Bài tiểu luận: Tinh dầu và dược liệu có tiềm năng khai thác tinh dầu ở Việt Nam

Bài tiểu luận Tinh dầu và dược liệu có tiềm năng khai thác tinh dầu ở Việt Nam giới thiệu đến các bạn những nội dung đại cương về tinh dầu, những dược liệu có tiềm năng khai thác tinh dầu ở Việt Nam. Với các bạn chuyên ngành Hóa học thì đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các bạn.

M c l c ụ ụ

2

Ph nầ   I   Đ iạ   cương   về   tinh   d uầ

3

Ph n II. M t s  dầ ộ ố ược li u ch a tinh d u có ti m năng khai thác   Vi t Namệ ứ ầ ề ở ệ

5

      1   K t   lu nế ậ  17

      2   Đề   xu tấ  17

18

L i m  đ u ờ ở ầ

N m t i m t v  trí t  nhiên hi m có, khí h u có nhi u nét đ c đáo và đaằ ạ ộ ị ự ế ậ ề ộ  

d ng, Vi t Nam đạ ệ ượ ưc  u đãi v i h  th ng sinh thái phong phú, đa d ng vớ ệ ố ạ ề 

ch ng lo i các cây dủ ạ ược li u v i h n 12 nghìn loài th c v t, trong đó có g n 4ệ ớ ơ ự ậ ầ  nghìn loài có công d ng làm thu c đụ ố ược x p vào lo i quý hi m trên th  gi iế ạ ế ế ớ  

nh : Sâm ng c linh, Sâm vũ di p, Tam th t hoang, Bách h p, Thông đ , Vàngư ọ ệ ấ ợ ỏ  

đ ng, Hoàng liên ô rô, Hoàng liên gai, Thanh thiên qu , Ba g c Vĩnh Phú… ắ ỳ ạ Theo 

s  li u th ng kê đố ệ ố ượ ừc t  năm 2001, s  loài có ch a tinh d u trong h  th c v tố ứ ầ ệ ự ậ  

nước ta g m 657 loài thu c 357 chi và 114 h  (chi m 6,3% t ng s  loài, 15,8%ồ ộ ọ ế ổ ố  

t ng s  chi, 37,8% t ng s  h ). Do v y Vi t Nam có ngu n tài nguyên th c v tổ ố ổ ố ọ ậ ệ ồ ự ậ  

ch a tinh d u r t ti m năng.ứ ầ ấ ề

M c dù t n t i trong th c v t v i hàm lặ ồ ạ ự ậ ớ ượng r t ít nh ng do đấ ư ược sử 

d ng r ng rãi trong công ngh  dụ ộ ệ ược ph m, m  ph m, công ngh  s n xu t nẩ ỹ ẩ ệ ả ấ ướ  choa… nên tinh d u có giá tr  kinh t  khá l n.   nhi u đ a phầ ị ế ớ Ở ề ị ương, do đ c đi mặ ể  

h  th c v t mà vi c tr ng và chi t xu t tinh d u cung c p cho th  trệ ự ậ ệ ồ ế ấ ầ ấ ị ường trong 

và ngoài nước tr  thành ti m l c phát tri n kinh t  ch  đ o. Tuy nhiên, hi n nayở ề ự ể ế ủ ạ ệ  

m t s  khu v c có ti m năng ộ ố ự ề

Bài ti u lu n xin để ậ ược đ  c p đ n 2 v n đ  chính nh  sau:ề ậ ế ấ ề ư

­ Đ i cạ ương v  tinh d u.ề ầ

­ Nh ng dữ ược li u có ti m năng khai thác tinh d u   Vi t Nam. ệ ề ầ ở ệ

Ph n I. Đ i c ầ ạ ươ ng v  tinh d u ề ầ

1 Đ nh nghĩaị

Tinh d u là m t h n h p c a nhi u thành ph n, thầ ộ ỗ ợ ủ ề ầ ường có mùi th m, không tanơ  trong nước, tan trong các dung môi h u c , bay h i đữ ơ ơ ượ ởc   nhi t đ  thệ ộ ường và 

có th  đi u ch  t  th o m c b ng phể ề ế ừ ả ộ ằ ương pháp c t kéo h i nấ ơ ướ  c

