Vai trò của nhà nước trong xây dựng nông thôn mới ở Hàn Quốc và Việt Nam: Một cách đối sánh

Việt Nam và Hàn Quốc đều có điểm xuất phát là những quốc gia nông nghiệp. Thế nhưng, từ đầu thập niên 70 của thế kỉ XX, Hàn Quốc thực hiện Phong trào Làng mới (Saemaul Undong), nền nông nghiệp phát triển nhanh chóng, góp phần tạo ra “kì tích Hàn giang”, đưa Hàn Quốc trở thành một trong số ít quốc gia hàng đầu châu Á. Việt Nam cũng đã tiến hành công cuộc đổi mới từ năm 1986, nền nông nghiệp của Việt Nam có sự chuyển biến vẫn chưa phát huy hết được những lợi thế của mình. Từ năm 2010, Việt Nam cũng bắt đầu thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới nhằm nâng cao đời sống của nông dân. Tuy nhiên, đến nay Việt Nam vẫn chưa đạt được kết quả mong muốn. Sự thành công trong nông nghiệp nói chung và Phong trào Làng mới của Hàn Quốc đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng về vai trò lãnh đạo của nhà nước đối với công cuộc xây dựng nông thôn mới cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

31

VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

Ở HÀN QUỐC VÀ VIỆT NAM: MỘT CÁCH ĐỐI SÁNH

TS Lê Tùng Lâm

TÓM TẮT

Việt Nam và Hàn Quốc đều có điểm xuất phát là những quốc gia nông

nghiệp Thế nhưng, từ đầu thập niên 70 của thế kỉ XX, Hàn Quốc thực hiện

Phong trào Làng mới (Saemaul Undong), nền nông nghiệp phát triển nhanh

chóng, góp phần tạo ra “kì tích Hàn giang”, đưa Hàn Quốc trở thành một trong

số ít quốc gia hàng đầu châu Á Việt Nam cũng đã tiến hành công cuộc đổi mới

từ năm 1986, nền nông nghiệp của Việt Nam có sự chuyển biến vẫn chưa phát

huy hết được những lợi thế của mình Từ năm 2010, Việt Nam cũng bắt đầu

thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới nhằm nâng cao đời sống của

nông dân Tuy nhiên, đến nay Việt Nam vẫn chưa đạt được kết quả mong muốn

Sự thành công trong nông nghiệp nói chung và Phong trào Làng mới của Hàn

Quốc đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng về vai trò lãnh đạo của

nhà nước đối với công cuộc xây dựng nông thôn mới cho Việt Nam trong giai

đoạn hiện nay

Từ khóa: Việt Nam, Hàn Quốc, Nông thôn mới, Làng mới, Nhà nước

ừ những năm 70 của thế kỉ XX, Hàn Quốc đã thực hiện thành công Phong trào Làng mới và đưa nông nghiệp Hàn Quốc phát triển vượt bậc Vậy sự thành công của Hàn Quốc đã gợi mở những bài học kinh nghiệm gì cho Nhà nước trong chiến lược xây dựng nông

thông mới ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay? Dẫu biết mọi sự so sánh có thể

khập khiễng nhưng thành công của Hàn Quốc cũng sẽ gợi mở cho Việt Nam

một số vấn đề nhất định Bài viết muốn góp một phần tìm hiểu kinh nghiệm

quản lý của nhà nước để đưa nông nghiệp nói chung và Chương trình xây dựng

nông thôn mới nói riêng của Việt Nam phát triển tương xứng với tiềm năng vốn

 Khoa Sư phạm Khoa học xã hội, Trường Đại học Sài Gòn

T

32

có

1 Nhà nước - nhân tố quyết định thành công trong “phong trào Làng mới” ở Hàn Quốc

Việt Nam và Hàn Quốc đều là những quốc gia nông nghiệp với thành phần dân cư chủ lực là nông dân Trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước, kinh tế nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng Mặc dù điều kiện thiên nhiên giữa hai quốc gia không giống nhau Trong khi Việt Nam vốn được thiên nhiên ưu đãi về nguồn tài nguyên phong phú, đất đai màu mỡ thì ngược lại, Hàn Quốc với 70% diện tích đất đai là đồi núi, đất đai không thuận lợi cho nông nghiệp Mặt khác, khí hậu khắc nghiệt cũng là nhân tố cản trở quá trình phát triển nông nghiệp của Hàn Quốc Thế nhưng, nông nghiệp Hàn Quốc lại có sự chuyển biến mạnh mẽ từ thập niên 70 của thế kỉ XX đến nay Sự thành công của Hàn Quốc xuất phát từ công cuộc xây dựng “Làng mới” của chính phủ Park Chung Hee từ đầu những năm 70 của thế kỉ trước

