Đối tượng và mục đích nghiên cứu của XHH - Mặc dù còn có nhiều cách hiểu chưa hoàn toàn thống nhất nhưng nhìn chung các nhà xã hội học đều có một điểm khá đồng nhất về đối tựợng nghiên c
Trang 1NGÂN HÀNG ÔN THI MỚI HỌC PHẦN: XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG
I NHÓM CÂU HỎI 1:
1 Sự ra đời của Xã hội học cuối thế kỷ XIX
2 Đối tượng và mục đích nghiên cứu của Xã hội học
3 Các phương pháp nghiên cứu môn Xã hội học
4 Ưu, nhược điểm của phương pháp quan sát; phương pháp đàm thoại, phỏng vấn
5 Hành động xã hội và cơ sở xác định hành động xã hội
6 Các yếu tố quy định hành động xã hội
7 Cấu trúc của hành động xã hội Yếu tố nào quan trọng nhất
8 Phân loại hành động xã hội theo định hướng giá trị
9 Phân loại tương tác xã hội theo các dạng hoạt động chung
10 Quan hệ xã hội? Đặc trưng của quan hệ xã hội
11 Cơ cấu xã hội? Vì sao nói cơ cấu xã hội luôn biến đổi?
12 Các thành tố của một thiết chế xã hội
13 Thiết chế gia đình, kinh tế, giáo dục, tôn giáo (nội dung và phân tích ví dụ)
14 Phân tích các hình thức di động xã hội Lấy ví dụ
15 Các yếu tố ảnh hưởng đến di động xã hội Lấy ví dụ
16 Trình bày các yếu tố của môi trường xã hội hóa Tại sao nói gia đình là nhóm
xã hội đặc biệt đã xây dựng và bảo vệ hạnh phúc cho các thành viên
17 Xã hội hóa? Tại sao nói xã hội hóa đã tạo ra, củng cố và phát triển nhân cáchcủa con người?
18 Trình bày các yếu tố của môi trường xã hội hóa Gia đình đã ảnh hưởng đếnđời sống của bạn như thế nào trong giai đoạn là sinh viên đại học?
19 Thiết chế giáo dục Tại sao nói thiết chế giáo dục là cơ sở để xây dựng nềngiáo dục nhằm tạo ra chất lượng công dân tốt trong tương lai?
20 Thiết chế gia đình là gì? Tại sao nói thiết chế gia đình là cơ sở để xây dựngnền giáo dục nhằm tạo ra chất lượng công dân tốt trong tương lai?
Trang 221 Lấy ví dụ và phân tích trên cơ sở lý thuyết về bất bình đẳng xã hội, phân tầng
xã hội và thiết chế xã hội
22 Tại sao nói xã hội hóa đã biến con người từ sinh học thành con người xã hội?
23 Vai trò của thông tin đại chúng đối với quá trình xã hội hoá cá nhân
24 Biến đổi xã hội? Các điều kiện của biến đổi xã hội
25 Một số vấn đề biến đổi xã hội ở Việt Nam hiện nay
26 Các hướng nghiên cứu chính của xã hội học nông thôn Hướng nghiên cứunào là vấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay Vì sao?
27 Đặc trưng của lối sống nông thôn và các yếu tố tác động đến lối sống thônthôn ở Việt Nam hiện nay
28 Các hướng nghiên cứu chính của xã hội học đô thị Hướng nghiên cứu nào làvấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay Vì sao?
29 Đặc trưng của lối sống đô thị và các yếu tố tác động đến lối sống đô thị ởViệt Nam hiện nay
II NHÓM CÂU HỎI 2
1 Vận dụng lý thuyết về phân loại hành động xã hội theo động cơ, giải thích vàđưa ra quan điểm của mình về 1 tình huống trong thực tế
2 Vận dụng lý thuyết hành động xã hội hãy giải thích 1 tính huống trong thực tế
3 Bằng lý thuyết hành động xã hội và kết quả không chủ định, hãy bình luận vềtình huống trong thực tế Liên hệ với bản thân
4 Vận dụng lý thuyết tương tác xã hội để giải thích chất lượng thảo luận nhómđược quyết định bởi yếu tố nào?
5 Bằng lý thuyết về tương tác biểu trưng, hãy bình luận về 1 tình huống trongthực tế và rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân
