Giới thiệu về Vườn quốc gia Bến En, hiện trạng đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Bến En, đánh giá công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Bến En là những nội dung chính trong bài Báo cáo về đa dạng sinh học ở Vườn quốc gia Bến En. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm bắt nội dung chi tiết.
Trang 1L I NÓI Đ U Ờ Ầ
Vườn Qu c gia B n En cách Thành ph Thanh Hóa 46km v phía Tây Nam,ố ế ố ề thu c đ a ph n xã H i Vân, huy n Nh Thanh, Thanh Hóa. Đây là m t vùng r ngộ ị ậ ả ệ ư ộ ừ núi, sông h r ng kho ng h n 16.000ha còn mang v hoang dã v i h đ ng th cồ ộ ả ơ ẻ ớ ệ ộ ự
v t đa d ng và phong phú. Có nhi u lo i đ ng th c v t quý hi m nh : Voi, G u,ậ ạ ề ạ ộ ự ậ ế ư ấ
H , V oc má tr ng, Lim, Lát hoa, Chò ch có cây Lim xanh đã t n t i c ngànổ ọ ắ ỉ ồ ạ ả năm tu i. B n En còn có c h n 4.000ha m t h v i 21 hòn đ o l n nh t o nênổ ế ả ơ ặ ồ ớ ả ớ ỏ ạ
c nh quan thiên nhiên vô cùng quy n rũ. Dãy núi đá H i Vân có nhi u hang đ ngả ế ả ề ộ
đ p nh hang Ng c, đ ng su i tiên lôi cu n du khách a khám phá và m o hi m.ẹ ư ọ ộ ố ố ư ạ ể
Báo cáo v đa d ng sinh h c Về ạ ọ ở ườn Qu c gia B n Enố ế sau đây được xây
d ng trên c s các ki n th c chuyên môn và tham kh o t nhi u ngu n tài li u.ự ơ ở ế ứ ả ừ ề ồ ệ Báo cáo t p trung ch y u đánh giá v đa d ng sinh h c và th c tr ng công tác b oậ ủ ế ề ạ ọ ự ạ ả
t n đa d ng sinh h c Vồ ạ ọ ở ườn Qu c gia B n En.ố ế
Báo cáo được trình bày v i 3 ph n chính:ớ ầ
I. Gi i thi u v Vớ ệ ề ườn Qu c gia B n Enố ế
II. Hi n tr ng đa d ng sinh h c t i Vệ ạ ạ ọ ạ ườn Qu c gia B n Enố ế
III. Đánh giá công tác b o t n đa d ng sinh h c t i Vả ồ ạ ọ ạ ườn Qu c gia B nố ế En
TÁC GIẢ
Trang 2I. GI I THI U V VỚ Ệ Ề ƯỜN QU C GIA B N ENỐ Ế
1. Gi i thi u chungớ ệ
Tên Vườn Qu c gia: ố Vườn Qu c gia B n Enố ế
Quy t đ nh thành l p: ế ị ậ Quy t đ nh s 33CT c a Ch t ch H i đ ng Bế ị ố ủ ủ ị ộ ồ ộ
trưởng (nay là Th tủ ướng Chính ph ) ngày 27/01/1992.ủ
To đ đ a lý: ạ ộ ị 19 đ 31' đ n 19 đ 43' vĩ đ B c và 105 đ 25' đ n 105 độ ế ộ ộ ắ ộ ế ộ
43 kinh đ Đông.ộ
Quy mô di n tích:ệ 16.634ha; Vùng đ m: 31.172ha v i ch c năng làm gi mệ ớ ứ ả
s c ép c a c ng đ ng lên Vứ ủ ộ ồ ườn Qu c gia.ố
M c tiêu, nhi m v : ụ ệ ụ B o t n h sinh thái núi đ t nhi t đ i m thả ồ ệ ấ ệ ớ ẩ ườ ngxanh và n a lá d ng (đ c tr ng ki u r ng Lim Săng l ); B o t n các loài thú quýử ụ ặ ư ể ừ ẻ ả ồ
hi m (Voi, Kh vàng, Sóc bay, H , Báo, ); Ph c v nghiên c u khoa h c, nghiênế ỉ ổ ụ ụ ứ ọ
c u th c nghi m, b o t n ngu n gen; Tuyên truy n giáo d c b o v thiên nhiên,ứ ự ệ ả ồ ồ ề ụ ả ệ môi trường. Phát tri n du l ch sinh thái.ể ị
C quan/c p qu n lý: ơ ấ ả Tr c thu c U ban Nhân dân T nh Thanh Hoá ự ộ ỷ ỉ
2. Lich ṣ ử hinh thanh̀ ̀
Năm 1979, công trinh xây d ng đâp sông M c đ̀ ự ̣ ự ược hoan thanh tao nên quang̀ ̀ ̣ canh hô nhân tao, khu hê đông th c vât xung quanh hô sau đo đ̉ ̀ ̣ ̣ ̣ ự ̣ ̀ ́ ược quan tâm bao vê.̉ ̣ Năm 1986, khu v c nay đự ̀ ược thiêt kê thanh lâp khu bao tôn thiên nhiên v i tên goi lá ́ ̀ ̣ ̉ ̀ ớ ̣ ̀ Bên En co diên tich 12.000ha (Bô Nông nghi p và Phát tri n nông thôn, 1997). Theó ́ ̣ ́ ̣ ệ ể Quyêt đinh sô 194/CT ngay 09/08/1986 cua Thu t́ ̣ ́ ̀ ̉ ̉ ương Chinh phu, muc đich thanh lâṕ ́ ̉ ̣ ́ ̀ ̣ khu bao tôn đê bao vê "Voi hoang da, Nai va r ng đâu nguôn sông M c" (Cao Văn̉ ̀ ̉ ̉ ̣ ̃ ̀ ̀ư ̀ ̀ ự Sung, 1995). Tuy nhiên mai đên năm 1992, khu v c m i th c s đ̃ ́ ự ớ ự ự ược quan ly bao vể ́ ̉ ̣ khi Vườn Qu c gia Bên En chinh th c thanh lâp va luân ch ng kinh tê ky thuât đố ́ ́ ứ ̀ ̣ ̀ ̣ ứ ́ ̃ ̣ ượ cphê duyêt theo Quyêt đinh sô 33/CT cua Chu tich Hôi đông Bô tr̀ ̣ ́ ̣ ́ ̉ ̉ ̣ ̣ ̀ ̣ ưởng ngaỳ 27/01/1992 v i diên tich 16,634ha va vung đêm gân 30.000ha. Trớ ̣ ́ ̀ ̀ ̣ ̀ ươc năm 1992, Bêń ́
En tr c thuôc hai Lâm trự ̣ ương Sông Chanh va Nh Xuân (Ban Quan ly V̀ ̀ ư ̉ ́ ườn Qu cố gia Bên En, 2003).́
Hiên nay, diên tich cua hai xa Binh Ḷ ̣ ́ ̉ ̃ ̀ ương va Xuân Thai (1295ha) năm trong̀ ́ ̀
Vườn Qu c gia Bên En đa đố ́ ̃ ược chuyên thanh vung đêm chuyên giao cho UBND̉ ̀ ̀ ̣ ̉ Tinh Thanh Hoa quan ly theo công văn sô 99/CPNN cua Thu t̉ ́ ̉ ́ ́ ̉ ̉ ương Chinh phu ngaý ́ ̉ ̀ 22/01/2002. Sau khi chuyên giao, diên tich V̉ ̣ ́ ườn Qu c gia Bên En con lai 15.339ha,ố ́ ̀ ̣ diên tich vung đêm tăng lên 31.054ha (Ban Quan ly Ṿ ́ ̀ ̣ ̉ ́ ườn Qu c gia Bên En, 2003).ố ́
Năm 1995 đa co đê xuât m rông pham vi Ṽ ́ ̀ ́ ở ̣ ̣ ườn Qu c gia t i khu v c giapố ớ ự ́ gianh v i Tinh Nghê An, khi đo Diên tich cua Vớ ̉ ̣ ́ ̣ ́ ̉ ườn Qu c gia se tăng lên 38.153haố ̃
