu răng ệ

Đ  gi i thích v  b nh căn, b nh sinh sâu răng, nhi u gi  thi t đã ể ả ề ệ ệ ề ả ế  

đ ượ c đ a ra, tuy nhiên các nghiên c u đ u cho th y s ư ứ ề ấ âu răng là b nh  ệ có 

th   ể do nhi u y u t  gây nên. S  đ  Keyes (1960) v  c  ch  b nh sinh đã ề ế ố ơ ồ ề ơ ế ệ  

đ ượ c Fejerskov và Manji b  sung năm 1990 cho th y m i liên quan gi a ổ ấ ố ữ  

y u t  b nh căn – l p l ng vi khu n và các y u t  sinh h c quan tr ng ế ố ệ ớ ắ ẩ ế ố ọ ọ  

nh h ng t i s  hình thành sang th ng b  m t răng, ngoài ra còn có

S  chuy n mu i khoáng quá nhi u t  men ra d ch mi ng trong th i ự ể ố ề ừ ị ệ ờ   gian dài s  gây t n th ẽ ổ ươ ng t  ch c c ng c a răng. Trên lâm sàng và th c ổ ứ ứ ủ ự   nghi m đã ch ng minh r ng   giai đo n này, khi các matrix protein ch a ệ ứ ằ ở ạ ư  

b  hu  thì th ị ỷ ươ ng t n có kh  năng h i ph c n u mu i khoáng t  d ch ổ ả ồ ụ ế ố ừ ị  

mi ng và c  th  l ng đ ng tr  l i. Khi các matrix protein đã b  hu  thì ệ ơ ể ắ ọ ở ạ ị ỷ   sâu răng không th  h i ph c đ ể ồ ụ ượ c.

Các thành ph n tinh th  men răng có kh  năng đ  kháng l i m c ầ ể ả ề ạ ứ  

gi m   pH   khác   nhau:     m c   pH   <5,5   Carbonat,   ả ở ứ Hydroxyapatite  [Ca10(PO4)6(OH)2]   cùng   CaF2  và   các   mu i   kim   lo i   khác   b   hòa   tan, ố ạ ị   Fluorapatite b n v ng h n ch  tan khi pH gi m t i m c <4,5. Do s  m t ề ữ ơ ỉ ả ớ ứ ự ấ   khoáng không đ ng đ u này mà khung protein và tinh th  Fluorapatit b n ồ ề ể ề  

v ng h n, ph n còn l i ch a b  tan tr  thành khung đ  cho s ữ ơ ầ ạ ư ị ở ỡ ự tái khoáng 

m ng bám răng và gây nên s  m t mu i khoáng c a  ả ự ấ ố ủ men răng. Song song 

v i hi n t ng h y khoáng, c  th  cũng t o ra c  ch  b o v  c a n c ớ ệ ượ ủ ơ ể ạ ơ ế ả ệ ủ ướ  

1.2.4. Ti n tri n c a t n th ế ể ủ ổ ươ ng sâu răng

­ Sâu răng là m t quá trình đ ng và mộ ộ ạn tính. Sâu răng x y ra do s  phóng thíchả ự  axit hình thành trong m ng bám ph  lên b  m t răng nh y c m.ả ủ ề ặ ạ ả  Các vi khu n sinh aẩ xit trong m ng bám lên men Carbohydrate có s n và s n xu t aả ẵ ả ấ xit. Axit khu ch tán vào men,ế  ngà làm hòa tan ho c hòa tan m t ph n Carbonate, Hydroxyapatite,  ặ ộ ầ Fluorapatite. N uế  

vi c h y khoáng không d ng l i, t n thệ ủ ừ ạ ổ ương s m dớ ướ ề ặ ẽi b  m t s  chuy n thành l  sâuể ỗ  [11]

­ Th i gian cho m t t n thờ ộ ổ ương ti n tri n t  sâu răng giai đo n s m cho t i lúcế ể ừ ạ ớ ớ  hình thành l  sâu trên lâm sàng có th  thay đ i t  m t vài tháng cho t i trên 2 năm, tùyỗ ể ổ ừ ộ ớ  thu c vào s  cân b ng c a hai quá trình h y khoáng và tái khoángộ ự ằ ủ ủ  [11]

nghiên c u khoa h c và trong c ng đ ng.ứ ọ ộ ồ

­ Size: có 4 kích thướ ủ ổc c a t n thương sâu răng:

+ Lo i 1: t n thạ ổ ương nh , v a m i   ngà răng, c n đi u tr  ph c h i, không thỏ ừ ớ ở ầ ề ị ụ ồ ể tái khoáng

+ Lo i 2: t n thạ ổ ương m c đ  trung bình, liên quan đ n ngà răng, thành l  sâu cònứ ộ ế ỗ  

đ , c n t o l  hàn.ủ ầ ạ ỗ

+ Lo i 3: t n thạ ổ ương r ng, thành không đ  ho c nguy c  v , c n ph i có cácộ ủ ặ ơ ỡ ầ ả  

phương ti n l u gi  c  sinh h c.ệ ư ữ ơ ọ

+ Lo i 4: t n thạ ổ ương r ng làm m t c u trúc c a răngộ ấ ấ ủ  [28]

1.2.5.2. Phân lo i theo ng ạ ưỡ ng ch n đoán (theo Pitts) ẩ

Năm 1997 Pitts đã miêu t  b ng hình  nh v  l i ích c a vi c phát hi n sâu răngả ằ ả ề ợ ủ ệ ệ  

s m. B ng vi c s  d ng hình  nh  n d  c a núi băng trôi, ta có th  th y các phớ ằ ệ ử ụ ả ẩ ụ ủ ể ấ ươ  ngpháp phát hi n sâu răng truy n th ng d n đ n r t nhi u thệ ề ố ẫ ế ấ ề ương t n không đổ ược phát 

hi n [ệ 27]

D0:  + Không phát hi n trên lâm sàng b ng phệ ằ ương pháp thông thường, t nổ  

thương ch  có th  phát hi n đỉ ể ệ ược b ng các phằ ương ti n hi n đ i (Laser, ).ệ ệ ạ

+ T n thổ ương có th  phát hi n trên lâm sàng nh  h  tr  Xquang.ể ệ ờ ỗ ợD1: T n thổ ương phát hi n trên lâm sàng, b  m t men răng còn gi  nguyên c uệ ề ặ ữ ấ  trúc.

D2: T n thổ ương phát hi n trên lâm sàng không c n c n lâm sàng (t n thệ ầ ậ ổ ương chỉ 

gi i h n   men răng).ớ ạ ở

D3: T n th ng phát hi n trên lâm sàng khi đã t n th ng vào ngà răngổ ươ ệ ổ ươ

D4: T n thổ ương vào t y răng.ủ

Tôn th ỏ ư ̛ng   hai tở ầng, t ngầ  dươi la sá ̀ ̂u răng giai đoan s m, kḥ ớ ông thê phat hi n̉ ́ ệ  

được, phai nh  ph ỏ ờ ư ̛ng ti n hô tr  ho c nh  chệ ̃ ợ ặ ờ ẩn đoan hi n đai. Ś ệ ̣ âu răng   giai đoanở ̣  

s m cớ ó thê hôi phuc hoan toan nêu đ̉ ̀ ̣ ̀ ̀ ́ ược can thi p va tai khoang kip th i ma khệ ̀ ́ ́ ̣ ờ ̀ ông cần khoan tram. H́ ình anh “tang băng tr̉ ̉ ôi” giúp phân bi t cac giai đoan tiên triên cua sệ ́ ̣ ́ ̉ ̉ âu răng, 

m c đứ ộ nôi cua tang băng tuy thủ ̉ ̉ ̀ ộc vao ng̀ ương ch̃ ẩn đoan va muc đ́ ̀ ̣ ích s  dung cua caćử ̣ ̉  nghiên c u.ứ

Ngương ch̃ ẩn đoan t́ ừ  D3 được dung cho cac nghiè ́ ̂n c u dich tê hoc, saứ ̣ ̃ ̣ ̂u răng 

