Trong bài báo này, tác giả muốn trao đổi ý kiến về việc dạy học kỹ năng Nghe nhằm góp phần nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy kỹ năng nghe hiểu nói riêng và các môn thực hành tiếng nói chung ở Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trang 1lạ p chí Khoa học DHQGHN, Ngoại n g ử 23 (2007) 84-93
Bàn vê một hướng nghiên cứu giảng dạy kỹ năng Nghe hiểu cho sinh viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp,
Trường Đại học Ngoại ngữ/ ĐHQGHN
ĐỖ Q u a n g V iệ t'
Tnoisj íỉĩm Nghiền cứu PhươnỊỊ pháp và Kiểm tra Chăì ỉượĩt<Ị, TrườỉtịỊ Dại học Ngoại ngữr Dại học Qnôc gia Hà Nộh Ì44 Xuân Thủỵ, Cữu Ciấỵ, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngảy 1 tháng 6 nảm 2007
hành tiếng (Nghc\ Nói, Dọc và Viếỉ) âc người học có the nắm vừng ngôn ngữ như một phưưng tiộn
giao tiỏ'p nhầm đô thoá mãn nhu cSu cùa bàn thân, của xả hội và của nghe nghỉộp* Trong bài báo
này, tác già muõh trao dối ý kiôh vẽ việc dạy-học kỹ năng Nghe nhằm góp phẫn nghiên cứu đối
mới phưưng pháp giàng dậy kỹ năng Nghe hiếu nói riêng và các mỏn thực hành tiêng nói chung ỏ
1 Đ ặ t vấn để
Thực chất cú a viộc dạy*học m ộ t ngoại
n g ữ là dạy-học các kiõh th ứ c n g ô n n g ử và
đ ặc biệỉ là các kĩ n ăn g ỉh ự c h à n h g iao tiếp
d ụ n g ngoại ngủ n h ư m ộ t p h ư ơ n g tiộn giao
u ế p nói hoặc viỏ't th eo n h u cẵu cá n h ân , xă
hộ i-n g h ể nghiệp C ác kĩ n ăn g th ự c h àn h có
m ôì liên h ệ k h ăn g khít, h ỗ trọ, b ố su n g lẫn
nhau Đ ế th ự c h àn h tô’t m ộ t ngoại ngữ,
k h ô n g th ể chi chú trọ n g k ĩ n ă n g n ày m à coi
nhẹ kĩ n ăn g kia Tuy n h iên, m ỗi kĩ n ăn g đ ểu
có n h ữ n g đ ặc đ iếm riỏng b iệt đòi hỏi p h ải
tính đ en và n ghiên cứu kĩ lư ỡ n g đ ế có th ể
n âng cao hiệu q uà c h u n g củ a việc dạy-học
ngoại ngữ N gày nay, các n h à g iảo học p h áp
ngoại n g ữ đ ể u thôVig n h ấ t rằ n g d ạ y m ột
ngoại n g ữ trư ó c hết là p h ả i cu n g cấp cho học
viên n h ữ n g p h ư ơ n g tiộn g iao tiè'p b a n g lòi
•’ĐT: 84-4-7161665
rèn lu y ện cho họ kĩ n ăn g thực h à n h n^he, tỉóì
Irong th ứ liến g đó Song th ự c trạ n g cù a việc
d ạy-học các m ô n nghe, nói th ế nào? Tác giả
bài viết n ày m o n g muỏVi trao đ ổi cù n g đổng
n g h iệp m ộ t sỏ' su y n g h ĩ v ể việc d ạy -h ọ c m òn
n g h e hièu n h ă m g ó p phan n g h iên cứ u đòi
m ới p h ư ơ n g p h á p g iản g d ạ y m ò n n g h e hiểu nói riẽng, các m ô n th ụ c h àn h n g oại n g ữ nói
c h u n g ở T ru ò n g D ại h ọc N goại ngữ, Đại học
Q u ố c gia H à Nội
2 T h ự c trạ n g
M ột th ự c tê 'tro n g việc giản g d ạ y các m ôn
th ự c h àn h ng o ại n g ử nói chung, tiế n g Pháp nói riên g là, đ o n h ừ n g đ ặc th ù m ô n học, giáo viên p h ải d à n h râ't n h iế u thời g ian trư ớ c khi lẽn lớp đ ế c h u ẫ n bị m ộ t bài d ạ y n g h e v à trên
lớ p p h ài tậ p tru n g chú ý h ơ n m ứ c bình
th ư ờ n g m à v ẫn k h ò n g cảm th ả y th o ả m ăn vể chất lu ọ n g bài d ạy ; còn sinh v iên thi râ't ngại nếu k h ô n g m u ố n nói là sọ học v à Ihi-kiểm tra
84
Trang 2D o Q u n u Ịỉ V iệ i Ị T ạ p c h i K h m h ọ c D H Q G H N N ịỉ o ạ ì t ỉg ừ 23 < 2007) 84-93 85
m ôn N>ịhc hiếu vì kv\ q u á đ nl đ ư ợ c th ư ờ n g râ't
ihảp T hừ d ẫ n ra hai vi dụ v ế kôl quíì thi các
m õn í hục htình liỏhg cùĩì sinh viôn K31 năm
học 1998-1999 và K37 n ãm học 2005-2006 ò Khoii N gôn n g ữ và V ản hỏn Pháp; T rường
Đại học N goại ngũ; Đni học Q u ố c giíi H à Nội
Nỏm hoc 1998-1999, ỉrỏn tông sô'229 sinh viỏn
\ ă m h<K 2003-2006, trón lỏng số 2^ 8 sinh viên
Hãi b an g tỏ n g h ọ p trén cho th ây u lệ
iliôm dirỏi tru n g binh cua m ôn N sị I ĩc là cao
n h âl tronj’ sỏ các m ôn th ụ c h àn h tiêhg N ếu
\e m xét kò\ q uà m ỏn N\*hc ở các nãm khác
tinh hình có lõ củnịỉ ImTH^ tụ
Vì HAO Icii cỏ tinh tn in g n h ư vậy? Do
p h u o n g phvíp dịiy cim thẵy hav d o p h ư a n g
plvip học CÌUT trò? Do đo thi nghe q uá khó
hay d o thòi lư ợ ng ciia m ôn học chưa đ ú ? Do
n h ù n g n^uyi?n nhán bôn ngOkìi hiiv d o nhìrng
ngu yen nhản bòn lr(ìtìg m òn học? De phvín
nao li giiìi v5’n liv này, c h u n g tỏi chi xin đe
k Ạp m ột sỏ iiguycii nhnn nội ìỌii cua m òn học.