2 Phân lo i tinh d u theo c u trúc hóa h cạ ầ ấ ọ

Theo c u trúc hóa h c, có th  chia làm 4 lo i tinh d u:ấ ọ ể ạ ầ

­ Các d n ch t c a monoterpen: Myrcen, lymonen,  ­ pinen,  ­pinen, geraniol,ẫ ấ ủ α β  linanol, nerol…

­ Các d n ch t c a sesquiterpen: zingiberen, curcumen, nerolidol,…ẫ ấ ủ

­ Các d n ch t có nhân th m: eugenol, p­cymen, thymol…ẫ ấ ơ

­ Các h p ch t có ch a nit  (N) và l u hu nh (S): mythyl isothiocyanat, alicin….ợ ấ ứ ơ ư ỳ

3. Các phương pháp thu tinh d uầ

­ Phương pháp c t kéo h i nấ ơ ước

­ Phương pháp chi t xu t b ng dung môi.ế ấ ằ

* Màu s c: Không màu ho c vàng nh t. Do hi n tắ ặ ạ ệ ượng oxy hóa màu có th  s mể ẫ  

l i. M t s  có màu đ c bi t: Các h p ch t azulen có màu xanh m cạ ộ ố ặ ệ ợ ấ ự

* Mùi: Đ c bi t, đa s  có mùi th m d  ch u, m t só có mùi h c, khó ch u (tinhặ ệ ố ơ ễ ị ộ ắ ị  

d u giun).ầ

* V : cay, m t s  có v  ng t: Tinh d u qu , h i.ị ộ ố ị ọ ầ ế ồ

* Bay h i đơ ượ ởc   nhi t đ  thệ ộ ường

* T  tr ng: Đa s  nh  h n 1. M t s  l n h n 1: Qu , đinh hỷ ọ ố ỏ ơ ộ ố ớ ơ ế ương, hương nhu

* Đ  sôi: Ph  thu c vào thành ph n c u t o, có th  dùng phộ ụ ộ ầ ấ ạ ể ương pháp c t phânấ  

đo n đ  tách riêng t ng thành ph n trong tinh d u.ạ ể ừ ầ ầ

* Năng su t quay c c cao, t  tuy n ho c h u tuy n.ấ ự ả ề ặ ữ ề

* Ch  s  khúc x : 1,4500 ­ 1,5600ỉ ố ạ

* R t d  oxy hoá, s  oxy hoá thấ ễ ự ường x y ra cùng v i s  trùng hi p hoá, tinh d uả ớ ự ệ ầ  

s  chuy n thành ch t nh a.ẽ ể ấ ự

* M t s  thành ph n chính trong tinh d u cho các ph n  ng đ c hi u c a nhómộ ố ầ ầ ả ứ ặ ệ ủ  

ch c, t o thành các s n ph m k t tinh hay cho màu, d a vào đ c tính này đứ ạ ả ẩ ế ự ặ ể 

đ nh tính và đ nh lị ị ượng các thành ph n chính trong tinh d u.ầ ầ

5. Tác d ng sinh h c và  ng d ng c a tinh d u trong y h cụ ọ ứ ụ ủ ầ ọ

­ Tác d ng trên đụ ường tiêu hoá

­ Tác d ng kháng khu n và di t khu nụ ẩ ệ ẩ

­ Tác d ng kích thích th n kinh trung ụ ầ ương

­ Tác d ng di t ký sinh trùng: Tr  giun, sán, di t ký sinh trùng s t rét ụ ệ ị ệ ố

­ R t nhi u tinh d u có tác d ng ch ng viêm, làm lành v t thấ ề ầ ụ ố ế ương, sinh c  v.v  ơkhi s  d ng ngoài da.ử ụ

Ngoài ra tinh d u còn đầ ượ ử ục s  d ng ph  bi n trong y h c c  truy n, qua ổ ế ọ ổ ềcác bài thu c t  r t lâu đ i.ố ừ ấ ờ

Ph n II. Nh ng d ầ ữ ượ c li u có ti m năng khai thác ệ ề  

tinh d u   Vi t Nam ầ ở ệ

Do đ c tr ng khí h u và th  nhặ ư ậ ổ ưỡng khác nhau, h  th c v t   Vi t Namệ ự ậ ở ệ  phân b  r t phong phú và đa d ng. Trong đó, nhi u cây cho tinh d u phân b  t pố ấ ạ ề ầ ố ậ  trung theo v  trí đ a lý nh : H i (phân b  ch  y u   các t nh vùng núi phía B cị ị ư ồ ố ủ ế ở ỉ ắ  

nh  L ng S n, Qu ng Ninh, Cao B ng), qu  (Yên Bái, ….ư ạ ơ ả ằ ế

Ph n này, tôi xin trình bày m t s  dầ ộ ố ược li u có ti m năng khai thác tinh d uệ ề ầ  