được xac đinh khi tôn th ó ̣ ̉ ư ̛ng đã vao nga răng.̀ ̀

Ngương ch̃ ẩn đoan t́ ừ D1 danh cho cac th  nghi m vê nghiè ́ ử ệ ̀ ̂n c u vaứ ̀ lâm sang, quà  

đó có cac bi n phap d́ ệ ́ ự phòng va điêu tri th̀ ̀ ̣ ích h p [ợ 27]

S  đ  1.2 ơ ồ  S  đ  phân lo i c a Pitts ơ ồ ạ ủ  [27]

1.2.5.3. Phân lo i theo h  th ng đánh  ạ ệ ố giá ICDAS

ICDAS là m t h  th ng m i đã độ ệ ố ớ ược WHO đ a ra năm 2005, có  u đi m giúpư ư ể  phát hi n, đánh giá và ch n đoán đệ ẩ ượ sâu răng ngay t  các giai đo n s m qua khám vàc  ừ ạ ớ  quan sát b ng m t thằ ắ ường

Các thành ph n trong h  th ng ICDAS bao g m: h  th ng tiêu chí phát hi n sâuầ ệ ố ồ ệ ố ệ  răng ICDAS, h  th ng tiêu chí đánh giá ho t đ ng c a sâu răng ICDAS và h  th ngệ ố ạ ộ ủ ệ ố  

6 Xoang sâu th y ngà lan r ng (>1/2 m t răng)ấ ộ ặ

1.2.6. Ch n đoán sâu răng ẩ

Có nhi u phề ương pháp được áp d ng đ  ch n đoán sâu răng, m i phụ ể ẩ ỗ ương pháp 

có m t ngộ ưỡng ch n đoán và tiêu chu n ch n đoán khác nhau:ẩ ẩ ẩ

* Thăm khám b ng m tằ ắ : th i khô b  m t răng th y t n thổ ề ặ ấ ổ ương là các v t ế tr ng, đắ ộ 

đ c hi u c a phặ ệ ủ ương pháp này là 90% nh ng đ  nh y trung bình ho c th p 0,6­0ư ộ ạ ặ ấ ,7. Các 

v t tr ng ch  có th  nhìn th y sau khi th i khô là nh ng t n thế ắ ỉ ể ấ ổ ữ ổ ương có kh  năng h i ph cả ồ ụ  cao b ng cách đi u tr  tái khoáng hoá mà không c n ph i mài răng, ngằ ề ị ầ ả ượ ạc l i nh ng v tữ ế  

tr ng có th  nhìn th y ngay   tr ng thái ắ ể ấ ở ạ ướt không c n ph i làm khô răng thì kh  năngầ ả ả  

h i ph c s  th p h nồ ụ ẽ ấ ơ  [28]

Hình 1.5. T n th ổ ươ ng sâu men ch a hình thành l  sâu [28] ư ỗ

(A) Sâu h  rãnh, (B) V t tr ng (white spot) ố ế ắ

* Phim cánh c nắ : các d u hi u m t c n quang   m t bên ho c m t nhai trên Xquangấ ệ ấ ả ở ặ ặ ặ  

ch  có th  cho phép ch n đoán là có s  hu  khoáng ch  không ch n đoán đỉ ể ẩ ự ỷ ứ ẩ ượ ực s  phá 

hu  l p b  m t và s  hình thành l  sâu, tr  khi t n thỷ ớ ề ặ ự ỗ ừ ổ ương b  phá hu  r ng [28].ị ỷ ộ

* Máy ki m tra sâu răng đi n t  (ECM)ể ệ ử : đang được phát tri n, có đ  nh y và đ  đ cể ộ ạ ộ ặ  

hi u đ u cao. ệ ề

* Laser hu nh quang (DIAGNOdent)ỳ

Thi t b   ế ị Diagnodent đ ượ hãng Kavo (Đ c) nghiên c u và s n xu t c  ứ ứ ả ấ  

d a trên ự  s  truy n các h t Photon hu nh quang   răng ự ề ạ ỳ ở  [30],[31]. Thi t b ế ị  này liên t c đ ụ ượ  c i ti n và  c ả ế đ n nay đã có  ế nhi u th  h  máy m i có tính ề ế ệ ớ   năng  u vi t nh  Diagnodent pen 2190 ư ệ ư  [32],[33].

­ Nguyên lý ho t đ ng  ạ ộ Diagnodent pen 2190

Nguyên lý d a vào kh  năng đáp  ng h p th  năng l ự ả ứ ấ ụ ượ ng, khuy ch ế  

tán và ph n x  ánh sáng Laser hu nh quang c a mô răng ả ạ ỳ ủ  [30].

Hình 1.6. S  đ  ho t đ ng c a thi t b  Diagnodent pen 2190 [30] ơ ồ ạ ộ ủ ế ị

V i bớ ước sóng tia laser xác đ nh (655nm) t  ch c răng bình thị ổ ứ ường không phát 

hu nh quang ho c phát hu nh quang r t ít, t  ch c sâu phát hu nh quang ít nhi u tuỳ ặ ỳ ấ ổ ứ ỳ ề ỳ theo m c đứ ộ t n thổ ươ  Giá tr  đng ị ược ch n đoán là có t n thẩ ổ ương sâu răng khi con số 

hi n th  trên màn hình l n h n 1ể ị ớ ơ 3

Laser hu nh quangỳ  có đ  nh y và đ c hi u đ u cao, hi u qu  cao khi dùng độ ạ ặ ệ ề ệ ả ể 

ch n đoán các t n thẩ ổ ương s m, k  thu t đ n gi n d  th c hi n. Ngoài kh  năng phátớ ỹ ậ ơ ả ễ ự ệ ả  

hi n ệ sâu răng cao Laser còn có th  lể ượng hoá m c đ  m t khoáng nên có th  dùng đứ ộ ấ ể ể theo dõi quá trình đi u tr , k t qu  ch n đoán có th  sao chép l i đ  l u tr  thông tinề ị ế ả ẩ ể ạ ể ư ữ  [34],[35]

­ Thang phân lo i sâu răng c a thi t b  DIAGNOdent 2190 ạ ủ ế ị

B ng 1.3. Thang phân lo i sâu răng c a thi t b  DIAGNOdent 2190 [30] ả ạ ủ ế ị

Giá trị M c đ  t n thứ ộ ổ ương

0­13 Không có sâu răng ho c kh i đ u t n thặ ở ầ ổ ương   menở

14­20 Sâu men, sâu ngà nông ho c sâu răng ng ng ti n tri nặ ừ ế ể

+  Thi t b  DIAGNOdent có th  phát hi n đ c m c đ  ho t đ ng c a t nế ị ể ệ ượ ứ ộ ạ ộ ủ ổ  

thương sâu răng v i đ  chính xác trên 90% nh ng không xác đ nh đớ ộ ư ị ược đ  r ng, sâu c aộ ộ ủ  

t n thổ ương. K t qu  cũng có th  b   nh hế ả ể ị ả ưởng b i m t s  y u t  nh  m c đ  huở ộ ố ế ố ư ứ ộ ỷ khoáng c a t n thủ ổ ương, m ng bám răng và các ch t khác còn dính trên b  m t h  rãnh. ả ấ ề ặ ố

* Ánh sáng xuyên s i (ợ DIFOTI)

­ Nguyên t c ho t đ ng: ắ ạ ộ

S  d ng chùm tia sáng tr ng m nh truy n qua s i cáp quang t i đ u dò đử ụ ắ ạ ề ợ ớ ầ ược đ tặ  

 m t m t c a răng, tia sáng sau khi chi u qua răng đ c thu nh n   m t đ i di n b i

m t camera có kh  năng chuy n các tín hi u quang h c sang tín hi u đi n, các tín hi uộ ả ể ệ ọ ệ ệ ệ  này được truy n t i máy tính đ  x  lý và hi n th  hình  nh t n thề ớ ể ử ể ị ả ổ ương trên màn hình [28],[32],[36]

­  ng d ng: Ứ ụ

+ Đ c s  d ng đ  phát hi n s m các t n th ng sâu răng và các v t n t, r n vượ ử ụ ể ệ ớ ổ ươ ế ứ ạ ỡ  các b  m t c a răng, đ c bi t là   m t bên tr c khi nó xu t hi n trên Xquang

