Đề tài khảo sát độc tính cấp đường uống và tác động hạ đường huyết trên chuột nhắt của viên nang cứng Insutrix chứa cao mềm chiết từ hỗn hợp các dược liệu lá Mã đề, thân rễ Nghệ và hoa Hòe.
Trang 1KHẢO SÁT ĐỘC TÍNH CẤP ĐƯỜNG UỐNG
VÀ TÁC ĐỘNG HẠ ĐƯỜNG HUYẾT TRÊN CHUỘT NHẮT
CỦA VIÊN NANG CỨNG INSUTRIX
Đỗ Thị Hồng Tươi*, Lộ Nữ Hoàng Thư * , Dương Thị Mộng Ngọc **
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đề tài khảo sát độc tính cấp đường uống và tác động hạ đường huyết trên chuột nhắt của viên
nang cứng Insutrix chứa cao mềm chiết từ hỗn hợp các dược liệu lá Mã đề, thân rễ Nghệ và hoa Hòe
Phương pháp: Khảo sát hoạt tính ức chế enzym α-amylase và α-glucosidase in vitro của bột thuốc viên nang
cứng Insutrix bằng phương pháp so màu Các thử nghiệm in vivo trên chuột nhắt Swiss albino, 6-7 tuần tuổi, trọng lượng trung bình khoảng 25 g Khảo sát độc tính cấp đường uống của cao trên chuột đực và cái, theo dõi tỷ
lệ chết và biểu hiện độc tính trong 72 giờ Tác dụng hạ đường huyết của viên Insutrix được đánh giá trên chuột đực bình thường và chuột gây đái tháo đường bằng cách tiêm tĩnh mạch streptozotocin liều 170 mg/kg được cho uống viên Insutrix liều 250, 500 và 1000 mg/kg mỗi ngày trong 14 ngày; đo nồng độ glucose mỗi 5 ngày trong 15 ngày Glibenclamid 5 mg/kg sử dụng làm thuốc đối chứng
Kết quả: Bột thuốc viên Insutrix ức chế enzym α-amylase và α-glucosidase in vitro với giá trị IC 50 lần lượt
là 652,09 µg/ml và 927,8 µg/ml so với 13,66 µg/ml và 429,24 µg/ml của đối chứng dương acarbose Viên Insutrix không thể hiện độc tính cấp đường uống trên chuột với liều tối đa D max 10 g/kg Trên chuột khỏe mạnh, viên Insutrix không làm hạ đường huyết Trên mô hình tăng đường huyết, sau 2 tuần điều trị, viên Insutrix cho chuột uống với liều 250, 500 và 1000 mg/kg giảm đường huyết lần lượt 54%, 24% và 51% so với 47% của nhóm glibenclamid Tác dụng hạ đường huyết thể hiện sớm theo thứ tự liều 250 mg/kg > 500 mg/kg > 1000 mg/kg; trong đó liều 250 mg/kg thể hiện tác dụng tương đương với glibenclamid 5 mg/kg
Kết luận: Viên nang cứng Insutrix không thể hiện độc tính cấp đường uống liều tối đa D max 10 g/kg Chế phẩm thể hiện tác động hạ đường huyết liều cho uống 250, 500 và 1000 mg/kg theo thứ tự sớm như sau: liều 250 mg/kg > 500 mg/kg > 1000 mg/kg Khả năng ức chế enzym α-amylase và ức chế α-glucosidase có thể là một trong những cơ chế tác động của viên Insutrix
Từ khóa: viên nang cứng Insutrix, α-amylase, α-glucosidase, độc tính cấp, tác dụng hạ đường huyết
ABSTRACT
STUDY ON ORAL ACUTE TOXICITY AND HYPOGLYCEMIC EFFECT OF INSUTRIX CAPSULE IN
MICE
Do Thi Hong Tuoi, Lo Nu Hoang Thu, Duong Thi Mong Ngoc
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Vol 22 - No 5- 2018: 115 – 122
Objectives: This study aim to evaluate oral acute toxicity and hypoglycemic effect of Insutrix capsule from
extract of mixture of Plantago asiatica L., Curcuma longa L and Sophora japonica L
Methods: For in vitro study, inhibitory activity on α-amylase and α-glucosidase was performed by
spectrophotometrical methods In vivo experiments were carried out in Swiss albino mice, 6-7 week aged; weighing 25 g The oral acute toxicity in male and female mice was studied on the death rate within 72 hours after being dosed Hypoglycemic effect of Insutrix capsule was evaluated in normal mice and hyperglycemic mice induced by iv streptozotocine at 170 mg/kg Mice were orally given Insutrix capsule every day at the doses of 250,