Lên cầm quyền bằng một cuộc đảo chính quân sự và trong hoàn cảnh đất nước vô cùng khó khăn, Tổng thống Park Chung Hee cho rằng “Nhân dân Á châu sợ hãi đói nghèo hơn là sợ chế độ độc tài…, và thứ ngọc thiếu ánh sáng được gọi là chế độ dân chủ thì vô nghĩa đối với người dân đang chết đói và tuyệt vọng”1 Vì vậy, nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền là phải đưa nhân dân khỏi tình trạng đói khổ kéo dài Chính phủ Park đã thực hiện nhiều chương trình để cải cách nông nghiệp Từ năm 1970, Chính phủ Park Chung Hee tiến

hành chương trình Phong trào Làng mới (Saemaul Udong) với phương châm

hiện đại hóa và công nghiệp hóa nền nông nghiệp quốc gia Tổng thống Park Chung Hee đã nêu rõ rằng “Phong trào làng mới thể hiện nỗ lực cải thiện, hiện đại hóa làng của chúng ta với tinh thần tự lực và độc lập Chính phủ triển khai cuộc vận động này với sự tin tưởng chắc chắn rằng cuộc vận động sẽ làm cho mỗi làng ở Hàn Quốc thành một nơi thịnh vượng, sung túc để sinh sống” 2

Chính phủ đã tiến hành hoạch định các kế hoạch phát triển chung cho toàn dân và khuyến khích nông dân cùng chung vai với nhà nước thực hiện các

dự án phát triển nông nghiệp Chính phủ Park ưu tiên tập trung đưa máy móc

1 Michael Keon (1977), Korea Phoenix: A Nation from the Ashes, Englewood Cliffs: Prentice – Hall International, p.106

2 The National Council of Saemaul Undong Movement (1997), Saemaul Undong in Korea, Seoul, Korea, p.4

33

hiện đại vào sản xuất nông nghiệp như máy xới, máy kéo, máy cấy lúa, máy

gặt… Đặc biệt, việc cung cấp nhiều phân bón hóa học cùng việc đưa những

giống mới có năng suất cao vào sản xuất đã làm cho nền nông nghiệp Hàn Quốc

tăng nhanh đáng kể Tổng số gạo được sản xuất tăng từ 3 triệu tấn (năm 1962)

lên 5,9 triệu tấn (năm 1989)1 Sự thành công trong lĩnh vực nông nghiệp đã đưa

nhân dân thoát khỏi cảnh đói nghèo thường xuyên Thu nhập bình quân của

người nông thôn còn cao hơn cả dân cư thành thị Ba năm sau khi thực hiện

phong trào làng mới, thu nhập bình quân của hộ gia đình sống ở khu vực nông

thôn là 674.000 Korean won, trong khi đó thu nhập bình quân của hộ gia đình

sống ở khu vực đô thị chỉ là 644.000 Korean won2 Đây là kết quả rất quan

trọng đối với nhân dân Hàn Quốc nói riêng và tấm gương để các nước khác noi

theo

Chìa khóa thành công của phong trào Làng mới là thúc đẩy các cộng

đồng nông thôn theo hướng tự giúp đỡ và hợp tác Saemaul Undong gồm ba

thành phần: tinh thần, hành vi và môi trường Các chiến dịch về tinh thần bao

gồm việc cải thiện quan hệ với các nước láng giềng, phát huy truyền thống đạo

đức, và tăng cường ý thức của cộng đồng3 Từ đó, đời sống của nông dân đã

được cải thiện và làm biến đổi toàn diện nông thôn Hàn Quốc Ý thức của nông

dân về vai trò, trách nhiệm đối với đất nước cũng được nâng cao hơn Một quan

chức Hàn Quốc từng rất tự hào khi cho rằng “Saemaul Udong đã thay đổi nông

thôn Căn bản là khôi phục ý thức xấu hổ và tranh đua của nông dân”4 Chính ý

thức tự hào truyền thống dân tộc là chất xúc tác thức tỉnh nhân dân Hàn Quốc

đứng dậy sau những khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua trong