+ Phát hi n các t n th ng sâu th  phát.ệ ổ ươ ứ

+ B nh nhân có th  quan sát đ c t n m t các t n th ng răng c a mình ngay t iệ ể ượ ậ ắ ổ ươ ủ ạ  

th i đi m khám.ờ ể

+ Ki m soát vi c trám bít có hi u qu ể ệ ệ ả

Tuy trong m t s  trộ ố ường h p phợ ương pháp này không xác đ nh đị ược kích thướ ỗ c lsâu m t cách chính xác (m t nhai), nh ng có th  nói phộ ặ ư ể ương pháp này là lý tưởng nh tấ  trong vi c thay th  cho ch p phim cánh c n đ  phát hi n t n thệ ế ụ ắ ể ệ ổ ương sâu   m t bênở ặ  [28],[32]

Hình 1.7. Thi t b  DIFOTI [32]  ế ị

* Đ nh lị ượng ánh sáng hu nh quang (QLF):ỳ  h  tr  thăm khám lâm sàng và có thỗ ợ ể thay th  cho tia X, đ  nh y là 0,73, đ  đ c hi u là 0,99 [28],[32].ế ộ ạ ộ ặ ệ

­ Nguyên t c ho t đ ng: ắ ạ ộ

 + T  lâu, ng i ta đã bi t s  m t khoáng c a men ngà làm thay đ i đ c tínhừ ườ ế ự ấ ủ ổ ặ  quang h c c a răng, ho c có th  nhìn th y b ng m t thọ ủ ặ ể ấ ằ ắ ường nh  “v t tr ng”. Phư ế ắ ươ  ngpháp này d a trên kh  năng phát hu nh quang t  nhiên c a răng dự ả ỳ ự ủ ưới đi u ki n ánh sángề ệ  

nh t đ nh. N u t  ch c răng b  t n thấ ị ế ổ ứ ị ổ ương m t khoáng thì kh  năng phát hu nh quangấ ả ỳ  

s  kém h n so v i t  ch c răng bình thẽ ơ ớ ổ ứ ường, v i m c đ  tớ ứ ộ ương  ng.ứ

+ T  m t ngu n sáng bình th ng, ánh sáng đi qua b  l c sáng ch  còn l i ánhừ ộ ồ ườ ộ ọ ỉ ạ  sáng màu xanh da tr i, chi u vào răng trong mi ng. Hình  nh hu nh quang đờ ế ệ ả ỳ ược thu 

nh n b i m t camera m u CCD, d  li u đậ ở ộ ầ ữ ệ ược truy n v  máy tính đ  l u gi  và x  lýề ề ể ư ữ ử  

v i m t ph n m m thích h p.ớ ộ ầ ề ợ

­  ng d ng: Ứ ụ

+ Phát hi n s m t n th ng sâu răng   m t nhai, m t ngoài, m t trong c a răng,ệ ớ ổ ươ ở ặ ặ ặ ủ  xác đ nh kích thị ướ ổc t n thương (đ  sâu, r ng).ộ ộ

+ Đánh giá đ c s  thay đ i m c đ  m t khoáng ti n tri n hay tái khoáng c aượ ự ổ ứ ộ ấ ế ể ủ  

t n thổ ương, do đó được dùng đ  ki m soát s  ph c h i c a t n thể ể ự ụ ồ ủ ổ ương trong đi u trề ị 

d  phòng.ự

+ Phát hi n và đ nh l ng đ c m ng bám răng, cao răng.ệ ị ượ ượ ả

+ H n ch  trong vi c phát hi n và đánh giá t n th ng m t bên [32].ạ ế ệ ệ ổ ươ ặ

Hình 1.8. Thi t b  ch n đoán sâu răng QLF [32] ế ị ẩ

1.2.7. Đi u tr  và d  phòng sâu răng ề ị ự

Nh  hi u rõ nguyên nhân, c  ch  b nh sinh cũng nh  s  ti n tri n c a sâu răng,ờ ể ơ ế ệ ư ự ế ể ủ  cùng v i s  ti n b  c a các phớ ự ế ộ ủ ương ti n và k  thu t trong đi u tr  đã đ a đ n s  thayệ ỹ ậ ề ị ư ế ự  

đ i l n trong đi u tr và d  phòng b nh sâu răng.ổ ớ ề ị ự ệ

1.2.7.1. Đi u tr  b nh sâu răng ề ị ệ

­ V i các t n thớ ổ ương sâu răng giai đo n mu n (đã t o l  sâu) vi c đi u tr  khôngạ ộ ạ ỗ ệ ề ị  

đ n thu n d ng l i   vi c lo i b  t  ch c răng b  sâu và trám hay ph c hình l i ph nơ ầ ừ ạ ở ệ ạ ỏ ổ ứ ị ụ ạ ầ  thân răng b  t n thị ổ ương, mà c n ph i k t h p v i vi c đánh giá nguy c  gây sâu răng vàầ ả ế ợ ớ ệ ơ  

áp d ng các bi n pháp ki m soát các y u t  này. ụ ệ ể ế ố

­ Vi c đi u tr  các t n thệ ề ị ổ ương sâu răng giai đo n s m b ng các bi n pháp táiạ ớ ằ ệ  khoáng có th  làm hoàn nguyên c u trúc men răng mà không c n ph i khoan trámể ấ ầ ả  [28]

1.2.7.2. D  phòng sâu răng  ự

D  pự hòng b nh sâu răng đệ ược chia làm 3 m c đ  ứ ộ [37],[38]

D  phòng c p 1 (không cho b nh x y ra) bao g m: giáo d c nha khoa, ch i răngự ấ ệ ả ồ ụ ả  

v i kem có fluor, súc mi ng v i dung d ch fluor, ớ ệ ớ ị Véc­ni fluor, Sealant, Fuji VII,…

D  phòng c p 2 (ngăn ng a ti n tri n c a b nh): đi u tr  can thi p t i thi u,ự ấ ừ ế ể ủ ệ ề ị ệ ố ể  trám răng b ng Coposite, Amalgam, GIC, n i nha,…ằ ộ

D  phòng c p 3 (ngăn ng a bi n ch ng): nh  răng, ph c hình răng (ch p, c u,ự ấ ừ ế ứ ổ ụ ụ ầ  răng tháo l p,…)ắ

Các bi n pháp can thi p d  phòng ệ ệ ự

Năm 1984, WHO đ a ra các bi n pháp  ư ệ d   ự phòng b nh  ệ sâu răng bao 

g m ồ  [39]:

* Các bi n pháp s  d ng fluor  ệ ử ụ

Trong nh ng năm g n đây fluor ngày càng đ ữ ầ ượ c quan tâm, th c t ự ế 

đã ch ng minh s  d ng fluor phòng sâu răng đã làm gi m 50% ­ 60% sâu ứ ử ụ ả   răng và fluor là m t bi n pháp hi u qu  nh t ộ ệ ệ ả ấ  [40].

