Hiến pháp 1992 là văn bản duy nhất quy định tổ chức quyền lực nhà nước, là hình thức pháp lý thể hiện một cách tập trung hệ tư tưởng của giai cấp lãnh đạo, ở từng giai đoạn phát triển, hiến pháp 1992 là văn bản, là phương tiện pháp lý thể hiện tư tưởng của Đảng cộng sản dưới hình thức những quy phạm pháp luật. Nhằm giúp các bạn hiểu hơn về vấn đề này, mời các bạn cùng tham khảo nội dung đề tài Hiến pháp 1992 - Đạo luật cơ bản của nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trang 1L I Ờ NÓI Đ U Ầ
Lịch s c a m t dân t c là l ch s c a nh ng cu c đ u tranh b n ử ủ ộ ộ ị ử ủ ữ ộ ấ ề
b và gian kh , là thành qu l ng k t t máu x ng và n c m t c a nhân ỉ ổ ả ắ ế ừ ươ ướ ắ ủ dân đ ng bào. Ti n trình l ch s loài ng i đã tr i qua và ghi nh n nh ng ồ ế ị ử ườ ả ậ ữ đau th ng m t mát vươ ấ à c nh ng chi n th ng v vang. T t c là đ giành ả ữ ế ắ ẻ ấ ả ể
đ c đ c l p, ch quy n, t do, dân ch M t trong nh ng nhi m v c p ượ ộ ậ ủ ề ự ủ ộ ữ ệ ụ ấ bách đ t ra chính là c n xây d ng hi n pháp. B i v y, hi n pháp ra đ i ặ ầ ự ế ở ậ ế ờ
nh m t l t t y u, đ m nh n s m nh l ch s , là m t th công cư ộ ẽ ấ ế ả ậ ứ ệ ị ử ộ ứ ụ h u ữ
hi u nh t đ kh ng đ nh v i th gi i các quy n dân t c c b n mà con ệ ấ ể ẳ ị ớ ế ớ ề ộ ơ ả
ng i x ng đáng đ c h ng. Và nh Latxan, m t h c gi n i ti ng v ườ ứ ượ ưở ư ộ ọ ả ổ ế ề
lu t Hi n pháp đã ậ ế nói: “Hi n pháp ph i tr thành không ch là m t đ o ế ả ở ỉ ộ ạ
lu t mà ph i h n m t đ o lu t. Hi n pháp khôậ ả ơ ộ ạ ậ ế ng ph i là đ o lu t thông ả ạ ậ
th ng, hi n pháp là đ o lu t c b n c a nhà n c”.ườ ế ạ ậ ơ ả ủ ướ
L ch s l p hi n Vi t Nam tr i qua b n b n hi n pháp: Hi n ị ử ậ ế ệ ả ố ả ế ế pháp năm 1946, hi n pháp năm 1959, hi n pháp năm 1980 và hi n pháp ế ế ế năm 1992 (s a đ i, b sung 2001). Hiử ổ ổ ến pháp 1946 là s khai m cho ự ở
vi c xây d ng nh ng đi u lu t c b n, đ c phát tri n qua các b n hi n ệ ự ữ ề ậ ơ ả ượ ể ả ế pháp 1959, 1980 và đ c bi t đ n hi n pháp 1992 đ c hoàn thi n t i m c ặ ệ ế ế ượ ệ ớ ứ
t i u. B i nhố ư ở ững lý do trên nên v i bài t p nhóm tháng 1, nhóm 6B2 ớ ậ quy t đ nh tìm hi u v đ tài: “ế ị ể ề ề Hi n pháp 1992 ế – Đ o lu t c b n c a ạ ậ ơ ả ủ
nhà n c c ng hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam ướ ộ ộ ủ ệ ”.