Trang 3(Anon, 1995). Ban đê xuât đa đ̉ ̀ ́ ̃ ược UBND Tinh Thanh Hoa trinh Bô Lâm nghiêp củ ́ ̀ ̣ ̣ ̃ phê duyêt ngay 19/06/1995 (Ha Dinh Duc et al. 2000). Ngoai ra con co môt sô đê xuâṭ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ́
đa đ̃ ược đê câp trong "Kê hoach hanh đông Đa dang sinh hoc Viêt Nam" m rông̀ ̣ ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ở ̣
Vườn Qu c gia Bên En lên 50.000ha (Chinh phu, 1994). Hiên tai ch a co bât ky đêố ́ ́ ̉ ̣ ̣ ư ́ ́ ̀ ̀ xuât nao nêu trên đ́ ̀ ược Bô Nông nghi p và Phát tri n nông thôn phê duyêt.̣ ệ ể ̣
l n nui đa vôi thuôc vung đêm phia Đông Băc ranh gi i vớ ́ ́ ̣ ̀ ̣ ́ ́ ơ ướ n. Trong vung loi cuà ̀ ̃ ̉
vươn co hê thuy l n la Sông M c, trong ph̀ ́ ̣ ̉ ớ ̀ ự ương an m rông v́ ở ̣ ươn se co thêm hề ̃ ́ ̣ thuy Sông Chang (Tordoff et al. 2000).̉ ̀
4. Đa dang sinh hoc̣ ̣
Vươn Quôc gia Bên En co m c đô đa dang sinh hoc vao loai trung binh. V̀ ́ ́ ́ ứ ̣ ̣ ̣ ̀ ̣ ̀ ươ ǹquôc gia hiên đang bao vê môt phân hê sinh thai vung r ng th́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ̣ ́ ̀ ừ ương xanh nui thâp ̀ ́ ́ ở Băc Trung Bô. Tuy nhiên hê sinh thai r ng nay đa bi tac đông manh tŕ ̣ ̣ ́ ừ ̀ ̃ ̣ ́ ̣ ̣ ước đây do khai thac, nên r ng hiên tai la r ng th sinh, cây gô đ́ ừ ̣ ̣ ̀ ̀ư ứ ̃ ường kinh nho va phân l n la tré ̉ ̀ ̀ ớ ̀
n a. Tuy nhiên t khi ng ng khai thac, chât lứ ừ ừ ́ ́ ượng r ng đa đang đừ ̃ ược phuc hôị ̀ (Tordoff et al. 2000)
Măc du cac hê sinh thai r ng đa va đang bi tac đông manh nh ng khu hê đông̣ ̀ ́ ̣ ́ ừ ̃ ̀ ̣ ́ ̣ ̣ ư ̣ ̣
th c vât Vự ̣ ườn Qu c gia Bên En vân kha đa dang va phong phu. Tai Bên En ghi nhânố ́ ̃ ́ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ̣
sô ĺượng đang kê cac loai th c vât đang bi đe doa trên toan câu, đang chu y nhât tronǵ ̉ ́ ̀ ự ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ ́ ́ ́ ́
sô nay la loai Lim xanh Erythrophleum fordii, đây la loai đa t ng la đôi t́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̀ ̃ ̀ư ̀ ́ ượng khai thac chinh cua cac lâm tŕ ́ ̉ ́ ương tr̀ ươc năm 1992, hiên nay Lim xanh vân đang đôí ̣ ̃ ́
tượng khai thac v i qui mô nho b i cac lâm tŕ ớ ̉ ở ́ ương cung nh đang bi cac đôi t̀ ̃ ư ̣ ́ ́ ượ nglâm tăc khai thac trôm.̣ ́ ̣
Bên canh đo, môt sô loai đông vât co gia tri bao tôn m c đô toan câu cung đạ ́ ̣ ́ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ̣ ̉ ̀ ở ứ ̣ ̀ ̀ ̃ ̃
được ghi nhân tai Ṿ ̣ ườn Qu c gia nh Vố ư ượn ma trăng Hylobates leucogenys, L ngử
Trang 4choc Chrotogale owstoni, Bao l a Catopuma temminckii (Tordoff et al. 2000). Tuý ́ ử nhiên, sô ĺượng ca thê cua hâu hêt cac quân thê thu l n tai Bên En la rât thâp, đây lá ̉ ̉ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ́ ́ơ ̣ ́ ̀ ́ ́ ̀ hâu qua cua tinh trang săn băn qua m c, môt sô loai đa bi khai thac can kiêt (Tordoff̣ ̉ ̉ ̀ ̣ ́ ́ ứ ̣ ́ ̀ ̃ ̣ ́ ̣ ̣
et al. 2000).
Trươc đây, Voi Châu Á Elephas maximus đ́ ược ghi nhân tḥ ương xuyên taì ̣
Vườn Qu c gia, gân đây măc du đa co môt sô bao cao đê câp đên loai nay tai khu v cố ̀ ̣ ̀ ̃ ́ ̣ ́ ́ ́ ̀ ̣ ́ ̀ ̀ ̣ ự (Tordoff et al. 1997, Ha Dinh Duc ed. 2000) nh ng th c tê vân ch a co bât ky ghiư ự ́ ̃ ư ́ ́ ̀ nhân chinh th c vê s hiên diên cua loai nay trong Ṿ ́ ứ ̀ ự ̣ ̣ ̉ ̀ ̀ ườn Qu c gia t năm 1993ố ừ (Tordoff et al. 1997). Năm 2000, A. W. Tordoff đa co kêt luân loai nay co thê không̃ ́ ́ ̣ ̀ ̀ ́ ̉ con tôn tai trong khu v c vung loi cua V̀ ̀ ̣ ự ̀ ̃ ̉ ườn Qu c gia va chi co kha năng con môtố ̀ ̉ ́ ̉ ̀ ̣ quân thê rât nho phân bô gi i han trong khu v c vung đêm phia tây cua vung loi.̀ ̉ ́ ̉ ́ ớ ̣ ự ̀ ̣ ở ́ ̉ ̀ ̃
5. Cac vân ́ ́ đê bao tôǹ ̉ ̀
Khai thac gô khu v c v́ ̃ở ự ươn keo dai cho đên năm 1992, không co n i naò ́ ̀ ́ ́ ơ ̀
r ng ch a bi tac đông. H n 3.600 ngừ ư ̣ ́ ̣ ơ ươi hiên đang sinh sông bên trong V̀ ̣ ́ ườn Qu cố gia va gân 30.000 ng̀ ̀ ươi sông tai vung đêm (Ban Quan ly V̀ ́ ̣ ̀ ̣ ̉ ́ ườn Qu c gia Bên En,ố ́ 2003) tiêp tuc la môi đe doa anh h́ ̣ ̀ ́ ̣ ̉ ưởng t i môi trớ ương t nhiên V̀ ự ườn Qu c gia. Số ự khai thac trai phep tai nguyên r ng cua nǵ ́ ́ ̀ ừ ̉ ươi dân đây va nh ng n i khac t ì ở ̀ở ữ ơ ́ ơ ́
Vươn đang lam châm qua trinh tai sinh phuc hôi r ng. Tuy nhiên, trong nh ng năm̀ ̀ ̣ ́ ̀ ́ ̣ ̀ ừ ữ gân đây, tinh trang khai thac gô trai phep cung nh cac tac đông khac cua con ng̀ ̀ ̣ ́ ̃ ́ ́ ̃ ư ́ ́ ̣ ́ ̉ ươ ìvao V̀ ườn Qu c gia đa giam đang kê (Ban Quan ly Vố ̃ ̉ ́ ̉ ̉ ́ ườn Qu c gia Bên En, 2003).ố ́