Có nhi u bi n pháp s  d ng fluor đ  phòng sâu răng thông qua hai con đề ệ ử ụ ể ườ  ngtoàn thân và t i ch ạ ỗ

­ Theo đường toàn thân

+ Fluor hóa ngu n cung c p nồ ấ ước công c ng: v i đ  t p trung fluor t  0,7 ­ 1,2ộ ớ ộ ậ ừ  ppmF/lít nướ , các nghiên c u t  nhi u qu c gia khác nhau trong su t 60 năm qua làc ứ ừ ề ố ố  

nh t quán trong vi c ch ng minh s  gi m đáng k  t  l  m c sâu răng do nấ ệ ứ ự ả ể ỷ ệ ắ ước đượ  cfluor hóa. Các nghiên c u này ghi nh n gi m t  l  sâu răng 40­50%   răng s a và 50­ứ ậ ả ỷ ệ ở ữ60% răng vĩnh vi n [41],[42].ễ

+ Đ a fluor vào mu i v i đ  t p trung fluor là 250mgF/1 kg mu i. Hi u quư ố ớ ộ ậ ố ệ ả phòng sâu răng nh  fluor hóa nư ướ ấ ở ộc c p   c ng đ ng. ồ

+ Viên fluor ho c viên Vitamine fluor có hàm lặ ượng 0,25­1mg fluor dùng cho trẻ 

u ng, li u tăng d n theo tu i.ố ề ầ ổ

+ Fluor hóa ngu n nồ ướ ở ườc   tr ng h c v i đ  t p trung fluor cao h n m c đọ ớ ộ ậ ơ ứ ộ 

t p trung fluor t i  u trong ngu n nậ ố ư ồ ước c p công c ng 4,5 l n. ấ ộ ầ

+ Các lo i đ  u ng có fluor nh : s a, nạ ồ ố ư ữ ước hoa qu , …ả [43]

­ Theo đường t i chạ ỗ

+ Súc mi ng v i dung d ch fluor pha loãng: là phệ ớ ị ương pháp d  th c hi n và cóễ ự ệ  

hi u qu  cao trong d  phòng sâu răng. Áp d ng trên đ i tệ ả ự ụ ố ượng có nguy c  sâu răngơ  cao,có th  gi m sâu răng 35­ 50%ể ả  [44]

+ Kem đánh răng ch a fluor: ứ đ c gi i thi u vào nh ng năm c a th p niên 60­ 70ượ ớ ệ ữ ủ ậ  

c a th  k  XX. Theo th ng kê năm 1987, toàn c u có h n 500 tri u ng i s  d ng,ủ ế ỷ ố ầ ơ ệ ườ ử ụ  làm 

gi m t  l  sâu răng là ả ỷ ệ 23% (95%CI: 0,19­0,27) cho kem ch a 1000­1250 ppm (parts perứ  million) fluor, làm gi m 36% (95%CIả : 0,27­0,44) cho kem ch a 2400­2800 ppm fluor,ứ  

hi u qu  phòng sâu răng c a kem ch i răng có hàm lệ ả ủ ả ượng t  440­550 ppm fluor v nừ ẫ  

ch a đư ược ghi nh n. ậ WHO đã đ a ra khuy n cáo: t t c  m i ng i nên ư ế ấ ả ọ ườ s  d ng ít nh tử ụ ấ  hai l n trong m t ngày,ầ ộ  c n kầ i m soát s  nu t thu c đánh răng v i tr  em, tr  dể ự ố ố ớ ẻ ẻ ướ  i 2

tu i khi s  d ng kem đánh răng có ch a fluor ph i có s  ki m soát c a nha sĩổ ử ụ ứ ả ự ể ủ  [43]

+ Dùng Gel fluor: làm gi m sâu răng 28% (95%CIả : 0,19%­0,37; p<0,0001)  [9],[45],[46]

+ Véc­ni fluor: đ ượ c các nhà lâm sàng  ng h  do kh  năng phóng ủ ộ ả   thích fluor kéo dài, d  bôi và không c n b nh nhân tuân th   ễ ầ ệ ủ Bôi Véc­ni 

s  làm gi m sâu răng ho c n t gãy 30% so v i khi không  ẽ ả ặ ứ ớ bôi [47],[48].

+ Thu c fluor d ng b t:  ố ạ ọ gi m t  20­35% sâu răng ả ừ

+ S  d ng ph i h p các d ng fluor ử ụ ố ợ ạ

* Trám bít h  rãnh  ố

Tr ươ ng h p m t răng có hô rãnh, đ c bi t la m t nhai răng sau, la ̀ ợ ặ ́ ặ ệ ̀ ặ ̀  

nh ng no ư ̃ ̛i sâu răng th ươ ng xuât hi n. Tuy nhie ̀ ́ ệ ̂ n, ngay ca khi chai răng, ̉ ̉   dung chi nha khoa, n ̀ ̉ ướ xúc mi ng ky cang, thì rât khó ­ nhiêu khi la c   ệ ̃ ̀ ́ ̀ ̀   không thê ­ lam sach   nh ng hô rãnh sa ̉ ̀ ̣ ở ư ̃ ́ ̂ u va nho, la nh ng no ̀ ̉ ̀ ư ̃ ̛i rât dê đong ́ ̃ ̣  

th c ăn. Nh  v ư ́ ư ậy, đê khăc phuc tình trang nay, c n tram bít hô rãnh băng ̉ ́ ̣ ̣ ̀ ầ ́ ́ ̀   Sealant [49].

Ch t trám bít h  rãnh có tác d ng ngăn ng a sâu răng   m t nhai ấ ố ụ ừ ở ặ   trong th i gian l u gi  trên răng ờ ư ữ  [50].

* Ch  đ  ăn u ng h p lý phòng sâu răng  ế ộ ố ợ

Ki m soát th c ăn và đ  u ng có đ ể ứ ồ ố ườ ng bao g m các bi n pháp sau: ồ ệ  

ki m soát các th c ph m có đ ể ự ẩ ườ ng t i tr ạ ườ ng h c, gi m s  l n ăn các ọ ả ố ầ  

th c ph m có đ ự ẩ ườ ng, gi m m c tiêu th  đ ả ứ ụ ườ ng   t m qu c gia ở ầ ố  [43].

h p ợ  [24]. M c đích c a li u pháp kháng khu n là đ t đ ụ ủ ệ ẩ ạ ượ ự c s  thay đ i ổ  

t  màng sinh h c không thu n l i v  m t sinh thái sang màng sinh h c ừ ọ ậ ợ ề ặ ọ  

n đ nh v  sinh thái b ng cách gi m t  l  vi khu n sinh acid và s ng

trong môi tr ườ ng a xit.

* Các li u pháp khác ệ

M t s  tài li u có nh c t i li u pháp thay th : s  d ng các vi khu n đ i kháng v iộ ố ệ ắ ớ ệ ế ử ụ ẩ ố ớ  

vi khu n gây sâu răng đ  ki m soát sâu răngẩ ể ể  [51]. 

­ Li u pháp vaxin: các nghiên c u cho th y có th  t o đệ ứ ấ ể ạ ược đáp  ng mi n d chứ ễ ị  

ch ng l i vi khu n gây sâu răng [52].ố ạ ẩ

­ Li u pháp ozon: trên th  gi i, m t vài nghiên c u đ a ozon vào mô răng b  sâuệ ế ớ ộ ứ ư ị  

b ng cách dùng áp l c h i k t h p v i ph n  ng hóa h c đ  t o môi trằ ự ơ ế ợ ớ ả ứ ọ ể ạ ường kìm ch  viế  

khu n phát tri n, tăng quá trình tái khoáng t  ch c c ng c a răng, giúp gi m đáng kẩ ể ổ ứ ứ ủ ả ể tình tr ng sâu răng [ạ 53],[54].

1.2.8. Th c tr ng và nhu c u đi u tr  b nh sâu răng   ng ự ạ ầ ề ị ệ ở ườ i cao tu i ổ

1.2.8.1. Th c tr ng b nh sâu răng   ng ự ạ ệ ở ườ i cao tu i ổ

Sâu răng là m t trong các b nh ph  bi n nh t c a nhân lo i, đ i v i ngộ ệ ổ ế ấ ủ ạ ố ớ ười cao 

tu i, sâu răng có nh ng đ c đi m khác bi t v  lâm sàng, ti n tri n và  nh hổ ữ ặ ể ệ ề ế ể ả ưởng t yủ  răng so v i ngớ ườ ẻ ổi tr  tu i. 