những năm 50 của thế kỉ XX Thông qua phong trào Saemaul Udong, “những

mái tranh nhà ở nông thôn miền Nam Triều Tiên đã được thay thế bằng những

ngôi nhà được xây dựng bằng gạch và xi măng; sản lượng nông nghiệp nông

thôn đạt mức chưa từng có Năm 1974, thu nhập nông thôn đã vượt qua thu

nhập thành thị Năm 1978, 98% nông thôn Hàn Quốc đã có thể tự lực cánh

sinh”5 Sự chuyển biến của nông thôn đã góp vai trò quan trọng vào sự chuyển

1 Andrew C Nahm (2001), Lịch sử và văn hóa bán đảo Triều Tiên, NXB VHTT, Hà Nội,

tr.371

2 The National Council of Saemaul Undong Movement (19 97), p.48

3 Park Chung-hee, Nguồn: http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Park_Chung -hee

4 Brian Kelly and Mark London (1989), The Four Little Dragons: Inside Korea, Taiwan,

Hong Kong and Singapore at the Dawn of the Pacific Century, New York: Simon a nd Schuster, p.46

5 Park Chung-hee, Nguồn: http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Park_Chung -hee

34

mình, cất cánh chung của Hàn Quốc trong những năm 70 của thế kỉ XX

Sự thành công trong nông nghiệp của Hàn Quốc đã được cộng đồng quốc

tế đánh giá rất cao Nó cũng đã để lại rất nhiều bài học kinh nghiệm cho công cuộc xây dựng và phát triển nền nông nghiệp một số nước trên thế giới Khi nhận định về sự thành công của phong trào Saemaul, Tổng thống Senegal Leopold Sedar Senghor cho rằng “Hiện nay, Senegal đang tiến hành một cuộc cách mạng nông nghiệp, nên đặc biệt tôi rất cảm kích trước sự phát triển của Hàn Quốc qua phong trào Saemaul”, còn Chủ tịch Ủy ban Ngoại giao Quốc hội Guatemala Joseluis Cruz Salazar nhấn mạnh rằng: “Saemaul là một phong trào đặc biệt Tôi sẽ cố gắng áp dụng hệ thống và phương pháp này vào Guatemala”, Thứ trưởng Nội vụ Thái Lan Winyu Ankara thì xem “Saemaul là một phong trào thành công nhất trong các chương trình loại này mà tôi đã thấy trên khắp thế giới”1 Rõ ràng, thành công của Hàn Quốc đã nhận được sự ngưỡng mộ, khâm phục từ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các quốc gia đang trên đường phát triển Vì vậy, Việt Nam cũng cần có những nhìn nhận, đánh giá và rút ra những bài học kinh nghiệm từ sự thành công của Hàn Quốc để phát triển hơn nữa nền nông nghiệp của nước nhà

2 Một số vấn đề về vai trò của nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam (đối sánh với Hàn Quốc)

Việt Nam là quốc gia có nhiều lợi thế để phát triển mạnh mẽ nền nông nghiệp Từ sau Đại hội VI (tháng 12-1986), Đảng Cộng sản Việt Nam đã tiến hành công cuộc đổi mới đất nước Từ thập niên 90 của thế kỉ XX, quá trình xây dựng, đầu tư phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa nông nghiệp

đã được đẩy mạnh Tuy nhiên, kết quả thu được không như mong muốn Vì vậy, từ đầu thế kỉ XXI, Đảng và Nhà nước dành nhiều sự quan tâm hơn nữa đối với nông nghiệp Trong đó, có chương trình xây dựng nông thôn mới

Ngày 4-6-2010, Chính phủ đã ban hành Quyết định 800 QĐ-TTg về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020 với mục tiêu “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn

1 Park Chung Hee (1979), Saemaul: Korea’s New Community Movement, Seoul: Korea, Textbook Co., p.72

35

nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông

thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc

văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ

vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao;

theo định hướng xã hội chủ nghĩa”1 Như vậy, mục tiêu quan trọng của chương

trình xây dựng nông thôn mới của Việt Nam là nâng cao đời sống nông dân về

cả vật chất, tinh thần và phục vụ sự nghiệp phát triển chung của đất nước Từ

khi thực hiện chương trình, chúng ta đã đạt được một số kết quả bước đầu quan

trọng như:

- Về phát triển giao thông nông thôn, chương trình đã xây dựng được

trên 5 nghìn công trình với khoảng 700.000km đường giao thông nông

thôn Đến nay, đã có 23,3% số xã đạt tiêu chí giao thông, dự kiến đến hết

năm 2015 đạt 35,3%

- Trên lĩnh vực thủy lợi, hiện có 44,5% số xã đã đạt tiêu chí, dự kiến đến

hết năm 2015 đạt 52,7%; 75,6% xã đạt tiêu chí về điện, dự kiến hết năm

2015 đạt 80,9%

- Tỷ lệ cơ giới hóa của các khâu này tăng từ 40% - 50% lên 80 - 90% như

các tỉnh: Thái Bình, Hà Tĩnh, An Giang, Hậu Giang, Đồng Tháp2

- Mức thu nhập bình quân đầu người vùng nông thôn đã đạt 24,4 triệu

đồng/năm (tăng khoảng 1,9 lần so với năm 2010); số hộ nghèo ở nông

thôn giảm mạnh, còn 8,2%.3

Có thể thấy, những con số trên là tính hiệu khả quan trong quá trình hiện

đại hóa nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam Tuy nhiên, công cuộc xây dựng

nông thôn mới hiện nay vẫn chưa thật sự đạt được kết quả mong muốn và tồn

tại nhiều khó khăn Nó đòi hỏi Nhà nước cần phải tăng cường hơn nữa sự lãnh

đạo để phát huy hiệu quả của chương trình Nhiều vấn đề về vai trò của nhà

nước cần phải giải quyết hiệu quả để thực hiện thành công chương trình xây

1 Quyết định 800 QĐ-TTg ngày 4-6-2010 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình mục tiêu

quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020

2 Phạm Tất Thắng (5-11-2015), Xây dựng nông thôn mới: một số vấn đề đặt ra, nguồn:

http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Viet

-nam-tren-duong-doi-moi/2015/35998/Xay-dung-nong-thon-moi-mot-so-van-de-dat-ra.aspx

3 Tổng kết 5 năm, thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai

đoạn 2010-2015, nguồn:

http://www.bienphong.com.vn/tong-ket-5-nam-thuc-hien-chuong-trinh-muc-tieu-quoc-gia-xay-dung-nong-thon-moi/

36

dựng nông thôn mới như:

2.1 Vai trò của nhà nước trong việc sử dụng, huy động nguồn vốn cho chương trình xây dựng nông thôn mới

Vốn đầu tư là nhân tố quyết định đến thành công hay thất bại trong chương trình hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn

Ở Hàn Quốc, nhà nước và nhân dân cùng thực hiện chương trình phát triển nông nghiệp Nhà nước hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn để cải tiến chất lượng sống của nông dân Chính phủ Hàn Quốc “vạch ra chương trình công nghiệp hoá, chương trình xuất khẩu, chương trình làng mới ở nông thôn nhưng rất ít khi nhà nước Hàn Quốc dùng doanh nghiệp nhà nước để giải quyết vấn đề”1 Vì vậy, tính hiệu quả của các dự án đã được nâng cao rõ rệt Chính phủ đã khéo léo trao trách nhiệm và uy tín trong công việc cho nhân dân và các doanh nghiệp tư nhân Điều này đã góp một phần quan trọng vào tránh sự lãng phí, thất thoát vốn đầu tư của nhà nước

Ở Việt Nam, chính phủ cũng thực hiện phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” khi xác định Nhà nước hỗ trợ đầu tư một phần, phần còn lại do nhân dân đóng góp Để xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, Thủ tướng yêu cầu “huy động tối đa nguồn lực của địa phương (tỉnh, huyện, xã) để

tổ chức triển khai Đồng thời, huy động vốn đầu tư của doanh nghiệp đối với các công trình có khả năng thu hồi vốn trực tiếp và huy động các khoản đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện của nhân dân”2 Đồng thời, Nhà nước cũng tăng cường nguồn vốn đầu tư cho chương trình Từ năm 2016-2020, dự kiến tổng mức vốn thực hiện từ ngân sách nhà nước tối thiểu là 193.155,6 tỷ đồng, trong