6 Phân tích kết quả chủ định và không chủ định từ một hành động xã hội trongthực tế
7 Mối quan hệ giữa hành động xã hội, tương tác xã hội và quan hệ xã hội
8 Tương tác xã hội Lý thuyết tương tác biểu trưng và lý thuyết trao đổi xã hội
về tương tác xã hội
9 Các loại cơ cấu xã hội Vì sao cơ cấu xã hội giai cấp cho ta thấy rõ các xungđột cơ bản trong xã hội?
Trang 310 Bằng lý thuyết di động xã hội hãy giải thích 1 tình huống (hiện tượng) trongthực tế
11 Từ nhận thức về phân tầng xã hội và bất bình đẳng xã hội, hãy giải thích 1
hiện tượng trong thực tế và cho ý kiến đánh giá
12 Có quan điểm cho rằng bất bình đẳng xã hội tồn tại vĩnh viễn Quan điểm vềvấn đề này?
13 Vận dụng lý thuyết về di động xã hội để nhận xét, bình luận, đánh giá mộtquan điểm (hiện tượng, câu tục ngữ, ) nào đó
14 Có ý kiến cho rằng bất bình đẳng về giới ở Việt Nam không còn tồn tại vìphụ nữ Việt Nam hiện nay được học cao và đang nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong
xã hội Bằng lý thuyết về bất bình đẳng xã hội hãy đưa ra ý kiến
15 Có quan điểm cho rằng bất bình đẳng giới có phần không nhỏ từ phụ nữ.Bằng kiến thức về bất bình đẳng xã hội, đánh giá và lấy ví dụ thực tiễn chứng minh
16 Ùn tắc giao thông đô thị là tình trạng phổ biến ở Việt Nam, thể hiện quanđiểm của mình theo cách tiếp cận về lý thuyết hành động xã hội, tương tác xã hội vàthiết chế xã hội
17 Hiện nay, tình trạng phạm tội ở trẻ vị thành niên có xu hướng gia tăng Vận dụng
lý thuyết về môi trường xã hội hóa cá nhân, giải thích nguyên nhân của tình trạng trên
18 Hiện nay, mạng xã hội tác động lớn đến mối quan hệ của giới trẻ Sử dụng
kiến thức về cơ chế xã hội hóa để giải thích cho hiện tượng trên Quan điểm cá nhân?
19 Hiện nay có nhiều thanh niên có lối sống theo hướng “thực dụng” Bằng hiểubiết về biến đổi xã hội, hãy giải thích hiện tượng trên
20 Hiện nay, một bộ phận thanh niên Việt Nam có cách ăn mặc giống các diễnviên Hàn Quốc Sử dụng kiến thức về cơ chế xã hội hóa để giải thích cho hiện tượngtrên Quan điểm cá nhân
21 Có quan điểm cho rằng “học giỏi ắt làm giỏi” Bằng việc sử dụng kiến thức
về cơ chế xã hội hóa, thể hiện quan điểm của mình
22 A và B là hai anh em sinh đôi Lớn lên người thành đạt, người thì không Sửdụng kiến thức về quá trình xã hội hóa cá nhân để giải thích tình huống trên
23 Phân tích ý nghĩa của môi trường xã hội hóa và vai trò cá nhân trong quátrình xã hội hóa Lấy ví dụ thực tiễn để chứng minh
Trang 424 Ông cha ta có câu “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” Bằng lý thuyết về
xã hội hóa cá nhân, hãy cho ý kiến nhận xét quan điểm trên và liên hệ với bản thân
25 Ông cha ta thường nói “Tiên học lễ, hậu học văn” Từ nhận thức xã hội học
về quá trình hình thành nhân cách con người, cho ý kiến nhận xét
26 Thế hệ thanh niên trong xã hội hiện nay có những sở thích, lối sống, suynghĩ… khác hẳn với ông cha ta ngày xưa Bằng lý thuyết về xã hội hóa cá nhân, giảithích vấn đề này
27 Dưới góc độ xã hội học, hãy phân tích những biến đổi lớn về mặt kinh tế(chính trị, văn hoá, đối ngoại,…) ở Việt Nam hiện nay Cho ý kiến nhận xét
28 Hiện nay, khoa học công nghệ có ảnh hưởng lớn đến mối quan hệ giữa cácquốc gia, dân tộc Bằng lý thuyết về biến đổi xã hội, giải thích xu hướng trên
29 Hiện nay trong nhận thức và hành động của nhiều bạn trẻ về hôn nhân và giađình có nhiều thay đổi Bằng hiểu biết của mình về biến đổi xã hội, cho ý kiến đánh
giá
30 Internet hiện nay đang làm thay đổi nhiều mối quan hệ của giới trẻ Vận dụng
lý thuyết về tính kế hoạch và phi kế hoạch của sự biến đổi xã hội để đánh giá vấn đềtrên
31 Giao lưu văn hóa có xu hướng ngày càng mở rộng giữa các quốc gia và dântộc Bằng lý thuyết biến đổi xã hội, giải thích xu hướng trên
32 Hiện nay tình trạng ly hôn trong xã hội ngày càng tăng cao Bằng lý thuyết
về biến đổi xã hội, hãy lý giải tình trạng trên Nêu quan điểm của mình về vấn đề này
33 Ngày nay, phụ nữ Việt Nam ngày càng có vai trò cao trên các lĩnh vực Bằng
lý thuyết về biến đổi xã hội, hãy giải thích về xu hướng trên Nêu quan điểm của mình
về xu hướng đó
34 Các hướng nghiên cứu chính của xã hội học giáo dục Hướng nghiên cứu nào
là vấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay Vì sao?