B nh ti n tri n ch m, tri u ch ng lâm sàng nghèo nàn, đáy l  sâu có m u nâuệ ế ể ậ ệ ứ ỗ ầ  

s m, men b  l  sâu s t m , ít ê bu t,  nh hẫ ờ ỗ ứ ẻ ố ả ưởng t i tu  ch m nh ng thớ ỷ ậ ư ường là tuỷ viêm không h i ph c ho c tu  ho i t  Do không đau nên b nh nhân thồ ụ ặ ỷ ạ ử ệ ường ít đi khám, 

ch a s m. ữ ớ

Th  sâu   c  chân răng thể ở ổ ường hay g p   nh ng răng có t t l i. M t xặ ở ữ ụ ợ ặ ương chân răng thường không nh n, t o đi u ki n d  dàng cho m ng bám răng hình thành. Ngẵ ạ ề ệ ễ ả ườ  icao tu i thổ ường có nhi u chân răng trong mi ng (do sâu nhi u m t, sâu v  h t thânề ệ ề ặ ỡ ế  răng) hay hình  nh t n thả ổ ương sâu c ng v i s  r n n t, g y v    men ngà tích lu  d nộ ớ ự ạ ứ ẫ ỡ ở ỹ ầ  theo  B ng sau đây ghi nh n và ph n ánh tình tr ng b nh sâu răng NCT c a m t sả ậ ả ạ ệ ủ ộ ố 

qu c gia:ố

B ng 1.4 ả  Ch  s  SMT qua m t s  nghiên c u trên th  gi i ỉ ố ộ ố ứ ế ớ

Tác gi , Qu c giaả ố Năm Tu iổ n Tỷ 

l  %ệ Sâu M tấ Trám SMTBroudeur J.M và 

B ng 1.5 ả  Ch  s  SMT qua m t s  nghiên c u t i Vi t Nam ỉ ố ộ ố ứ ạ ệ

Tác gi , Qu c gia ả ố Năm Tu i ổ n Tỷ 

l  % ệ Sâu M t ấ Trám SMT Nguy n Võ Duyên ễ  

B ng 1.6. Tình hình sâu chân răng   m t s  qu c gia trên th  gi i ả ở ộ ố ố ế ớ

Tác giả Qu c giaố Năm Tu iổ T  l  %ỷ ệ

­  Theo đi u tra răng mi ng toàn qu c l n th  2 t i Trung Qu c năm ề ệ ố ầ ứ ạ ố  

2002, Wang H.Y và Cs cho th y:   l a tu i ≥ 65 tu i, ch  s  SMT là 12,4 [69] ấ ở ứ ổ ổ ỉ ố

­ Nghiên c u c a WHO trên ng ứ ủ ườ ộ ổ i đ  tu i 65­74   Madagascar 2004 ở  

ch  s  SMT là 20,2, trong đó trung bình răng sâu không đ ỉ ố ượ c đi u tr    m c ề ị ở ứ   cao (S = 5,3), trung bình răng sâu đ ượ c đi u tr  r t th p (T = 0,4) [70] ề ị ấ ấ

­ M t nghiên c u đánh giá sâu răng d a trên s  hi n di n c a răng t ộ ứ ự ự ệ ệ ủ ự  nhiên và các đi u ki n xã h i   dân s  cao tu i (65 đ n 74 tu i) bang São ề ệ ộ ở ố ổ ế ổ   Paulo, Brazil c a Lilian Berta Rihs và c ng s  Tác gi  nghiên c u trên ủ ộ ự ả ứ   nhóm 1 g m 1.192 ng ồ ườ i cao tu i có ch  s  phát tri n con ng ổ ỉ ố ể ườ i (HDI) th p ấ  

và nhóm 2 g m 370 ng ồ ườ i cao tu i có ch  s  phát tri n con ng ổ ỉ ố ể ườ i cao. K t ế  

qu : nhóm 1 có ch  s  DMFT r t cao, 30,2 (DT=0,5; MT=28,5; FT=1,2); ả ỉ ố ấ   nhóm 2 có ch  s  DMFT th p h n: 26,2 (DT=1,8; MT=20,7; FT=3,7) [71] ỉ ố ấ ơ

­ Nghiên c u c a Alenka P. và c ng s  năm 2011 t i Slovenia trên 296 ứ ủ ộ ự ạ  

ng ườ i cao tu i, k t qu  ch  s  DMFT   m c r t cao: 30,75 [72] ổ ế ả ỉ ố ở ứ ấ

­ Nghiên c u c a Prabhu N. và c ng s  năm 2013 trên 112 ng ứ ủ ộ ự ườ ừ i t  60  

tu i tr  lên t i  n Đ  K t qu  cho th y t l  m c sâu răng là 92,1%. Ch ổ ở ạ Ấ ộ ế ả ấ ỷ ệ ắ ỉ 

s  DMFT là 13,8 ± 9,6 [73] ố

­ Năm 1986, Banting t ng k t 12 công trình nghiên c u v  sâu chân ổ ế ứ ề   răng   nhi u n ở ề ướ c cho bi t: sâu chân răng xu t hi n nhi u   nhóm ng ế ấ ệ ề ở ườ   i

già v i t  l  m c kho ng 20­40%. V  trí l  sâu th ớ ỉ ệ ắ ả ị ỗ ườ ng g p là   m t trong ặ ở ặ  

và m t bên c a răng hàm trên, m t ngoài và m t bên c a răng hàm d ặ ủ ặ ặ ủ ướ   i [74]. M t s  các công trình   Anh (1996), M  (1990), Niu Di Lân (1992), ộ ố ở ỹ   Canada (1993) nghiên c u v  v n đ  này đã cho th y t  l  m c khá cao nh ứ ề ấ ề ấ ỉ ệ ắ ư 

b ng 3.3. Tuy nhiên, Luan và Cs (1989), Lo E.C (1994) đi u tra t i Trung ả ề ạ  

Qu c l i cho m t t  l  th p h n [75]. Đ c bi t, Thomas S và Cs khám 300 ố ạ ộ ỉ ệ ấ ơ ặ ệ  

ng ườ i cao tu i  n Đ  (1994) th y 11,8% ng ổ Ấ ộ ấ ườ i có m t chân răng b  h ặ ị ở 

nh ng không có sâu [76]. Còn t i Vi t Nam, Nguy n Võ Duyên Th  (1992) ư ạ ệ ễ ơ   khám 318 đ i t ố ượ ng cho bi t t  l  và trung bình có sâu chân răng m i ng ế ỉ ệ ỗ ườ   i

là 5,0% và 0,14 [65].

T  nh ng k t qu  nghiên c u v  tình tr ng sâu răng nói riêng và ch ừ ữ ế ả ứ ề ạ ỉ 

s  SMT nói chung   ng ố ở ườ i cao tu i t i nh ng qu c gia thu c các châu l c ổ ạ ữ ố ộ ụ   khác nhau chúng ta có th  th y: tình tr ng có răng sâu, m t răng do sâu và ể ấ ạ ấ  

nh t là răng sâu ch a đ ấ ư ượ c trám có tr  s  r t cao.   nhi u c ng đ ng, ch ị ố ấ Ở ề ộ ồ ỉ 

s  m t răng chi m t  3/4 tr  lên trong t ng ch  s  SMT răng c a m i ố ấ ế ừ ở ổ ỉ ố ủ ỗ  

ng ườ i. Ch  s  SMT c a m t s  n ỉ ố ủ ộ ố ướ c cũng v ượ t xa so v i ch  s  SMT c a ớ ỉ ố ủ  

m t s  nghiên c u   Vi t Nam ộ ố ứ ở ệ

1.2.8.2. Nhu c u đi u tr  b nh sâu răng   ng ầ ề ị ệ ở ườ i cao tu i ổ

T  l  sâu răng    ỷ ệ ở ng ườ i cao tu i ổ  c a các nghiên c u t i Vi t Nam nh ủ ứ ạ ệ ư  Nguy n Võ Duyên Th , Ph m Văn Vi t, Tr ễ ơ ạ ệ ươ ng M nh Dũng … chi m t ạ ế ỷ 

l  cao. Trong đó, t  l  sâu chân răng cũng khá cao trong dân s  ng ệ ỷ ệ ố ườ i cao  

tu i. Nhi u nghiên c u cho th y có m i liên quan gi a sâu chân răng và s c ổ ề ứ ấ ố ữ ứ  

kh e toàn thân: sâu chân răng là y u t  nguy c  đ i v i nhi u b nh toàn ỏ ế ố ơ ố ớ ề ệ   thân, đ c bi t là b nh tim m ch [77]. Chính vì v y, vi c đánh giá nhu c u ặ ệ ệ ạ ậ ệ ầ  

