Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm hệ thống và làm rõ nội dung cơ bản của BCTC và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của các DN FDI theo chuẩn mực KTVN và chuẩn mực kế toán quốc tế. Xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự khác biệt về BCTC của các DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế.
Trang 1QU C T C A CÁC DOANH NGHI P FDI
Chuyên nghành: K toán (K toán, Ki m toán và phân tích)
Mã s : 9340301
TÓM T T LU N ÁN TI N S KINH T
Hà N i, 2018
Trang 22
I H C KINH T QU C DÂN
Ng i h ng d n khoa h c:
1 PGS- TS Tr n M nh D ng 2 PGS- TS inh Th Mai Ph n bi n 1:
Ph n bi n 2:
Ph n bi n 3:
Lu n án đ c b o v tr c H i đ ng ch m lu n án c p Tr ng i h c Kinh t Qu c dân Vào h i: Ngày tháng n m 201
Có th tìm hi u lu n án t i:
- Th vi n Qu c gia
- Th vi n i h c Kinh t Qu c dân
Trang 3đ c đ c p qua các công trình nghiên c u c a các tác gi S khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t g m hai n i dung đó là: Khác bi t v trình bày BCTC và khác bi t v các kho n m c trên BCTC (Deloitte, 2016) Trong nh ng n m qua, DN FDI t ng tr ng nhanh c v s l ng, quy mô và k t qu s n xu t kinh doanh DN FDI đóng góp ngày càng l n cho s phát tri n kinh t xã h i c a đ t n c nh gi i quy t vi c làm, t o thu nh p cho ng i lao đ ng; đóng góp l n cho ngân sách Nhà n c; nâng cao kh n ng c nh tranh và h i nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam… (Nguy n Thành Chung, 2016) Tuy nhiên, theo k t qu kh o sát và các chuyên gia, do có s khác bi t l n v chu n m c KTVN và qu c t trong đó
có quy đ nh v BCTC, t i các DN FDI k toán l p song hành hai b BCTC,
m t b báo cáo theo chu n m c KTVN và m t b báo cáo tuân th IAS/IFRS ho c tuân th quy đ nh, ch đ k toán theo công ty m (Tr n
M nh D ng, 2016) i v i BCTC theo IAS/IFRS, có DN t l p nh ng
c ng có nh ng DN ký h p đ ng thuê công ty ki m toán đ c l p cung c p
d ch v l p BCTC Nh v y, qu là v n t n t i nh ng khó kh n đ i v i k toán t i DN FDI M t khác, gi a hai b BCTC này có s khác bi t nh t
đ nh Làm rõ s khác bi t gi a hai b báo cáo này c ng nh lý gi i sâu s c
vì sao có s khác bi t này là c n thi t
M c dù v n bi t r ng có s khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t c a các DN FDI ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam và
đi u này ph n nào làm c n tr đ n nhi u v n đ nh tính so sánh c a BCTC theo chu n m c KTVN, t ng gánh n ng chi phí trong vi c chuy n đ i BCTC, thuê m n l p BCTC theo IAS/IFRS; nh h ng đ n vi c cung c p thông tin theo c chu n m c KTVN và qu c t c a b ph n k toán; nh
h ng đ n môi tr ng pháp lý trong đó có môi tr ng pháp lý v k toán
V y s khác bi t này c n ph i lý gi i qua vi c tìm hi u lý do c ng nh các nhân t nh h ng đ n s khác bi t này Theo tìm hi u c a tác gi thì ch a
có công trình nào th c hi n nghiên c u m t cách toàn di n v các nhân t
nh h ng đ n s khác bi t v BCTC gi a chu n m c KTVN và qu c t
c a DN FDI trong ng c nh c a Vi t Nam
Xu t phát t s c n thi t này, tác gi ch n đ tài “Nghiên c u các
nhân t nh h ng đ n s khác bi t v báo cáo tài chính theo chu n
Trang 4m c KTVN và chu n m c k toán qu c t
+ Xác đ nh m c đ nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
+ a ra các khuy n ngh nh m gi m b t kho ng cách v s khác
bi t và t ng c ng s hòa h p gi a BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
3 Câu h i nghiên c u
Câu 1: Các nhân t nào nh h ng đ n s khác bi t v BCTC c a
các DN theo chu n m c KTVN và chu n m c k toán qu c t ?
Câu 2: M c đ nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t nh th nào?