đó, ngân sách trung ương 63.155,6 tỷ đồng, ngân sách địa phương 130.000 tỷ đồng3 Có thể thấy, đây là động lực quan trọng để thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới sớm đạt được kết quả Tuy nhiên, vấn đề là hiệu quả việc sử dụng nguồn vốn của Việt Nam chưa cao Các công ty trúng thầu trong việc xây dựng các công trình nông thôn hầu hết là doanh nghiệp nhà nước Chất lượng các công trình nông thôn không đáp ứng được yêu của xã hội Các công trình

1 Trần Thị Minh Châu (04/07/2000), Chính sách phát triển kinh tế của Hàn Quốc, nguồn: http://vnclp.gov.vn/ct/cms/Lists/ThongTinThamKhao/View_Detail.aspx?ItemID=82

2 Quyết định 1600/QĐ-TTG ngày 16/8/2016, của Thủ tướng chính phủ về phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020

3 Quyết định 1600/QĐ-TTG ngày 16/8/2016, tlđd

37

xây dựng ở Việt Nam thường không đạt chất lượng và xuống cấp rất nhanh

Thực trạng này gây ra lãng phí rất lớn ngân sách của nhà nước và tiền của nhân

dân Chưa có số liệu thống kê chính thức về sự thiếu trách nhiệm, kém chất

lượng trong các công trình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam nhưng thực tế

thì ai cũng biết Nguyên nhân của tình trạng này thì chỉ có những người trong

cuộc mới biết

Thực trạng này gây ra hệ quả rất quan trọng là niềm tin của nhân dân,

của doanh nghiệp vào chủ trương của nhà nước bị giảm sút Nhà nước rất khó

huy động doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia vào quá trình xây dựng nông

thôn mới Chính phủ đã ban hành Nghị định 61/NĐ-CP về chính sách khuyến

khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn Nhưng từ khi triển

khai thực hiện, sự biến chuyển không đáng kể Vì vậy, chúng ta cần công khai,

minh bạch trong đầu tư xây dựng phát triển nông thôn mới Quan trọng hơn,

Nhà nước cần ban hành cơ chế trách nhiệm đối với xã hội của các doanh nghiệp

tham gia xây dựng nông thôn mới Có như thế, hiệu quả việc sử dụng nguồn

vốn đầu tư mới được nâng cao và thu hút được nguồn vốn từ nhân dân, doanh

nghiệp vào xây dựng nông thôn mới

2.2 Nhà nước phải xây dựng ý thức trách nhiệm cộng đồng trong

nhân dân để thực hiện thành công chương trình nông thôn mới

Ý thức trách nhiệm cộng đồng là chúng tôi muốn đề cập đến ý thức của

nhân dân, doanh nghiệp và nhà nước trong thực hiện chương trình mục tiêu

quốc gia xây dựng nông thôn mới

Ở Hàn Quốc, công cuộc xây dựng “Làng mới” gắn liền với quá trình

“phát huy nội lực của nhân dân để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn; phát triển

sản xuất để tăng thu nhập cho nông dân; đào tạo cán bộ phát triển nông thôn;

phát huy dân chủ để phát triển nông thôn; phát triển kinh tế hợp tác từ phát

triển cộng đồng; phát triển và bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường bằng sức mạnh

toàn dân”1 Cụ thể, để nâng cao chất lượng hoạt động, trình độ chuyên môn của

cán bộ phát triển nông thôn, năm 1972 Chính phủ đã thành lập “Viện đào tạo

lãnh đạo Saemaul”, sau này trở thành “Học viện trung ương bồi dưỡng cán bộ

lãnh đạo đổi mới nông thôn” Đây là cơ quan phụ trách việc đào tạo cán bộ lãnh

đạo phong trào xây dựng làng mới từ trung ương xuống địa phương Ở Việt

1 Phạm Xuân Liêm (2014), “Phong trào Saemaulundong và mô hình làng m ới ở Hàn Quốc”,

Tạp chí Kiến trúc Việt Nam số 5/2014

38

Nam, “kiến thức về xây dựng nông thôn mới của đội ngũ cán bộ kể từ các bộ, ngành Trung ương liên quan đến cấp cơ sở đều còn rất hạn chế (nhất là đội ngũ cán bộ cơ sở rất yếu về kiến thức và phương pháp tổ chức xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã) Nhu cầu đào tạo là rất lớn (khoảng 300.000 lượt) trong khi còn thiếu đội ngũ giảng viên và tài liệu chuẩn Đây đang là trở ngại lớn nhất cho thực hiện Chương trình”1 Vì vậy, Nhà nước cần quan tâm nhiều hơn đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ chuyên trách về phát triển nông thôn mới Có như thế, việc triển khai thực hiện chương trình mới đạt kết quả tốt nhất