 Vi t Nam

ở ệ

1. Cây Qu  Vi t Namế ệ

Tên khoa h c:ọ  Cinnamomum cassia J. S. Presl, 1825, thu c h  Long não – ộ ọ

Lauraceae.

* Đ c đi m th c v t:ặ ể ự ậ  Cây g , cao 10 – 20m. Lá m c so le có cu ng ng n, dàiỗ ọ ố ắ  

nh n ho c h i tù,có ba gân hình cung. Hoa tr ng. Qu  h ch hình tr ng.ọ ặ ơ ắ ả ạ ứ

* Phân b : ố

Qu  phân b  ch  y u   Qu ng Ninh, Cao B ng, B c K n, Thái Nguyên,ế ố ủ ế ở ả ằ ắ ạ  

B c Giang, Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang, Hà Tây, Ninh Bình, Thanhắ  Hoá, Ngh  An, Hà Tĩnh, Qu ng Bình, Qu ng Nam, Qu ng Ngãi, Khánh Hoà, Bàệ ả ả ả  

R a­Vũng Tàu. Trong đó có 4 vùng tr ng qu  t p trung là: Yên Bái, Qu ng Ninh,ị ồ ế ậ ả  Thanh Hoá ­ Ngh  An và Qu ng Nam ­ Qu ng Ngãi. ệ ả ả

Yên Bái là t nh có di n tích qu  khá l n, g n 30.000 ha, t p trung ch  y uỉ ệ ế ớ ầ ậ ủ ế  

 m t s  huy n nh  Văn Yên (16.000 ha), Tr n Yên (6.600 ha), Văn Ch n (g n

5.000 ha). Đ nh hị ướng đ n năm 2015, di n tích qu  toàn t nh đ t kho ng 40.000ế ệ ế ỉ ạ ả  

ha, được quy ho ch   các huy n Văn Yên (24.700 ha), Tr n Yên (8.500 ha), Vănạ ở ệ ấ  

Ch n (6.600 ha). Ch t lấ ấ ượng tinh d u qu  Yên Bái thu c lo i t t nh t c  nầ ế ộ ạ ố ấ ả ước. 

* Tr ng tr t và khai thác:ồ ọ  Tr ng b ng h t. ồ ằ ạ Thu ho ch vào hai v  tháng 4­5 và 9­ạ ụ

100 t n/năm; Công ty c  ph n Nông lâm s n th c ph m Yên Bái đ t nhà máy t iấ ổ ầ ả ự ẩ ặ ạ  

xã S n Lơ ương, công su t 60 t n/năm; Công ty TNHH Trấ ấ ường An có 02 nhà máy 

đ t t i xã Phong Du H , công su t 170 t n/năm,  Ngoài ra còn có h n 200 c  sặ ạ ạ ấ ấ ơ ơ ở 

ch ng c t tinh d u qu  quy mô nh  l  h  gia đình, s n lư ấ ầ ế ỏ ẻ ộ ả ượng m i năm t  300 ­ỗ ừ  

800 kg/01 c  s ơ ở

nh 1. Thu ho ch Qu    Yên Bái

lượng (E)­cinnamaldehyd quy t đ nh ch t lế ị ấ ượng c a tinh d u qu  Tinh d u quủ ầ ế ầ ế 

thương ph m trên th  trẩ ị ường th  gi i đòi h i hàm lế ớ ỏ ượng (E)­cinnamaldehyd trong kho ng 75­95% (ISO: >80% (E)­cinnamaldehyd). Ngoài tinh d u, trong vả ầ ỏ 

qu  còn ch a tanin, ch t nh a, đế ứ ấ ự ường, calci oxalat, coumarin và ch t nh y… ấ ầ