Câu 3: Các khuy n ngh nào c n đ a ra nh m gi m b t kho ng cách khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t ?
qu c t là IAS/IFRS
Ph m vi nghiên c u
+ Ph m vi v không gian:
Chu n m c KTVN và chu n m c k toán qu c t hi n hành, đang có
hi u l c và có liên quan đ n DN FDI
Các DN đ c nghiên c u là toàn b các DN FDI ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam là thành viên c a công ty đa qu c gia, l p BCTC theo chu n m c KTVN và IAS/IFRS
+ Ph m vi v th i gian:
Lu n án t p trung nghiên c u chu n m c KTVN đ c ban hành t
n m 2001 đ n nay, IAS/IFRS đ c ban hành và s a đ i t 2003 đ n nay Nghiên c u s d ng BCTC và thông tin đ c các DN cung c p t n m
Trang 55 2014-2017 c a các DN trong ph m vi kh o sát D li u đ c thu th p t
T ng c c Th ng kê, T ng c c thu , websites c a các DN FDI
+ Ph m vi v n i dung:
S khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và
qu c t đ c t p trung phân tích và đo l ng theo khía c nh: (i) khác bi t
v trình bày BCTC và (ii) khác bi t v các kho n m c trên BCTC
M c đ nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t đ c th c hi n thông qua phân tích đ nh tính,
đ nh l ng, s d ng phân tích h i quy t ng quan D a vào k t qu nghiên
c u này, tác gi đ a ra các khuy n ngh nh m gi m s khác bi t, t ng
c ng s hòa h p gi a chu n m c KTVN và qu c t v BCTC, góp ph n thúc đ y vi c thu hút v n đ u t FDI
5 óng góp m i c a đ tài
- V lý lu n: Lu n án đã t ng h p các lý lu n liên quan đ n BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t , s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t , các nhân t nh h ng đ n s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
- V th c ti n: S khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t bao g m s khác bi t trình bày BCTC và kho n m c trên BCTC Có 8 nhân t tác đ ng thu n chi u đ n s khác bi t này
- xu t các khuy n ngh c th v BCTC c a các DN FDI theo
chu n m c KTVN và qu c t
6 K t c u c a đ tài
Ch ng 1: T ng quan nghiên c u
Ch ng 2: C s lý lu n v BCTC doanh nghi p và các nhân t nh
h ng đ n s khác bi t v BCTC theo chu n m c k toán Vi t Nam và
Trang 66
M c đ hòa h p c a IAS/IFRS, m c đ h i t k toán
Các nghiên c u v m c đ hòa h p c a IAS/IFRS, m c đ h i t k toán đã đ a ra mô hình gi i thích khái ni m “hòa h p”, theo đó hai d ng hòa h p là “quy đ nh” (de jure) và “th c t ” (de facto) M t khác các nghiên
c u còn xác đ nh rõ các CMKT là các y u t quy t đ nh chính đ i v i giá tr
c a s li u k toán gi a các n c; đ c p đ n quá trình hòa h p k toán qu c
t Song các nghiên c u đ u đ c th c hi n trong giai đo n kinh t th gi i
ch a phát tri n m nh, m t khác các nghiên c u còn h n ch v ph ng pháp nghiên c u, m u nghiên c u nh
IASB s d ng thu t ng “h i t ” thay th cho thu t ng “hòa h p” trong m c tiêu ho t đ ng c a mình Các nghiên c u chuy n sang s d ng khái ni m h i t nh m gia t ng tính so sánh c a các chu n m c m t m c
ch t l ng cao, cho r ng hòa h p và h i t không đ i l p v i nhau, c hai thu t ng này ph n nh quá trình phát tri n c a CMKT nh ng m c đ khác nhau Bên c nh đó, các nghiên c u khác t p trung vào kh o sát tác
đ ng c a IAS/IFRS v đo l ng và khai báo thông tin, xem xét m i quan h
gi a quá trình đ i m i kinh t Vi t Nam và c i cách k toán Vi t Nam đ
nh n đ nh các k t qu đ t đ c c ng nh tr ng i c a quá trình hòa h p k toán (Nguyen & Tran, 2012, Nguyen & Richard, 2011) Pham và c ng s
(2011) đánh giá m c đ hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS, xem
xét m c đ h i t trên c s các quy đ nh (de jure) c a các chu n m c KTVN v i IAS/IFRS
S khác bi t v BCTC