Trong quá trình tìm hi u, do ki n th c còn h n ch nên không tránh ể ế ứ ạ ế
kh i nh ng sai sót, rỏ ữ ất mong th y cô góp ý đ đ tài thêm đ y đ và sâu ầ ể ề ầ ủ
Trang 2s c. Chúng em xin chân thành c m n!ắ ả ơ
I Hoàn c nh ra đ i c a Hi n pháp năm 1992.ả ờ ủ ế
Sau m t th i gian phát huy hi u l c, nhi u quy đ nh c a Hi nộ ờ ệ ự ề ị ủ ế pháp 1980 t ra không phù h p v i đi u ki n kinh t , xã h i c a đ tỏ ợ ớ ề ệ ế ộ ủ ấ
nước. Tình hình th c ti n c a đ t nự ễ ủ ấ ước đòi h i ph i có m t b n hi nỏ ả ộ ả ế pháp m i ra đ i, phù h p h n đ thúc đ y s ti n b c a xã h i, xâyớ ờ ợ ơ ể ẩ ự ế ộ ủ ộ
d ng cu c s ng m no h nh phúc cho nhân dân.ự ộ ố ấ ạ
Đ i h i Đ ng toàn qu c l n th VI năm 1986 đã m ra m t th i kạ ộ ả ố ầ ứ ở ộ ờ ỳ
m i nớ ở ước ta. Đ ng đã ch trả ủ ương nhìn th ng vào s th t, phát hi nẳ ự ậ ệ
nh ng sai l m c a Đ ng, c a Nhà nữ ầ ủ ả ủ ước, m r ng dân ch xã h i chở ộ ủ ộ ủ nghĩa, phát huy t duy đ c l p, sáng t o c a các t ng l p nhân dân laoư ộ ậ ạ ủ ầ ớ
đ ng, trên c s đó đ có nh ng nh n th c đúng đ n v ch nghĩa xã h iộ ơ ở ể ữ ậ ứ ắ ề ủ ộ
và v ch ra nh ng ch trạ ữ ủ ương, chính sách m i nh m xây d ng m t xã h iớ ằ ự ộ ộ dân giàu nước m nh, công b ng và văn minh. V i tinh th n c a Nghạ ằ ớ ầ ủ ị quy t Đ i h i Đ ng l n th VI, Qu c h i khóa 8, t i kì h p th 3 ngàyế ạ ộ ả ầ ứ ố ộ ạ ọ ứ 22/12/1988 đã ra Ngh quy t s a đ i l i nói đ u c a Hi n pháp 1980.ị ế ử ổ ờ ầ ủ ế Ngày 30/6/1989, kì h p th 5, Qu c h i khóa 8 l i ra Ngh quy t s a đ iọ ứ ố ộ ạ ị ế ử ổ
7 đi u: 57,116,118,122,123,125 đ xác đ nh them quy n ng c vào Qu cề ể ị ề ứ ử ố
h i, HĐND c a công dân và thành l p thêm thộ ủ ậ ường tr c HĐND trong cự ơ
c u HĐND c p t nh, thành ph tr c thu c trung ấ ấ ỉ ố ự ộ ương và c p huy n,ấ ệ
qu n, thành ph thu c t nh, th xã đ ng th i c ng c thêm các m t ho tậ ố ộ ỉ ị ồ ờ ủ ố ặ ạ
đ ng c a HĐND và UBND. Trong ộ ủ kì h p này Qu c h i đã ra Ngh quy tọ ố ộ ị ế thành l p y ban s a đ i Hi n pháp đ s a đ i Hi n pháp m t cách cậ Ủ ử ổ ế ể ử ổ ế ộ ơ
b n, toàn di n đáp ng yêu c u c a tình hình kinh t , xã h i m i, đ cả ệ ứ ầ ủ ế ộ ớ ặ
bi t là trong lĩnh v c kinh t y ban s a đ i hi n pháp đệ ự ế Ủ ử ổ ế ược thành l pậ bao g m 28 ngồ ười, do Ch t ch H i đ ng Nhà nủ ị ộ ồ ước Võ Chí Công là Chủ
t ch. y ban d th o hi n pháp đã h p nhi u phiên đ ch nh lý, b sungị Ủ ự ả ế ọ ề ể ỉ ổ
và thông qua toàn văn d th o Hi n pháp s a đ i. ự ả ế ử ổ
Cu i năm 1991 đ u năm 1992 B n d th o Hi n pháp l n ba đãố ầ ả ự ả ế ầ
được đ a ra tr ng c u ý ki n nhân dân. Trên c s t ng h p ý ki n đóngư ư ầ ế ơ ở ổ ợ ế góp c a nhân dân và ý ki n c a B chính tr , Ban ch p hành trung ủ ế ủ ộ ị ấ ươ ng
Đ ng, D th o Hi n pháp l n 4 đã hoàn thành và đả ự ả ế ầ ược trình lên Qu c h iố ộ khóa VIII, t i kì h p th XI xem xét. Sau nhi u ngày xem xét, th o lu nạ ọ ứ ề ả ậ sôi n i v i nh ng ch nh lý và b sung nh t đ nh, ngày 15 tháng 4 nămổ ớ ữ ỉ ổ ấ ị
1992 Qu c h i đã nh t trí thông qua Hi n pháp. Vi c so n th o và đ a raố ộ ấ ế ệ ạ ả ư
Hi n pháp năm 1992 là m t quá trình th o lu n dân ch và ch t l c m tế ộ ả ậ ủ ắ ọ ộ
Trang 3cách nghiêm túc nh ng ý ki n đóng góp c a m i t ng l p nhân dân v t tữ ế ủ ọ ầ ớ ề ấ
c các v n đ t quan đi m chung đ n các v n đ c th B n Hi nả ấ ề ừ ể ế ấ ề ụ ể ả ế pháp này là b n Hi n pháp c a Vi t Nam trong ti n trình đ i m i. Đúngả ế ủ ệ ế ổ ớ
nh nh n xét c a đ ng chí T ng bí th Ban ch p hành trung ư ậ ủ ồ ổ ư ấ ương Đ ngả
C ng s n Vi t Nam Đ Mộ ả ệ ỗ ười, nó là “s n ph m trí tu c a toàn dân, th ả ẩ ệ ủ ể
hi n ý chí và nguy n v ng c a đ ng bào c n ệ ệ ọ ủ ồ ả ướ c”.