S tôn tai lâu dai cua cac loai thu l n va trung binh vự ̀ ̣ ̀ ̉ ́ ̀ ́ ́ơ ̀ ̀ ở ươn đang bi đe doa dò ̣ ̣ diên tich vung loi co thê qua nho đôi v i quân thê cua cac loai nay. B i vây viêc đệ ́ ̀ ̃ ́ ̉ ́ ̉ ́ ớ ̀ ̉ ̉ ́ ̀ ̀ ở ̣ ̣ ̀ xuât m rông v́ ở ̣ ươn t i ranh gi i Tinh Nghê An đ̀ ớ ớ ̉ ̣ ược châp nhân la hêt s c quań ̣ ̀ ́ ứ trong. Rât tiêc la dân c đa di chuyên t i vung đê xuât m rông, pha r ng lam ṇ ́ ́ ̀ ư ̃ ̉ ớ ̀ ̀ ́ ở ̣ ́ ̀ư ̀ ươ ngrây va trông mia. Nêu hiên t̃ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ượng pha r ng không đ́ ̀ư ược kiêm soat ngay, se dân đên̉ ́ ̃ ̃ ́
s cô lâp gi a r ng vung loi v i cac vung xung quanh va giam tâm quan trong vêự ̣ ư ữ ̀ ở ̀ ̃ ớ ́ ̀ ̀ ̉ ̀ ̣ ̀ bao tôn cua v̉ ̀ ̉ ươn quôc gia (Tordoff et al. 2000).̀ ́
Ban Quan ly v̉ ́ ươn d đinh di chuyên 4.000 ng̀ ự ̣ ̉ ươi ra ngoai vung loi cua v̀ ̀ ̀ ̃ ̉ ươ n.̀Cho đên nay kê hoach nay vân không th c hiên đ́ ́ ̣ ̀ ̃ ự ̣ ược do không co kinh phi va nǵ ́ ̀ ươ ìdân không ung hô. Vi ho hiêu răng kê hoach di chuyên t i vung đêm đ̉ ̣ ̀ ̣ ̉ ̀ ́ ̣ ̉ ớ ̀ ̣ ược th c hiên,ự ̣ trong tương lai s khai thac s dung tai nguyên r ng cua ho se bi han chê va it co cự ́ ử ̣ ̀ ừ ̉ ̣ ̃ ̣ ̣ ́ ̀ ́ ́ ơ may quay tr lai (Tordoff et al. 2000). Tordoff et al (2000) kiên nghi răng cân phai coở ̣ ́ ̣ ̀ ̀ ̉ ́ nghiên c u ky trứ ̃ ươc khi đi đên quyêt đinh di chuyên cac công đông trong vung loi cuá ́ ́ ̣ ̉ ́ ̣ ̀ ̀ ̃ ̉
vươn. Nêu co thê phai tô ch c di chuyên cang s m cang tôt. Nêu đê ho lai phaì ́ ́ ̉ ̉ ̉ ứ ̉ ̀ ớ ̀ ́ ́ ̉ ̣ ở ̣ ̉
Trang 5khuyên khich ho tham gia vao ch́ ́ ̣ ̀ ương trinh lâm nghiêp xa hôi va cac kê hoach khac̀ ̣ ̃ ̣ ̀ ́ ́ ̣ ́ nhăm nâng cao thu nhâp va giam s phu thuôc vao tai nguyên r ng.̀ ̣ ̀ ̉ ự ̣ ̣ ̀ ̀ ừ
6. Cac gia tri khać ́ ̣ ́
Vươn Quôc gia đang bao vê r ng đâu nguôn Sông M c, hô Sông M c là ́ ̉ ̣ ừ ̀ ̀ ự ̀ ự ̀ nguôn cung câp ǹ ́ ươ ươc t́ i tiêu cho san xuât nông nghiêp cua toan bô cac xa vung há ̉ ́ ̣ ̉ ̀ ̣ ́ ̃ ̀ ̣
l u. Sau khi xây d ng đâp va hinh thanh hô, đ n vi thuy san hinh thanh đê quan ly hôư ự ̣ ̀ ̀ ̀ ̀ ơ ̣ ̉ ̉ ̀ ̀ ̉ ̉ ́ ̀
va thuy san. Trong cac năm t 1983 đên 1987, san l̀ ̉ ̉ ́ ừ ́ ̉ ượng ca đanh băt tăng lên t 14́ ́ ́ ừ đên 30 t n nh ng năm 1989 giam xuông con 7 tân. Năm 1993, đ n vi thuy san ng nǵ ấ ư ̉ ́ ̀ ́ ơ ̣ ̉ ̉ ư ̀hoat đông. Ng̣ ̣ ươi dân đia ph̀ ̣ ương tiêp tuc đanh ca trên hô va cac hê thuy liên quań ̣ ́ ́ở ̀ ̀ ́ ̣ ̉ đên hô, măc du cac hoat đông nay đa vi pham t i cac quy chê quan ly cua V́ ̀ ̣ ̀ ́ ̣ ̣ ̀ ̃ ̣ ớ ́ ́ ̉ ́ ̉ ươn Quôc̀ ́ gia (Tordoff et al. 2000). Trong nh ng năm gân đây, v i viêc tăng cữ ̀ ớ ̣ ương thê chề ̉ ́ trong công tac quan ly, bao vê cua V́ ̉ ́ ̉ ̣ ̉ ườn Qu c gia, san lố ̉ ượng ca trong hô đa tănǵ ̀ ̃ đang kê (Ban Quan ly V́ ̉ ̉ ́ ườn Qu c gia Bên En, 2003).ố ́
Hâu hêt cac hô gia đinh trong vung loi va vung đêm cua v̀ ́ ́ ̣ ̀ ̀ ̃ ̀ ̀ ̣ ̉ ươn đa khai thac cac̀ ̃ ́ ́ san phâm cua r ng cac m c đô khac nhau. Nhiêu san phâm cua r ng, nh tre n a,̉ ̉ ̉ ừ ở ́ ứ ̣ ́ ̀ ̉ ̉ ̉ ừ ư ư ́song mây khu v c kha phong phu điêu đo thê hiên r ng t nhiên đa bi thay thê. Tuyở ự ́ ́ ̀ ́ ̉ ̣ ừ ự ̃ ̣ ́ nhiên, s khai thac qua m c môt sô tai nguyên trong nh ng năm trự ́ ́ ứ ̣ ́ ̀ ữ ươc đây, nh gô,́ ư ̃ cac loai thu l n đo la nguyên nhân chinh lam chung tr nên hiêm trong khu v ć ̀ ́ ́ơ ́ ̀ ́ ̀ ́ ở ́ ự (Tordoff et al. 2000)
Vươn Quôc Gia Bên En co tiêm năng du lich cao, dich vu nay đa đang hâp dâǹ ́ ́ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̀ ̃ ́ ̃ nhiêu du khach trong ǹ ́ ươc. V́ ươn co phong canh đep, đ̀ ́ ̉ ̣ ương đi lai thuân tiên. V̀ ̣ ̣ ̣ ươ ǹ
co nha khach va khach du lich co thê du ngoan băng thuyên trên hô. Dich vu du lich có ̀ ́ ̀ ́ ̣ ́ ̉ ̣ ̀ ̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ́ tiêm năng mang lai diên mao m i cho v̀ ̣ ̣ ̣ ớ ươn va thu nhâp cho công tac quan lỳ ̀ ̣ ́ ̉ ́ (Tordoff et al. 2000)
Trang 6II. HI N TR NG ĐA D NG SINH H C T I VỆ Ạ Ạ Ọ Ạ ƯỜN QU C GIA B N ENỐ Ế
1. Đa d ng h sinh tháiạ ệ
Vườn Qu c gia B n En thu c h sinh thái r ng núi đ t nhi t đ i m. Đây làố ế ộ ệ ừ ấ ệ ớ ẩ trung tâm phân b c a gi ng Lim xanh, đ c h u n i ti ng Vi t Nam, có cây tu iổ ủ ố ặ ữ ổ ế ở ệ ổ
th đ n vài trăm năm v i đọ ế ớ ường kính g n 3m. Ngoài ra còn có các loài cây g quýầ ỗ
hi m nh chò ch , vù hế ư ỉ ương, s n m t, vàng tâm, lim, x t, lát hoa, trai lý và nh ngế ậ ẹ ữ nhóm cây thân m m nh song, mây, giang, tre, h cây có d u nh tr u, s n, màngề ư ọ ầ ư ẩ ế tang Đ c bi t phong phú là có trên 300 loài cây dặ ệ ược li u.ệ