3 Một sò trờ ngại trong q uá trinh nghe hiếu tiếng
nưóc ngoài nòi ch u n ịị Ucng Pháp nói rícng
? ĩ ChuyC'h lii tìcu cưc cùa tiẽh^ tnẹdè
Khi bỏl đ â u học ng o ại ngữ, học sinh đ ã có
h*ìng chục nảm sư d ụ n g liôhg mt,' đè; thói
quen \ a kĩ nSng su d ụ n g Hêhg mọ đ e đ ã trô
nõn bỏn vửnj; i\ì\ì\ hiuViìg tiỏu cục, gàv trò
n g ạ i đc*h qUiT Irinh liep thu n h ũ n g tri th ú c
moi, ren luyvn n h ù n g kl n ãn g th ụ c h àn h m ói
(ngho, noi dọc vió‘t) b ản g tichg nư ớ c ngoài
Trên bình diộn n g h e hióu, h ọc sinh g ặ p rât
nhiôu khó khản tro n g viộc khu biột n ham mầ
luxì các tín hiộu ngỏn n g ừ m ỏi d o thói quen
tn n h ậ n các âin, điộu CLUÌ lic n g m ọ lấ n ảt M ặt
khác, tro n g gitii đoợ n đ ẩ u học n g o ạ i n g ữ
(th ò i giíìn học p h ỗ th ô n g ) h ọc sin h k h ô n g
đ ư ợ c chu trọ n g rèn luyện kỉ n ản g nghe, khỏng có điêu kiộn nghe nguòi bân n g u (dù là ứìông q ua bảng cảlsót, do đó khá năng nghe hiêu cúa các enì ihuxmg là yêii
3.2 Sự khác hiệt trvíì Ịyĩìtlĩ diệu
ả m , t ừ n < ỉ ừ p ì u ĩ Ị ĩ ) V íĩ U ri m í / v j/ m i ìi<ịCm Ỉ I ^ Ũ
đ í c h v à f ĩ ' ^ ô ỉ ĩ n ^ ữ n s Ị u õ ì ĩ
Đ ây là trò ngại co bòn trong việc đạv/học
kĩ n ăn g nghe hiẽu Khi nghe m ột ịh ứ liõhg
m à không hieu, n g hía lò íai chi cám nhận
đ ư ọ c lò m ừ m ột chuồi âm thnnh và r\^ù điộu
k h ò n g cỏ nghĩa N h u n g nêu đ ỏ Lì tieng mọ
h o n r mnf n^^ĩi ih õ n ^ thno, t.T hi i’ll
ngav nghĩa của các tin hicu n>;õn ngCr phiSì ra
Vì sao vậy? Tti hny xom xóì ViVn đ c này ỏ các
cấp đ ộ khác nhau can thiộp vào q uá trinh
n g h e hiểu:
q u en với m ộ i hộ th ò n g ãm vị m ói và luyện
tậ p đ c nhận biêt m ộ t sỏ ảm k h ỏ n g có trong
th ứ tiôhg mò m ìn h bict T h ụ c tẽ'cho ỉhấy, nêu
hệ th ò h g ảm vị cún ngón ngủ clỉch cang khác vói hộ th ô n g lim vị cúa ngỏn n g ừ n p u ổ n thi càng gây trò ngại cho ngư òi học tro n g viộc làm quen và n h ận d iện các âm mói- Tiêhg
P h áp và tiêhg Viột lcì hai thú ỉichg có ngu ổn
g ốc khác n h au T ro n g hộ th ỏ n g âm vị ti ưng
P h áp cỏ nhieu âm vị m à Irong tiỏhg Viột
k h ô n g có Ví d ụ n h ư tro n g s ố 36 âm vị tiếng
P h áp có tói 11 àm vị k h ỏ n g r ó Irong tiòhg
Trang 386 Đ ổ Q u a n g V iệ t Ị T ạ p c h i K h o a h ọ c Đ H Q C H K N g o ạ i n g ữ 2 3 (2 ()0 7 ) 8 4 -9 3
Việt Đ ây ch ín h là n h ữ n g khó khăn cho học
sinh Việt N am tro n g việc làm q u en , nhận
d iện và luyện tập n g h e tro n g giai đ o ạn m ới
học tiếng Pháp, đ ặc b iệt là các n g u y ê n âm
giọng m ũi v à các âm / \ / v à /R / Tuy nhiên,
khả năng p h ân b iệt các âm vị th u ò n g h ạn
đ ịn h ở giai đ o ạ n đ ẩ u củ a việc h ọc ng o ại ngữ^
can n h ận d iệ n n h ừ n g cặp âm vị c a bản Khi
học viên đ à có n h ữ n g kiẽh th ứ c n h ấ t đ ịn h vể
từ v ự n g v à n g ử p h á p thì chu càn h sẽ g iú p họ
p h ân biệt n h ữ n g âm vị khó
M ặt khác, các y ế u tố cận n g ô n n h ư trọ n g
âm (accentuation), giai đ iệ u (m élodie), n g ử
điệu {intonatìon), n h ó m n h ịp đ iệ u (g ro u p e
rythm iquo) đ ặc thù, đ ặc tín h giọng nói cùa
người p h á t ngòn cù n g gây trỏ n g ại đ á n g k ế
cho học sin h V iệt N am tro n g việc nghe hiểu