đi u tr  b nh sâu răng s  là c  s  cho các chi n l ề ị ệ ẽ ơ ở ế ượ c chăm sóc s c kh e ứ ỏ   răng mi ng cho các nhân và c ng đ ng ng ệ ộ ồ ườ i cao tu i ổ

Nghiên c u c a Phan Vinh Nguyên (2007) ghi nh n nhu c u trám 1 ứ ủ ậ ầ  

m t ≥ 2 m t, nhu c u đi u tr  t y và nh  răng là (0,23­0,21), (0,12­0,09), ặ ặ ầ ề ị ủ ổ  

(0,18­0,15) và (2,23­2,48)   thành th  và nông thôn,  ở ị nhu c u nh  răng gi m ầ ổ ả  

d n theo nhóm tu i 60­64 (1,72), 65­74 (1,33), ≥75 (0,08) ầ ổ   [78]. Theo Mai  Hoàng Khanh (2009), nhu c u trám 1 m t ≥ 2 m t, nhu c u đi u tr  t y ầ ặ ặ ầ ề ị ủ  

và nh  răng là 1,75, 0,28, 0,06 và 1,31 [79].  ổ Đi u này có th  do nam gi i có ề ể ớ   thói quen hút thu c, v  sinh răng mi ng kém h n n  và h  ít quan tâm đ n ố ệ ệ ơ ữ ọ ế  

s c kh e răng mi ng, ch  đ n b nh vi n khi nào có v n đ  v  răng mi ng ứ ỏ ệ ỉ ế ệ ệ ấ ề ề ệ   (đau nh c, áp xe, ê bu t răng, ch y máu l i, s ng l i…) ứ ố ả ợ ư ợ

V i 61% ng ớ ườ ị i b  sâu răng, 527 l  sâu ch a đ ỗ ư ượ c trám (trung bình 1,77   răng/ng ườ i) trong khi t  l  răng đ ỉ ệ ượ c trám là r t th p (trung bình 0,26 %) ấ ấ  

T  l  75,3% ng ỷ ệ ườ i có mòn m t nhai (trung bình 11,8 răng/ng ặ ườ i). Có 26%  

ng ườ i có tiêu mòn c  răng (trung bình 1,2 răng/ng ổ ườ i). Có 39,7% ng ườ i có   sang ch n răng (trung bình 0,4 răng/ng ấ ườ i). Nh  v y, trung bình 1 ng ư ậ ườ i có   15,2 răng c n đ ầ ượ c đi u tr  ho c h ề ị ặ ướ ng d n đi u tr , h ẫ ề ị ướ ng d n đi u tr ẫ ề ị 

d  phòng v i nh ng răng mòn (trám răng sâu, tiêu mòn c  răng, sang ch n ự ớ ữ ổ ấ  

…) m t kh i l ộ ố ượ ng công vi c là r t l n nh  v y, c n thi t ph i thông qua ệ ấ ớ ư ậ ầ ế ả   giáo d c nha khoa cũng nh  đi u tr  d  phòng đ  h ụ ư ề ị ự ể ướ ng d n ch  đ  ăn ẫ ế ộ  

u ng, ch i răng thích h p, lo i b  các thói quen răng mi ng có h i, đi u tr ố ả ợ ạ ỏ ệ ạ ề ị 

d  phòng các t n th ự ổ ươ ng nh  nh  mài ch nh c nh s c các răng mòn hay ẹ ư ỉ ạ ắ   sang ch n… M  r ng và phát tri n các d ch v  chăm sóc răng mi ng t i ấ ở ộ ể ị ụ ệ ớ  

g n dân h n, đ m b o thu n ti n, phù h p m c s ng ng ầ ơ ả ả ậ ệ ợ ứ ố ườ i dân.

3 1.3. Vai trò c a Gel fluor trong phòng và đi u tr  sâu răngủ ề ị

1.3.1. C  ch  d  phòng sâu răng c a gel fluor ơ ế ự ủ

Gel fluor ra đ i nh  là m t công c  h u hi u b o v  răng, giúp răng ờ ư ộ ụ ữ ệ ả ệ  

gi m nguy c  b  sâu, đ ng th i tái khoáng hóa và hoàn nguyên l i t  ch c ả ơ ị ồ ờ ạ ổ ứ   men răng b  t n th ng ngay t  giai đo n s m mà không c n can thi p ị ổ ươ ừ ạ ớ ầ ệ   khoan răng, ngoài ra fluor còn tác đ ng làm ch m l i quá trình ti n tri n c a ộ ậ ạ ế ể ủ   sâu răng.

Các tác d ng quan tr ng nh t c a s n ph m chăm sóc răng mi ng có Fluor baoụ ọ ấ ủ ả ẩ ệ  

g m tăng cồ ường khoáng hóa c a men răng và b o v  ch ng l i s  h y khoáng menủ ả ệ ố ạ ự ủ  răng

1.3.1.1. Tăng c ườ ng năng l c c a men răng, giúp b o v  răng ch ng l i h y khoáng và ự ủ ả ệ ố ạ ủ  

tăng tái khoáng

Vi c s  d ng Gel fluor  ệ ử ụ trong mi ng  ệ d n đ n hình thành m t l p ch t Fluoruaẫ ế ộ ớ ấ  canxi (CaF2) bao ph  các l p men răng t  nhiên [ủ ớ ự 80],[81]

 Rolla và c ng s  đãộ ự  ch  ra r ng ngu n cung c p c a các ion canxi và phosphat tỉ ằ ồ ấ ủ ừ 

nước b t thọ ường b  h n ch , gây  nh hị ạ ế ả ưởng đ n s  hình thành c a CaFế ự ủ 2 [81]. Đa số Gel fluor ch  ch a fluor mà không có canxi và phosphat, vì v y c n b  ỉ ứ ậ ầ ổ sung thêm canxi cũng nh  phosphat nh m t o đi u ki n hoàn h o cho s  hình thành có hi u l c c a l pư ằ ạ ề ệ ả ự ệ ự ủ ớ  CaF2

Nước b t là ngu n cung tr c ti p các ion canxi, các ion fluor và các ion phosphatọ ồ ự ế  vào men răng. 

CaF2  là ngu n l u tr  t t h n trên các b  m t kh  khoáng. N u đ  pH thu cồ ư ữ ố ơ ề ặ ử ế ộ ộ  

ph m vi có tính aạ xit, l p CaFớ 2 phát hành các ion canxi và fluor. Nh ng ion này đữ ược thả vào nước b t và hình thành m t kho ch a c a các ion ch ng l i s  h y khoáng t t h n,ọ ộ ứ ủ ố ạ ự ủ ố ơ  

ho c nó đóng góp cho s  hình thành c a Fluorapatite hay Fluor hydroxy apatit. B ngặ ự ủ ằ  cách thay th  c a m t ion hydro b ng m t ion fluor trong hydroxyế ủ ộ ằ ộ , bi n apatit men răngế  thành m t t  ch c có đ  kháng cao h n v i s  t n công c a axiộ ổ ứ ề ơ ớ ự ấ ủ t

S  hình thành c a CaFự ủ 2 trên l p b  m t cũng nh  k t h p c a các ion fluor vàoớ ề ặ ư ế ợ ủ  Hydroxy apatit góp ph n tăng cầ ường hi u qu  tái khoáng, phòng ng a sâu răng và ch ngệ ả ừ ố  

ăn mòn răng. 