* Công d ng c a tinh d u qu :ụ ủ ầ ế

• Gi m lả ượng đường trong máu và đi u tr  b nh ti u đề ị ệ ể ường lo i 2.ạ

• Gi m cholesterol.ả

• Tr  giúp tiêu hóa.ợ

• Đi u tr  tiêu ch y.ề ị ả

• Ch a c m l nh thông thữ ả ạ ường

• Gi m đau viêm kh p.ả ớ

• Tăng cường trí nh  và ch c năng nh n th c.ớ ứ ậ ứ

• Đi u tr  đau răng.ề ị

• Lo i b  h i th  hôi.ạ ỏ ơ ở

• Ch a đau đ u và ch ng đau n a đ u.ữ ầ ứ ử ầ

Theo s  li u kh o sát c a Hoàng C u (2005) v  75 h  gia đình tr ng qu  t iố ệ ả ủ ầ ề ộ ồ ế ạ  

b n Khe L  (xã Yên S n – Văn Yên – Yên Bái), trong th i gian t  1993­1994 thuả ơ ơ ờ ừ  

nh p trung bình t  qu  đ t 10 tri u đ ng/h /năm (bình quân h  thu nh p cao: 20ậ ừ ế ạ ệ ồ ộ ộ ậ  tri u đ ng/năm, bình quân h  thu nh p th p: 6 tri u đ ng/năm). ệ ồ ộ ậ ấ ệ ồ

Đ n năm 1998, di n tích r ng qu    nế ệ ừ ế ở ước ta đ t kho ng 61.820 ha (trong đóạ ả  

có 19.743 ha có th  khai thác) v i tr  lể ớ ữ ượng ước tính kho ng 29.000­30.000 t nả ấ  

v  Cũng năm 1998, s n lỏ ả ượng qu  v  đã khai thác đ t 2.867 t n. Hàng nămế ỏ ạ ấ  

Vi t Nam xu t kh u kho ng 1.500­2.000 t n v  và 5­7 t n tinh d u qu  ệ ấ ẩ ả ấ ỏ ấ ầ ế

Cây qu  không nh ng có giá tr  kinh t  cao mà còn góp ph n b o v  thiênế ữ ị ế ầ ả ệ  nhiên, môi trường sinh thái, gi  đ t, gi  nữ ấ ữ ướ ởc   nh ng vùng đ i núi d c, b oữ ồ ố ả  

t n và phát tri n s  đa d ng các ngu n gen quý c a cây b n đ a, đ ng th i gópồ ể ự ạ ồ ủ ả ị ồ ờ  

ph n quan tr ng giúp nhi u h  ầ ọ ề ộ nông dân xóa đói gi m nghèo và vả ươn lên làm giàu

­ Qu  có ch a tinh d u 8 ­9%. Qu  m i thu ho ch có th  ch a 10 – 15%.ả ứ ầ ả ớ ạ ể ứ

­ Tinh d u qu  H i, tên thầ ả ồ ương ph m Star anis oil, là ch t l ng màu vàng nh t,ẩ ấ ỏ ạ  

có mùi đ c bi t, v  ng t. Thành ph n chính ch  y u là trans anethol (85­90%)ặ ệ ị ọ ầ ủ ế

­ Lá có ch a tinh d u 0,56­1,73%. ứ ầ Tinh d u lá có hàm lầ ượng anethol x p x  tinhấ ỉ  

d u qu ầ ả

­ H t ch a ch t béo.ạ ứ ấ

*  Công d ng:ụ

­ Qu  H i có tác d ng giúp tiêu hóa, l i s a, gi m đau, gi m có bóp nhu đ ngả ồ ụ ợ ữ ả ả ộ  

ru t, dùng đ  tr   a ch y, nôn m a…ộ ể ị ỉ ả ử

­ Tinh d u H i có tác d ng tầ ồ ụ ương t  nh  dự ư ược li u. Ngoài ra tinh d u còn dùngệ ầ  

đ  t ng h p hormone estrogen.ể ổ ợ

 ­ Dùng làm gia v  và hị ương li u cho r t nhi u s n ph m trong k  ngh  th cệ ấ ề ả ẩ ỹ ệ ự  

ph m màu.ẩ

­ Hi n nay tinh d u H i còn đệ ầ ồ ượ ử ục s  d ng đ  chi t xu t acid Shikimic là nguyênể ế ấ  

li u đ  t ng h p Tamiflu, là thu c đ c tr  các b nh cúm, nh t là ệ ể ổ ợ ố ặ ị ệ ấ cúm A/H1N1, H5N1, H3N2; Ch  bi n các lo i thu c xoa bóp, n i ti t, tiêu hóa. ế ế ạ ố ộ ế