tiếng P háp k h ô n g n h ữ n g ờ giai đ o ạn cơ sò
m à cả ở giai đ o ạn đ ề cao Việc làm q u en và
liếp thu các yêu tố cận ngôn đ ặc Ihù của tiếng
P h áp râ't k h ó đôì v ói n g ư ờ i Việt, đòi hỏi học
sinh phải luyện tập n g h e th ư ờ n g xuyên v à nỗ
lực, kiẽn trì củ a giáo viên
3.2.2 V ề mặt từ vựng: từ tiêh g P h áp hầu
hê't là từ đ a âm tro n g k hi đ ó từ tiêhg V iệt là
đ ơ n âm Sự khác b iệt v ề s ố lư ợ n g âm tiết cấp
độ từ gây ỉrờ ngại k h ô n g n h ỏ cho học sinh
V i ệ l N a m U o n ^ nghcr h lỂ u P h đ p M ặ l
khác, m u ố n hiếu đ u ợ c n g ô n b ả n trư ó c hết
phải nhận diộn và h iếu n g h ĩa từ v ự n g trong
n g ữ cành, p h ải xảc đ ịn h đ ư ọ c từ v ụr\g liên
q u an thuộc câp độ n g ỏ n n g ữ nào Tuy nhiên,
ih ụ c t ế dạy N<Ịhe hiểu cho th â y m ộ t khi học
sinh đ ã có m ộ t vô'n từ v ự n g cẵn thiẻt tiê'p thu
đư ợ c trong q u á trìn h h ọc ở giai đ o ạn cơ sò,
n h ữ n g khó khản v ể m ặl từ v ự n g k ể trên
không còn là trỏ n g ại đ á n g q u a n lâm nữ a
Cái khó còn tổn lại v à kéo d ài ngay cả trong
giai đ o ạn đ ể cao là n g h e h iểu d ư ọ c các y ế u ịố
v ă n hoá, văn m in h h à m ẩn tro n g rtr vựng
T rong nhiểu íru à n g hợ p, học sin h h iểu hêl
các từ tro n g m ộ t p h á t n g ô n n h ư n g không
h iểu được ng h ĩa cú a p h á t n g ô n đó Đ ó là vì
trong p h á t ngôn có ch ứ a đ ự n g các yêU tố vảiì
hoá, văn m in h m à h ọc sin h c h ư a biết Ví d ụ
n h ư khi nghe m ộ t p h á t ng ô n tiến g P h áp "Que
savez- vous des trente années glorieuses?" Mặc
d ù biết hê*t các từ tro n g cáu h ỏi n h ư n g học sin h lại k h ò n g hiếu ng h ĩa cú a câu hỏi T hực
vậy n ếu k h ô n g biê't "les trente attnées glorieuses'' m u ố n h à m chi giai đ o ạ n p h á t triển
k in h t ế đ in h cao củ a nư ớ c P h áp sau chiến Iranh th ê' giới lẩn th ứ h ai (1945-1974) thì
k h ô n g th ế h iều đ ư ợ c câu h ỏi trên Đ ây chi là
m ộ í ỉro n g râ*l n h iể u v í d ụ m à yêu tô' v ă n hoá, văn m in h can th iệ p v ào việc giải m â trong nghe hiểu
M ột trơ ng ại n ừ a cần q u a n tâm v ể m ặ l từ
v ự n g tro n g việc d ạ y n g h e h iể u ỏ giai đ o ạ n đ ể cao là các th u ậ ỉ ngữ, vì đ ằ n g sa u cái vỏ âm
th a n h n g h e đ ư ợ c là cá m ộ í nội h àm chi các
khái niệm đ òi h ỏi p h ải có n h ữ n g kiêíi thức chuyên n g à n h m ới hiểu đ ư ọ c Có th ế lấy m ột
ví d ụ: ỉrong m ộ t p h á t n g ô n th u ộ c lĩn h vực
kinh tê 'h à n g h o á có từ families », với v ố n từ
v ự n g th ô n g th ư ờ n g khi n g h e từ n ày học sinh
k h ô n g th ể hiếu đ ư ợ c n g hĩa, vì đ â y là th u ật
n g ữ chi m ộ t k h ái niệm ch u y ên n g àn h , ng h ĩa
củ a nó là: các chủng ỉo ạ i sà n p h ã m h a y m ặ t hàng trong một loại sản phấm dõng chãi MỘI ví
d ụ Vhảc, khi n g h e từ « circuit économique >>,
vói vôh từ v ự n g th ô n g th ư ò n g , học sin h chi
có th ể hiếu là Chu trinh k in h tế, n h ư n g chu
ỉ r ì t ì h k i r th th ì p h ả i r ó V ip r t thiV r r h n y ô n
ngành kừih tẽ' m ói hiếu được: đ ó là một chu trhĩh khép kin gom 3 yếu to có môỉ ỉictĩ quan chê dịnh nỉiau: sản xuãì, nhu câu và thu nhập.