Khoa Dược - Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh ** Trung tâm Sâm và Dược liệu TP Hồ Chí Minh
Trang 2500 and 1000 mg/kg for 14 days Blood glucose was determined every 5 days for 15 days Glibenclamide 5 mg/kg was used as a drug reference
Results: Insutrix capsule could inhibit in vitro activity of α-amylase and α-glucosidase with IC 50 values of 652.09 µg/ml và 927.8 µg/ml compared to those of 13.66 µg/ml and 429.24 µg/ml of acarbose postitive control This product had no oral acute toxicity in Swiss albino mice at the maximum dose of 10 g/kg body weight Insutrix capsule did not exhibe hypoglycemic effect in normal mice In streptozotocin-induced hyperglycemic model, after 2 weeks treatment, glucose levels of mice treated with Insutrix capsule at 250 mg/kg, 500 mg/kg and
1000 mg/kg were decreased 54%, 24% and 51%, respectively, compared to 47% of 5 mg/kg glibenclamide group The hypoglycemic effect early expressed in the order: 250 mg/kg > 500 mg/kg > 1000 mg/kg; in which that of the dose at 250 mg/kg was similar to that of 5 mg/kg glibenclamide
Conclusions: Insutrix capsule did not show oral acute toxicity in mice at the maximum oral dose (D max ) of
10 g/kg This product exhibed hypoglycemic effect at the oral doses of 250, 500 and 1000 mg/kg in the early order:
250 mg/kg > 500 mg/kg > 1000 mg/kg Its inhibitory activity on α-amylase and α-glucosidase could be one of mechanisms of hypoglycemic effect
Keywords: Insutrix capsule, α-amylase, α-glucosidase, acute toxicity, hypoglycemic effect
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đái tháo đường là một trong những rối loạn
chuyển hóa có thể gây biến chứng nghiêm trọng
và tỷ lệ bệnh nhân ngày càng tăng(15) Hiện nay,
bên cạnh thuốc tổng hợp, xu hướng điều trị đái
tháo đường là sử dụng các thuốc từ dược liệu
giúp kiểm soát đường huyết, hạn chế tác dụng
phụ khi dùng trong thời gian dài Ở Việt Nam,
một số dược liệu được báo cáo tác dụng hạ
đường huyết như Mướp đắng, Cam thảo, Giảo
cổ lam, Chè đắng, Hoàng kỳ Mã đề (Plantago
asiatica L.) thường dùng trị bí đái, đái ra máu, ho
lâu ngày, viêm khí quản, đau mắt đỏ(13) Ở Giava,
toàn cây Mã đề được dùng sắc uống trị đái tháo
đường(4) Nghệ (Curcuma longa L.) đã được dân
gian sử dụng điều trị bệnh đái tháo đường, trong
đó hoạt chất curcumin đã được báo cáo về tác
dụng làm giảm đường huyết, bảo vệ tế bào tụy
và tăng độ nhạy cảm với insulin(2,11) Ngoài ra,
flavonoid có nhiều trong thân rễ Nghệ và Hòe
hoa (Sophora japonica L.) thể hiện tác dụng chống
oxy hóa, bảo vệ các cơ quan khỏi tổn thương do
tình trạng đường huyết cao gây ra Từ những cơ
sở trên, ThS Dương Thị Mộng Ngọc đã nghiên
cứu bào chế viên nang cứng Insutrix chứa cao
mềm được chiết từ hỗn hợp các dược liệu lá Mã
đề, thân rễ Nghệ và hoa Hòe với định hướng
ứng dụng trong điều trị bệnh đái tháo đường Vì
vậy, đề tài thực hiện khảo sát độc tính cấp đường uống và tác động hạ đường huyết trên chuột nhắt của viên nang cứng Insutrix nhằm cung cấp cơ sở khoa học về tính an toàn và tác động hạ đường huyết của chế phẩm này
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Mẫu thử