R ng B n En là n i n náu r t thu n l i cho nhi u nhóm côn trùng, các loàiừ ế ơ ẩ ấ ậ ợ ề chim, các loài g m nh m, móng gu c và các loài thú ăn th t phát tri n, sinh sôi. Quaặ ấ ố ị ể nhi u đ t kh o sát, đi u tra cho th y Về ợ ả ề ấ ườn Qu c gia B n En có 50 b , 177 h , 216ố ế ộ ọ
gi ng và h n 1.000 loài đ ng v t, trong đó có 91 loài thú, 201 loài chim, 54 loài bòố ơ ộ ậ sát, 31 loài ch nhái, 68 loài cá, 499 loài côn trùng. Có nhi u loài đ ng v t quý hi mế ề ộ ậ ế
n m trong sách đ nh voi, bò tót, g u ng a, báo l a, kh m t đ , vằ ỏ ư ấ ự ử ỉ ặ ỏ ượn b c má, rùaạ vàng
Vườn Qu c gia B n En có h sông M c r ng 4.000ha, sâu hàng ch c mét, làố ế ồ ự ộ ụ
th y v c c a b n con su i l n trong vùng. H sông M c còn chia ra làm hai h , hủ ự ủ ố ố ớ ồ ự ồ ồ
Thượng r ng h n 3.000ha và h H r ng ch ng 800ha. Trên m t h có 24 hòn đ oộ ơ ồ ạ ộ ừ ặ ồ ả
l n, nh t o nên m t b c tranh s n th y h u tình, l i có thêm nhi u hang đ ng kớ ỏ ạ ộ ứ ơ ủ ữ ạ ề ộ ỳ
o ch ng khác nào ch n b ng lai tiên c nh
Trang 7v t quý hi m, đ c bi t là cây Lim xanh (Ery thsophloeum fordii) thu c loài câyậ ế ặ ệ ộ chi m u th ế ư ế
V i h sinh thái đ c bi t, Vớ ệ ặ ệ ườn Qu c gia B n En là n i có s lố ế ơ ố ượng th cự
v tậ
s ng qu n c thu c di n phong phú b c nh t Vi t Nam. đây có các loài cây gố ầ ư ộ ệ ậ ấ ệ Ở ỗ quý hi m nh chò ch , vù hế ư ỉ ương, s n m t, vàng tâm, lim, lát hoa, trai lý; nh ngế ậ ữ nhóm cây thân m m nh song, mây, giang, tre; h cây có d u nh tr u, s n, màngề ư ọ ầ ư ẩ ế tang Phong phú là có trên 300 loài cây dược li u. Các lo i cây làm thu c đi n hìnhệ ạ ố ể
là Mã ti n, Sa nhân, S n, Tr u, Màng lay, Hề ế ẩ ương bài, Thu h i đả ường, Lim xanh, Vù
hương
Theo Trung tâm d li u th c v t Vi t Nam, bữ ệ ự ậ ệ ước đ u nghiên c u đã ghiầ ứ
nh n c u trúc t thành h th c v t B n En khá đa d ng bao g m 749 loài thu c 138ậ ấ ổ ệ ự ậ ế ạ ồ ộ
h và 459 chi c a 5 ngành Thông Đ t, Khuy t lá Thông, Dọ ủ ấ ế ương x , Ngành H t Tr nỉ ạ ầ
và ngành H t kín.ạ
Bước đ u nghiên c u c u trúc t thành loài trong h th c v t Vầ ứ ấ ố ệ ự ậ ườn Qu cố gia B n En, các nhà khoa h c đã thu th p và hi u ch nh b n danh l c m i theo cáchế ọ ậ ệ ỉ ả ụ ớ
s p x p c a Brummitt (1992):ắ ế ủ
C u trúc t thành h th c v t B n En khá đa d ng bao g m 749 loài thu cấ ổ ệ ự ậ ế ạ ồ ộ
138 h vàọ 459 chi c a 5 ngành Thông Đ t, Khuy t lá Thông, Dủ ấ ế ương x , Ngành H tỉ ạ
Tr n và ngành H t kín.ầ ạ
S phân b gi a các taxon không đ u nhau Ngành H t Kín chi m u thự ố ữ ề ạ ế ư ế
v i 679 loài chi m 90,7% t ng s loài toàn h , Ti p đ n là Dớ ế ổ ố ệ ế ế ương x v i 54 loàiỉ ớ chi m 7, 28% các ngành còn l i chi m t l r t th p. Riêng ngành H t Kín thì l pế ạ ế ỉ ệ ấ ấ ạ ớ Hai lá m m chi m u th v i 575 loài chi m 84,68% t ng s loài c a c ngành.ầ ế ư ế ớ ế ổ ố ủ ả
Các ch s trong h th c v t Vỉ ố ệ ự ậ ườn Qu c gia B n En g m: ch s h làố ế ồ ỉ ố ọ 5,43, ch s chi là 1,63 và trung bình m i h có 3,33 chi th p h n so v i B ch Mã,ỉ ố ỗ ọ ấ ơ ớ ạ
Pù Mát, Cúc Phương và Sa Pa
Trong 138 h th c v t c a h có 10 h đa d ng nh t chi m 212 loàiọ ự ậ ủ ệ ọ ạ ấ ế (28.84%) và 125 chi (27.23%). Ví d : Euphorbiaceae, Fabaceae, Rubiaceae, đ cụ ặ
bi t m t s h trong 10 h đa d ng nh t Vi t Nam l i không có trong h ệ ộ ố ọ ọ ạ ấ ệ ạ ệ
Các chi đa d ng nh t c a h ph i k đ n: Mallotus, Desmosdium,ạ ấ ủ ệ ả ể ế Castanopsis, Ficus, Ardisia, Hydeotis chi m 67 loài (8.95%%) t ng s loài c a khuế ổ ố ủ
h ệ
Vườn Qu c gia B n En có 12 loài c n đố ế ầ ược b o v thu c sách đ Vi tả ệ ộ ỏ ệ Nam, chi m t l 1.60%.ế ỉ ệ
Trang 8Đ c bi t, Vặ ệ ườn Qu c gia B n En là trung tâm phân b c a gi ng Lim xanh,ố ế ố ủ ố
đ c h u n i ti ng Vi t Nam, có cây tu i th đ n vài trăm năm v i đặ ữ ổ ế ở ệ ổ ọ ế ớ ường kính
g n 3m. ầ Là 1 trong nhóm g "t thi t", Lim xanh có tên khoa h c là Erythrophloeumỗ ứ ế ọ fordii oliv thu c h Vang. V i ch t lộ ọ ớ ấ ượng g t t nh t, Thanh Hóa đỗ ố ấ ược g i là "quêọ
hương" c a Lim xanh, khu v c phân b t nhiên t p trung các xã Yên Cát, Xuânủ ự ố ự ậ ở Khang, Cát Vân c a huy n Nh Xuân Ngoài ra, Lim xanh còn phân b cácủ ệ ư ố ở huy n C m Th y, Ng c L c, Bá Thệ ẩ ủ ọ ặ ước, Th ch Thành và m t s đ a phạ ộ ố ị ương khác. Lim xanh được dùng ph bi n trong xây d ng nhà c a, c u c ng, đóng đ gia d ng,ổ ế ự ử ầ ố ồ ụ
kh năng ch u l c l n, đ b n cao, đả ị ự ớ ộ ề ược nhi u ngề ườ ưi a chu ng. Lim xanh Thanhộ Hóa t ng đừ ược Chính ph l a ch n đ x tà v t khôi ph c l i tuy n đủ ự ọ ể ẻ ẹ ụ ạ ế ường s tắ
B c Nam nh ng năm đ u th p k 60 c a th k trắ ữ ầ ậ ỷ ủ ế ỷ ước. Lim xanh Nh Xuân cũngư chính là lo i g đạ ỗ ược ch n đ xây d ng B o tàng H Chí Minh cũng nh có m tọ ể ự ả ồ ư ặ trong nhi u công trình xây d ng quan tr ng khác c a c nề ự ọ ủ ả ước và trong T nh.ỉ