n h ữ n g trờ ngại cơ b ả n cho q u á trin h giải mã các tín h iệu n g ô n n g ữ Sự k h ác biột rât lón vổ
m ặt n g ữ p h á p giữ a liêh g P h á p v à tiếng Việt
n hư : cảch biểu đ ạ t th ò i thể^ s ự tư ơ n g hợ p thòd thê^ h ìn h thái-cú p h áp , g iô n g sô 'củ a m ột
lo ạt từ loại n h ư q u án từ, d a n h từ, đ ại từ , tính
lừ và vô sô'các q u i tắc n g ừ p h á p khác th ự c sự
là n h ữ n g th ách th ứ c đ òì vc5i học sin h Việt
N am tro n g n g h e h iếu tiến g P h áp T uy nhiên, tro n g q u á trìn h học ng o ại n g ữ các kiêh thức tiếp thu đư ợ c v ể từ vựng, n g ử p h áp , các kì
n ă n g th ự c h à n h kh ác sẽ h ỗ trọ , b ổ su n g và
n ăn g cao k há n ă n g n g h e h iế u , giải m ă các
p h á t ngôn, n g ô n đ o ạ n và n g ô n bàn Trong
Trang 4D ỗ Q u m tỊỉ V iệ t / T ạ p c h i K h o a h ọ c Đ H Q G H K N g o ạ i n g ữ 2 3 (2 0 0 7 ) 8 4 -9 3 8 7
giai đoạn đ ề cao, trờ ngại lón n h â t v ế m ật
n g ữ p h á p tro n g q u á trìn h n g h e hiếu ngôn
bàn là logic n g ữ nghĩa; tìn h thái th ô n g qua
các cấu trú c n g ữ p h á p , th ò n g q u a h ệ thôVig từ
nỏl liên kết n g ò n bản
việc xác đ ịn h ý n g h ĩa xác th ự c cú a n g ô n bàn
(thòng q u a hinh th ứ c ngôn n g ử cú a nó) chính
là vấn đ ề khó nhâ't đ ặ l ra cho giáo viẾn khi
d ạ y nghe h iếu bởi lẽ chi k hi đ ặ ỉ p h á t ngón cụ
ihê vào m ộ i n g ữ cản h giao tiếp -v ản hoá của
ngôn n g ữ đích m ới có th ể xác đ ịn h đ ư ọ c ý
nghĩa xác th ự c cù a n g ò n bàn, m ói hiếu đư ợ c
ý đ ổ và thái đ ộ cú a người n ó l tình cảm cùa
ngư òi nói tro n g g iao tiêp T h ế n h ư n g khi
nghe m ột ngồn b ả n th ò n g q u a b àn g cátsét
(p h u o n g tiện d ạ y n g h e p h ổ biến hiện nay),
ch ú n g ta không có đ ủ các y ế u tô 'v ể n g ữ cảnh
giao tiè‘p-văn h o á cẩn th iêt đ ể hiếu đ ư ọ c ý
nghĩa xác thực, Xin trích d ẫ n m ộ t ví d ụ m inh
hoạ cúa PGS TS N g u y ễ n H o à tro n g bài viê't
Lực ỉiịỊỏỉt trun<ị và các kiểu câu đ à n g tro n g Ki
yỏ'u Hội thào vể N g ữ d ụ n g h ọc 4/1999 tại H à
Nội, tran g 262-263; Nhà rãì bấn (cott ạ)! phát
n<>ỊÔn này có th ề hiểu thuâìi tu ỷ là sự miêu tá một
sự tìĩih, song trong nhiểu hoàn cảnh ịỊÌao tiếp,
thường dược hiểu n h ư là một sự quở tráclỉ haỵ là
Ịĩiọt i/éu cđii cân lỉọn Ucp. N h ư vặy n ìu ỏ n iìíếu
đư ợ c nghĩa xác th ự c cúa p h ả t ngôn ư ê n phải
d ặ t p h át ngôn v à o n g ữ cản h giao tiô'p-vản
hoíi cúa ngôn n g ừ n g u ồ n m ó i hiếu đư ợ c ý đo
của ngư òi nói
3.3 Cơ chếcìia n^ỊỈie hiểu
Trong các kĩ n ă n g th ự c h àn h , Nghe hiểu là
m ộ ỉ kĩ năng gỉao tiếp th ụ đ ộ n g , là m ộ t quả
Irinh mâ h oá và giải m ẵ, tro n g đ ó nghe thuộc
p h ạ m trù tìêp n h ện , m ã hoá cảc tín hiệu ngôn
n g ử d ư ó i d ạ n g â m ỉh a n h p h á t Td vói tư cách
là y ếu tố có n ghĩa, hiểu th u ộ c p h ạm trù lí giái
hay giái mẵ các tín h iệu n g ô n n g ữ đ ằ đ ư ọ c
m â hoâ Có m ộ t y ế u lô^ vô cù n g q u a n trọng
g ắn kếl nghe v à hiểu tạo ra m ộ t chu trìn h
khép kín đó là g hi nhớ h ay ỉiru trữ th ô n g tin
m ã hoá Có Ihế n ói Nghe v à hiểu là hai m ặt
biộn chứ ng củ a m ộ t q u ả trin h p h ứ c hợ p, chê'
đ ịn h lẫn nh au ; nghe là cơ sở q u y ê t đ ịn h hiễu,
n gư ợ c lại hiếu cỏ tín h đ ộc lập tưcmg đ ôl tác
đ ộ n g trò lại b ố su n g cho nghe C ó th ể tóm tắt
q u á trìn h nghe hiểu m ộ ỉ th ô n g tin n h ư sau:
“ Nghe gổm hai giai đo ạn : cảm nhộn và tri nhặn các tín hiệu ng ô n n g ư dưód d ạ n g âm