Ta và c ng s (2018) đánh giá m c đ hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS v l p và trình bày BCTC h p nh t là th p và m c đ hòa h p này c ng gi m trong th i gian t i
Th c tr ng BCTC c a m t s n c và các gi i pháp nh m hoàn thi n BCTC
Các nghiên c u đã đ c p đ n vi c áp d ng IAS/IFRS đ i v i h
th ng BCTC t i các qu c gia, ch ra nh ng tác d ng mà vi c áp d ng IAS/IFRS mang l i Tuy nhiên, m t s nghiên c u cho r ng IAS/IFRS có
th không phù h p v i các n c đang phát tri n do có s khác bi t v v n hóa và môi tr ng kinh t v i các n c phát tri n, có th khó v n d ng vào các n c đang phát tri n, các DN các qu c gia khi áp d ng IAS/IFRS
Trang 77 khác Lyle (2008) đánh giá ch t l ng thông tin BCTC thông qua chu i cung ng BCTC Theo tác gi , chu i cung ng BCTC liên quan đ n nhi u
ng i, nhi u quy trình thông qua quá trình l p, xác nh n, ki m tra và s
d ng BCTC T t c chu i quá trình đ t đ c ch t l ng cao s t o ra BCTC
v th c hành k toán nói chung và l p và trình bày BCTC nói riêng c p
đ v mô (nhân t chính tr , pháp lu t, v n hoá và kinh t …) ho c c p đ
vi mô (nhân t thu c v các DN, các ngành công nghi p và v n hoá c a t
ch c) ho c liên quan đ n s khác bi t v thu c tính c a ng i k toán (kinh nghi m, trình đ h c v n, kh n ng và đ ng l c) Các nghiên c u đã phân tích nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a qu c gia v i IAS/IFRS Song các nghiên c u này còn h n ch v ph m vi nghiên c u,
m u nghiên c u; nghiên c u lý thuy t và nghiên c u th c nghi m đ trình bày, phân tích và t ng h p m t cách đ y đ các nhân t nh h ng đ n s khác bi t c p qu c gia v th c hành k toán nói chung và BCTC nói riêng Ngoài ra, ph n l n các nghiên c u này t p trung vào giai đo n ti n
h i t đã l i th i, b t ch p nh ng n l c g n đây v h i t c ng nh s phát tri n và c p nh t c a IAS/IFRS
1.2 T ng quan các nghiên c u trong n c
1.2.1 T ng quan nghiên c u v s khác bi t gi a chu n m c KTVN và qu c t
S hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS, m c đ h i t
c a k toán
S hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS, m c đ h i t c a
k toán và các gi i pháp hoàn thi n h th ng k toán, xây d ng CSKT, trong đó có liên quan đ n trình bày BCTC và các kho n m c trên BCTC
c ng đã đ c m t s tác gi nghiên c u: Tr n Th Giang Tân (1999), Adam
và Thùy Linh (2005), World Bank (2006), V H u c và Trình Qu c
Vi t (2008); oàn Xuân Tiên (2008) Bên c nh đó, các nghiên c u th c nghi m b c đ u đánh giá h th ng k toán Vi t Nam c ng nh m c đ h i
t c a các chu n m c KTVN: Ph m Hoài H ng (2010), Tr n Qu c Th nh (2013), Tr n H ng Vân (2014) Tuy nhiên, m u nghiên c u còn nh , m t khác có nghiên c u đ c th c hi n t i th i đi m chu n m c KTVN ch a có nhi u đ i m i, kinh t Vi t Nam ch a phát tri n m nh nh hi n nay
S khác bi t gi a chu n m c KTVN và qu c t
Trang 88
M t s công trình nghiên c u v s khác bi t gi a chu n m c KTVN
và qu c t trong đó bao g m các CSKT, s phát tri n c a k toán t i Vi t Nam trong đó bao g m các quy đ nh v trình bày BCTC, các kho n m c trên BCTC đã đ c nghiên c u: Lê M nh Hùng (2007), Tr ng Th Th y và Chúc Anh Tú (2008), Tr n Xuân Nam (2011), Tr n H i Long (2012), Tr n
M nh D ng và Nguy n Th Xuân H ng, (2015) Ngoài ra, các nghiên c u còn đ c p đ n nh h ng c a s khác bi t gi a chu n m c KTVN v i qu c
t đ n quy t đ nh đ u t , thu hút v n đ u t n c ngoài, h i nh p qu c t : Võ
Th Quý và Nguy n Th Liên H ng (2010), Hà Xuân Th ch, Nguy n Ng c
Hi p (2011), V M nh Chi n và Lê Nh Tuy n (2014) Các nghiên c u c ng
nh n m nh vi c nghiên c u, biên so n và ban hành các chu n m c KTVN
ti p theo g p r t nhi u khó kh n do có nhi u tranh lu n trái chi u v vi c th a