II. Hi n pháp 1992 – đ o lu t c b n c a nế ạ ậ ơ ả ủ ước CHXHCN Vi t Nam.ệ
Tính ch t lu t c b n c a Hi n pháp 1992 trong nhà nấ ậ ơ ả ủ ế ước XHCN
Vi t Nam th hi n trên nhi u phệ ể ệ ề ương di n.ệ
1. Khái ni m “Đ o lu t c b n”.ệ ạ ậ ơ ả
Đ o lu t ạ ậ (lu t theo nghĩa h p) là m t văn b n pháp lu t do cậ ẹ ộ ả ậ ơ quan l p pháp bi u quy t và thông qua. Lu t thậ ể ế ậ ường được chia theo 2 đ cặ tính c b n: Lu t cơ ả ậ ưỡng b c có tính b t bu c v i ngứ ắ ộ ớ ười thu c đ i tộ ố ượ ng
c a lu t đó ho c lu t b tr cho 1 lu t khác. (Các lo i lu t: lu t hi nủ ậ ặ ậ ổ ợ ậ ạ ậ ậ ế pháp, lu t s a đ i và b sung, lu t t ch c, lu t dân s , lu t hình s ).ậ ử ổ ổ ậ ổ ứ ậ ự ậ ự
Đ o lu t c b nạ ậ ơ ả là văn b n pháp lu t có tính pháp lý cao nh tả ậ ấ trong Nhà nước. Nó đi u ch nh các m i quan h xã h i c b n trong xãề ỉ ố ệ ộ ơ ả
h i v i ph m vi đ i tộ ớ ạ ố ượng đi u ch nh là r t r ng, lien quan đ n nhi uề ỉ ấ ộ ế ề lĩnh v c c a cu c s ng. Tuy nhiên, đúng nh b n thân hai ch “c b n”ự ủ ộ ố ư ả ữ ơ ả nên đ o lu t c b n có đ i tạ ậ ơ ả ố ượng đi u ch nh r ng không có nghĩa là đi uề ỉ ộ ề
ch nh các quan h xã h i trong lĩnh v c c a cu c s ng nhà nỉ ệ ộ ự ủ ộ ố ước và xã
h i. Ngộ ượ ạc l i, các đ o lu t c b n ch đi u ch nh các m i quan h xãạ ậ ơ ả ỉ ề ỉ ố ệ
h i có b n nh t, quan tr ng nh t mà nh ng quan h đó t o thành n nộ ả ấ ọ ấ ữ ệ ạ ề
t ng c a ch đ nhà nả ủ ế ộ ước và xã h i, có liên quan t i vi c th c hi nộ ớ ệ ự ệ quy n l c nhà nề ự ước. Chúng ta có th kh ng đ nh Hi n pháp 1992 là m tể ẳ ị ế ộ
đ o lu t c b n. ạ ậ ơ ả
2. Hi n pháp 1992 – đ o lu t c b n c a nhà nế ạ ậ ơ ả ủ ước xã h i ch nghĩaộ ủ
Vi t Nam.ệ
a. Trước h t, có th th y, Hi n pháp 1992 là văn b n duy nh t quyế ể ấ ế ả ấ
đ nh t ch c quy n l c nhà nị ổ ứ ề ự ước, là hình th c pháp lý th hi n m t cáchứ ể ệ ộ
t p trung h t tậ ệ ư ưởng c a giai c p lãnh đ o, t ng giai đo n phát tri n,ủ ấ ạ ở ừ ạ ể
hi n pháp 1992 là văn b n, là phế ả ương ti n pháp lý th hi n t tệ ể ệ ư ưởng c aủ
Đ ng c ng s n dả ộ ả ưới hình th c nh ng quy ph m pháp lu t.ứ ữ ạ ậ
Ví d : Đi u 2, chụ ề ương I c a Hi n pháp 1992 có vi t: ủ ế ế “Nhà n ướ c C ng ộ hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam là nhà n ộ ủ ệ ướ c pháp quy n xã hôi ch nghĩa ề ủ
c a nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. T t c quy n l c nhà n ủ ấ ả ề ự ướ c thu c ộ
v nhân dân mà n n t ng là lien minh gi a giai c p công nhân v i giai ề ề ả ữ ấ ớ
Trang 4c p nông dân và đ i ngũ tri th c. Quy n l c nhà n ấ ộ ứ ề ự ướ c là th ng nh t, có ố ấ