2.2. Đa d ng loài đ ng v tạ ộ ậ
H đ ng v t Vệ ộ ậ ở ườn Qu c gia B n En cũng r t đa d ng. Đây là n i n náuố ế ấ ạ ơ ẩ
r t thu n l i cho nhi u nhóm côn trùng, các loài chim, các loài g m nh m, móngấ ậ ợ ề ặ ấ
gu c và các loài thú ăn th t phát tri n, sinh sôi. ố ị ể
Theo s li u đi u tra năm 1998 cho th y, Vố ệ ề ấ ườn Qu c gia B n En có 375 loàiố ế
đ ng v t thu c 112 h , 36 b , 5 l p. Thú có 66 loài, 25 h , 9 b (29 loài có trongộ ậ ộ ọ ộ ớ ọ ộ Sách đ Vi t Nam), trong đó có nhi u loài thú quý hi m nh voi (5 7 con), bò tót,ỏ ệ ề ế ư
h (3 5 con), vổ ượn đen má tr ng.ắ
Chim có 195 loài, 53 h , 18 b (9 loài có trong Sách đ Vi t Nam).ọ ộ ỏ ệ
Bò sát có 39 loài, 14 h , 2 b (15 loài có trong Sách đ Vi t Nam).ọ ộ ỏ ệ
Lưỡng c có 29 loài, 6 h , Ì b (4 loài có trong Sách đ Vi t Nam).ư ọ ộ ỏ ệ
Cá có 49 loài, 14 h , 6 b (4 loài có trong Sách đ Vi t Nam).ọ ộ ỏ ệ
K t qu nhi u đ t kh o sát, đi u tra cho th y, đ ng v t Vế ả ề ợ ả ề ấ ộ ậ ườn Qu c gia B nố ế
En có 50 b , 177 h , 216 gi ng và h n 1.000 loài đ ng v t, trong đó có 91 loài thú,ộ ọ ố ơ ộ ậ
201 loài chim, 54 loài bò sát, 31 loài ch nhái, 68 loài cá, 499 loài côn trùng. Cóế nhi u loài đ ng v t quý hi m n m trong sách đ nh voi, bò tót, g u ng a, báo l a,ề ộ ậ ế ằ ỏ ư ấ ự ử
kh m t đ , vỉ ặ ỏ ượn b c má, rùa vàng ạ
3. Đa d ng genạ
Vườn Qu c gia B n En đố ế ược đánh giá có s đa d ng gen th c v t đi n hình.ự ạ ự ậ ể Ngu n gen chính mà vồ ườn đang chú ý b o t n là ngu n gen các lo i cây thu c ki uả ồ ồ ạ ộ ể
r ng thừ ường xanh chi m u th nh : Lim xanh, Săng l , Lát hoa, Táu m t, G iế ư ế ư ẻ ậ ộ
n p, Trai lý, B n xe v i 1.357 loài, 902 chi, 196 h c a 6 ngành th c v t b c cao,ế ả ớ ọ ủ ự ậ ậ
Trang 9trong đó có 34 loài th c v t quý hi m, đ c bi t là cây Lim xanh (Ery thsophloeumự ậ ế ặ ệ fordii) thu c loài cây chi m u th ộ ế ư ế
Vài năm g n đây, v i nh ng đ tài nghiên c u khoa h c nh : "B o t nầ ớ ữ ề ứ ọ ư ả ồ ngu n gen m t s loài cây quý hi m Vồ ộ ố ế ở ườn qu c gia B n En", "Nghiên c u quáố ế ứ trình ph c h i r ng sau nụ ồ ừ ương r y Vẫ ở ườn qu c gia B n En" Vố ế ườn đã thu hút hàng trăm nhà nghiên c u, nhà khoa h c v đ ng v t, th c v t trong nứ ọ ề ộ ậ ự ậ ước và qu cố
t đ n tham quan, nghiên c u.ế ế ứ
Trang 10III. ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC B O T N ĐA D NG SINH H C T I VẢ Ồ Ạ Ọ Ạ ƯỜN
QU C GIA B N ENỐ Ế
1. Th c tr ng v công tác b o t n đa d ng sinh h cự ạ ề ả ồ ạ ọ
V i di n tích 15.334 ha r ng và đ t lâm nghi p, tr i dài trên đ a bàn haiớ ệ ừ ấ ệ ả ị huy n Nh Xuân và Nh Thanh. Nh đ y m nh công tác nghiên c u và ng d ngệ ư ư ờ ẩ ạ ứ ứ ụ
ti n b k thu t vào s n xu t nên Vế ộ ỹ ậ ả ấ ườn Qu c gia B n En đã xây d ng và phátố ế ự tri n thành công h sinh thái đa d ng c a r ng nhi t đ i, ph c v yêu c u b o t nể ệ ạ ủ ừ ệ ớ ụ ụ ầ ả ồ ngu n tài nguyên quý c a thiên nhiên và phát tri n du l ch sinh thái.ồ ủ ể ị
Năm 2005, vườn đã khoanh nuôi, ph c h i đụ ồ ược 2.006ha r ng t nhiên;ừ ự khoanh nuôi k t h p tác đ ng k thu t cao 96ha, chăm sóc r ng tr ng ph c h i sinhế ợ ộ ỹ ậ ừ ồ ụ ồ thái 60 ha, xây d ng và chăm sóc vự ườn th c v t 29ha, đi u tra, phân lo i th c v tự ậ ề ạ ự ậ 30ha v i 984 loài cây, đi u tra, kh o sát làm l i lu n c khoa h c xây d ng khu sinhớ ề ả ạ ậ ứ ọ ự quy n th gi i c a t nh Thanh Hóa. Ngoài ra, cán b k thu t c a vể ế ớ ủ ỉ ộ ỹ ậ ủ ườn còn theo dõi các thông s k thu t v di n bi n c a các loài cây b n đ a quý hi m, th cố ỹ ậ ề ễ ế ủ ả ị ế ự nghi m x lý gi ng, gieo ệ ử ố ươm, gây tr ng m t s loài cây m i đ b o t n qu gienồ ộ ố ớ ể ả ồ ỹ
th c v t. Xây d ng quy trình k thu t ng d ng gây tr ng r ng rãi các loài cây quýự ậ ự ỹ ậ ứ ụ ồ ộ
nh : đinh hư ương, gi i, Lim xanh, vang nhu m, rau s ng, vù hổ ộ ắ ương, trai lý
Vườn Qu c gia B n En hi n là n i l u gi di n tích và s lố ế ệ ơ ư ữ ệ ố ượng Lim xanh
l n nh t c t nh, v i di n tích kho ng 1.000ha. N iớ ấ ả ỉ ớ ệ ả ơ có m t đ Lim xanh dày nh tậ ộ ấ
t i Vạ ườn Qu c gia B n En là khu v c Đi n Ng c. Lim xanh Vố ế ự ệ ọ ở ườn Qu c gia B nố ế
En có đ tu i t 25 đ n 30 năm, độ ổ ừ ế ường kính dao đ ng t 20 đ n 25cm và hoàn toànộ ừ ế
là lim tái sinh
Trên lý thuy t, v i đ tu i còn "non" nh v y, ch t lế ớ ộ ổ ư ậ ấ ượng g Lim xanhỗ không cao. Tuy nhiên, vì l i nhu n và nhu c u "mi ng c m manh áo", r ng Limợ ậ ầ ế ơ ừ xanh Vở ườn Qu c gia B n En v n b các đ i tố ế ẫ ị ố ượng xâm h i. Đ i tạ ố ượng khai thác
ch y u là các xã Bình Lủ ế ở ương, Xuân Thái. Đi n hình là năm 2008 các đ i tể ố ượ ng