nh n áp d ng toàn b hay m t m c đ nào đó các IAS/IFRS, đ c bi t khía
c nh liên quan đ n FV c ng nh các công c tài chính trong th i gian g n đây th c s r t đáng đ c quan tâm: ng Ng c Hùng (2016) Theo Nguy n Công Ph ng (2017), nh ng khác bi t c b n c a h th ng k toán hi n hành
so v i h th ng k toán theo IFRS bao g m: M c tiêu c a h th ng k toán
Vi t Nam nh n m nh đ n y u t kinh t v mô c a thông tin k toán; cùng t n
t i chu n m c và ch đ k toán; duy trì nguyên t c giá g c cùng v i ng
d ng t ng ph n nguyên t c th n tr ng c ng là m t đ c thù c a h th ng k toán hi n hành; nh h ng ng tr c a thu đ i v i k toán c ng là m t truy n th ng c a th c t k toán Vi t Nam
Nh v y, k t qu các nghiên c u trên có nhi u đi m gi ng nhau: trình bày s khác bi t gi a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS trong đó bao
g m BCTC Song, các nghiên c u trên ch s d ng ph ng pháp nghiên
c u đ nh tính đ phân tích và ph m vi nghiên c u còn h n h p
i u ki n đ Vi t Nam áp d ng IAS/IFRS
Các nghiên c u cho r ng: vi c áp d ng IAS/IFRS không ph i là hoàn toàn d dàng đ i v i các DN các qu c gia: Lê Hoàng Phúc (2011);
Th Lan H ng (2013), Thái Bá Công (2014) Ph m Hoài H ng (2014)
kh ng đ nh: Môi tr ng Vi t Nam có nhi u y u t khó kh n h n là thu n
hi u qu công ty: Nguy n Th Ph ng H ng (2016), Ph m Qu c Thu n
Trang 99 (2016) Các nhân t tác đ ng đ n chu n m c KTVN nói chung, BCTC nói riêng: Nguyên nhân tr c ti p, nguyên nhân thu c v môi tr ng k toán; đ c
đi m n n kinh t Vi t Nam; DN s có tâm lý ng i khó: Lê M nh Hùng (2007),
Lê Hoàng Phúc (2011) 4 nhân t kinh t , chính tr , pháp lý, v n hóa đ u đ c các tác gi l p lu n là các nhân t tác đ ng đ n BCTC: V H u c (1999),
T ng Th Thanh Th y (2009), Tr nh Qu c Vi t (2009), Ph m Th Thanh Hà (2009), Tr n Qu c Th nh (2013), Lê Hoàng Phúc (2014)…
b ng ph ng pháp gián ti p, đó là: o l ng thông qua nh n th c, hi u bi t
c a ng i đ c h i v s khác bi t v trình bày BCTC, kho n m c trên BCTC, đo l ng s khác bi t thông qua ph ng v n, minh h a s khác bi t này b ng nghiên c u đi n hình (case study) S khác bi t v BCTC c a
DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t đ c xác đ nh thông qua thang
đo Likert 5 đi m: T 1 “không khác bi t” đ n 5 “r t khác bi t” và d a vào nhi u thu c tính trong bi n ph thu c (ii) Xây d ng mô hình nghiên c u
nh m phân tích, đo l ng, ki m đ nh nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t (iii)
xu t các khuy n ngh đ i v i BCTC c a các DN FDI theo chu n m c
KTVN và qu c t
CH NG 2: C S LÝ LU N V BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHI P VÀ CÁC NHÂN T NH H NG N S KHÁC BI T V BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO CHU N M C K
TOÁN VI T NAM VÀ QU C T 2.1 Gi i thi u v báo cáo tài chính
Gi i thi u v BCTC bao g m: Khái ni m, m c đích, vai trò, n i dung
c a BCTC
2.2 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán Vi t Nam
2.2.1 Quá trình phát tri n c a h th ng BCTC t i Vi t Nam
Quá trình phát tri n c a h th ng BCTC DN Vi t Nam bao g m các
giai đo n: Giai đo n tr c n m 1995, giai đo n t n m 1995 đ n nay
Trang 102.3 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán qu c t
2.3.1 Chu n m c k toán đ i v i báo cáo tài chính
Tính đ n th i đi m hi n t i, đã có 41 IAS đ c ban hành, s a đ i, b sung Trong đó, có nh ng chu n m c đã đ c thay th 17 IFRS tính đ n
th i đi m hi n t i đã đ c ban hành
CMKT đ i v i BCTC tr ng h p c a Hoa K , Pháp và EU, Trung
Qu c và m t s qu c gia ông Nam Á
2.3.2 BCTC c a doanh nghi p FDI theo chu n m c k toán qu c t
DN FDI ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam đang l p 2 b BCTC:
M t b tuân th chu n m c KTVN và m t b tuân theo IAS/IFRS ho c tuân theo chu n m c mà công ty m áp d ng B BCTC tuân th chu n
m c KTVN đ c b ph n k toán c a các DN FDI l p, còn b BCTC tuân theo IAS/IFRS ho c tuân theo chu n m c mà công ty m áp d ng do b
ph n k toán c a các DN FDI l p ho c do công ty ki m toán có uy tín l p trên c s ký h p đ ng v i công ty m
2.4 S khác bi t v báo cáo tài chính theo chu n m c k toán Vi t Nam và qu c t
S khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t bao g m khác bi t v trình bày BCTC và khác bi t v các kho n m c trên BCTC
(Deloitte, 2016)
2.5 Các nhân t nh h ng đ n s khác bi t gi a chu n m c k toán
Vi t Nam và qu c t v báo cáo tài chính
D a trên t ng h p các nghiên c u c trong và ngoài n c, tác gi
t ng h p thành các nhân t g m: (i) nhân t kinh t ; (ii) nhân t chính tr , (iii) nhân t pháp lý, (iv) nhân t v n hóa, (v) nhân t CMKT qu c t , (vi) nhân t đi u ki n t ch c th c hi n, (vii) nhân t k thu t nghi p v ; (viii) giáo d c, tính chuyên nghi p Các nhân t này nh h ng đ n IAS/IFRS, k toán t i các qu c gia nói chung trong đó có Vi t Nam BCTC là m t trong
nh ng s n ph m đ u ra c a k toán, vì v y, nó có nh h ng đ n BCTC
Trang 1111
2.6 C s lý thuy t liên quan đ n ch đ nghiên c u
Trong ph n này, nghiên c u trình bày b n lý thuy t, m i lý thuy t trình bày
n i dung và ng d ng c a lý thuy t vào đ tài nghiên c u
2.6 1 Lý thuy t ng u nhiên
2.6.2 Lý thuy t K toán và Ki m soát
2.6.3 Lý thuy t thông tin h u ích
ra quan đi m m i
Ph ng
v n th
Ph ng v n chính th c
Mô t
hi n t ng
Phân lo i, nhóm các hi n t ng
gi ng nhau
K t n i các hi n
t ng
Trang 1212
Quy trình nghiên c u đ nh l ng
3.2 T hu th p d li u
3.2.1 T hu th p d li u và n i dung kh o sát
Tác gi ti n hành xây d ng thang đo nháp Sau đó, tác gi ti n hành
ph ng v n đ hi u ch nh thang đo, r i xây d ng thang đo chính th c B ng
kh o sát đ c thi t k đ c g i t i các đ i t ng kh o sát Ph ng pháp thu th p d li u đ c thông qua cách phát tr c ti p, g i email và g i b ng câu h i online, thông qua công c Google Document…
N i dung kh o sát
- S khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và
qu c t
- Nhân t nh h ng đ n s khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t ;
Th ng kê mô t
Phân tích Cronbach’s Alpha Phân tích nhân
t EFA
H s t i nhân t Factor Loading
Ki m đ nh s khác
bi t (T Test, ANOVA)
H i quy tuy n tính đa bi n
Trang 13t và cách th c gi i quy t s khác bi t nh m t ng c ng s hòa h p gi a chu n
m c KTVN và qu c t v BCTC c a DN FDI Ph ng pháp ph ng v n đ c tác gi s d ng là ph ng v n tr c ti p, ph ng v n qua đi n tho i
3.2.4 i u tra ch n m u
Tác gi s d ng k t h p hai ph ng pháp ch n m u ph bi n hi n nay là ph ng pháp ch n m u m r ng d n và ph ng pháp ch n m u ph n
m c KTVN và qu c t
QT
Trang 1414
ch c ( KTC); giáo d c, tính chuyên nghi p (GD); chu n m c k toán qu c
t (QT); bi n ph thu c (KB): s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo
3.4.1 ánh giá v s khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t
ánh giá v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
4.1.1 Tình hình thu hút đ u t tr c ti p n c ngoài
Dòng v n đ u t n c ngoài vào Vi t Nam t ng t 1988 đ n 2016
4.1.2 Vai trò c a khu v c FDI
Vai trò c a khu v c FDI ngày càng l n, th hi n các n i dung sau: (i) đóng góp vào t ng tr ng kinh t ; (ii) t o vi c làm và c i thi n n ng su t
lao đ ng; (iii) thúc đ y đ u t ; (iv) đóng góp vào thu ngân sách nhà n c
4.1.4 Khái quát v doanh nghi p FDI
M t s đ c đi m v k t qu ch y u c a các DN FDI giai đo n
2000-2016 đ c T ng c c Th ng kê (2017) cung c p nh sau: DN FDI t ng