th anh G iâi đ o ạ n cảm nhận đòi hỏi sự nhạy
cảm của co q u a n th in h giác và d iễn ra rất
n h a n h chỏng, so n g n ó là co s6 k h ô n g th ế
th iếu đ ư ợ c củ a tri nhận Tri nhậti là giai đoạn
cơ bàn n h ấ t so n g cũ n g p h ứ c tạ p n h ất Mở
đ ấ u giai đ o ạn n à y là các thao tác khu biệt và ghi n h ận các âm v à các yêu t ố cận ngôn đi kèrri; rõi đ ế n các th a o tác p h ân tích và xử lí các âm th a n h khu b iệt n h ăm m â hoá và lưu trử các tín h iệu n g ô n n g ữ trê n cơ sỏ n h ữ n g kiến th ứ c v ể n g ử âm , từ vự n g , n g ử pháp, văn
h oá văn m in h d ã tiếp th u đ ư ợ c từ trưỏc Sau
giai đ o ạn tri n h ận , ghi nhớ đ ó n g m ộ t vai trò
rất q u a n trọng, nó cho p h é p các tín hiệu ngôn
n g ữ dư ớ i d ạ n g âm th a n h m â h oá đ ư ợ c lưu trữ dư ớ i d ạ n g h ìn h ả n h làm co sỏ cho việc giải mã
• Hiểu là q u á trìn h giải m ă hay xác lập
ng h ía của các tín hiệu n g ô n n g ừ đ ẵ đư ợ c mã
h oá v à lưu trừ , tứ c là xác lập các m ôi liên hệ
g iu a vò âm th a n h g hi n h ận đ ư ọ c với các yếu
tố đ â tiếp thu đ ư ợ c từ ỉrư ớc đ ó liên q u an tới việc xác lặp n g hĩa n h ư : tri th ứ c v ể n g ữ âiri, từ
v ự n g , n g ữ p h á p tro n g n g ữ cành, logic ngữ nghĩa, các y ếu tố v ăn hoá-văn m inh, n g ừ
d ụ n g , kiêh th ử c ch u y ên n g àn h , n h ằin đ ư a ra
v à kic’m đ ịn h các giả đ ịn h v ể nghĩa MỘI khi hội íụ đ ủ các kiến th ứ c cần thiet cho việc giải
m ã thì ng h ĩa củ a các lín hiộu ngôn n g ữ m ới
đ ư ọ c xác lập
(Xem s o đ ổ cơ c h ế nghe hiểu)
4 M ô h in h n g h e tích cực
D o nghe hiểu là m ộ t k ĩ n ăn g th u ộ c d ạn g ihụ đ ộ n g , nglĩe là yêíi tô' quyêt định hiếu, các nhà giáo học p h áp ngoại n g ữ đẵ d ư a ra m ột mô hình nghe tích arc nhằm khắc phục n hũ n g hạn
c h ế của tính ứ\ụ động cùa kỉ nảng này, cải ứúện
khá năng nghe củâ ngưòi học v à nâng cao hiệu
Trang 6D ỗ Q itauf^ V iệ t / T ạ p c h i K h iX ì h ọ c D H Q C H N N ^ o ạ i HỊ^ừ 2 3 (2 ()0 7 ) 8 4 '9 3 8 9
4 2 Một ^0 lu v V ve tuặt ^tr phạm klti
mô hình Nsihc tich cực
' T heo m ỏ IVinh trên, tro n g g iờ luyộn nghe
Iron lóp, giảo viên p h ái chin tóp ra làm nhiểu
nhóm v á cho học sinh nghe nh iếu lan p h át
n g ô n /n g ô n đ o ạ n /n g ô n bán lu ỳ th eo m ục đích
luyện v à trình đ ộ n g u ò i học Sau m ột/vài lẩn
nghe, giáo viẽn vỏu cẩu cảc nhỏm cho biết
các tù nghe đư ục Bíin đAu các íừ nghe đ u ọ c
rất i( oi, có thỏ d o nhiưu lẽ:
• K ha n ăn g khu biỈỊì ảm ch ư a ìõi
• K ha náng (ái hiện c h u a cao
• V^ốn iix v ự n g , n g ừ p h á p còn hạn chc
• T hiêu hieu biẽi vê' văn h oá v ăn m inh,
kiến th ú c ch u v èn ngtình
Song snu nh ieu !Sn nghe đi nghe lại, học
sin h sè Uêh bộ h iiw S(V từ Iigho đ ư ợ c tă n g d ấ n
lén Đ âv chính là n h ữ n g diểm ĨÌCO bám đẩu
licn cho p h ép học sinh tiôh d í n lên trong quá
trinh k h ám p há nghĩa cù a p h á t ngôn
người học phải có m ột scY Iri th ú c và kĩ năng
cnn thiC't v ế ngôn n ^ u và g iao tiỏ*p của tiếng
nucTC ngoài T rong giai đ o n n co sàr d o học
s in h r h ir n r ó (In k iò n ĩ h n c v í* hV vvrn^ n p ử
phiip, n h ù n g lìiéu biêí v e v ản hOií, văn m inh,
ngử d ụ n ^ đô xác Itĩp n g h ĩa cúti p h át
ngòn /n g õ n bán, giáo viên can d ụ tín h írưóc
n h ũ n g khỏ khổn, trớ ngvii m à học sinh có thê
^ ị p phái ỉrong bài luyộn n g h e và giải thích