1.3.1.2. Phòng ch ng sâu răng c a Gel fluor ố ủ

L p ớ CaF2 cũng góp ph n b o v  răng ch ng sâu răng trong dài h n [ầ ả ệ ố ạ 80].   pH trungỞ  tính CaF2 g n nh  không ầ ư b  ịhòa tan và có th  v n  n đ nh trong nhi u tháng. Trong m tể ẫ ổ ị ề ộ  môi trường axit, các ion fluor được phân tán vào men và nước b t (Hình 1.ọ 7). Các ion này b o v  các mô răng c ng ch ng l i các cu c t n công h y khoáng b ng cách tăngả ệ ứ ố ạ ộ ấ ủ ằ  tái khoáng và  c ch  các vi khu n trao đ i ch t. ứ ế ẩ ổ ấ

1.3.1.3. B o v  ch ng l i s  h y khoáng và xói mòn men răng ả ệ ố ạ ự ủ

Các nghiên c u v  hi u qu  c a fluor dứ ề ệ ả ủ ướ ại d ng ph c h p đ  tái khoáng hoá t nứ ợ ể ổ  

thương m t khoáng đã đấ ược nhi u tác gi  nghiên c u cho th y:ề ả ứ ấ  vi c ti p xúc c a răngệ ế ủ  

v i đi u ki n đ c bi t có tính aớ ề ệ ặ ệ xit, có th  gây ra t n th t đáng k  v  c u trúc răng, gâyể ổ ấ ể ề ấ  

m t mô c ng c a răng (hi n tấ ứ ủ ệ ượng này còn được g i là s  xói mòn). Tăng cọ ự ường men răng do k t h p c a các ion fluor, các ion canxi và các ion phosphat vào hydroxy apatitế ợ ủ  

t o thành kho l u tr  CaFạ ư ữ 2 trên b  m t răng cũng có th  giúp  c ch  s  xói mòn răngề ặ ể ứ ế ự  [80]

1.3.2. Ch  đ nh và ch ng ch  đ nh s  d ng Gel fluor ỉ ị ố ỉ ị ử ụ

1.3.2.1. Ch  đ nh ỉ ị

D a trên c  s  đánh giá nguy c  sâu răng qua các b ng ch ng lâm ự ơ ở ơ ằ ứ   sàng, ADA đã đ a ra khuy n ngh  áp d ng fluor t i ch  phòng sâu răng cho ư ế ị ụ ạ ỗ  

tr  t  6­18 tu i nh  sau: ẻ ừ ổ ư

+ Nguy c  sâu răng th p: có th  không c n nh n thêm l i ích t   ng ơ ấ ể ầ ậ ợ ừ ứ  

d ng Gel fluor chuyên dùng ụ

+ Nguy c  sâu răng trung bình: Gel fluor t i ch  6 tháng /1 l n ơ ạ ỗ ầ

+ Nguy c  sâu răng cao: Gel fluor t i ch  3 tháng /1 l n ơ ạ ỗ ầ

ADA cũng đ  ngh  th i gian cho m i l n  ng d ng Gel fluor ho c ề ị ờ ỗ ầ ứ ụ ặ  

b t fluor nên đ  4 phút, vi c  ng d ng các s n ph m này trong m t phút ọ ủ ệ ứ ụ ả ẩ ộ  

là ch a đ ư ượ c tán thành  [82],[83].

1.3.2.2. Ch ng ch  đ nh ố ỉ ị

­ Ch ng ch  đ nh tuy t đ i: b nh nhân d   ng v i fluor ố ỉ ị ệ ố ệ ị ứ ớ

­ Ch ng ch  đ nh t ố ỉ ị ươ ng đ i: ố

+ Tr  em d ẻ ướ i 6 tu i ổ

+ B nh nhân đang đi u tr  b ng các thu c có ph n  ng chéo v i fluor ệ ề ị ằ ố ả ứ ớ  

nh  Chlorhexidine  ư [84].

1.3.3. Li u l ề ượ ng

­ Lượng gel cho m i l n đi u tr  thay đ i tùy theo lo i gel: v i cách dùng b ngỗ ầ ề ị ổ ạ ớ ằ  

áp khay, thông thường lượng gel đượ ấc l y là 2g v i tr  em, 3g v i ngớ ẻ ớ ườ ới l n ho cặ  

tương đương cách mép trên c a khay 2mm n u không có v ch s n trên khay; v i cáchủ ế ạ ẵ ớ  dùng b ng bàn ch i thằ ả ường l y 0,5­0,7g v i tr  em và 1g v i ngấ ớ ẻ ớ ườ ới l n, tương đươ  ng

v i lớ ượng kem ch i răng thả ường ngày

­ M i năm 2­4 đ t đi u tr , m i đ t 1­5 ngày, m i ngày 1 l n, m i l n ỗ ợ ề ị ỗ ợ ỗ ầ ỗ ầ 2­4 phút [85]

1.3.4. K  thu t d  phòng, đi u tr  b ng Gel fluor ỹ ậ ự ề ị ằ

­ Có hai k  thu t s  d ng Gel fluor thỹ ậ ử ụ ường được áp d ng tùy theo đi u ki n th c t :ụ ề ệ ự ế

Cách 1: đ a thu c vào vùng răng c n bôi b ng tăm bông ho c bàn ch i trongư ố ầ ằ ặ ả  

th i gian 2­4 phút.ờ

Cách 2: đ a thu c vào b ng khay làm s n, áp khay mang thu c 2­4 phút. ư ố ằ ẵ ố

­ Tr ướ c khi s  d ng Gel fluor đ  phòng và đi u tr  sâu răng c n:  ử ụ ể ề ị ầ

+ Gi i thích cho b nh nhân nh ng khó ch u khi mang khay có thu c nh : ả ệ ữ ị ố ư

Tăng ti t n ế ướ c b t, gây ch y n ọ ả ướ c b t, ph n x  nôn do kích  ng ọ ả ạ ứ   khoang mi ng khi mang khay ch a gel ệ ứ

Các d u hi u c a ph n  ng quá m n v i Gel fluor (khó th , nôn, m n ấ ệ ủ ả ứ ẫ ớ ở ẩ  

ng a) ứ

+ H ướ ng d n cho b nh nhân cách x  lý: ẫ ệ ử

Không nu t n ố ướ c b t khi ch i răng v i gel ho c mang khay, nghiêng ọ ả ớ ặ  

và cúi th p đ u cho n ấ ầ ướ c b t t  ch y ra ngoài vào c c chu n b  tr ọ ự ả ố ẩ ị ướ c.

Không  n khay quá sâu, đ  gi m kích thích thành h ng và khoang mi ng ấ ể ả ọ ệ

D ng mang khay ho c ng ng ch i răng ngay v i Gel fluor n u có các ừ ặ ừ ả ớ ế  

d u hi u c a ph n  ng quá m n v i thu c ấ ệ ủ ả ứ ẫ ớ ố

+ H ướ ng d n b nh nhân sau khi th c hi n quy trình áp hay ch i răng v i Gel ẫ ệ ự ệ ả ớ   fluor:

Không đ ượ c ăn, u ng và ch i răng sau ít nh t 30 phút ố ả ấ

Không súc mi ng v i dung d ch Chlorhexidine tr ệ ớ ị ướ c và sau áp hay  

ch i răng v i Gel fluor, do fluor tích đi n âm còn Chlorhexidine tích đi n ả ớ ệ ệ  

d ươ ng nên gi a chúng có th  x y ra t ữ ể ả ươ ng tác. 

Thông báo k p th i cho nha s  n u có các d u hi u c a ph n  ng quá ị ờ ỹ ế ấ ệ ủ ả ứ  

m n ch m v i thu c [37] ẫ ậ ớ ố

1.3.5. Nhi m đ c Gel fluor ễ ộ

Nhi m đ c ễ ộ fluor có th  c p tính ho c mể ấ ặ ạn tính. Fluor có th  gây nhi m đ c, v iể ễ ộ ớ  

li u cao dùng m t l n ho c li u nh  dùng trong th i gian dài, đ i v i x ng, răng, th n,ề ộ ầ ặ ề ỏ ờ ố ớ ươ ậ  tuy n giáp, th n kinh và s  phát tri n c  th  nói chungế ầ ự ể ơ ể  [85]

­ Nhi m đ c fluor c p tính ễ ộ ấ

Li u gây t  vong cho ngề ử ười là kho ng 5g NaF (có 2,2g fluor) ả [43]

­ Nhi m đ c fluor m n tính ễ ộ ạ

Hi n ch a có báo cáo v  nhi m đ c fluor m n tính do Gel fluor, song c n l u ýệ ư ề ễ ộ ạ ầ ư  

v i tr  <6 tu i thớ ẻ ổ ường nu t m t lố ộ ượng kem khi ch i răng (20% đ n 30%) do kh  năngả ế ả  

ki m soát nu t kém ể ố [43],[86]