s phân công và ph i h p gi a các c quan nhà n ự ố ợ ữ ơ ướ c trong vi c th c hiên ệ ự các quy n l p pháp, hành pháp, t pháp.” ề ậ ư
Đi u 4, chề ương I c a Hi n pháp 1992 có vi t: “ủ ế ế Đ ng C ng s n ả ộ ả
Vi t Nam, đ i tiên phong c a giai c p công nhân Vi t Nam, đ i bi u ệ ộ ủ ấ ệ ạ ể trung thành quy n l i c a giai c p công nhân, nhân dân lao đ ng và c a ề ợ ủ ấ ộ ủ
c dân t c,theo ch nghĩa Mác – Lênin và t t ả ộ ủ ư ưở ng H Chí Minh, là l c ồ ự
l ượ ng lãnh đ o Nhà n ạ ướ c và xã h i ộ
M i t ch c c a Đ ng ho t đ ng trong khuôn kh Hi n pháp và ọ ổ ứ ủ ả ạ ộ ổ ế pháp lu t.” ậ
N i dung đi u lu t trên đã kh ng đ nh độ ề ậ ẳ ị ược vai trò lãnh đ o c aạ ủ
Đ ng C ng s n Vi t Nam đ i v i nhà nả ộ ả ệ ố ớ ước và xã h i. Hi n pháp 1992 đãộ ế
ph n nào ph n ánh đầ ả ược nh ng quy lu t khách quan, h ng ý chí, nguy nữ ậ ữ ệ
v ng, quy n và l i ích c a nhân dân, phát huy đọ ề ợ ủ ược hi u qu c a phápệ ả ủ
lu t đ i v i các m i quan h xã h i.ậ ố ớ ố ệ ộ
b.Xét v m t n i dung.ề ặ ộ
Xét trên phương di n n i dung, n u các lu t khác thệ ộ ế ậ ường ch đi uỉ ề
ch nh các quan h xã h i thu c m t lĩnh v c nh t đ nh c a đ i s ng;ỉ ệ ộ ộ ộ ự ấ ị ủ ờ ố
ch ng h n lu t hôn nhân và gia đình, lu t đ t đai, lu t lao đ ng… thì đ iẳ ạ ậ ậ ấ ậ ộ ố
tượng đi u ch nh c a hi n pháp r t r ng, có tính ch t bao quát trên m iề ỉ ủ ế ấ ộ ấ ọ lĩnh v c cu sinh ho t xã h i. Đó là nh ng quan h gi a công dân, xã h iự ả ạ ộ ữ ệ ữ ộ
v i Nhà nớ ước và là quan h c b n xác đ nh ch đ nhà nệ ơ ả ị ế ộ ước.
Trong lĩnh v c chính tr : Lu t Hi n pháp 1992 đi u ch nh nh ng quanự ị ậ ế ề ỉ ữ
h xã h i c b n sau: các quan h xã h i liên quan đ n vi c xác đ nhệ ộ ơ ả ệ ộ ế ệ ị ngu n g c c a quy n l c nhà nồ ố ủ ề ự ước, các hình th c nhân dân s d ngứ ử ụ quy n l c nhà nề ự ước; các quan h xã h i xác đ nh m i quan h gi aệ ộ ị ố ệ ữ Nhà nước, Đ ng C ng s n Vi t Nam, M t tr n T qu c Vi t Nam vàả ộ ả ệ ặ ậ ổ ố ệ các thành viên c a M t tr n; các quan h xã h i quy t đ nh chính sáchủ ặ ậ ệ ộ ế ị
đ i n i, đ i ngo i c a Nhà nố ộ ố ạ ủ ước C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi tộ ộ ủ ệ Nam… Nh ng quan h này trên c s đ xác đ nh ch đ chính tr c aữ ệ ơ ở ể ị ế ộ ị ủ
nước C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam. ộ ộ ủ ệ
Ví d : Đi u 6, chụ ề ương I – Nước C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam ộ ộ ủ ệ
Ch đ chính tr quy đ nh: ế ộ ị ị “Nhân dân s d ng quy n l c Nhà n ử ụ ề ự ướ c thông qua Qu c h i và H i đ ng nhân dân là nh ng c quan đ i di n cho ý chí ố ộ ộ ồ ữ ơ ạ ệ
và nguy n v ng c a nhân dân, do nhân dân b u ra và ch u trách nhi m ệ ọ ủ ầ ị ệ
tr ướ c nhân dân.