ngay khi thày căn thiet đô trá n h m ất thòi
gian trên lớp
• Giai đoọn 1 vá 2 đòi hỏi rất nhiểu ihòi gian
đ e luyộn tập, giáo viên cần cho học sinh nghe
nhiêu lấn nhCmg phát ngôn hoặc ngôn đoạn
khó, nên quan lâm chú ỷ dếu dôh các đòĩ tượng
có trinh độ khác nhau đ ố học sinh trung bình và
yèu có điểu kiện bicu ủ\ị sự cô' gắng trong khi
nghe Đieu khuvéh cáo là đ ù n g vì sỏt m ột mà
cho luỏn các từ mà học sinh chưa nghe đưọc VI
kinh nghiộm cho thấy nêú học sinh phải động
năo, tự n<^he ra đu ợ c tù khó họ sẽ n h ó lâu và đỏ
chính là nhŨTìg nguõn động viên nho nhỏ giúp
họ vượt qua nhữ ng Irờ ngại trong q uá trình học
“ ĐỐ có th ố ngho tích cục, ngoài tri ỉhức
cẩn ihiêt v ể ngôn n g u (n g ừ âm , từ vựng, ngừ pháp), v ể vãn h oá vản m in h tiêp thu đư ọc tro n g q uá ư in h học, học sin h phải cỏ n h ừ n g
hiếu hieì n h ất đ ịn h ve các chủ đ iếm đ ễ cập
tro n g các bài iuvện nghe, vê' các loại hình
ngôn bàn D o đ ỏ khi xảy d ự n g giáo trình
nghe, cãn tính đ ế n việc + Lựa chọn n h ừ n g bài cỏ chú điếm đư ọc
s ừ d ụ n g tro n g ch ư ơ n g trìn h giàn g dạy các kĩ
n ăn g th ự c h àn h khác đ ê cung cấp và bỗ su n g kiêh th ú c ch u n g p h ù hợp,
+ Lựa chọn và đ a d ạ n g hoá các ioại hình
n g ô n b ản p h ù h ọ p với m ụ c tiẽu cụ thê và trìn h đ ộ học sinh C ó íhe cân nh ắc d ộ khó cùa
n h ủ n g lo ại h in h n g ò n b ó n SÍÌU đ ê’ đ ư a vào
giáo trìn h dợy nghe ờ các trin h đ ộ khác nhau:
độc thoại (thông báo, h ư ớ n g dẫn; q u ản g cáo,
d ự b ảo thòi tic't Hn ngắn, bán tin chi t i ê t tự
sự, bài p h á t biêu, bài nói chuyộn, binh luận);
hội thoại (p h ò n g vấn, ìoạ d àm , trnnh luận,
th áo luận) T ro n g khi d ạy cẩn h u ớ n g d ầ n học sin h tự rú t ra n h ử n g đ ặc đ iem riêng biệt của
r Á r lr>.ỊiÌ h í n d ó H õ r ó t h ỉ ' n h ĩ n d i ô n k h i
nghe M ảỉ k h á c tro n g q u á trìn h luvện nghe trẽn lóp cần cho học sinh làm q u en vói cảc loại hinh lieu m ụ c khác nhau (điổn k h u y ê i
đ iến bảng, h o àn th ìn h cảu, tm lòi cảu hòi, tỏm ỉấ l ) đ ẽ học sinh có the n ắm bắt được
v à th ự c hiện lốt các yêu cSu tro n g Ihi/kiem trâ kĩ n ăn g nghe hiẽu
- Điếu q u an trọ n g licn q u a n dôh m ò hinh
Nghe tick cực là th ô n g q u a các bài luyộn tập
trèn ló p d ẩ n h in h th à n h cho học sinh m ột
phương phảỊ> n>ịhe đ ế họ có th ế chù độ n g tự
tập luyộn n g h e ỏ nhà M ỗi tich b ộ đ ạ t được tro n g nghe hiếu, viộc n ân g cao kĩ năng nghe hiểu là kôt q u à cùa cà m ột q uá trin h rèn
lu yện k h ổ công k h ỏ n g n h ừ n g chi ở trên lớp
m à chủ yếu tro n g thời g ian rự học H ọc sinh cẩn n h ận th ứ c rõ ră n g nc'u chi trô n g chò vào
Trang 79 0 D ồ Q u a n g V iệ t / T ạ p c h i K h o a h ọ c D H Q G H N , N g o ậ i rĩỊỊŨ 2 3 (2 0 0 7 ) 8 4 -9 3
các g iò d à n h cho kĩ n ăn g n à y tro n g p h ả n b ố
thời khoá biểu ỉhì khó cố th ế đ ạ t đ ư ọ c m ục
tiẻu đ ẽ ra cu a m ôn học Đicu này hoàn toàn
phù hợp với m ục tiêu giáng dạy ò cấp đại học lâ
trang bị cho sinh viên m ột phư ơng pháp tự học
tự nghièn cứu, biêh quá trình d ào tạo thành quá
trinh tự đào tạo đ ế học suốt đòi
- Độ d ài ngôn b â n p h ù h ợ p tro n g các bài
lu y ện nghe trên lớp cũ n g là m ộ t y ế u tô' q u an
trọ n g trong việc ứ n g d ụ n g m ô h ìn h Nghe tích
cực n hăm d u y trì h ứ n g thú cú a học sinh Đôì
vói giai đ o ạn đ ể cao (HP4, H P5, H P6) theo
ch ú n g tôi, đ ộ d ài các bài lu y ện có th ế d ao