đã l i d ng s h c a cán b qu n lý, khai thác tr m 78 cây lim t i r ng lim khuợ ụ ơ ở ủ ộ ả ộ ạ ừ
v c Đi n Ng c. Cách th c khai thác tr m ph bi n là s d ng lo i c a xăng. V iự ệ ọ ứ ộ ổ ế ử ụ ạ ư ớ công c này, các đ i tụ ố ượng ch c n kho ng 1 ti ng đ ng h đ h 1 cây lim. Khôngỉ ầ ả ế ồ ồ ể ạ
ch th , nhi u đ i tỉ ế ề ố ượng còn s d ng bi n pháp c a m m, sau đó ch nh ng ngàyử ụ ệ ư ớ ờ ữ
m a, bão, gió qu t đ cây r i l i d ng s h c a l c lư ậ ổ ồ ợ ụ ơ ở ủ ự ượng tu n tra, b o v đ c tầ ả ệ ể ắ khúc, đ a đi.ư
Vườn Qu c gia B n En đã tri n khai nhi u bi n pháp đ qu n lý, b o vố ế ể ề ệ ể ả ả ệ
nh khoanh vùng, giao trách nhi m cho cán b tr c ti p qu n lý đ n t ng ti u khu.ư ệ ộ ự ế ả ế ừ ể
Th m chí thành l p các ch t gác ngay gi a r ng, c t c cán b thay phiên nhauậ ậ ố ữ ừ ắ ử ộ
Trang 11tr c. Tuy nhiên, cu c chi n gi r ng, gi Lim xanh v n gi ng co, dai d ng. Đ iự ộ ế ữ ừ ữ ẫ ằ ẳ ố
tượng khai thác tr m ch y u là dân b n đ a, thông thu c độ ủ ế ả ị ộ ường r ng nh lòng bànừ ư tay. Cán b ki m lâm có phát hi n độ ể ệ ược đ i tố ượng khai thác tr m, thì cũng khó đu iộ ổ
b t đắ ược. R ng b xâm h i, cán b làm nhi m v thì ph i ch u k lu t. S d ngừ ị ạ ộ ệ ụ ả ị ỷ ậ ử ụ
bi n pháp c ng r n là b n đ i tệ ứ ắ ắ ố ượng thì cán b ph i b i thộ ả ồ ường. Vì v y, l c lậ ự ượ ng
ki m lâm đã dùng đ n bi n pháp làm b y dây đ vây b t đ i tể ế ệ ẫ ể ắ ố ượng. Tuy nhiên, h uầ
h t các đ i tế ố ượng là các con nghi n, khi áp d ng các bi n pháp x ph t hành chínhệ ụ ệ ử ạ thì nhà l i quá nghèo, không bi t l y gì đ n p ph t.ạ ế ấ ể ộ ạ
Càng khó khăn h n n a, khi t i vùng lõi c a Vơ ữ ạ ủ ườn Qu c gia B n En có t iố ế ớ
318 h dân v i g n 2.000 nhân kh u sinh s ng. Đ i s ng c a b ph n dân c nàyộ ớ ầ ẩ ố ờ ố ủ ộ ậ ư
h t s c khó khăn, thế ứ ường chui nh i khai thác g tr m đ bán l y ti n sinh s ng.ủ ỗ ộ ể ấ ề ố Cán b Vộ ườn Qu c gia và các c quan ch c năng t ch c tuyên truy n, v n đ ng ýố ơ ứ ổ ứ ề ậ ộ
th c qu n lý, b o v r ng thì bà con lý lu n: S ng gi a r ng, không khai thác g ,ứ ả ả ệ ừ ậ ố ữ ừ ỗ săn thú thì chúng tôi l y gì mà ăn.ấ
Bên c nh công tác b o v , Vạ ả ệ ườn Qu c gia B n En đã tri n khai bi n phápố ế ể ệ
b o t n. Công tác b o t n Lim xanh hi n nay Vả ồ ả ồ ệ ở ườn Qu c gia B n En ch y u làố ế ủ ế
b o t n chuy n v , ph i du nh p gi ng và tr ng m i. Nh ng do th i gian ki n thi tả ồ ể ị ả ậ ố ồ ớ ư ờ ế ế
c a Lim xanh lâu, ph i t 100 năm tr lên, do đó trên di n tích đ t 2 ven Vủ ả ừ ở ệ ấ ườ n
Qu c gia B n En, nhân dân ch y u tr ng các loài cây lâm nghi p ng n ngày, phố ế ủ ế ồ ệ ắ ổ
bi n nh t là keo. Trong 2 năm g n đây, thông qua D án 661, Vế ấ ầ ự ườn Qu c gia B nố ế
En đã tr ng m i 80 ha lim v i m t đ 500 cây/ha t ngu n gi ng lim b n đ a. Hi nồ ớ ớ ậ ộ ừ ồ ố ả ị ệ nay toàn b di n tích lim này đang sinh trộ ệ ưởng và phát tri n t t. Tuy nhiên, đây cũngể ố
ch là nh ng gi i pháp t m th i.ỉ ữ ả ạ ờ
2. Nh ng thu n l i và khó khăn trong công tác b o t n đa d ng sinh h cữ ậ ợ ả ồ ạ ọ
2.1. Nh ng thu n l iữ ậ ợ
Đượ ực s quan tâm c a các c p chính quy n, các t ch c trong nủ ấ ề ổ ứ ước và Qu cố
t , Vế ườn Qu c gia B n En đã thu hút đố ế ược nhi u d án đ u t nh m tăng cề ự ầ ư ằ ườ ng
ch t lấ ượng c a công tác b o t n đa d ng sinh h c khu v c này:ủ ả ồ ạ ọ ở ự
T tháng 7 đên thang 9 năm 1997 va t thang 10 đên thang 12 năm 1998, Tôừ ́ ́ ̀ừ ́ ́ ́ ̉
ch c kham pha môi trứ ́ ́ ương Viêt Nam va Viên Sinh thai va Tai Nguyên Sinh vât̀ ̣ ̀ ̣ ́ ̀ ̀ ̣ (IEBR) đa điêu tra Đa dang sinh hoc Ṽ ̀ ̣ ̣ ở ươn Quôc gia Bên En (Tordoff et al. 1997,̀ ́ ́ 2000)
T năm 1998 đ n năm 2000, Hôi bao tôn sinh thai Nhât Ban va Trừ ế ̣ ̉ ̀ ́ ̣ ̉ ̀ ương Đaì ̣ hoc Tông h p Ha Nôi đa tiên hanh th c hiên d an bao tôn đông vât hoang da ṿ ̉ ợ ̀ ̣ ̃ ́ ̀ ự ̣ ự ́ ̉ ̀ ̣ ̣ ̃ở ươ ǹ
Trang 12Quôc gia Bên En, d an đa đanh gia cac gia tri Đa dang sinh hoc va xây d ng chiêń ́ ự ́ ̃ ́ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̣ ̀ ự ́
lượng bao tôn cho V̉ ̀ ườn Qu c gia (Ha Đinh Đ c, 2000).ố ̀ ̀ ứ
Năm 1999, Chương trinh điêu tra Hô Đông D̀ ̀ ̉ ương cung đa đ̃ ̃ ược tiên hanh́ ̀
b i cac nha khoa hoc Viên Sinh thai va Tai nguyên Sinh vât va Cuc Kiêm lâm taiở ́ ̀ ̣ ̣ ́ ̀ ̀ ̣ ̀ ̣ ̉ ̣
Vườn Qu c gia Bên En (Trân Quôc Bao, 1999).ố ́ ̀ ́ ̉
Hi n nay, d án "b o v đa d ng sinh h c c a h sinh thái núi đ t đai th pệ ự ả ệ ạ ọ ủ ệ ấ ấ khu v c B c Trung b Vự ắ ộ ở ườn Qu c gia B n En" đ n tháng 3/2011. Đây là d ánố ế ế ự
do Qu B o t n Vi t Nam h tr v i t ng kinh phí g n 1 t đ ng, trong đó ngu nỹ ả ồ ệ ỗ ợ ớ ổ ầ ỷ ồ ồ