Viên nang cứng Insutrix sản xuất ngày 02/8/2017 đạt tiêu chuẩn cơ sở Viên chứa 25% khối lượng cao mềm chiết từ hỗn hợp dược liệu lá Mã đề, thân rễ Nghệ và hoa Hòe, đóng gói trong chai nhựa nút kín do ThS Dương Thị Mộng Ngọc cung cấp Viên chứa bột thuốc màu nâu đen, mùi thơm đặc trưng
Động vật thử nghiệm
Chuột nhắt Swiss albino đực, 5 - 6 tuần tuổi,
trung bình khoảng 25 g do Viện Vaccin và Sinh phẩm Y tế Nha Trang cung cấp Chuột khoẻ mạnh, không có biểu hiện bất thường, được nuôi
ổn định 5 ngày, nuôi trong lồng nhựa 25 x 35 x
15 cm (6 chuột/lồng) và cung cấp thức ăn, nước uống đầy đủ trong thời gian thử nghiệm
Hóa chất
Streptozotocin, α-amylase, α-glucosidase, p-nitrophenyl-α-D-glucopyranosid (pNPG) (Sigma-Aldrich, Hoa Kỳ); acarbose (CKD Bio, Hàn Quốc), ethylen diamin tetra-acetic
Trang 3(EDTA) (Merck, Đức), kit định lượng glucose
(Clinitech, Pháp), glibenclamid (Stada, Việt
Nam), tinh bột, Na2CO3, cồn 96%, ether ethylic
(Guangdong Guanghua, Trung Quốc), NaCl
0,9% (OPV, Việt Nam)
Phương pháp nghiên cứu
Thiết kế thực nghiệm, đo lường độc lập
Khảo sát hoạt tính ức chế enzym α-amylase in
vitro
Amylase xúc tác phản ứng thủy giải tinh bột
thành đường đơn, đường đôi hay dextrin phân
tử lớn Lượng maltose được giải phóng ra được
xác định bằng phương pháp tạo màu với hỗn
hợp thuốc thử Hoạt tính ức chế α-amylase được
khảo sát dựa vào phương pháp đo màu(6) Hỗn
hợp phản ứng gồm 1 ml tinh bột 1% (kl/tt), 1 ml
α-amylase (1,5 đơn vị/ml) pha trong đệm acetat
0,1 M (pH 7,2), 1 ml dung dịch mẫu thử (bột
thuốc viên nang cứng Insutrix/đối chứng
acarbose), 2 ml đệm acetat Ủ hỗn hợp 25 phút ở
37°C Thêm 1 ml HCl 1N, trộn đều để kết thúc
phản ứng Thêm 0,1 ml iod 1% Đo OD ở 565 nm
Mẫu chuẩn (có α-amylase, không có mẫu thử)
được tiến hành song song Lặp lại thí nghiệm 3
lần, lấy giá trị trung bình và xác định hoạt tính
ức chế enzym α-amylase: % ức chế = (ODmẫu thử -
ODmẫu chuẩn)/ ODmẫu chuẩn x 100 Xác định IC50 (nồng
độ ức chế 50% hoạt tính α-amylase) dựa vào
phương trình hồi quy giữa % ức chế và nồng độ
mẫu thử
Khảo sát tác dụng ức chế enzym α-glucosidase
in vitro (12)
Hỗn hợp phản ứng gồm 40 µl α-glucosidase
(0,2 đơn vị/ml), 50 µl mẫu thử hoặc acarbose
hoặc đệm phosphat pH 6,8 (so màu mẫu thử) Ủ
20 phút ở nhiệt độ phòng, thêm 40 µl pNPG 1
mM trong đệm phosphat pH 6,8 Trộn đều, ủ 20
phút ở nhiệt độ phòng Kết thúc phản ứng bằng
cách thêm 130 µl Na2CO3 0,2 M (pH 9,7), trộn
đều Đo OD ở 405 nm Mẫu chuẩn (không có
mẫu thử) được tiến hành song song Hoạt tính
ức chế α-glucosidase tính theo công thức: % ức
chế = [(ODmẫu chuẩn-ODso màu mẫu chuẩn) - (ODmẫu thử
-ODso màu mẫu thử)] / (ODmẫu chuẩn-ODso màu mẫu chuẩn) x
100 Xác định giá trị IC50 (nồng độ của mẫu thử
ức chế 50% hoạt tính α-glucosidase) dựa vào phương trình hồi quy giữa % ức chế và nồng độ mẫu thử
Khảo sát độc tính cấp đường uống
6 chuột (50% đực, 50% cái) nhịn đói ít nhất 12 giờ, được cho uống viên nang Insutrix liều duy nhất tối đa có thể qua kim (thể tích 0,2 ml/10g) theo “Hướng dẫn thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng thuốc đông y, thuốc từ dược liệu” của
Bộ Y tế (3) Theo dõi và ghi nhận cử động tổng quát, biểu hiện về hành vi, trạng thái lông, ăn uống, tiêu tiểu và số lượng chết của chuột trong
72 giờ Nếu sau 72 giờ, chuột không có dấu hiệu bất thường hoặc chết, tiếp tục theo dõi trong vòng 7 ngày Nếu có chuột chết, giảm liều, tìm liều tối thiểu gây chết 100% chuột (LD100), liều tối