đ ộ n g tù 2 đ ê h 3 p h ú t tôc đ ộ tự nhiên
5 Đ ể xuất cách th ứ c tiế n h à n h m ộ t b à ỉ lu y ệ n
k ỉ n ẫn g N g h e h ỉế u
Đ ế ứ n g d ụ n g m ô h ìn h Nghe tich cực,
ch ú n g tôi th ứ đ ể x u ất cách th ứ c tiến hành
m ột bài lu y ện n g h e hiểu m ộ t cách khái q u á t
n h u sau:
Bưóc I: K hỏi đ ộ n g trưởc k h ỉ nghe M ục
tiêu của bước n ày là đ ặt người học vào tình
huống chủ động T inh h u ố n g chú đ ộ n g cỏ
nghĩa là tình h u ố n g đòi hỏi người học huy
đ ộ n g m ọi nguõn lực săn có (n h ư n g k iến th ứ c
v ể n g ữ âm , lừ vựng, hình thái, cú pháp, văn hoá văn m inh) đ ế có th ể tiê'p cận nội d u n g bài
nghe rcìột cách chú động C ác hoạt đ ộ n g trong
biróc này có th ế là:
- Trả lời m ộ t vài câu h ỏi củ a g iáo viẽn vẽ chú đ iểm sẽ đ ư ợ c đ ế cặp tro n g bài nghe
- Q u a n sá t m ộ t bứ c tranh, ả n h cỏ cùng chú đ iếm vói bài n g h e v à y ê u cấu học sinh
p h á t biếu v ể chủ đ iểm cú a bứ c ữ a n h , ảnh
- G iói thiệu các yêu cẵu tro n g bài luyện nghe: n g h e tổ n g q u át, n g h e chi tiết v à các yếu
t ố cẩn xác đ ịn h tro n g khi n g h e lẩn 1, lẵn 2, lần 3
Bưóc 2: N g h e k h á i q u á t n ộ i d u n g bài
M ục tiêu cùa b ư ớ c n à y là xác đ ịn h tình
h u ố n g giao ticp, chủ đ iể m đ ề cập v à loại hình
n g ô n b ả n tro n g bài nghe V iệc xác d ịn h tình
h u ố n g g iao tiếp cho p h é p xác đ ịn h chu cảnh
k h ô n g gian, th ò i g ia n xảy ra s ự việc, m ôi
q u an h ệ giữ a các chủ th ể giao tiẽ'p, ý định giao tiếp củ a họ
cẩu cẩn xác định nhữ ng thông tín v ế tình huôhg
gịao tiếp, d iủ điếm, loại hình ngôn b ản của bài
nghe ưén cu sở m ột bàng đ a kẽ sẳn ư èn bâng:
Ouoc tịch, PRhẽ ngKiệp?
thoại )
Dẽ làm ^ì? Ý định ^iao tíốp? (thông báo, kế chuyện, mièu ìả, giàì thỉcK binh lu ậ a •)
Sau lăn n g h e th ứ n h ấ t g iáo v iẽn y êu cãu
học sin h cho biê't n h ữ n g th ô n g tín n g h e đ ư ọ c
và giáo viên d iế n lẻn b ả n g tâ't cả n h ữ n g
thông tin đó NêU h ọc sín h c h ư a n g h e đ ư ọ c
hoặc n g h e đ ư ợ c rất ít, thì cho các em n g h e
Hếp lẵn 2, lần 3 cho đ ế n k hi đ ả đ iển tưcmg
đôl đ ủ các th ô n g tin n g h e đ ư ợ c lèn bảng Lãn
tiêp th eo đ ó là lãn n g h e đ ể kiếm ch ứ n g
n h ữ n g Ihông tin n à o là đ ú n g , sai? V iệc n ê u rõ
y êu cẩu n g h e ỉrư ó c khi n g h e lần ỉ v à lẩn
n g h e kiếm c h ử n g c h o p h ẻ p đ ặ t n gư ờ i học
v à o m ộ t tìn h h u ố n g n g h e tích c ự c b u ộ c họ phải tậ p tru n g chú ý đ ế xác đ ịn h n h ử n g
th ô n g tin liên quan
Trang 8D ẻ Q tta ĩìg V iệ t / T ạ p c h í K h o a h ọ c D H Q C H N , N g o ạ i n g ừ 2 3 (2 (X )7 ) 8 4 ‘ 93 91
C uôì bư ớ c hai, giáo viên có th ể gọi m ột
vài em ló m tắ t m iệ n g n h ữ n g th ô n g tin đ ã
chốt lại trẽn b ả n g n h ả m m ụ c đích khắc sâu
ghi n h ó của cà lớp v ể n h ữ n g th ô n g ỉin đó
Bước 3: N g h e h iể u chi tiế t nộ i d u n g bài
M ục tiêu cúa b ư ớ c này là xác đ ịn h n h ử n g
th ò n g tin chú y ếu v à th ô n g tin phỤ; cho phép
xác lập ng h ĩâ trọn vẹn củ a bài nghe Giáo
v iên có th ể đ ặ t câu hòi v ể các nội d u n g chính,
th ô n g tin p h ụ tro n g bài cho cả ló p trư ó c mỗi lẵn nghe hiếu chi Hết; sau khi nghe, yêu cẩu
m ộ t vài em trả lời v à lấy ý kiêh cả lớp xem câu trả lời n ào đ ú n g Đe’ hiểu chi tiêi nội dung bài nghe, học sinh cẩn phải xác định được
n h ữ n g thông tìn sau:
luận, minh hoạ vỉ dụ?