35 Phân tích các thiết chế kinh tế - chính trị chủ yếu ở nông thôn Thiết chế nàođóng vai trò quan trọng nhất? Vì sao?
Trang 5MỤC LỤC
1 Sự ra đời của xã hội học vào cuối thế kỉ XIX 7
2 Đối tượng và mục đích nghiên cứu của XHH 7
3 Các phương pháp NC môn XHH 7
4 Ưu, nhược điểm của pp quan sát, pp đàm thoại, phỏng vấn 8
5 Hành động xã hội và cơ sở xác định hành động xã hội 9
6.Các yế tố quy định HĐXH 10
7 Cấu trúc của hành động xã hội Yếu tố nào quan trọng nhất ? 11
8.Phân loại hành động xã hội theo định hướng giá trị 12
9 Phân loại tương tác xã hội theo các dạng hoạt động chung 13
10 Quan hệ xã hội? Đặc trưng của quan hệ xã hội 13
11 Cơ cấu xã hội Vì sao nói cơ cấu xã hội luôn biến đổi? 14
12 Các thành tố của một thiết chế xã hội 15
13.Thiết chế gia đình, kinh tế, giáo dục, tôn giáo (nội dung và phân tích ví dụ) 15
14 Phân tích các hình thức di động xã hội Lấy ví dụ 16
15 Các yếu tố ảnh hưởng đến di động xã hội Lấy ví dụ 18
16 Trình bày các yếu tố của môi trường xã hội hóa Tại sao nói gia đình là nhóm xã hội đặc biệt đã xây dựng và bảo vệ hạnh phúc cho các thành viên 19
17 Xã hội hóa? Tại sao nói xã hội hóa đã tạo ra, củng cố và phát triển nhân cách của con người? 23
18 Trình bày các yếu tố của môi trường xã hội hóa Gia đìnhđã ảnh hưởng đến đời sống của bạn như thế nào trong giai đoạn là sinh viên đại học? 24
19 Thiết chế giáo dục.Tại sao nói thiết chế giáo dục là cơ sở để xây dựng nền giáo dục nhằm tạo ra chất lượng công dân tốt trong tương lai? 27
20 Thiết chế gia đình là gì? Tại sao nói thiết chế gia đìnhlà cơ sở để xây dựng nền giáo dục nhằm tạo ra chất lượng công dân tốt trong tương lai? 28
21.Lấy ví dụ và phân tích trên cơ sở lý thuyết về bất bình đẳng xã hội, phân tầng xã hội và thiết chễax hội ? 28
22 Tại sao nói xã hội hóa đã biến con người sinh học thành con người xã hội? 29
23 Vai trò của thông tin đại chúng đối với xã hội hóa cá nhân 30
Trang 624, Biến đổi xã hội , các điều kiện biến đổi xã hội 31 25,Một số vấn đề biến đổi xã hội Việt Nam hiện nay: 31
26, Các hướng nghiên cứu chính của xã hội nông thôn Hướng nghiên cứu nào được quan tâm Tại sao ? 31 27: Đặc trưng của lối sống nông thôn và các yếu tố tác động đến lối sống nông thôn ở Việt Nam hiện nay ? 32
28 Các hướng nghiên cứu chính của XHH đô thị ? Hướng nghiên cứu nào là vấn
đề được quan tâm nhất hiện nay Vì sao ? 32 29.Đặc trưng của lối sống đô thị và các yếu tố tác động đến lối sống đô thị ở VN hiện nay ? 34
Trang 7Nhóm câu hỏi 1
1 Sự ra đời của xã hội học vào cuối thế kỉ XIX
- Xã hội học là môn khoa học xã hội còn rất non trẻ, mặc dù vậy nó cũng có một lịch
sử phát triển riêng biệt Trước thế kỷ 19, xã hội học chưa tồn tại như một môn khoahọc độc lập mà bị hòa tan vào trong các khoa học khác như nhân chủng học, dân tộchọc, nhân học, tâm lý học, tâm lý học xã hội và đặc biệt là triết học - môn khoa họccủa mọi khoa học
- Xã hội học xuất hiện ở châu Âu thế kỷ XIX với tư cách là một tất yếu lịch sử xã hội.