đa không gây chết chuột nào (LD0) và liều gây chết 50% chuột (LD50)
Khảo sát tác động lên trọng lượng và đường huyết trên chuột nhắt trắng bình thường
Chuột bình thường khỏe mạnh được chia ngẫu nhiên thành 4 lô: lô sinh lý: cho chuột uống nước cất, 3 lô thử cho uống viên nang Insutrix với liều 250 mg/kg, 500 mg/kg hoặc 1000 mg/kg,
1 lần/ngày vào buổi sáng trong 14 ngày Đường huyết của chuột được đo mỗi 5 ngày Lấy máu tĩnh mạch đuôi chuột vào buổi sáng sau khi cho chuột nhịn đói qua đêm
Khảo sát tác động lên trọng lượng và đường huyết trên chuột nhắt trắng gây đái tháo đường bằng streptozotocin (8)
Chuột cho nhịn đói ít nhất 12 giờ, gây tăng đường huyết bằng cách tiêm tĩnh mạch streptozotocin (pha trong NaCl 0,9%) liều 170 mg/kg Sau 5 ngày tiêm streptozotocin, định lượng glucose máu (cho chuột nhịn đói ít nhất
12 giờ) Những chuột có đường huyết đói ≥
200 mg/dl được xem là chuột đái tháo đường, điều trị bằng glibenclamid 5 mg/kg (đối chứng dương) hoặc viên Insutrix liều 250 mg/kg, 500
Trang 4mg/kg và 1000 mg/kg, cho uống 1 lần/ngày
vào buổi sáng (8 - 10 giờ) trong 14 ngày Theo
dõi đường huyết của chuột thử nghiệm mỗi 5
ngày theo nguyên tắc enzym màu bằng kit
định lượng glucose (Clinitech, Pháp) Nồng độ
glucose được tính theo công thức: Nồng độ
glucose (mg/dl) = [(Athử - Atrắng)/(Achuẩn - Atrắng)]
x Cchuẩn x độ pha loãng
Xử lý kết quả và phân tích thống kê
Kết quả trình bày dạng trung bình ± sai số
chuẩn của giá trị trung bình (Mean ± SEM) Số
liệu phân tích thống kê bằng phép kiểm
Kruskal-Wallis và Mann-Whitney với phần
mềm SPSS 22.0 Sự khác biệt có ý nghĩa thống
kê khi p < 0,05
KẾT QUẢ
Hoạt tính ức chế enzym α-amylase in vitro
Khảo sát sơ bộ cho thấy hoạt tính ức chế
α-amylase in vitro của bột thuốc viên nang Insutrix
ở 1000 µg/ml khoảng 55% Kết quả thấy bột thuốc viên Insutrix thể hiện hoạt tính ức chế enzym α-amylase với giá trị IC50 là 652,09 µg/ml cao hơn 49,6 lần so với IC50 của mẫu đối chứng
acarbose là 13,15 µg/ml (Bảng 1) tương tự như
giá trị IC50 của acarbose là 12,48 µg/ml trong báo cáo trước đây của nhóm nghiên cứu(7)
Hoạt tính ức chế enzym α-glucosidase in vitro
Từ kết quả thu được, xác định giá trị IC50 của bột thuốc viên nang Insutrix và đối chứng dương acarbose lần lượt là 927,8 µg/ml và 434,0
µg/ml (Bảng 2)
Bảng 1 Hoạt tính ức chế enzym α-amylase in vitro theo nồng độ
Phương trình: y = 0,0013x2 + 0,2945x - 4,8268
R2 = 0,9905 IC 50 = 13,15 µg/ml
Phương trình: y = 0,8011x2 - 38,248x + 561,74
R2 = 0,9553 IC 50 = 652,09 µg/ml
Bảng 2 Hoạt tính ức chế enzym α-glucosidase in vitro của mẫu thử và đối chứng acarbose
Phương trình: y = 0,1792x2 + 0,7993x + 25,964
R2 = 0,9986 IC 50 = 434,0 µg/ml
Phương trình: y = 0,3137x2 + 3,0199x - 7,4405
R2 = 0,983 IC 50 = 927,8 µg/ml
Độc tính cấp đường uống của viên nang
Insutrix
Khảo sát trên 6 chuột với liều tối đa có thể
bơm được qua kim là 10 g/kg Sau khi cho chuột
uống, tất cả chuột khỏe mạnh, ăn cám viên, uống
nước, tiêu tiểu, cử động bình thường, không có
dấu hiệu bất thường nào và không có chuột nào chết trong 72 giờ cũng như trong 7 ngày quan sát Như vậy, viên nang Insutrix không xác định được giá trị LD50, không thể hiện độc tính cấp đường uống với liều tối đa có thể cho uống (Dmax) là 10 g/kg trọng lượng chuột
Trang 5Tác động lên trọng lượng và đường huyết của
chuột bình thường