1.3.6. M t s  nghiên c u d  phòng sâu răng c a fluor và gel fluor ộ ố ứ ự ủ

1.3.6.1. M t s  nghiên c u th c nghi m ộ ố ứ ự ệ

Trên th  gi i đã có nhi u nghiên c u th c nghi m nh m đánh giá tác d ng táiế ớ ề ứ ự ệ ằ ụ  khoáng hóa men răng c a fluor.ủ

Năm 2002, Jones L. và cs đã nghiên c u s  khoáng hóa b o v  men răng c a fluorứ ự ả ệ ủ  trong  phòng thí  nghi m. Các tác gi  đã dùng móc nh n g ch trên men m i răng thíệ ả ọ ạ ỗ  nghi m sáu v ch. Ba g ch trên m i răng đệ ạ ạ ỗ ược bôi b ng m t trong hai lo i gel APFằ ộ ạ  1,23% ho c NaF 2,2% trong 4 phút. Sau đó các răng này đặ ược ngâm trong dung d ch axitị  

d  dày mô ph ng trong th i gian 16, 36, 80 và 150 phút. Các g ch men trạ ỏ ờ ạ ước và sau khi 

ti p xúc v i axit đế ớ ược đánh d u và quan sát dấ ưới kính lúp đ  đánh giá đ  sâu t i đa c aể ộ ố ủ  

s  xói mòn. K t qu  cho th y nh ng g ch men đự ế ả ấ ữ ạ ược bôi gel fluor thì m c đ  b  khứ ộ ị ử khoáng th p h n (đ  sâu ăn mòn men th p h n). Nh  v y gel fluor làm gi m đáng kấ ơ ộ ấ ơ ư ậ ả ể 

s  xói mòn men răng trong c  th  [ự ơ ể 87]

Năm 2009, Santos L.M. và cs đã ti n hành đánh giá tác d ng c a các s n ph m cóế ụ ủ ả ẩ  

ch a fluor trong vi c phát tri n c a các t n thứ ệ ể ủ ổ ương sâu men răng trong  ng nghi m.ố ệ  Trên các răng đã nh  ra kh i c  th  vì các nguyên nhân khác nhau, các tác gi  bôi ch tổ ỏ ơ ể ả ấ  

ch ng axit, ch  đ  l i m t l  nh  kích thố ỉ ể ạ ộ ỗ ỏ ước kho ng 5mm x 1mm. Sau đó các răng đả ượ  cphân b  ng u nhiên vào các nhóm và đổ ẫ ược bôi b ng gel fluor 1,23% ho c kem đánh răngằ ặ  

tr  em (có ch a 500ppm fluor). M i nhóm răng sau đó đẻ ứ ỗ ược ngâm trong dung d ch có đị ộ 

pH tăng d n đ  kh  khoáng liên t c trong 14 ngày, đầ ể ử ụ ượ ắc c t lát qua trung tâm ph n ti pầ ế  xúc v i gel fluor ho c kem ch i răng và đớ ặ ả ược phân tích đ  sâu c a t n thộ ủ ổ ương m tấ  khoáng b ng kính hi n vi ánh sáng phân c c. K t qu  cho th y giá tr  đ  sâu trung bìnhằ ể ự ế ả ấ ị ộ  

t n thổ ương c a nhóm đ i ch ng là 318ủ ố ứ μ m ± 39, trong khi đ  sâu trung bình c a nhómộ ủ  

s  d ng gel fluor là 213ử ụ μ m ± 27 [88]

T i Vi t Nam, Tr n Văn Trạ ệ ầ ường và c ng s  (năm 2010) ộ ự nghiên c u th c nghi mứ ự ệ  trên 120 răng hàm nh  vĩnh vi n c a tr  7­12 tu i, ỏ ễ ủ ẻ ổ các răng được chia làm hai nhóm, 

m t nhóm ch ng và m t nhóm có áp Gel fluor 1,23%. S  d ng Diagnodent pen 2190,ộ ứ ộ ử ụ  theo dõi và đánh giá s  thay đ i m c đ  khoáng hóa c a men răng, sau gây h y khoángự ổ ứ ộ ủ ủ  

v i aớ xit phosphoric 37% và tái khoáng v i nớ ước b t và Gel fluor 1,23%ọ  K t qu  choế ả  

th y: ch  s  DD đo đấ ỉ ố ược c a nhóm s  d ng Gel fluor 1,23% thay đ i không có s  khácủ ử ụ ổ ự  

bi t so v i th i đi m ban đ u trệ ớ ờ ể ầ ước khi kh  khoáng (DD = 5,40 ± 3,65), trong khi ử ở nhóm ch ng ch  s  này tăng cao (DD = 19,6 ± 2,35), cho th y Gel fluor có tác d ngứ ỉ ố ấ ụ  khoáng hóa men răng t t trên th c nghi m [ố ự ệ 89]

Cũng trong năm 2010, Hoàng T  Hùng và cs đã s  d ng phử ử ụ ương pháp ph  tán s cổ ắ  

năng lượng tia X đ  phân tích thành ph n hóa h c (canxi, phospho, ể ầ ọ fluor, oxy) c a menủ  răng, đo đ  c ng b  m t men răng và quan sát b  m t răng dộ ứ ề ặ ề ặ ưới kính hi n vi đi n t  quétể ệ ử  

đ  đánh giá tác d ng c a ACFP và vecể ụ ủ ­ni fluor trên men răng trong kh  khoáng th cử ự  nghi m. K t qu  cho th y fluor không nh ng có tác d ng b o v  men răng tránh bệ ế ả ấ ữ ụ ả ệ ị 

“m m” đi do axit trong môi trề ường kh  khoáng mà còn có tác d ng làm l p men b  m tử ụ ớ ề ặ  

tr  nên c ng ch c h n sau th i gian th c hi n các quy trình kh  khoáng/tái khoáng [ở ứ ắ ơ ờ ự ệ ử 90]

Nh  v y, các ư ậ nghiên c u th c nghi m đ u ch  ra r ng fluor có tác d ng làm gi mứ ự ệ ề ỉ ằ ụ ả  quá trình kh  khoáng và tăng quá trình tái khoáng hóa men răng, vì th  fluor có tác d ngử ế ụ  

d  phòng ự và đi u tr  sâu răng giai đo n s mề ị ạ ớ

M t nghiên c u h  th ng c a Griffin và c ng s  năm 2007 v  hi u ộ ứ ệ ố ủ ộ ự ề ệ  

qu  c a fluor t  s  d ng, fluor s  d ng theo ch  đ nh và fluor hóa n ả ủ ự ử ụ ử ụ ỉ ị ướ   c

u ng   ng ố ở ườ ưở i tr ng thành đã đ ượ c báo cáo g n đây. Tác gi  t ng k t trên ầ ả ổ ế   các nghiên c u đ i v i t t c  ng ứ ố ớ ấ ả ườ i tr ưở ng thành t  20 tu i tr  lên và đ i ừ ổ ở ố  

v i ng ớ ườ ớ i l n tu i t  40 tu i tr  lên, đ  tu i trong nghiên c u dao đ ng t ổ ừ ổ ở ộ ổ ứ ộ ừ  20,7­75. K t qu  cho th y hàng năm t  l  sâu răng đã gi m 29% (95% CI: ế ả ấ ỷ ệ ả   0,16 ­ 0,42) và t  l  sâu chân răng đã gi m 22% (95% CI: 0,08 ­ 0,37) ỷ ệ ả  Dự  phòng do fluor hóa n ướ c u ng là 27% (95% CI: 0,19– 0,34) ố  T t c  các ấ ả   nghiên c u cũng ch  ra r ng, t  l  sâu răng   nhóm không ti p xúc v i ứ ỉ ằ ỷ ệ ở ế ớ   fluoride cao h n so v i nhóm đ ơ ớ ượ c ti p xúc v i fluoride   m i l a tu i ế ớ ở ọ ứ ổ   Tác gi  k t lu n: Fluoride giúp ngăn ng a sâu răng   ng ả ế ậ ừ ở ườ ớ ở ọ ứ   i l n   m i l a

tu i [91] ổ