Trang 5Qu c h i, H i đ ng nhân dân và các c quan khác c a Nhà ố ộ ộ ồ ơ ủ
n ướ c đ u t ch c và ho t đ ng theo nguyên t c t p trung dân ch ” ề ổ ứ ạ ộ ắ ậ ủ
Đi u 6 đã ch rõ m t ph n ngu n g c quy n l c c a nhà nề ỉ ộ ầ ồ ố ề ự ủ ước là thu c v nhân dân. Đ ng th i ch rõ các hình th c s d ng quy n l c nhàộ ề ồ ờ ỉ ứ ử ụ ề ự
nướ ủc c a nhân dân
Hay trong đi u 9, chề ương I – Nước C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi tộ ộ ủ ệ Nam – ch đ chính tr quy đ nh: ế ộ ị ị “M t tr n T qu c Vi t Nam là t ch c ặ ậ ổ ố ệ ổ ứ liên minh chính tr , liên hi p t nguy n c a t ch c chính tr , các t ch c ị ệ ự ệ ủ ổ ứ ị ổ ứ chính tr xã h i, t ch c xã h i và các cá nhân tiêu bi u trong các giai ị ộ ổ ứ ộ ể
c p, các t ng l p xã h i, các dân t c, các tôn giáo và ng ấ ầ ớ ộ ộ ườ i Vi t Nam ệ
đ nh c n ị ư ở ướ c ngoài.
M t tr n T qu c Vi t Nam và các t ch c thành viên là c s chính ặ ậ ổ ố ệ ổ ứ ơ ở
tr c a chính quy n nhân dân. M t tr n phát huy truy n th ng đoàn k t ị ủ ề ặ ậ ề ố ế toàn dân, tăng c ườ ng s nh t trí v chính tr và tinh th n trong nhân dân, ự ấ ề ị ầ tham gia xây d ng và c ng c chính quy n nhân dân, cùng Nhà n ự ủ ố ề ướ c chăm lo và b o v l i ích chính đáng c a nhân dân, đ ng viên nhân dân ả ề ợ ủ ộ
th c hi n quy n làm ch , nghiêm ch nh thi hành Hi n pháp và pháp lu t, ự ệ ề ủ ỉ ế ậ giám sát ho t đ ng c a c quan nhà n ạ ộ ủ ơ ướ c, đ i bi u dân c và cán b , ạ ể ử ộ viên ch c nhà n ứ ướ c.
Nhà n ướ ạ c t o đi u ki n đ M t tr n T qu c và các t ch c thành ề ệ ể ặ ậ ổ ố ổ ứ viên ho t đ ng có hi u qu ” ạ ộ ệ ả
Các đi u quy đ nh trên làm c s cho Lu t t ch c và các b lu tề ị ơ ở ậ ổ ứ ộ ậ khác ra đ i. T Hi n pháp 1992 quy đ nh vi c t ch c, kh năng vàờ ừ ế ị ệ ổ ứ ả quy n h n c a phái Nhà nề ạ ủ ước và nhân dân giúp các lu t khác đi u ch nhậ ề ỉ theo
Trong lĩnh v c kinh t : Lu t hi n pháp đi u ch nh nh ng quan h xãự ế ậ ế ề ỉ ữ ệ
h i sau: các quan h xã h i xác đ nh các lo i hình s h u, các thànhộ ệ ộ ị ạ ở ữ
ph n kinh t , chính sách c a Nhà nầ ế ủ ước đ i v i các thành ph n kinh t ,ố ớ ầ ế vai trò c a Nhà nủ ước đ i v i n n kinh t ố ớ ề ế
Ví d : ụ
Khi quy đ nh v các thành ph n kinh t , các ngành kinh t chị ề ầ ế ế ủ
đ o, Hi n pháp 1992 có vi tạ ế ế “Kinh t nhà n ế ướ c đ ượ c c ng c và phát ủ ố tri n, nh t là trong các ngành và lĩnh v c then ch t, gi vai trò ch đ o, ể ấ ự ố ữ ủ ạ cùng v i kinh t t p th ngày càng tr thành n n n n t ng v ng ch c ớ ế ậ ể ở ề ề ả ữ ắ
c a n n kinh t qu c ủ ề ế ố dân.” (Đi u 19, chề ương II – Ch đ kinh t ). Ho cế ộ ế ặ cũng t i chạ ương II – ch đ kinh t , đi u 20 có vi tế ộ ế ề ế : “Kinh t t p th do ế ậ ể công dân góp v n, góp s c h p tác s n xu t, kinh doanh đ ố ứ ợ ả ấ ượ ổ c t ch c ứ
d ướ i nhi u hình th c trên nguyên t c t nguy n, dân ch và cùng có l i. ề ứ ắ ự ệ ủ ợ
Trang 6Nhà n ướ ạ c t o đi u ki n đ c ng c và m r ng các h p tác xã ho t ề ệ ể ủ ố ở ộ ợ ạ