Kết quả cho thấy sự thay đổi đường huyết
trên chuột bình thường cho uống viên Insutrix
liều 250 mg/kg, 500 mg/kg hoặc 1000 mg/kg so
với lô sinh lý không có ý nghĩa thống kê (p >
0,05) Như vậy, việc uống viên Insutrix không
ảnh hưởng đường huyết của chuột bình thường
(Bảng 3 và Bảng 4)
Tác động lên trọng lượng và đường huyết của
chuột bị đái tháo đường
Các lô tiêm streptozotocin có khối lượng cơ
thể giảm khoảng 5,5 g - 16 g so với chuột sinh lý
tại thời điểm N0 và các thời điểm khảo sát trong
14 ngày tiếp theo (p < 0,05) Kết quả chứng tỏ
streptozotocin gây độc tế bào tụy dẫn đến tình
trạng tăng đường huyết và giảm trọng lượng cơ
thể chuột vào ngày N0 và tiếp tục tiến triển trong
thời gian thử nghiệm Lô chứng bệnh trọng
lượng giảm dần theo thời gian (khoảng 3,5 - 4 g
vào 5 ngày cuối so với thời điểm N0), trong khi ở
4 lô điều trị (3 lô cho uống viên Insutrix và lô
glibenclamid) cho thấy trọng lượng cơ thể ổn
định và tăng nhẹ Tuy nhiên, so với lô chứng
bệnh, trọng lượng không khác biệt ở các thời
điểm khảo sát (p > 0,05), trừ lô uống Insutrix liều
500 g/kg vào các ngày 10, 11, 13 và Insutrix liều
250 g/kg ngày 10 có trọng lượng cơ thể cao hơn
lô chứng bệnh (p < 0,05; Bảng 5) Điều đó chứng
tỏ việc uống viên Insutrix có thể giúp duy trì thể
trạng của chuột
Tại thời điểm ban đầu, chuột được tiêm
streptozotocin có đường huyết tăng cao hơn, gấp
2,7 lần so với chuột sinh lý (p < 0,01) Những
chuột có đường huyết lớn hơn 200 mg/dL được
phân chia vào 5 lô (chứng bệnh, glibenclamid và
3 lô uống Insutrix) sao cho đường huyết trung
bình giữa 5 lô này khác nhau không có ý nghĩa
(p > 0,05, Bảng 6)
Sau 5 ngày điều trị, kết quả cho thấy chỉ có lô
đối chứng glibenclamid 5 mg/kg và lô cho uống
viên nang Insutrix liều 250 mg/kg làm giảm
đường huyết lần lượt khoảng 24% và 38% so với
thời điểm trước khi điều trị và thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với lô chứng bệnh ở cùng thời điểm (p < 0,05) Đối với 2 lô uống viên nang Insutrix liều 1000 mg/kg và 500 mg/kg, đường huyết của chuột đều giảm khoảng 30 mg/dL so với thời điểm trước điều trị nhưng không khác biệt có ý nghĩa thống kê so với lô chứng bệnh ở cùng thời điểm khảo sát (p > 0,05)
Vào ngày 10, đường huyết của chuột ở lô điều trị bằng glibenclamid 5 mg/kg, viên nang Insutrix liều 500 mg/kg và 250 mg/kg giảm lần lượt khoảng 31%, 29% và 40% so với thời điểm trước điều trị và thấp có ý nghĩa thống kê so với
lô chứng bệnh (p < 0,05), trong khi lô cho uống viên Insutrix liều 1000 mg/kg có đường huyết tương đương với thời điểm trước điều trị và tương đương với lô chứng bệnh khảo sát tại cùng thời điểm (p > 0,05)
Sau 15 ngày điều trị, các lô điều trị bằng glibenclamid 5 mg/kg, Insutrix liều 1000 mg/kg,
500 mg/kg và 250 mg/kg giảm lần lượt 47%, 51%, 24% và 54% so với thời điểm trước điều trị và thấp có ý nghĩa thống kê so với lô chứng bệnh tại cùng thời điểm (p < 0,05)
So sánh giữa 3 lô cho uống viên nang Insutrix liều 1000 mg/kg, 500 mg/kg và 250 mg/kg, đường huyết ở lô uống liều 1000 mg/kg cao hơn có hơn có nghĩa thống kê so với 2 liều còn sau 5 ngày và 10 ngày (p > 0,05); khác biệt không có ý nghĩa so với 2 liều còn lại sau 15 ngày điều trị (p > 0,05) Giữa 2 liều 500 mg/kg và 250 mg/kg, đường huyết của chuột thử nghiệm khác biệt không có ý nghĩa thống kê ở cả 3 thời điểm khảo sát sau khi điều trị (p > 0,05)