H i là m t trong nh ng cây đ c s n có giá tr  kinh t  cao c a t nh L ngồ ộ ữ ặ ả ị ế ủ ỉ ạ  

S n. Cây H i phân b  trong m t vùng sinh thái h p c a th  gi i, ch  tr ng đơ ồ ố ộ ẹ ủ ế ớ ỉ ồ ượ  c

 m t ph n di n tích c a t nh Qu ng Tây, Vân Nam, H i Nam c a Trung Qu c

và m t ph n di n tích c a t nh L ng S n, Cao B ng, B c K n, Qu ng Ninh c aộ ầ ệ ủ ỉ ạ ơ ằ ắ ạ ả ủ  

Vi t Nam. H i   L ng S n có ch t lệ ồ ở ạ ơ ấ ượng tinh d u t t nh t th  gi i và n i ti ngầ ố ấ ế ớ ổ ế  

v i tênớ  g i “H i x  L ng”. L ng S n đã tr ng đọ ồ ứ ạ ạ ơ ồ ược 33.400 ha r ng H i chi mừ ồ ế  71% t ng di n tích r ng H i c a c  nổ ệ ừ ồ ủ ả ước. S n lả ượng qu  H i (hoa H i) khôả ồ ồ  

đ t trên 6.500 t n trong năm 2010, đem l i giá tr  xu t kh u kho ng 600 ­ 650 tạ ấ ạ ị ấ ẩ ả ỷ 

đ ng/năm, đây là m t trong nh ng s n ph m xu t kh u ch  l c c a t nh L ngồ ộ ữ ả ẩ ấ ẩ ủ ự ủ ỉ ạ  

S n.ơ

Người dân tr ng H i luôn ý th c đồ ồ ứ ược giá tr  kinh t  c a cây H i h n h nị ế ủ ồ ơ ẳ  nhi u cây tr ng khác. Giá c a 1 kg hoa H i hi n nay g p kho ng 10 l n g o vàề ồ ủ ồ ệ ấ ả ầ ạ  

g p 15 l n ngô. M t khác, v n đ u t  ít, ch  ph i tr ng m t l n nh ng thuấ ầ ặ ố ầ ư ỉ ả ồ ộ ầ ư  

ho ch c  trăm năm, ít b  sâu b nh phá ho i, ngạ ả ị ệ ạ ười dân có nhi u kinh nghi mề ệ  trong vi c tr ng, chăm sóc, thu hái và b o qu n H i.ệ ồ ả ả ồ

S  Khoa h c và Công ngh  L ng S n đã h p tác v i Vi n Khoa h c lâmở ọ ệ ạ ơ ợ ớ ệ ọ  nghi p Qu ng Tây ­ Trung Qu c trong 3 năm (2010 ­ 2012) đ  nghiên c u vàệ ả ố ể ứ  chuy n giao khoa h c k  thu t nh m nâng s n lể ọ ỹ ậ ằ ả ượng hoa h i c a t nh L ng S nồ ủ ỉ ạ ơ  lên g p 3 l n s n lấ ầ ả ượng hi n nay. ệ

3. Cây Dó b uầ

Nh ng năm trữ ước đây, người dân không rõ hi u qu  kinh t  t  cây dó b uệ ả ế ừ ầ  (cây dó) nh  th  nào, ch  th y nhi u lái buôn thư ế ỉ ấ ề ường v  m t s  đ a phề ộ ố ị ương để thu mua v  cây v i giá r  t  5.000 đ ng đ n 7.000 đ ng/kg đ  xu t bán sangỏ ớ ẻ ừ ồ ế ồ ể ấ  Trung Qu c. Vi c bà con khai thác    t đã làm  nh hố ệ ồ ạ ả ưởng đ n môi trế ường sinh thái, di n tích cây dó gi m sút. Sau khi công ngh  chi t xu t tinh d u t  cây dóệ ả ệ ế ấ ầ ừ  