đ ng có hi u qu ” ộ ệ ả
Cùng v i các đi u khác trong chớ ề ương “Ch đ kinh t ”, hai đi uế ộ ế ề trên đã tr thành c s , n n t ng cho Lu t kinh t T o đi u ki n choở ơ ở ề ả ậ ế ạ ề ệ
Lu t kinh t ra đ i có đậ ế ờ ược nh ng khuôn m u đ đ nh hữ ấ ể ị ướng chính xác các v n đ kinh t Nhi u đi u kho n trong Hi n páp 1992 cũng gópấ ề ế ề ề ả ế
ph n đ nh hầ ị ướng cho các lu t doanh nghiêp, lu t tranh ch p…ậ ậ ấ
M t ví d khác đ minh ch ng cho “Hi n pháp 1992 là đ o lu t cộ ụ ể ứ ế ạ ậ ơ
b n” trong chả ương v ch đ kinh t nh : ề ế ộ ế ư “Đ t đai, r ng núi, sông h , ấ ừ ồ ngu n n ồ ướ c, tài nguyên trong lòng đ t, ngu n l i vùng bi n, th m l c ấ ồ ợ ở ể ề ụ
đ a và vùng tr i, ph n v n và tài s n do Nhà n ị ờ ầ ố ả ướ c đ u t vào các xí ầ ư nghi p, công trình thu c các ngành và lĩnh v c kinh t , văn hóa, xã h i, ệ ộ ự ế ộ khoa h c, k thu t, ngo i giao, qu c phòng, an ninh cùng các tài s n khác ọ ỹ ậ ạ ố ả
mà pháp lu t quy đ nh là c a nhà n ậ ị ủ ướ c, đ u thu c s h u toàn dân.” ề ộ ở ữ
(Đi u 17, chề ương II). Đi u này ch ng t không ch có th làm c s ,ề ứ ỏ ỉ ể ơ ở làm thước chu n cho Lu t kinh t , Lu t thẩ ậ ế ậ ương m i mà các Lu t đ t đai,ạ ậ ấ
Lu t tài nguyên và môi trậ ường… cũng d a trên Hi n pháp 1992 đ ra đ i.ự ế ể ờ
Trong lĩnh v c quan h gi a công dân và Nhà nự ệ ữ ước: Lu t HP 1992ậ
đi u ch nh các quan h xã h i liên quan t i vi c xác đ nh đ a v pháp lýề ỉ ệ ộ ớ ệ ị ị ị
c b n c a công dân nh : Qu c t ch, quy n và nghĩa v c b n c aơ ả ủ ư ố ị ề ụ ơ ả ủ công dân
Ví d : Đi u 49,chụ ề ương V Hi n pháp 1992 quy đ nh: “Công dân nế ị ướ c
C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam là ngộ ộ ủ ệ ười có qu c t ch Vi t Nam”.ố ị ệ
Theo đó cả bộ luật " Luật quốc tịch Việt Nam " gồm 6 chương 44 điều ra đời, quy định chặt chẽ về những người có quốc tich Việt Nam, nhập quốc tịch Việt nam, trở về quốc tịch Việt nam,
Hay khi quy đ nh v quy n và nghĩa v c b n c a công dân thìị ề ề ụ ơ ả ủ
chương V, đi u 54 vi t: ề ế “Công dân, không phân bi t dân t c, nam n , ệ ộ ữ thành ph n xã h i, tín ng ầ ộ ưỡ ng, tôn giáo, trình đ văn hóa, ngh nghi p, ộ ề ệ
th i h n c trú, đ m ờ ạ ư ủ ườ i tám tu i tr lên đ u có quy n b u c và đ hai ổ ở ề ề ầ ử ủ
m ướ i m t tu i tr lên đ u có quy n ng c vào Qu c h i, HĐND theo ố ổ ở ề ề ứ ử ố ộ quy đ nh c a pháp lu t.” ị ủ ậ Theo đó, Lu t b u c c a nậ ầ ử ủ ước C ng hòa xãộ
h i ch nghĩa Vi t Nam đã độ ủ ệ ược ban hành
Đi u 58, chề ương V – Quy n và nghĩa v c b n c a công dân, quyề ụ ơ ả ủ
đ nh: “ị Công dân có quy n s h u v thu nh p pháp, c a c i đ s n xu t, ề ở ữ ề ậ ủ ả ể ả ấ
v n và tài s n khác trong doanh nghi p ho c trong các t ch c kinh t ố ả ệ ặ ổ ứ ế khác; đ i v i đ t đ ố ớ ấ ượ c nhà n ướ c giao s d ng thì theo quy đ nh t i Quy ử ụ ị ạ
đ nh t i đi u 17 và đi u 18 ị ạ ề ề
Trang 7Nhà n ướ c b o h quy n s h u h p pháp và quy n th a k c a ả ộ ề ở ữ ợ ề ừ ế ủ công dân.”