So với glibenclamid 5 mg/kg, tác động hạ đường huyết ở lô Insutrix 250 mg/kg khác biệt không có ý nghĩa sau 5, 10 và 15 ngày điều trị (p
< 0,05) Lô Insutrix 500 mg/kg có đường huyết không khác biệt sau 5 và 10 ngày điều trị (p > 0,05), đường huyết cao hơn có ý nghĩa sau 15 ngày điều trị (p < 0,05) Insutrix liều 1000 mg/kg thể hiện tác động hạ đường huyết tương đương glibenclamid sau 15 ngày (p > 0,05) nhưng kém
Trang 6hơn sau 5 và 10 ngày (p < 0,05)
Như vậy, viên Insutrix ở ba liều khảo sát thể
hiện tác động hạ đường huyết chậm hơn đối
chứng glibenclamid 5 mg/kg Tác động này xuất
hiện sớm theo thứ tự: 250 mg/kg > 500 mg/kg >
1000 mg/kg; trong đó liều 250 mg/kg thể hiện tác động tương đương glibenclamid 5 mg/kg
Bảng 3 Trọng lượng trung bình của các lô chuột bình thường trong 15 ngày (N: ngày)
Sinh lý 26,0 ±
0,7
28,4 ± 0,8
29,7 ± 1,1
27,5 ± 1,2
29,9 ± 1,4
29,5 ± 1,5
29,0±
1,4
30,7 ± 1,3
31,1 ± 1,6
30,4 ± 1,3
30,1 ± 1,4
30,7 ± 1,3
31,3 ± 1,3
32,1 ± 1,2
32,8± 1,3 Insutrix 1000
mg/kg
24,4 ±
0,5
27,4 ± 0,6
28,5 ± 0,7
29,3 ± 0,7
28,1 ± 0,7
29,0 ± 0,8
29,4±
0,8
30,1 ± 0,8
30,2 ± 0,7
30,1 ± 0,9
28,6 ± 0,9
30,2 ± 0,8
30,5 ± 0,9
31,0 ± 0,9
32,0± 0,8 Insutrix 500
mg/kg
26,1 ±
0,7
28,7 ± 1,0
30,8 ± 1,0
31,3 ± 1,0
30,7 ± 1,0
30,8 ± 1,1
30,8 ± 1,2
31,3 ± 1,1
31,7 ± 1,1
31,2 ± 1,1
29,2 ± 1,0
31,3 ± 1,3
31,4 ± 1,3
32,4 ± 1,5
30,3± 1,5 Insutrix 250
mg/kg
27,0 ±
0,6
29,6 ± 0,7
31,3 ± 0,8
31,6 ± 0,8
30,4 ± 0,9
30,9 ± 1,2
31,3±
1,2
32,2 ± 1,1
31,9 ± 1,3
32,1 ± 1,6
30,8 ± 1,7
32,1 ± 1,9
31,9 ± 2,0
32,5 ± 2,1
31,7± 1,9
Bảng 4 Nồng độ glucose huyết của chuột bình thường ở các lô
Lô
(n = 8)
Đường huyết trung bình ± SEM (mg/dL)
Bảng 5 Trọng lượng trung bình của các lô chuột đái tháo đường trong 15 ngày (N: ngày)
Sinh lý 38,3 ± 1,0 39,2 ± 1,0 39,4 ± 0,8 41,3 ± 0,9 40,6 ± 0,7 41,5 ± 0,9 41,9 ± 1,0 42,4 ± 1,0 41,9 ± 0,6 42,6 ± 0,9 43,1 ± 1,2 42,1 ± 0,9 44,4 ± 1,4 44,5 ± 1,6 43,3± 1,4 Chứng bệnh 32,7 ± 1,4* 32,7± 1,7* 32,3 ± 2,0* 32,7 ± 2,1* 32,5 ± 2,1* 31,3 ± 2,2* 30,7 ± 1,8* 30,5 ± 1,6* 30,3 ± 1,3* 29,5 ± 1,2* 29,1 ± 1,1* 28,7 ± 1,3* 29,5 ± 1,2* 28,7 ± 1,3* 29,0 ± 1,5* Glibenclami
d 5mg/kg
29,9±
1,9*
29,6±
1,8*
28,9 ± 2,0*
29,6 ± 1,8*
29,6 ± 1,7*
28,3 ± 1,5*
28,9 ± 1,7*
28,9 ± 1,7*
29,3 ± 1,8*
29,3 ± 1,9*
28,3 ± 1,8*
28,1 ± 2,0*
28,8 ± 2,1*
29,0 ± 2,1*
28,9± 2,1* Insutrix 1000
mg/kg 32,3± 1,3* 31,9 ± 1,3*
31,0 ± 1,1*
31,0 ± 1,1*
30,2 ± 1,1*
29,1 ± 1,2*
29,4 ± 1,1*
29,5 ± 1,2*
30,1 ± 1,1*
28,9 ± 0,8*
29,7 ± 1,5*
29,2 ± 1,2*
29,8 ± 1,3*
29,1 ± 1,1*
29,4± 1,4* Insutrix 500
mg/kg
32,6±
1,8*
32,9 ± 1,6*
34,1 ± 1,6*
34,9 ± 1,6*
32,9 ± 1,7*
33,2 ± 1,7*
34,5 ± 1,7*
35,1 ± 1,7*
33,4 ± 1,6*
33,1 ± 1,8*
34,3 ± 1,7*#
33,6 ± 1,5*#
31,5 ± 1,2*
33,8± 1,6*#
33,2± 2,0* Insutrix 250
mg/kg
31,6±
0,9*
31,5 ± 0,9*
32,8 ± 0,9*
33,5 ± 0,9*
31,4 ± 1,2*
30,7 ± 0,9*
33,3 ± 1,0*
33,2 ± 0,9*
30,5 ± 1,6*
31,5 ± 0,9*
32,2±
1,0*#
31,1 ± 1,2*
33,0 ± 0,8*
31,8 ± 1,0*
31,9± 1,0*
* p < 0,05 so với lô sinh lý và # p < 0,05 so với lô chứng bệnh ở cùng thời điểm khảo sát
Bảng 6 Đường huyết của chuột bị đái tháo đường ở các lô vào ngày 0, 5, 10, 15
Glibenclamid 5 mg/kg 264,15 ± 13,52** 201,33 ± 13,71**# 181,38 ± 18,11**## 139,28 ± 8,73**## Insutrix 1000 mg/kg 282,37 ± 22,70** 254,27 ± 12,17**$ 287,59 ± 29,87**$ 138,28 ± 15,34# Insutrix 500 mg/kg 254,65 ± 20,48** 219,91 ± 21,82** 181,08 ± 22,84**# 193,56 ± 16,43**#$ Insutrix 250 mg/kg 270,16 ± 16,46** 166,60 ± 18,80**## 160,94 ± 20,15**## 125,33 ± 30,04#