b u đầ ược Vi n Khoa h c và Công ngh  Vi t Nam nghiên c u thành công và đ aệ ọ ệ ệ ứ ư  vào s n xu t th  nghi m   m t s  t nh, cùng v i s  ph  bi n, tuyên truy n r ngả ấ ử ệ ở ộ ố ỉ ớ ự ổ ế ề ộ  rãi vi c phát tri n cây dó theo ch  trệ ể ủ ương c a Chính ph , ngủ ủ ười dân đã d n hi uầ ể  

ra giá tr  kinh t  c a cây dó. T  đó, trên kh p các t nh, ngị ế ủ ừ ắ ỉ ười dân đã đ u t  tr ngầ ư ồ  

và khôi ph c di n tích cây dó. Cây dó có nhi u tác d ng nh : t o tr m; chi tụ ệ ề ụ ư ạ ầ ế  

su t tinh d u; làm đ  g  m  ngh , phong th y; lá cây làm trà. Trong đó, vi cấ ầ ồ ỗ ỹ ệ ủ ệ  chi t xu t tinh d u là cho hi u qu  kinh t  cao và thi t th c nh t.ế ấ ầ ệ ả ế ế ự ấ

nh 4. Cây dó b u non.

* Tên khoa h c:ọ  A. agallocha Roxb. H : Tr m ­ Thymelaeaceaeọ ầ

* Tên khác: Tr m, k  nam, rà hầ ỳ ương

* Đ c đi m th c v t:ặ ể ự ậ  Dó b u là m t lo i cây g  thầ ộ ạ ỗ ường xanh, cao 20 – 30 m, 

đường kính thân đ t 60 – 80 cm, thân thạ ường th ng, đôi khi có rãnh d ng lòngẳ ạ  máng; b ch g c cao t i 2 m; v  ngoài nh n, màu nâu xám, th t v  màu tr ng cóạ ố ớ ỏ ẵ ị ỏ ắ  nhi u ch t x  (celluloz), n t d c lăn tăn, d  bóc và tề ấ ơ ứ ọ ễ ước ngượ ừ ốc t  g c lên; cành 

m nh, cong queo, màu nâu nh t, có lông ho c nh n, tán th a. Lá đ n, m c cáchả ạ ặ ẵ ư ơ ọ  (so le); cu ng lá dài 4 – 6 mm; phi n lá hình tr ng, b u d c thuôn đ n mác thuôn,ố ế ứ ầ ụ ế  kích thước 8 – 15 x 2,5 – 9 cm, m ng nh  gi y ho c dai g n nh  da, m t trênỏ ư ấ ặ ầ ư ặ  màu l c bóng, m t dụ ặ ưới nh t h n và có lông m n; g c lá thon nh n d n hay tù.ạ ơ ị ố ọ ầ

* Phân b :ố   Tr m hầ ương sinh trưởng r i rác trong r ng thả ừ ường xanh  m nhi tẩ ệ  

đ i, nguyên sinh ho c th  sinh trên đ nh dông, trên sớ ặ ứ ỉ ườn núi ho c trên đ t b ngặ ấ ằ  

 đ  cao 50 – 1.000 m (­1.200 m) so v i m t bi n.   n c ta, Tr m h ng

ở ộ ớ ặ ể Ở ướ ầ ươ  

thường phân b  r i rác trên số ả ườn núi có đ  d c nh , thoát nộ ố ỏ ước. Trong qu n xãầ  

c a   Tr m   hủ ầ ương   thường   g p   các   cây   g   l n:   Táu   (ặ ỗ ớ Hopeaspp.),   Hu nhỳ  

(Tarrieta sp.), G  m t ( ụ ậ Sindora siamensis Teysm. Ex Miq.)… Đôi khi cũng g pặ  

Tr m   hầ ương   m c   trong   r ng   th   sinh   cùng   các   loài   Thánh   th t   (ọ ừ ứ ấ Ailanthus 

triphysa (Dennst)   Alst.),   Mò   l ng   b c   (ư ạ Cryptocarya   metcalfiana Allen),   Bưở  i

bung (Acronychia laurifolia Blume),  Mít nài (Artocarpus asperula) và Ràng ràng  (Ormosia sp.)…