Hay t i đi u 60, chạ ề ương V có vi tế : “Công dân có quy n nghiên c u ề ứ khoa h c, kĩ thu t, phát minh, sang ch , sang ki n c i ti n k thu t, h p ọ ậ ế ế ả ế ỹ ậ ợ
lý hóa s n xu t, sang tác, phê bình văn h c, ngh thu t và tham gia các ả ấ ọ ệ ậ
ho t đ ng văn hóa khác. Nhà n ạ ộ ướ c b o h quy n tác gi , quy n s h u ả ộ ề ả ề ở ữ công nghi p.” ệ
T đó các u t nh Lu t b n quy n, Lu t sáng t o… đã đừ ậ ư ậ ả ề ậ ạ ược d th oự ả
và đ a và cu c s ng. Có th nói, Lu t Hi n pháp 1992 đã t o nh ng n nư ộ ố ể ậ ế ạ ữ ề
t ng c b n nh t cho nh ng quy t c, n n t ng c s đ t o nên nhi uả ơ ả ấ ữ ắ ề ả ơ ở ể ạ ề
lu t khác. Đó là m t cách c th hóa Hi n pháp.ậ ộ ụ ể ế
Trong lĩnh v c t ch c và ho t đ ng c a b máy nhà nự ổ ứ ạ ộ ủ ộ ước: Lu tậ
hi n pháp đi u ch nh các quan h xã h i liên quan đ n vi c xác đ nhế ề ỉ ệ ộ ế ệ ị các nguyên t c, c c u t ch c và ho t đ ng c a các c quan nhàắ ơ ấ ổ ứ ạ ộ ủ ơ
nước
Ví d : Đi u 83, chụ ề ương VI – Qu c h i quy đ nh: ố ộ ị “Qu c h i là c quan ố ộ ơ
đ i bi u cao nh t c a nhân dân, c quan quy n l c Nhà n ạ ề ấ ủ ơ ề ự ướ c cao nh t ấ
c a n ủ ướ c C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam ộ ộ ủ ệ
Qu c h i quy t đ nh nh ng chính sách c b n v đ i n i và đ i ố ộ ế ị ữ ơ ả ề ố ộ ố ngo i, nhi m v kinh t xã h i, qu c phòng, an ninh c a đ t n ạ ệ ụ ế ộ ố ủ ấ ướ c,
nh ng nguyên t c ch y u v t ch c và ho t đ ng c a b máy Nhà ữ ắ ủ ế ề ổ ứ ạ ộ ủ ộ
n ướ c, v quan h xã h i và ho t đ ng c a công dân ề ệ ộ ạ ộ ủ
Qu c h i th c hi n quy n giám sát t i cao đ i v i toàn b ho t ố ộ ự ệ ề ố ố ớ ộ ạ
đ ng c a b máy nhà n ộ ủ ộ ướ c.”
Nh v y, qua Hi n pháp ta có th nh n th y vai trò c aư ậ ế ể ậ ấ ủ
Qu c h i trong vi c l p pháp. Đ ng th i trong Hi n pháp 1992 vai tròố ộ ệ ậ ồ ờ ế
c a Ch t ch nủ ủ ị ước và các c quan đ i diên cho nhà nơ ạ ước (Phó ch t chủ ị
nước, UBND, HĐND, VKSND…) cũng được xác đ nh vai trò m t cáchị ộ
c b n nh t và c th nh t.ơ ả ấ ụ ể ấ
Có th nói, Hi n pháp 1992 đóng vai trò nh v trí liên k t cácể ế ư ị ế ngành lu t khác. Chính v trí trung tâm này c a HP 1992 mà h th ng phápậ ị ủ ệ ố
lu t Vi t Nam đậ ệ ược xây d ng thành m t h th ng pháp lu t th ng nh tự ộ ệ ố ậ ố ấ
và hoàn ch nh. Hi n pháp 1992 xác l p nh ng nguyên t c c b n làm cỉ ế ậ ữ ắ ơ ả ơ
s đ xây d ng ngành lu t khác. T HP 1992, chúng ta đã xây d ng nênở ể ự ậ ừ ự
m t h th ng hoàn ch nh các b luâtj c a nộ ệ ố ỉ ộ ủ ước CHXH ch nghĩa Vi tủ ệ Nam
c. Xét v m t pháp lý.ề ặ
Trang 8Xét v phề ương di n pháp lý, HP năm 1992 v i tính ch t là lu t cệ ớ ấ ậ ơ
b n, có hi u l c pháp lý cao nh t. Đ c tính đó c a Hi n pháp 1992 cóả ệ ự ấ ặ ủ ế
nh ng bi u hi n c th nh sau:ữ ể ệ ụ ể ư