Cóc từ nối
Trong bài cỏ
• Các từ nối chi ỷ nghỉú logic không? (d'unc part d'autrc part paraillcurs )
• Các từ nôí chi trình tự ỉhời gian không? (tout d'abord, cnsuite, puis, enfin, pour conclurc )
• Các tử nòì chi sự dối lập hay nhượng bộ khòng? (malgrc cola, bicn que, cn dcpit
dc, mãis, ccpendanỉ
• Các từ nối chi nguyên nhân, kê*t CỊuà không? (on offet, ctant donné quo, dc maníèro
Q\ÌQ, pour la raison suivantG )
các thục lừ.
Chi dần cấn thiót
• Nhùng con sõ'
• Ten địa lí,
• D]ù đictn,
• Ngày tháng,
• Tử viet tit
* M ột vài đ iể u lư u ỷ
• T ro n g g iô luyộn, luỏn đ ặ t ngư òi học vào
íir th ế sẵn sàng, chù đ ộ n g nghe vói n h ữ n g
vêu cãu cụ th e củ a m ỏi kín nghc- NéU học
sinh ch ư a nghe d ư ợ c n h ừ n g th õ n g tin q u an
trọng, can cho họ n g h e Ihêm 1, 2 hoặc 3 lần
N h ừ n g từ n g h e đ ư ợ c q u a các ISn n g h e sẽ lâ
n h ử n g d iêm tụ a đ e họ đ ư a ra giá đ ịn h và
kiêm c h ừ n g n h ữ n g giả d ịn h v ế nghĩa
khải qu át là cơ sờ đ ịn h h ư ó n g cho hiếu chi
t i ê t n g u ụ c lcỊi b ư ó c nghe hiếu chi tiết cho
p h ép hiểu đư ợ c c h ín h xác nội d u n g bài Sô*
lán cho nghe tro n g g iờ luyộn k h ô n g p h ái là
m ộ t con SỐ c ố đ ịn h , n ó h o àn to àn tu ỳ th u ộ c
v ào k hả n ăn g và trìn h đ ộ nghe cú a học sinh
trong Krng lóp cụ th e T rư ó c khi kèt th ú c bài
luyện cẩn cho học sin h nghe lại lẩn cuôì cùng
đ ế m ôi học sin h xem xét lại n h ừ n g ý nào,
n h ử n g từ nào, n h ử n g con sò nào ỉrư ớ c đ ỏ họ
ch ư a n g h e được
6 T h ay lờỉ k ế t lu ận Đổi m ới p h ư ơ n g p h á p g iáng d ạ y là m ộl
v ấ n đ ể cap bách và thườìíg x u yề n phải đ ặ t ra
đ ôĩ vói giáo d ụ c đ ại học n h ằm g ó p phẩn
k h ô n g n g ừ n g n ân g cao chấl lư ợ ng đ à o tạo và
đ ặ t giáo d ụ c đ ại học v ào đ ú n g vị Írí cùa nó,
p h ân biệt giáo d ụ c đại học vỏi giảo d ụ c phố
thông- Cap bách là vì chất lư ợ ng sản phẵm
d à o tạo cú a c h ủ n g ta còn th ấp , c h u a đ á p ứng
n h ữ n g đ òi hỏi khắc n g h iệl cù a thị trư ờ n g lao
đ ộ n g tro n g v à ngoài nước, củ a tiẽh trìn h hội
n h ậ p kinh t ế k h u v ự c v à quô'c tế 77iưcm^>
xuỵên là vì đ ô ì tư ợ n g đ à o tạo cú a ch ú n g ta
luôn th ay đối, m ụ c tiêu đ à o tạo cú a ch ú n g ta
ph ải lín h đ ê h n h ừ n g y ê u cẩu, đòi hòi của ncn
Trang 10On an approach of research into the teaching of listenmg comprehension for students of French language and culture
Department at College of Foreign Languages, VNƯ
D o Q u a n g V ie t
Research and Examinations Center, CoIỉc^Ịe o f Foreign L angtiages, Vietnam National University, Hanoi,
144 Xuan Thut/r Cau d a y , Hanoir Vietnam
T h e fact of te ach in g -leam in g a foreign lan g u ag e is teach in g -leam in g its k n o w led g e and
especially its lan g u ag e skills (Listening, speaking, read in g , w riting) so th a t th e learn er can m asier
th e lan g u ag e as a m ean s of sp o k en o r w ritin g con ư n u n icatio n in o rd e r to m eet th e d em an d s of each in d iv id u al, society an d carecr T he a u th o r w o u ld like Í0 ex ch an g e som e ideas on the Icachm g-learning of listening co m p reh en sio n so as to g iv e se m e co n trib u tio n on Listening
co m p reh en sio n in p a rtic u la r o th e r practical courses in general in th e nex t process of train in g at
C ollege of Foreign L anguages, VNU
D ỗ Q u a n g V iệ t / T ạ p c h i K h o a h ọ c Đ H Q G H N N g o ạ i n g ữ 2 3 (2 0 0 7 ) 8 4 -9 3 93