** p < 0,01: so với lô sinh lý; # p < 0,05; ## p < 0,01: so với lô chứng bệnh và $ p < 0,05: so với lô glibenclamid ở cùng thời điểm khảo sát
Trang 7BÀN LUẬN
Bên cạnh việc sử dụng từng dược liệu riêng
lẻ trong điều trị bệnh đái tháo đường, một số chế
phẩm ở Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam
thường kết hợp nhiều dược liệu để tăng hiệu
quả kiểm soát bệnh này Viên nang cứng được
bào chế từ cao mềm chiết từ hỗn hợp lá Mã đề,
thân rễ Nghệ và hoa Hòe phù hợp với định
hướng chung của Việt Nam và thế giới Một
trong những cơ chế điều trị đái tháo đường là
làm giảm tiêu hóa và hấp thu carbohydrat ở ruột
non qua cơ chế ức chế amyase và
α-glucosidase, hai enzym tham gia phân giải và
thủy phân các phân tử carbohydrat thành đường
đơn hấp thu vào máu Kết quả về tác dụng ức
chế α-amyase và α-glucosidase của bột thuốc
viên Insutrix thu được trong đề tài phù hợp với
các báo cáo trước đây về tác dụng ức chế hai
enzym này của rutin, quercetin có trong hoa Hòe
bisdemethoxycurcumin phân lập từ củ Nghệ(5,10)
Với kết quả viên Insutrix không thể hiện độc
tính cấp ở Dmax là 10 g/kg, đề tài chọn liều 250,
500 và 1000 mg/kg để khảo sát tác động hạ
đường huyết in vivo Các liều này tương ứng với
1/40, 1/20 và 1/10 Dmax, phù hợp với khuyến cáo
về liều thử tác dụng dược lý của Bộ Y tế(3) Ở ba
liều khảo sát, viên Insutrix không ảnh hưởng lên
thể trọng và đường huyết của chuột bình
thường; bước đầu chứng tỏ tính an toàn của chế
phẩm Trên mô hình chuột đái tháo đường gây
bởi streptozotocin, viên Insutrix thể hiện tác
động hạ đường huyết sớm theo thứ tự: 250
mg/kg > 500 mg/kg > 1000 mg/kg; trong đó liều
250 mg/kg thể hiện tác động tương đương thuốc
đối chứng glibenclamid 5 mg/kg Tác động này
của viên Insutrix phù hợp với báo cáo về khả
năng hạ đường huyết của cao cồn từ lá Mã đề
liều 1000 mg/kg trên chuột cống bị đái tháo
đường được báo cáo bởi nhóm nghiên cứu
Malaysia(1) Tác động hạ đường huyết của viên
Insutrix có thể giải thích nhờ kết hợp cơ chế bảo
vệ tế bào tụy và tăng độ nhạy cảm với insulin
của củ Nghệ(2,11) với cơ chế ức chế các cytokin viêm (IL-6, TNF-α), giảm tình trạng stress oxy hóa, rối loạn lipid huyết cũng như bảo vệ tế bào beta tụy, làm tăng giải phóng insulin của hoa Hòe(9) Flavonoid trong hoa Hòe cũng được báo cáo tác dụng bảo vệ tế bào beta tụy, tế bào thận tránh khỏi những tổn thương gây ra bởi streptozotocin của hoa Hòe(14)
Liều 250 mg/kg thể hiện tác động hạ đường huyết có ý nghĩa thống kê so với lô chứng bệnh
ở cùng thời điểm khảo sát sớm hơn liều 500 mg/kg và 1000 mg/kg có thể giải thích khi tăng liều, thành phần không thể hiện tác động hạ đường huyết lớn sẽ ảnh hưởng nhiều hơn đến tác động mong muốn Từ đó gợi ý việc chọn liều phù hợp để tính toán liều dự kiến ở người Kết quả của đề tài cung cấp cơ sở khoa học
về tính an toàn và tác động hạ đường huyết của viên nang cứng Insutrix, là tiền đề để ứng dụng chế phẩm này trong phòng và/hoặc điều trị đái tháo đường trên lâm sàng
KẾT LUẬN
Viên nang cứng Insutrix thể hiện tác động ức
chế α-amylase và α-glucosidase in vitro với IC50
lần lượt là 652,09 µg/ml và 927,8 µg/ml so với