v n đ i ng c a đ a phố ố ứ ủ ị ương là 113,9 tri u đ ng.ệ ồ
Th c hi n d án này nh m nâng cao năng l c qu n lý cho cán b Ban Qu nự ệ ự ằ ự ả ộ ả
lý Vườn Qu c gia B n En và cán b đ a phố ế ộ ị ương, đ ng th i thúc đ y các m i quanồ ờ ẩ ố
h gi a Ban Qu n lý và các c ng đ ng đ a phệ ữ ả ộ ồ ị ương thông qua vi c quy ho ch sệ ạ ử
d ng tài nguyên m t cách b n v ng t i 1 thôn trong khu b o v nghiêm ng t và 2ụ ộ ề ữ ạ ả ệ ặ thôn trong khu ph c h i sinh thái Vụ ồ ườn Qu c gia. Ho t đ ng chính c a d án là xâyố ạ ộ ủ ự
d ng năng l c qu n lý và xây d ng c ch chia s l i ích, trong đó t p trung xâyự ự ả ự ơ ế ẻ ợ ậ
d ng năng l c qu n lý cho Ban Qu n lý, cán b đ a phự ự ả ả ộ ị ương và c ng đ ng đ nângộ ồ ể cao năng l c qu n lý b o v r ng.ự ả ả ệ ừ
V n đ nan gi iấ ề ả s m t c a vố ộ ủ ườn hi n nay là bài toán v lãnh th Vệ ề ổ ườ n
ti p giáp v i hai huy n Nh Thanh và Nh Xuân g m 13 xã v i 240 l i đi l n nhế ớ ệ ư ư ồ ớ ố ớ ỏ vào r ng. S dân vùng lõi, vùng đ m thu c đ t vừ ố ệ ộ ấ ườn qu n lý có 278 h v i 1.296ả ộ ớ nhân kh u. Ph n đông s h này còn nghèo và h u h t là ngẩ ầ ố ộ ầ ế ười dân t c thi u s ,ộ ể ố nhi u h đang đề ộ ược Nhà nước h tr ti n làm nhà, nhu c u xây d ngỗ ợ ề ầ ự c n nhi u gầ ề ỗ nên r ng ti p t c b s c ép: "Làm sao đây đ r ng an toàn ban ngày và "yên ng "ừ ế ụ ị ứ ể ừ ủ ban đêm?"
S ph c t p c a qu n lý khu v c này th hi n là: Năm 2009, vự ứ ạ ủ ả ự ể ệ ườn đã l pậ biên b n x lý 50 v vi ph m qu n lý, b o v r ng, trong đó 21 v có ch , 29 vả ử ụ ạ ả ả ệ ừ ụ ủ ụ
vô ch S lâm s n b t ch thu g m 34.352mủ ố ả ị ị ồ 3 g tròn, 2,125mỗ 3 g x cùng nhi uỗ ẻ ề tang v t nh xe máy, súng săn Trong con s trên, có năm v lâm t c ch ng trậ ư ố ụ ặ ố ả
Trang 13người thi hành công v , hai v đ c bi t nghiêm tr ng. M t v đ i tụ ụ ặ ệ ọ ộ ụ ố ượng đ p pháậ tài s n Nhà nả ước, m t v đánh cán b ki m lâm tr ng thộ ụ ộ ể ọ ương t i xã Xuân Phúcạ (huy n Nh Thanh). Ngoài ra, tình tr ng săn b t đ ng v t hoang dã, khai thác lâmệ ư ạ ắ ộ ậ
s n ngoài g nh : hoàng đ ng, lá khôi tím, dây qu nh, th ch xả ỗ ư ằ ạ ạ ương b , thiên niênồ
ki n đang gây s suy gi m đa d ng sinh h c cho vệ ự ả ạ ọ ườn
Vi c chuy n đ i m c đích s d ng đ t, nhệ ể ổ ụ ử ụ ấ ượng quy n s h u đ t r ngề ở ữ ấ ừ còn nhi u khi m khuy t. T i huy n Nh Thanh di n tích đ t lâm nghi p đã chuy nề ế ế ạ ệ ư ệ ấ ệ ể sang tr ng d a, cà phê nay d án, doanh nghi p đ b , vùng nguyên li u d a đ u tồ ứ ự ệ ổ ể ệ ứ ầ ư
b ng v n vay ngân hàng phá đi đã khó, tr ng l i r ng không ph i d vì n cũ cònằ ố ồ ạ ừ ả ễ ợ
đó, t ch c tín d ng gi ch t "gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t" đ làm tin.ổ ứ ụ ữ ặ ấ ứ ậ ề ử ụ ấ ể Nhân dân nhi u đ a phề ị ương trong t nh còn s d ng đ t lâm nghi p đ tr ng míaỉ ử ụ ấ ệ ể ồ nguyên li u, tr ng s nệ ồ ắ cung ng cho các nhà máy, c s ch bi n, gieo tr ng cácứ ơ ở ế ế ồ loài cây nông nghi p trên đ t d c. Vi c làm đó khi n cho m t di n tích l n đ tệ ấ ố ệ ế ộ ệ ớ ấ
r ng b m t đi, kèm theo đó là di n tích r ng b thu h p.ừ ị ấ ệ ừ ị ẹ
Chính sách hưởng l i theo Quy t đ nh 178/QĐTTg còn th p, ch a t oợ ế ị ấ ư ạ
đ ng l c phát tri n v n r ng và đ s c h p d n h nh n đ t, nh n r ng yên tâmộ ự ể ố ừ ủ ứ ấ ẫ ộ ậ ấ ậ ừ
g n bó v i ngh r ng. H ng năm, h tham gia qu n lý b o v r ng ch đắ ớ ề ừ ằ ộ ả ả ệ ừ ỉ ượ c
hưởng 2% t ng s n lổ ả ượng lâm s n theo chu k khai thác. Sau khi tr chi phí thi tả ỳ ừ ế
k , t ch c khai thác, thu tài nguyên và các chi phí khác, h tham gia b o v , phátế ổ ứ ế ộ ả ệ tri n v n r ng th c nh n 30.000 đ ng/1mể ố ừ ự ậ ồ 3 g khai thác t n thu t n d ng. Đi u đóỗ ậ ậ ụ ề khi n cho ngế ười dân không chú tâm vào vi c b o v r ng mà khai thác r ng đ thuệ ả ệ ừ ừ ể
l i nhi u h n.ợ ề ơ
Tình tr ng ch t phá r ng, "rút ru t" g quý còn di n ra, đ c bi t ạ ặ ừ ộ ỗ ễ ặ ệ các đ iố
tượng ch t phá r ng ho t đ ng có tính toán, có t ch c và khá li u lĩnh.ặ ừ ạ ộ ổ ứ ề
M c dù có h n m t Ban Qu n lý v i 75 nhân viên, g m 5 phòng ban ch cặ ẳ ộ ả ớ ồ ứ năng đ b o v , qu n lýể ả ệ ả phát tri n r ng và h sinh thái nh ng nh ng năm g n đây,ể ừ ệ ư ữ ầ
đ c bi t là cu i năm 2007 đ n nay, h sinh thái c a Vặ ệ ố ế ệ ủ ườn b xâm ph m nghiêmị ạ
tr ng, hàng trăm cây lim xanh và nhi u lo i g quý khác b ch t phá, làm thi t h iọ ề ạ ỗ ị ặ ệ ạ nghiêm tr ng tài s n qu c gia, gây b c xúc trong d lu n nhân dân.ọ ả ố ứ ư ậ
3. Nh ng ki n ngh và đ xu tữ ế ị ề ấ
Ph i s m n đ nh quy ho ch v lãnh th c a Vả ớ ổ ị ạ ề ổ ủ ườn Qu c gia, t o đi uố ạ ề
ki n cho công tác ho ch đ nh công tác b o t n đa d ng sinh h c Vệ ạ ị ả ồ ạ ọ ở ườn Qu c giaố