Tính tất yếu đó thể hiện ở nhu cầu và sự phát triển chín muồi các điều kiện và tiền đềbiến đổi và nhận thức đời sống xã hội Các biến động to lớn trong đời sống kinh tế,chính trị và xã hội châu Âu vào thế kỷ XVIII và nhất là thế kỷ XIX đã đặt ra nhữngnhu cầu thực tiễn mới đối với nhận thức xã hội.Đáp ứng các nhu cầu đó, trên cơ sở tiếpthu và vận dụng sang tạo các thành tựu của khoa học đương thời, XHH với đốitượng,phạm vi nghiên cứu xác định đã ngày càng trở thành 1 khoa học độc lập và pháttriển
- Ngày nay, XHH đc đáp ứng vào all các mặt của đời sống xã hội, đóng góp tích cựcvào sự phát triển của XH nói chung Với “ cách tiếp cận XH đa diện”, XHH có giá trịcao về lí luận và vai trò thực tiễn trong đời sống XH
2 Đối tượng và mục đích nghiên cứu của XHH
- Mặc dù còn có nhiều cách hiểu chưa hoàn toàn thống nhất nhưng nhìn chung các nhà
xã hội học đều có một điểm khá đồng nhất về đối tựợng nghiên cứu của XHH đó là
quy luật và tính quy luật hay xu hướng của sự phát sinh , biến dổi và phát triển mqhgiữa con người và xã hội; nhấn mạnh quan hệ giữa con người và xã hội đc biểu hiệnqua hành vi xã hội, hành động xã hội, tương tác xã hội của con người và bị chế ướcbởi các cấu trúc xh, thiết chế xh
- Mục đích nghiên cứu XHH là tìm ra các quy luật và xu hướng của sự phát sinh,
phát triển và biến đổi của các quan hệ XH, tương tác giữa các chủ thể XH cùng cáchình thái biểu hiện của chúng
3 Các phương pháp NC môn XHH
Trang 8- Phân tích dữ liệu : Xem xét các tài liệu có sẵn trong kho thông tin lưu trữ và các
nguồn khác để NC vấn đề cần thiết, không phải làm các cuộc phỏng vấn, điều tra
- Các pp thu thập, xử lý thông tin : Đây là nhóm các pp cụ thể nhằm thu thập, tập
hợp và xử lý thông tin ban đầu, tư liệu sơ cấp Nhóm các pp này thường gồm: pp quansát, pp đàm thoại, phỏng vấn, pp khảo sát XH,
- Phương pháp thực nghiệm, kiểm chứng thực tế : Thực nghiệm XH là đưa các vấn
đề XH đã đc xem xét, nghiên cứu về lý thuyết ra thực tiễn để xác minh xem trong cácgiả thuyết, lý thuyết cái nào đúng, cái nào sai với thực tế Xh,bổ sung thêm chi tiết, các
xu hướng, các tình huống chưa đc dự kiến, từ đó có thể hoàn chỉnh các biện phápchính sách XH
4 Ưu, nhược điểm của pp quan sát, pp đàm thoại, phỏng vấn
* Phương pháp quan sát
- Ưu điểm : Điểm mạnh nhất của phương pháp quan sát là đạt được ấn tượng trực tiếp
và sự thể hiện của cá nhân được quan sát, trên cơ sở ấn tượng mà điều tra viên ghi chép lại thông tin
– Nhược điểm : Chỉ sử dụng cho các nghiên cứu với đối tượng chỉ xảy ra trong hiện
tại (quá khứ và tương lai không quan sát được) Tính bao trùm của quan sát bị hạn chế,bởi vì người quan sát không thể quan sát mẫu lớn được Đôi khi bị ảnh hưởng tính chủ quan của người quan sát
Do ưu và nhược điểm của phương pháp quan sát mà phương pháp này thường sử dụngcho nghiên cứu đại diện, nghiên cứu thử, hay nghiên cứu để làm chính xác các môhình lý thuyết, kiểm tra, đánh giá kết quả nghiên cứu
Trang 9* Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn
- Ưu điểm :
+ Nếu đàm thoại tốt,có thể làm cho việc nghiên cứu đạt kết quả
+ Phương pháp phỏng vấn có hiệu quả thông tin cao, tránh lan man vì có bảng hỏi+ Tiết kiệm time, có thể làm việc với nhiều đối tượng
+ Nắm được hành vi, thái độ của đối tượng
-Nhược điểm :
+ Đối tượng có thể chọn cách trả lời chung chung, dung hòa,có thể trả lời thiếu trungthực Vì vậy, trước khi hỏi phải làm công tác tư tưởng và trong bảng hỏi nên xen kẽcác câu hỏi ktra
+ Đàm thoại tốn người, tốn công nên chỉ thực hiện đc ở phạm vi hẹp
+ Hạn chế về mặt time và không có tính đại diện nếu phỏng vấn qua điện thoại
5 Hành động xã hội và cơ sở xác định hành động xã hội
- Hành động xã hội là hành vi mà chủ thể gắn cho nó một ý nghĩa chủ quan nhất định,
hướng đến người khác, có tính đến cách thức hành động.Ví dụ, một người sản xuất ra
sp để bán ra tiền hay mua sp của ng này bán cho ng khác để thu lãi là hành động Xh.( + là hành vi của chủ thế XH
+ có ý thức, động cơ
+ hướng đến người khác
+ không dựa vào kết quả, hậu quả )
-Cơ sở xác định hành động xã hội thông qua dấu hiệu xã hội của nó Hành động xã
hội đc hình thành từ các hành động, giao tiếp của chủ thể nhưng không phải tất cả cáchành động và giao tiếp của chủ thể trong một time nhất định đều là hành động xãhội.Nói cách khác, trong cs hàng ngày, mỗi chủ thể thường có vô số hành động, giao
tiếp nhưng không phải all các hành động, giao tiếp đã xra đều là hđộng xã hội Ví dụ,
do mải mê chơi bóng đá mà 2 cầu thủ va chạm vào nhau rất mạnh, sự va chạm nàykhông đc coi là hành động xã hội Nhưng nếu có cầu thủ cố tình va chạm với cầu thủ
Trang 10khác vì 1 lí do nào đó thì đó là hành động xã hội Theo định nghĩa của Weber về hànhđộng xã hội cho thấy hành động xã hội là những hành động phải hướng về ng khác,vìcon ng, do đó những hành động chỉ hướng về sự vật mà không tính đến các hành vicủa ng khác thì không đc coi là hành động xã hội Ví dụ hành động khai thác rừng mộtcách tùy tiện chỉ vì lợi ích cá nhân trước mắt, bất chấp pháp luật và lợi ích cộng đồngthì không phải là hành động xã hội Mọi hành động không tính đến sự tồn tại vànhững phản ứng từ những ng khác thì không phải là hành động Xh.