IC50 của acarbose lần lượt là 13,66 µg/ml và 429,24 µg/ml Viên Insutrix không thể hiện độc tính cấp đường uống với liều Dmax là 10 g/kg Chế phẩm thể hiện tác động hạ đường huyết ở liều 250 mg/kg, 500 mg/kg và 1000 mg/kg sau 2 tuần điều trị; tác động này nhanh theo thứ tự 250 mg/kg > 500 mg/kg > 1000 mg/kg; trong đó liều
250 mg/kg thể hiện tác động hạ đường huyết tương đương glibenclamid 5 mg/kg
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Abdulghani MA et al (2014) “Potential antidiabetic activity of
Plantago major leaves extract in Streptozocin-induced diabetic rats” Research Journal of Pharmaceutical, Biological and Chemical Sciences; 5(2): 896-902
2 Arun N, Nalini N (2002) “Efficacy of turmeric on blood sugar
and polyol pathway in diabetic albino rats” Plant Foods Hum Nutr.; 57(1): 41-52
3 Bộ Y tế (2015) Hướng dẫn thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng thuốc đông y, thuốc từ dược liệu Ban hành theo quyết định số
141/QĐ-K2ĐT ngày 27 tháng 10 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Y tế
Trang 84 Choi SY, Jung SH, Lee HS, Park KW, Yun BS, Lee KW (2008)
“Glycation inhibitory activity and the identification of an active
compound in P asiatica extract” Phytother Res.; 22: 323–329
5 Dua Z et al (2006) “α-glucosidase inhibition of natural
curcuminoids and curcumin analogs” European journal of
medicinal chemistry; 41(2): 213-218
6 Gupta D, Chandrashekar, Richard L, Yogendra, Gupta N (2012)
“In vitro antidiabetic activity of stem bark of Bauhinia purpurea
Linn.” Der Pharmacia Lettre; 4(2): 614-619
7 Mai Thị Cúc, Đỗ Thị Hồng Tươi (2015) “Phân tích sơ bộ thành
phần hóa học, khảo sát hoạt tính ức chế amylase,
α-glucosidase in vitro và độc tính cấp đường uống của trà thảo
mộc Karantina” Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh; 19(3):
32-37
8 Ngô Thị Nga, Mai Thị Cúc, Đỗ Thị Hồng Tươi (2017) “Khảo sát
tác dụng hạ lipid huyết và hạ đường huyết của cao cồn 50% từ
trà thảo mộc Panas Karantina trên chuột nhắt” Tạp chí Y học
Thành phố Hồ Chí Minh; 21(2): 7-15
9 Niture NT, Ansari AA, Naik SR (2014) “Anti-hyperglycemic
activity of rutin in streptozotocin-induced diabetic rats: an effect
mediated through cytokines, antioxidants and lipid
biomarkers” Indian J Exp Biol.; 52(7): 720-727
10 Oboh G et al (2015) “Comparative effect of quercetin and rutin
on α-amylase, α-glucosidase, and some pro-oxidant-induced
lipid peroxidation in rat pancreas” Comparative Clinical
Pathology; 24(5): 1103-1110
11 Onozato ML, Tojo A, Goto A et al (2002) “Oxidative stress and
nitric oxide synthase in rat diabetic nephropathy, effect of A-CEI
and ARB” Kidney Int.; 61(1): p 186
12 Phạm Thị Diệu Hạnh, Phùng Văn Trung, Nguyễn Ngọc Hạnh, Nguyễn Đông Trúc (2007) “Khảo sát hoạt tính ức chế men
alpha glucosidase của các cao chiết hạt mướp đắng” Tạp chí Khoa học Trường đại học Cần Thơ; 7: 130-137
13 Viện dược liệu (2004) Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – tập I NXB khoa học và kỹ thuật, tr 172-173
14 Wang T, Miao M, Bai M, Li Y, Li M, Li C, Xu Y (2017) “Effect of
Sophora japonica total flavonoids on pancreas, kidney tissue
morphology of streptozotocin-induced diabetic mice model”
Saudi J Biol Sci; 24(3): 741-747
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/fr/, truy cập ngày 6/6/2018
Ngày nhận bài báo: 25/04/2017 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 20/06/2018 Ngày bài báo được đăng: 20/09/2018