đượ ổc t ch c t t.ứ ố
Trang 14 Nghiêm tr các hành vi ch t phá r ng làm nh hị ặ ừ ả ưởng đ n đa d ng sinh h cế ạ ọ
c a Vủ ườn, truy n truy n công tác b o v r ng, b o v Về ề ả ệ ừ ả ệ ườn cho m i ngọ ười dân sinh s ng quanh khu v c Vố ự ườn Qu c gia ố
Ki m tra, rà soát công tác chuy n đ i m c đích s d ng đ t, nhể ể ổ ụ ử ụ ấ ượng quy nề
s h u đ t r ng nh m b o v t t ngu n đ t r ng cũng nh ph c v cho công tácở ữ ấ ừ ằ ả ệ ố ồ ấ ừ ư ụ ụ
b o v r ng, b o v s đa d ng sinh h c c a Vả ệ ừ ả ệ ự ạ ọ ủ ườn
Nâng cao chính sách hưởng l i theo Quy t đ nh 178/QĐTTg, t o đ ng l cợ ế ị ạ ộ ự phát tri n v n r ng và h p d n các h dân nh n đ t, nh n r ng yên tâm g n bó v iể ố ừ ấ ẫ ộ ậ ấ ậ ừ ắ ớ ngh r ng, ngề ừ ười dân chú tâm vào vi c b o v r ng nhi u h n.ệ ả ệ ừ ề ơ
Ban Qu n lý Vả ườn Qu c gia c n ph i ph i h p ch t ch v i l c lố ầ ả ố ợ ặ ẽ ớ ự ượ ng
ki m lâm, các c quan ch c năng t p trung ngăn ch n tình tr ng ch t phá r ng, "rútể ơ ứ ậ ặ ạ ặ ừ
ru t" g quý còn đang di n ra. UBND T nh Thanh Hóa cũng c n có các bi n phápộ ỗ ễ ỉ ầ ệ
m nh d a trên ch tàu pháp lu t đ tr ng ph t, răn đe đ i v i các hành vi gây nhạ ự ế ậ ể ừ ạ ố ớ ả
hưởng đ n s đa d ng sinh h c c a Vế ự ạ ọ ủ ườn Qu c gia.ố
IV. K T LU NẾ Ậ
Vươn Quôc gia Bên En co m c đô đa dang sinh hoc vao loai trung binh. V̀ ́ ́ ́ ứ ̣ ̣ ̣ ̀ ̣ ̀ ươ ǹquôc gia hiên đang bao vê môt phân hê sinh thai vung r ng th́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ̣ ́ ̀ ừ ương xanh nui thâp ̀ ́ ́ ở Băc Trung Bô.́ ̣
Hê sinh thai r ng nay đa bi tac đông manh tṛ ́ ừ ̀ ̃ ̣ ́ ̣ ̣ ươc đây do khai thac, nên r nǵ ́ ư ̀hiên tai la r ng th sinh, cây gô đ̣ ̣ ̀ ̀ư ứ ̃ ương kinh nho va phân l n la tre n a. Tuy nhiên t̀ ́ ̉ ̀ ̀ ớ ̀ ứ ư ̀khi ng ng khai thac, chât lừ ́ ́ ượng r ng đa đang đừ ̃ ược phuc hôi.̣ ̀
Khu hê đông th c vât Ṿ ̣ ự ̣ ườn Qu c gia Bên En vân kha đa dang va phong phu.ố ́ ̃ ́ ̣ ̀ ́ Tai Bên En ghi nhân sô ḷ ́ ̣ ́ượng đang kê cac loai th c vât đang bi đe doa trên toan câu,́ ̉ ́ ̀ ự ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ đang chu y nhât trong sô nay la loai Lim xanh Erythrophleum fordii.́ ́ ́ ́ ́ ̀ ̀ ̀
Môt sô loai đông vât co gia tri bao tôn m c đô toan câu đa đ̣ ́ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ̣ ̉ ̀ ở ứ ̣ ̀ ̀ ̃ ược ghi nhân taị ̣
Vườn Qu c gia nh Vố ư ượn ma trăng Hylobates leucogenys, L ng choc Chrotogalé ́ ử ́ owstoni, Bao l a Catopuma temminckii (Tordoff et al. 2000). Tuy nhiên, sô ĺ ử ́ượng cá thê cua hâu hêt cac quân thê thu l n tai Bên En la rât thâp, đây la hâu qua cua tinh̉ ̉ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ́ ́ơ ̣ ́ ̀ ́ ́ ̀ ̣ ̉ ̉ ̀ trang săn băn qua m c, môt sô loai đa bi khai thac can kiêt.̣ ́ ́ ứ ̣ ́ ̀ ̃ ̣ ́ ̣ ̣
S khai thac trai phep tai nguyên r ng cua ngự ́ ́ ́ ̀ ừ ̉ ươi dân đây va nh ng n ì ở ̀ở ữ ơ khac t i V́ ớ ươn đang lam châm qua trinh tai sinh phuc hôi r ng. Tuy nhiên, trong̀ ̀ ̣ ́ ̀ ́ ̣ ̀ ừ
nh ng năm gân đây, tinh trang khai thac gô trai phep cung nh cac tac đông khac cuaữ ̀ ̀ ̣ ́ ̃ ́ ́ ̃ ư ́ ́ ̣ ́ ̉ con ngươi vao V̀ ̀ ườn Qu c gia đa giam đang kê.ố ̃ ̉ ́ ̉
V n đ nan gi iấ ề ả s m t c a vố ộ ủ ườn hi n nay là bài toán v lãnh th , v n đệ ề ổ ấ ề không n đ nh v ranh gi i. Ngoài ra, hi n t i Vổ ị ề ớ ệ ạ ườn Qu c gia B n En còn ph i đ iố ế ả ố
Trang 15m t v i tình tr ng ch t phá r ng, n n "rút ru t" g quý. Do v y c n thi t và c pặ ớ ạ ặ ừ ạ ộ ỗ ậ ầ ế ấ bách ph i có các gi i pháp c th đ b o v đa d ng sinh h c c a Vả ả ụ ể ể ả ệ ạ ọ ủ ườn.
Trang 16TÀI LI U THAM KH O Ệ Ả
1. Gi i thi u Vớ ệ ườn Qu c gia B n En.ố ế
Ban Qu n lý Vả ườn Qu c gia B n En Thanh Hóa.ố ế
2. Thông tin đa d ng h th c v t Vạ ệ ự ậ ườn Qu c gia B n En, t nh Thanh Hóa.ố ế ỉ
Trung tâm d li u th c v t Vi t Nam.ữ ệ ự ậ ệ
3. "For the sustainable management of protected areas in Vietnam, case study of Ben En National Park at Thanh Hoa province". Hanoi: Hanoi Science University and Ecosystem Conservation Society of Japan. In Vietnamese
Ha Dinh Duc ed. (2000)
4. Vườn Qu c gia B n En đang b tàn phá.ố ế ị
Báo T qu c đi n t ổ ố ệ ử
5. Lim xanh B n En và v n đ b o v , b o t n.ế ấ ề ả ệ ả ồ
Báo Thanh Hóa đi n t ệ ử
6. Đánh giá tính đa d ng h th c v t b c cao có m ch trên núi đá vôi Vạ ệ ự ậ ậ ạ ườn
Qu c gia B n En Thanh Hóa.ố ế
Đ Ng c Đài, Lê Th Hỗ ọ ị ương, Ph m H ng Ban. ạ ồ Đ i h c Vinh.ạ ọ
7. Đa d ng y u t đ a lý h th c v t Vạ ế ố ị ệ ự ậ ườn Qu c gia B n Enố ế
Nguy n Anh Tài, Phan Tr ng Đ c. ễ ọ ứ Trung tâm c s d li u th c v t Vi t Nam.ơ ở ữ ệ ự ậ ệ