6.Các yế tố quy định HĐXH
- Yếu tố tự nhiên : Đặc điểm tâm – sinh lý, sinh học của mỗi con người cụ thể, nó có
thể có liên quan đến hành vi nhất định nào đó của mỗi con người Các nhà khoa họccho rằng yếu tố sinh học quy định hành vi con người
- Quá trình xã hội hóa và cơ cấu xã hội :
+ Quá trình xã hội hóa đối với con ngừơi lúc trẻ thơ, cũng như cả đời có ảnh hưởngđến HĐXH của họ
+ Cơ cấu XH quy định HĐXH: Cá nhân có xu hướng hoàn thiện phù hợp vị thế củamình trong XH
-Sự trao đổi Xh : Trao đổi Xh càng sống động thì HĐXH càng đa dạng và phong
phú.Các chủ thể luôn tìm cách đạt được lới ích cao nhất chi phí nhỏ nhất khi hànhđộng.Nếu như trong quá khứ hành động đó đc lợi, được thưởng thì họ sẽ hành động vàngược lại thì không
- Sự tuân theo : Hành động của mỗi chủ thể chịu ảnh hưởng của số đông.Hiện tượng
này đc gọi là tâm lý đám đông, có thể đc hiểu là những suy nghĩ hoặc hành vi của conngừoi thường xuyên chịu ảnh hưởng của những ng khác, ngta thường chạy theo nhữngcái mà số đông cho là hay, đúng và sáng suốt nhưng bản thân lại không suy nghĩ về ýnghĩa của sự việc.Tuân theo đám đông là xu hướng, là nhân tố ảnh hưởng đến HĐXHnhưng đòi hỏi chủ thể phải sàng lọc, chủ động khi tiếp thu tinh hoa của đám đông
- Phản ứng với xung quanh : Trong khi tiến hành HĐXH,chủ thể luôn muốn xã hội
hóa hành động của mình tức là luôn muốn mọi người biết hành động của mình Thêmvào đó, nhiều lúc khi hành động các cá nhân chủ động hài hòa với mọi người Vì thế,
Trang 11chủ thể luôn cân nhắc môi trường, hoàn cảnh để hành động một cách phù hợp cho dùbản thân mình không mong muốn
Tóm lại, có nhiều yếu tố quy định HĐXH theo những khía cạnh, mức độ khác nhau Khi xem xét các yếu tố trên có những nhân tố hợp lý, nhưng không toàn diện Bởi vậy
để đúng, đầy đủ về HĐXH , chúng ta cần phải nhìn nhận đầy đủ các yếu tố trên.
7 Cấu trúc của hành động xã hội Yếu tố nào quan trọng nhất ?
- Nhu cầu, động cơ : là các yếu tố nằm bên trong chủ thể, không lộ ra ngoài như hành
vi nhưng con người nhận thức đc yếu tố này, là khởi điểm của HĐXH Weber cho làđộng cơ thúc đẩy hành động Động cơ là thành tố đầu tiên trong cấu trúc của HĐXH
và là nguyên nhân của HĐXH Nếu không có nhu cầu hay động cơ thì sẽ không cóhành động
-Chủ thể hành động : Đc hiểu có thể là cá nhân, tổ chức,nhóm XH, cộng đồng XH,
toàn thể XH Đây là chủ nhân của HĐXH, yếu tố trung tâm, quyết định HĐXH
- Hoàn cảnh( môi trường) của hành động : Đc hiểu là hững điều kiện về time,không
gian vật chất và tinh thần, bối cảnh Xh của hành động Môi trường tác động rất rõ đếnhành động, khiến nhiều nhà XHH gọi đó là sự kiềm chế thựuc tế
- Công cụ, phương tiện : Đc hiểu là những yếu tố vật chất hay tinh thần mà chủ thể
lựa chọn để thực hiện hành động của mình,là những yếu tố chủ thể hành động để thựchiện hành động và bị chi phối, quyết định bởi chủ thể hành động song có ý nghĩa đặcbiệt quan trọng đến kết quả hành động, nhất là trong điều kiện bùng nổ khoa học côngnghệ ngày nay và theo quan điểm “kỹ trị”
-Mục đích đạt được : là kết quả đạt đc sau hành động, thỏa mãn nhu cầu của HĐXH
Tóm lại, HĐXH bao gồm nhiều thành tố, giữa các thành tố trong cấu trúc hành động
có mối liên quan hữu cơ với nhau Yếu tố quan trọng nhất là chủ thể hành động.Vì vậy, hành động có đạt đc kết quả như mong muốn hay không phụ thuộc rất lớn vào chủ thể hành động.