* Tr ng tr t và thu hái: Cho đ n nay vi c nhân gi ng v n ch  y u b ng h t.ồ ọ ế ệ ố ẫ ủ ế ằ ạ  Cây dó b u sau khi tr ng kho ng 4 – 5 năm tu i thì b t đ u ra hoa k t trái. Tùyầ ồ ả ổ ắ ầ ế  

vào đi u ki n th i ti t c a m i vùng mà th i gian ra hoa có khác nhau.   mi nề ệ ờ ế ủ ỗ ờ Ở ề  Trung Vi tệ  Nam, cây b t đ u ra hoa vào tháng 3 và trái chín vào tháng 7 dắ ầ ươ  ng

l ch. Nh ng   mi nị ư ở ề  Nam, th i gian ra hoa là tháng 2, trái chín tháng 5 – 6 dờ ươ  ng

l ch.ị

* Ngu n g c t o tr m hồ ố ạ ầ ương t  cây dó b u:ừ ầ   G  cây dó b u có kh  năng hìnhỗ ầ ả  thành m t lo i s n ph m đ c bi t g i là Tr m hộ ạ ả ẩ ặ ệ ọ ầ ương, do cây b  m t lo i b nhị ộ ạ ệ  gây ra b i tác đ ng bên ngoài. Lo i g  này t a ra mùi th m và khi th  xu ngở ộ ạ ỗ ỏ ơ ả ố  

nước thì chìm vì v y mà có tên là tr m hậ ầ ương. Vì “tr m” theo ch  Hán có nghĩaầ ữ  

là chìm, còn “hương” có nghĩa là mùi th m.ơ

      Căn c  vào s  hóa nh a nhi u hay ít mà có nh ng s n ph m nh : Tóc,ứ ự ự ề ữ ả ẩ ư  

Tr m hầ ương và K  nam.ỳ

      a./ Tóc: có ngu n g c t  ch  “tok” c a ngồ ố ừ ữ ủ ười Campuchia, đó là do sự 

bi n đ i ch t g  bên ngoài, thế ổ ấ ỗ ường dùng đ  làm nhang.ể

      b./ Tr m hầ ươ : do s  phân hóa không tr n v n c a các ph n t  g , g  ítng ự ọ ẹ ủ ầ ử ỗ ỗ  

t m nh a h n, màu nâu hay có s c đen, nh , n i đẩ ự ơ ọ ẹ ổ ược trong nước, dùng để 

*     Tính ch t lý hóa c a tinh d u tr m h  ấ ủ ầ ầ ương 

Tinh d u tr m hầ ầ ương là ch t l ng sánh, nh t, d o, có màu vàng ho c màuấ ỏ ớ ẻ ặ  

h  phách đ m, mùi th m d u c a tr m. B ng kh u giác ta c m th y tinh d uổ ậ ơ ị ủ ầ ằ ứ ả ấ ầ  

tr m có mùi th m tầ ơ ương t  nh  mùi tinh d u hự ư ầ ương lau và tinh d u đinh hầ ương. 

Nó được dùng làm ch t đ nh hấ ị ương, gi  cho hữ ương th m lâu và d y mùi trongơ ậ  công nghi p hệ ương li u. M t s  k t qu  phân tích c a Th y S  đã cho bi t,ệ ộ ố ế ả ủ ụ ỹ ế  thành   ph n   ch   y u   c a   tinh   d u   tr m   hầ ủ ế ủ ầ ầ ương   g m   các   agarofuranoid,   cácồ  sesquiterpenoid c a nhóm ch t eudesman, eremophilan, valencan và vetispiran.ủ ấ      Khi ch ng c t, các thành ph n chính c a tinh d u thư ấ ầ ủ ầ ường b c h i   nhi tố ơ ở ệ  

đ  cao (kho ng 200ộ ả oC). Nghiên c u các m u tr m hứ ẫ ầ ương thương ph m khácẩ  nhau t   n Đ  đã cho th y thành ph n hóa h c c a chúng cũng r t khác nhau.ừ Ấ ộ ấ ầ ọ ủ ấ

­ Nhóm nghiên c u c a ứ ủ Ishihara và c ng s  năm 1993 đã nghiên c u phân tích 4ộ ự ứ  

m u tr m hẫ ầ ương l y t  4 khu v c khác nhau trên lãnh th  Vi t Nam, t t c  cácấ ừ ự ổ ệ ấ ả  

m u tinh d u thu đẫ ầ ược khi được phân tích b ng ph  GC/MS đ u cho th y chúngằ ổ ề ấ  

có ch a r t nhi u các sesquiterpen và chromon.ứ ấ ề