Các quy đ nh c a HP 1992 đ u là ngu n, là căn c cho t t c cácị ủ ề ồ ứ ấ ả ngành lu t khác thu c h th ng pháp lu t nậ ộ ệ ố ậ ước C ng hòa xã h i chộ ộ ủ nghĩa Vi t Nam.ệ
đây, c n chú ý đ n các đ c tính c a các quy ph m HP và các ngành
lu t khác. Thông thậ ường, người ta thường phân bi t ba lo i quy ph mệ ạ ạ
hi n pháp: Quy ph m tuyên ngôn – cế ạ ương lĩnh, quy ph m đi u ch nhạ ề ỉ chung, quy ph m đi u ch nh tr c ti p.ạ ề ỉ ự ế
Các ngành lu t khác h u h t không mâu thu n v i Hi n pháp 1992 màậ ầ ế ẫ ớ ế hoàn toàn phù h p v i tinh th n và n i dung các quy đ nh c a HP 1992.ợ ớ ầ ộ ị ủ
T t c các văn b n pháp lu t khác cũng hoàn toàn phù h p v i tinh th nấ ả ả ậ ợ ớ ầ
và n i dung c a Hi n pháp 1992, chúng đ u độ ủ ế ề ược ban hành trên c s HPơ ở
1992 và đ thi hành hi n pháp.ể ế
Các đi u ề ước Qu c t mà Nhà nố ế ước CHXHCN Vi t Nam tham giaệ không mâu thu n, đ i l p v i quy đ nh c a HP 1992.ẫ ố ậ ớ ị ủ
Các c quan có th m quy n đã và đang ban hành các văn b n pháp lu tơ ẩ ề ả ậ
mà Hi n pháp năm 1992 đã quy đ nh.ế ị
T t c các c quan nhà nấ ả ơ ước ph i th c hi n ch c năng c a mình theoả ự ệ ứ ủ quy đ nh c a Hi n pháp 1992, s d ng đ y đ các quy n h n, làm trònị ủ ế ử ụ ầ ủ ề ạ các nghĩa v , ch c năng mà HP quy đ nh.ụ ứ ị
Tuân theo Hi n pháp 1992, nghiêm ch nh ch p hành các quy đ nh c a HPế ỉ ấ ị ủ
1992 là nghĩa v cao quý, thiêng liêng b c nh t c a m i công dân nụ ậ ấ ủ ỗ ướ c CHXHCN Vi t Nam.ệ
III K t lu n.ế ậ
Nước ta đang trong th i k H i nh p Qu c t và h p tác hóa t ngờ ỳ ộ ậ ố ế ợ ừ ngày. Trước b i c nh đó, Hi n pháp 1992 đã và đang làm đúng vai trò,ố ả ế nhi m v c a mình trong vi c đ nh hệ ụ ủ ệ ị ướng và làm c s cho các B lu t raơ ở ộ ậ
đ i. M t l n n a có th kh ng đ nh, Hi n pháp 1992 là đ o lu t c b nờ ộ ầ ữ ể ẳ ị ế ạ ậ ơ ả
c a nủ ước CHXHCN Vi t Nam.ệ
Trang 9DANH M C CÁC TÀI LI U Ụ Ệ
A –Tài li u b t bu c. ệ ắ ộ
1. Giáo trình “Lu t Hi n pháp Vi t Nam ậ ế ệ ”, Nhà xu t b n T pháp, Hà N i,ấ ả ư ộ năm 2006
2. Giáo trình “Lu t Hi n pháp Vi t Nam ậ ế ệ ”, Khoa lu t – ĐH Qu c gia Hàậ ố
N i, Nxb.ĐHQG, Hà N i, năm 2005.ộ ộ
B – Tài li u tham kh o. ệ ả
1. Sách “Góc nhìn L p pháp ậ ” c a Bùi Ng c S n, Nxb.CTQG, Hà N i nămủ ọ ơ ộ 2006
2.Văn phòng Qu c h i, ố ộ Hi n pháp 1946 – S k th a và phát tri n qua ế ự ế ừ ể các Hi n pháp VN, ế Nxb.CTQG, Hà N i, năm 1993.ộ
3. Vi n nghiên c u nhà nệ ứ ước và pháp lu t, ậ “Bình lu n khoa h c hi n ậ ọ ế pháp C ng hòa XCHCN Vi t Nam” ộ ệ , Nxb.KHXH, năm 1995
4. M t s trang web.ộ ố
Trang 10M C L CỤ Ụ
Trang
L i nói đ u 1ờ ầ
Ph n n i dungầ ộ
I. Khái ni m. 2ệ
II. Hi n pháp 1992 – đ o lu t c b n 3ế ạ ậ ơ ả
Ph n k t lu n 8ầ ế ậ
Danh m c tài li u 10ụ ệ