Trang 128.Phân loại hành động xã hội theo định hướng giá trị
Nhà XHH Mỹ T.Parsons khi nghiên cứu hành động xã hội đã nêu 5 dạng định hướng
giá trị của nó :
- Toàn thể - bộ phận : dạng hành động này thể hiện khi chủ thể lựa chọn yếu tố môi
trường cụ thể, đặc thù hay lựa chọn quy định chuẩn mực Ví dụ, 1 người nghiện thuốc
lá có thể không hút thuốc trong phòng có quy định không hút thuốc lá, nhưng khi cóngười hút thuốc lá, anh ta có thể không hút vì theo quy định và cũng có thể hút theongười xung quanh
- Đạt tới - có sẵn : dạng hành động này biểu hiện ở chỗ các chủ thể hành động có định
hướng, tức là có tính đến đặc điểm môi trường xung quanh hoặc bản thân mình Ví dụ,một người bắt tay, chào hỏi một người nào đó là đối tác làm ăn với anh ta
- Cảm xúc - trung lập : dạng hành động này thể hiện ở sự định hướng để thỏa mãn
nhu cầu trước mắt hoặc lâu dài nhưng quan trọng Đây là loại hành động mà chủ thể cóthể bị tác động hay chi phối bởi yếu tố bên ngoài hoặc theo lập trường của chủ thể Ví
dụ, 1 sinh viên đang ôn bài chuẩn bị cho kì thi, có bạn đến rủ đi thăm bạn khác vừa bịốm,sinh viên đang ôn thi phải lựa chọn đi thăm bạn hay tiếp tục ôn bài
- Đặc thù - phân tán : dạng hành động theo cặp khả năng này biểu hiện ở chỗ chủ thể
có thể định hướng hành động của mình theo môi trường xung quanh hay định hướnghành động phụ thuộc đặc điểm riêng của cá nhân mình Ví dụ, vào một ngày bìnhthường, một sinh viên có thể mặc áo đồng phục giống mọi người trong lớp dù lớpkhông bắt buộc, hoặc sinh viên đó có thể không mặc đồng phục vì sau buổi học người
đó có hẹn gặp bạn bè của mình
- Định hướng cá nhân - định hướng nhóm :Dạng hành động này thể hiện ở chỗ chủ
thể thực hiện hành động vì lợi ích cá nhân hay có tính đến lợi ích của nhóm Ví dụ,một sinh viên chủ động nỗ lực, tích cực trong thảo luận học vì sẽ tốt cho bản thânmình nhưng cũng có thể bạn đó muốn đóng góp để làm cho tập thể nhóm, lớp tốt hơn
Trang 139 Phân loại tương tác xã hội theo các dạng hoạt động chung.
Theo nhà xã hội học Umanski ( người Nga ) có 3 dạng tương tác dựa trên cơ sở hoạt
động chung, như sau :
- Hoạt động cá nhân – cùng nhau : dạng hoạt động này thể hện ở chỗ mỗi các nhân
cùng làm chung trong tập thể nhưng có tính độc lập nhất định, sao cho công việc củangười này không ảnh hưởng nhiều đến tiến độ công việc của người khác Ví dụ, nhiềungười trong cùng đơn vị cùng thực hiện công việc, nhưng công việc đó không có tínhdây chuyền Những hoạt động này chủ yếu được thực hiện trong cùng không gian,time hay có đặc tính chuyên môn giống nhau
- Hoạt động tiếp nối - cùng nhau : Là loại hoạt động có tính dây chuyền, hoạt động
của người này có ảnh hưởng nhiều đến hoạt động của ngừơi khác Hoạt động này diễn
ra khi có dự phân công nhất định nào đó của nhiều người Ví dụ, trong một dâychuyền sản xuất công nghiệp, sản phẩm được hoàn thành sau khi trải qua một chuỗicác công đoạn hay các bước sản xuất khác nhau, do vậy mọi người đều có sự liên hệnối tiếp cùng nhau
- Hoạt động tương hỗ - cùng nhau : là dạng hoạt động của nhiều cá nhân cùng tương
tác với nhiều người để giành thắng lựoi chung Ví dụ, trong trận đá bóng, các cầu thủphải cùng tương tác với nhiều người cùng một lúc nhằm giành thắng lợi cho cả đội
10 Quan hệ xã hội? Đặc trưng của quan hệ xã hội
- Quan hệ xã hội là quan hệ bền vững, ổn định của các chủ thể hành động, các
quan hệ này được hình thành trên những tương tác xã hội ổn định, lặp lại
- Đặc trưng của quan hệ xã hội
+ Có tính ổn định, bền vững tương đối: Một khi tương tác xã hội đã chuyểnhóa thành quan hệ xã hội thì quan hệ xã hội sẽ có đặc trưng là ít thay đổi, tươngđối bền vững mặc dù thời gian và một số điều kiện khác có những đổi thay nhấtđịnh
+ Có tính chuẩn mực, khuôn mẫu: Quan hệ xã hội hình thành từ tương tác xãhội chịu tác động của các chuẩn mực, giá trị và được định hình thành khuôn
Trang 14mẫu Tính khuôn mẫu của quan hệ xã hội biểu hiện ở chỗ tương tác xã hội vậnđộng theo những nguyên tắc, giá trị nhất định.