Ngoài ra, để nâng cao ý thức cộng đồng nhân dân trong xây dựng nông thôn mới, chính phủ Hàn Quốc đã đề cao “Tinh thần Saemaul” gồm 3 thành tố:

“Chăm chỉ - Tự lực - Hợp tác” “Chăm chỉ” là động cơ tự nguyện của người

dân, không ngừng vượt qua khó khăn để tiến tới thành công, “Tự lực” là ý chí bản thân, tinh thần làm chủ, chịu trách nhiệm về cuộc sống và vận mệnh của bản thân và “Hợp tác” là nhận thức về mong muốn phát triển cộng đồng phải nhờ vào nỗ lực của tập thể”2 Có thể thấy, việc thúc đẩy, xây dựng 3 yếu tố này trong nông dân là nhân tố quyết định thành công quá trình xây dựng Làng mới

ở Hàn Quốc Đồng thời, chính phủ Hàn Quốc cũng đề ra 3 chiến dịch quan trọng để nâng cao ý thức nhân dân là:

“Chiến dịch Tinh thần” nhằm xây dựng mối quan hệ thân thiện với láng giềng, kế thừa và phát huy những truyền thống dân tộc dựa trên lòng hiếu thảo và nâng cao ý thức cộng đồng

“Chiến dịch Cư xử”nhấn mạnh tới trật tự công cộng trên đường phố, cách ứng xử tích cực trong làng xóm và công sở, hành vi nơi công cộng và cấm say rượu dẫn tới cư xử không đúng đắn

“Chiến dịch Môi trường” tập trung vào vấn đề giữ vệ sinh khu vực sinh sống và làm việc, giữ gìn môi trường đô thị và phát triển màu xanh thành phố, làm sạch các con sông3

Rõ ràng, ba chiến dịch này được thực hiện nhằm tạo ra sự thống nhất và

kỷ cương, giúp cho sự phát triển xã hội một cách hài hòa Chính phủ rất chú trọng xây dựng văn hóa cư xử của những người trong làng xóm, nơi công sở,

1 Phạm Tất Thắng (5-11-2015), tlđd

2 Phạm Xuân Liêm (2014), tlđd

3 Phạm Xuân Liêm (2014), tlđd

39

cấm những hành vi trái với văn hóa nhằm tạo môi trường sống an lành, hạnh

phúc Một khía cạnh đáng chú ý là bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế

Để có môi trường sống trong lành, ý thức của nhân dân và doanh nghiệp về bảo

vệ môi trường cần phải được nâng cao Đặc biệt, trách nhiệm của doanh nghiệp,

công ty đối với môi trường được nhà nước quy định cụ thể Đây là một kinh

nghiệm rất đáng quan tâm, học hỏi dành cho Việt Nam

Ở Việt Nam, chính phủ cũng đề cao tinh thần trách nhiệm của nhân dân

trong việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở nông thôn Chính phủ đã đề ra mục

tiêu là phải tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng

nông thôn mới”; “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn

minh” và “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch” Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và