+ Có tính duy lý và hợp lý nhất định: Quan hệ xã hội có nguồn gốc từ nhiềulĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội (hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa,
xã hội, an ninh…) nên phần nào đó sẽ mang tính duy lý Mặt khác, con người làmột thực thể xã hội có suy nghĩ, có lý trí nên phải luôn suy tính để thỏa mãntính hợp lý trong các quan hệ xã hội Tuy nhiên, tính hợp lý dường như chỉ ởmức tương đối, vì trong quan hệ xã hội các chủ thể có hạn chế về thu nhậpthông tin, mặt khác còn bị nhu cầu, tình cảm chi phối
11 Cơ cấu xã hội Vì sao nói cơ cấu xã hội luôn biến đổi?
- Cơ cấu xã hội: là mô hình của các mối liên hệ giữa các thành phần cơ bản
trong một hệ thống xã hội Những thành phần này tạo nên bộ khung cho tất cảcác xã hội loài người, mặc dầu tính chất của các thành phần và các mối quan hệgiữa chúng biến đổi từ xã hội khác Những thành phần quan trọng nhất của cơcấu xã hội là vị trí, vai trò, nhóm và các thiết chế
- Vì sao nói cơ cấu xã hội luôn biến đổi: Cơ cấu xã hội của một xã hội không
giống nhau giữa các thời kỳ lịch sử với những điều kiện và hoàn cảnh khácnhau Và cơ cấu xã hội của một xã hội này cũng không giống với cơ cấu xã hộicủa một xã hội khác trong cùng thời kỳ lịch sử Nó phụ thuộc vào trình độ pháttriển kinh tế xã hội của từng xã hội trong từng giai đoạn , phụ thuộc vào yếu tốđịa lý, tôn giáo, văn hóa… Với những xã hội có trình độ phát triển kinh tế xãhội thấp, cơ cấu xã hội đơn giản hơn nhiều so với những xã hội có trình độ pháttriển kinh tế xã hội cao Mức độ phức tạp hay đơn giản trong cơ cấu xã hội dotính chất của các nhân tố cấu thành cũng như mối liên hệ, cấu trúc của các nhân
tố đó quy định Cơ cấu xã hội luôn luôn vận động và có sự thay đổi theo sự pháttriển nhân loại ( Nguyên nhân là các nhân tố cấu thành nên cơ cấu xã hội khôngngừng vận động và biến đổi về quy mô, tính chất, vị trí, vai trò thậm chí cónhững nhân tố cũ sẽ bị mất đi, có những nhân tố mới hình thành qua thời gian)
Trang 1512 Các thành tố của một thiết chế xã hội.
Các thành tố chung nhất của thiết chế xã hội:
+ Các biểu tượng văn hóa: Biểu tượng văn hóa là các dấu hiệu để giúp ta gọi nhớ lại
diện mạo của thiết chế Các biểu tượng đó có thể là vật chất hay phi vật chất Ví dụ :Quốc kỳ, quốc ca, ngôi sao vàng…
+ Mã hóa hành vi: Là sự chỉ đạo tư cách đạo đức của các cá nhân thích hợp với vai
trò Với sự tham gia của mã hóa hành vi, các cá nhân sẽ ít bị chệch hướng khỏi thiếtchế
13.Thiết chế gia đình, kinh tế, giáo dục, tôn giáo (nội dung và phân tích ví dụ) -Thiết chế gia đình:
+ Nội dung: Là hệ thống quy định ổn định và tiêu chuẩn hóa quan hệ tính giao nam nữ
để duy trì nòi giống của con người
+ Vd: Thiết chế gia đình hiện nay là chế độ một vợ một chồng sống với con cái tronggia đình + Phân tích: Nằm trong thiết chế này là các thiết chế phụ thuộc như: hôn nhân, nuôidưỡng con cái, quan hệ họ hàng… Các chức năng chuyên biệt của thiết chế gia đìnhgồm có: Điều chỉnh hành vi tình dục và giới; duy trì sự tái sinh sản các thành viêntrong gia đình từ thế hệ này sang thế hệ khác; chăm sóc, bảo vệ trẻ em và người già; xãhội hóa trẻ em; gắn vai trò và thiết lập vị thế đã được thừa kế từ gia đình; đảm bảocung cấp kinh tế gia đình
-Thiết chế giáo dục :
+ Nội dung: Là quá trình xã hội hóa phát triển một cách không chính thức ngay tronggia đình và trong môi trường văn hóa chung và một cách chính thức trong tổ chức giáodục phức tạp của xã hội
+ Ví dụ: Trong xã hội phong kiến chế, hệ thống đào tạo và chế độ thi cử rất khắt khe
Trang 16+ Phân tích: Cá nhân phải trải qua quá trình học tập, tu dưỡng đạo đức lâu dài, lấy nộidung tư tưởng Nho giáo làm trọng tâm: “tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”, muốnlàm quan thì phải đỗ các kì thi hương, thi hội, thi đình…Nhưng ở xã hội Việt Namhiện nay, tất cả những trẻ em đều có quền được học tập, xã hội đào tạo và giúp cá nhânhoàn thiện những giá trị: “chân, thiện, mỹ”, lấy mục tiêu giáo dục là hoàn thiện “đức,trí, thể, mỹ,” cho mỗi cá nhân Về bản chất là không khác nhau trong bối cảnh lịch sửnhưng những thiết chế giáo dục này đã dần biến đổi cho phù hợp với sự phát triển của
xã hội hiện đại
-Thiết chế kinh tế
+ Nội dung: Là thiết chế mà nhờ đó xã hội được cung cấp đầy đủ về vật chất và dịch
vụ Nó bao gồm chủ yếu sự sản xuất, phân phối và trao đổi sản phẩm
+ Ví dụ và phân tích đọc trang 93 lấy rồi phân tích
-Thiết chế tôn giáo
+ Nội dung: Là thiết chế xã hội gần như tự động phát sinh ra từ đời sống tâm linh củacác cá nhân và cộng đồng xã hội Thiết chế tôn giáo nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linhcủa các thành viên trong xã hội, thúc đấy sự hòa đồng và cố kết xã hội, tạo thêm cácyếu tố văn hóa dân tộc Các thiết chế phụ thuộc như tụng kinh niệm phật, cầu nguyện,các nghi thức hành lễ…
+ Ví dụ và phân tích ví dụ tự lấy
14 Phân tích các hình thức di động xã hội Lấy ví dụ.
• Phân tích các hình thức di động xã hội
-Di động xã hội theo chiều dọc
+ Là di chuyển địa vị trong nấc thang địa vị xã hội, di chuyển từ nấc thang địa vĩ xãhội này sang địa vĩ xã hội khác
+ Hình thức di động này chỉ sự vận động của mỗi cá nhân trong xã hội giữa các nhóm
xã hội, giai cấp xã hội tới vị trí, địa vị có giá trị cao hơn hoặc thấp hơn
Trang 17+ Biểu hiện của hình thức di động xã hội này là sự thăng tiến, đề bạt, miễn nhiệm.
Ví dụ : một người được thăng chức từ phó phòng lên trưởng phòng
-Di động xã hội theo chiều ngang
+ Hình thức di động trong cùng một mặt bằng, cùng một nấc thang xã hội
+ Hình thức di động này chỉ sự dịch chuyển vị thế xã hội của một người hay một nhómngười trong cùng một tầng lớp hay cùng một bậc thang trong cơ cấu xã hội
+ Di động xã hội theo chiều ngang chủ yếu làm thay đổi vai trò nhiệm vụ mà khôngthay đổi về vị trí cao – thấp vì đó là sự thay đổi trên cùng một tầng lớp xã hội
Ví dụ : 1 học sinh chuyển từ lớp này sang lớp khác, từ trường này sang trường khác,
-Di động liên thế hệ
+ Là hình thức di động xã hội trong đó có sự dịch chuyển vị trí giữa các thế hê, sự thayđổi địa vị xã hội của thế hệ này so với thế hệ khác
+ Di động liên thế hệ theo ba xu hướng: đi lên, đi xuống hoặc ngang bằng
Ví dụ : bố là nông dân, con là bác sĩ
-Di động nội thế hệ
+ Là di động vị thế trong cùng thế hệ
+ Hình thức di động này so sánh về mức độ thực hiện sự dịch chuyển vị trí của những
cá nhân trong cùng thế hệ với nhau
+ Những quá trình di động này, về cơ bản là xét trong xã hội có giai cấp (xã hội hiệnđại) và những sự di động đó nhìn chung là do sự nỗ lực của các cá nhân, nhóm trong
xã hội giành được chứ không gắn với việc định sẵn vai trò mà có
Ví dụ : anh làm bác sĩ, em làm kỹ sư