các tổ chức chính trị - xã hội tham gia xây dựng nông thôn mới theo Phong trào

“Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” 1 Tuy nhiên,

hiệu của những chủ trương này chỉ mới dừng lại ở mức độ phong trào và báo

cáo trên giấy tờ

Thực tế, đời sống văn hóa tinh thần của người dân vẫn chưa được nâng

cao Thậm chí, tình trạng “trẻ hóa tội phạm” và tội phạm nguy hiểm diễn ra

ngày càng nhiều ở nông thôn Trong cả nước thời gian qua, tình trạng phạm tội

của Thanh thiếu niên ngày càng nhiều Theo số liệu thống kê, “trong cả nước,

gần 70% vụ án hình sự có đối tượng phạm tội là thanh, thiếu niên Con số báo

động cho thấy, tội phạm đang ngày càng trẻ hóa”2 Tiêu biểu như: Vụ thảm sát

6 người trong một gia đình ở Bình Phước gây chấn động dư luận suốt một thời

gian dài, do Nguyễn Hải Dương (24 tuổi, quê An Giang) và đồng phạm Vũ Văn

Tiến (24 tuổi, quê Bình Phước), Trần Đình Thoại (27 tuổi, quê Vĩnh Long) gây

ra Vụ thảm án đau lòng xảy ra ở Nghệ An, hung thủ ra tay sát hại 4 người chỉ

vì mâu thuẫn bột phát Hay vụ do tranh chấp nương rẫy dẫn tới cãi vã, Đặng

Văn Hùng (26 tuổi, ở huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái) đã dùng dao chém tử vong

4 người họ hàng của mình… Những thực trạng này là minh chứng rõ nét về tính

thiếu hiệu quả trong chương trình xây dựng đời sống văn hóa nơi dân cư của

chính phủ

Mặt khác, đối với các địa phương đã đạt được những tiêu chuẩn về xây

1 Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, Ban hành

kèm theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16 tháng 8 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ

2 Tội phạm trẻ hóa - Nguyên nhân vì đâu?, nguồn:

http://www.thdt.vn/29741/toi-pham-tre-hoa-nguyen-nhan-vi-dau-.html

40

dựng nông thôn mới, hoạt động văn hóa cộng đồng cũng không phát huy được hiệu quả Chúng ta thấy mỗi xã đều có Nhà văn hóa, mỗi ấp có Văn phòng Ấp văn hóa, mỗi làng đều có cổng chào “Ấp văn hóa” và đây là những tiêu chí bắt buộc để được công nhận là “xã nông thôn mới” Thế nhưng, hiệu quả của các khẩu hiệu, các khối nhà bê tông này là không đáng kể, thậm chí bỏ hoang, gây lãng phí rất lớn cho ngân sách nhà nước và nhân dân Chúng tôi thiết nghĩ, Nhà nước cần nhìn thẳng, nhìn thật vào vấn đề để có chính sách phát triển phù hợp với điều kiện dân cư, tránh tình trạng lãng phí

Vấn đề môi trường của Việt Nam cũng đang là thách thức lớn Những biện pháp xử phạt của nhà nước, của luật pháp chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răng

đe đối với các hành vi phá hoại môi trường sống Nhìn về đất nước Hàn Quốc, chúng ta không khỏi chạnh lòng khi mà ý thức trách nhiệm của cộng đồng dân

cư, của doanh nghiệp Việt Nam quá thấp Vì thế, nhà nước cần tăng cường hơn nữa vai trò của mình trong việc quản lý và thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam

2.3 Tăng cường vai trò điều tiết của nhà nước trong phân phối sản phẩm nông nghiệp

Để đạt được mục tiêu “Nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn; tạo nhiều mô hình sản xuất gắn với việc làm ổn định cho nhân dân, thu nhập tăng ít nhất 1,8 lần so với năm 2015”1, Nhà nước cần tăng cường hơn nữa vai trò quản lý và quản lý có hiệu quả đối với việc sản xuất nông nghiệp của nông dân

Ở Hàn Quốc, vai trò của nhà nước thể hiện rất rõ trong việc phân phối sản phẩm nông nghiệp Chính phủ cũng thành lập các hợp tác xã trong nông nghiệp nhưng “các hợp tác xã hoạt động không giống như các doanh nghiệp vì lợi nhuận mà về cơ bản hoạt dộng như một hội nông dân hoặc liên minh nông dân Thông qua các hợp tác xã, nông dân có thể uỷ thác cho họ bán sản phẩm, hoặc hợp tác xã mua lại sản phẩm cho nông dân có thể uỷ thác cho họ bán sản phẩm cho nông dân và bán lại trên thị trường với phần cộng chi phí nhỏ”2 Hoạt động của các Hợp tác xã đã giúp nông dân giải quyết được khâu đầu ra cho nông sản và đảm bảo người nông dân không bị thua lỗ trong sản xuất Hợp tác

xã “có nhiệm vụ hướng dẫn và đào tạo kỹ năng sản xuất cho bà con; cung cấp

1 Quyết định 1600/QĐ-TTG ngày 16/8/2016, tlđd

2 Trần Thị Minh Châu (04/07/2000), tlđd