Giáo án Lịch sử lớp 10 - Chuyên đề: Văn hóa Việt Nam từ thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XIX

Giáo án biên soạn với một số nội dung tìm hiểu về tư tưởng, tôn giáo thế kỉ X đến nửa đầu thế kỷ XIX; tìm hiểu về tình hình giáo dục thế kỉ X đến nửa đầu thế kỷ XIX; tìm hiểu về nền văn học Việt Nam thế kỉ X đến nửa đầu thế kỷ XIX; tìm hiểu về khoa học kĩ thuật...

Giáo án s  10 ử

CHUYÊN Đ :  Ề

VĂN HÓA VI T NAM T  TH  K  X Đ N N A Đ U TH  K Ệ Ừ Ế Ỉ Ế Ử Ầ Ế Ỉ  

XIX

I. M C TIÊU Ụ

1. Ki n th c ế ứ

HS c n n m: ầ ắ

­ T  t ư ưở ng và tôn giáo : S  thay đ i vai trò th ng tr  v  t  t ự ổ ố ị ề ư ưở ng c a ủ  

Ph t giáo và Nho giáo. Vài nét v  Đ o giáo, tín ng ậ ề ạ ưỡ ng truy n th ng, s  du ề ố ự  

nh p c a Thiên Chúa giáo ậ ủ

­ Bi t đ ế ượ c s  phát tri n c a giáo d c nho h c th i phong ki n ; s ự ể ủ ụ ọ ờ ế ự  phát tri n c a văn h c ch  Hán và ch  Nôm ể ủ ọ ữ ữ

­ Bi t đ ế ượ c đ c đi m n i b t c a ngh  thu t ki n trúc, điêu kh c ; ặ ể ổ ậ ủ ệ ậ ế ắ   khái quát v  s  hình thành và phát tri n nh ng lo i hình sân kh u, đ c bi t là ề ự ể ữ ạ ấ ặ ệ   múa r i n ố ướ c; hát quan h , Nhã nh c cung đình Hu , hát Ví d m( Hà Tĩnh), ọ ạ ế ặ  

c  đô Hu nh ng di s n văn hóa th  gi i c a đ t n ố ế ữ ả ế ớ ủ ấ ướ c Vi t Nam trong th ệ ế 

k  X­XIX ỉ

­ K  đ ể ượ c nh ng công trình khoa h c đ c s c ữ ọ ặ ắ

­ So sánh đ ượ ự c s  khác nhau v ề t  t ư ưở ng, tôn giáo, giáo d c, văn h c, ụ ọ   ngh  thu t  gi a các giai đo n l ch s ệ ậ ữ ạ ị ử

2. Kĩ năng

­ Phát tri n kĩ năng khai thác tranh  nh, t  li u l ch s ể ả ư ệ ị ử

­ Phát tri n kĩ năng phân tích, so sánh các s  ki n l ch s ể ự ệ ị ử

3. Thái độ

­  B i d ồ ưỡ ng lòng t  hào v  truy n th ng l ch s  c a dân t c   ự ề ề ố ị ử ủ ộ Vi t ệ   Nam.

­ Giáo d c cho HS thái đ  trân tr ng ụ ộ ọ  và có ý th c gìn gi ứ ữ, b o t n các ả ồ  

di s n văn hóa c a nhân lo i, duy trì và phát tri n b n s c văn hóa c a ông ả ủ ạ ể ả ắ ủ   cha ta.

4. Đ nh h ị ướ ng các năng l c hình thành ự

Năng l c chung:  ự Năng l c t  h c, năng l c phát hi n và gi i quy t ự ự ọ ự ệ ả ế  

v n đ , năng l c h p tác, năng l c s  d ng ngôn ng ấ ề ự ợ ự ử ụ ữ

Năng l c chuyên bi t: ự ệ

­ Năng l c tái hi n các s  ki n l ch s  dân t c, các thành t u văn hóa ự ệ ự ệ ị ử ộ ự   trong th  k  X­XV ế ỉ

­ Năng l c th c hành b  môn: Khai thác, s  d ng t  li u g c, tranh  nh ự ự ộ ử ụ ư ệ ố ả  

l ch s ,… ị ử

­ So sánh, phân tích s  thay đ i vai trò th ng tr  v  t  t ự ổ ố ị ề ư ưở ng c a Ph t ủ ậ   giáo và Nho giáo, s  h ng, suy giáo d c nho h c, s  phát tri n c a dòng văn ự ư ụ ọ ự ể ủ  

h c ch  Hán, Nôm, dân gian   ọ ữ

­ V n d ng nh ng ki n th c l ch s  đã h c đ  gi i quy t nh ng v n ậ ụ ữ ế ứ ị ử ọ ể ả ế ữ ấ  

đ  th c ti n: Bi t tìm hi u thông tin l ch s  v  các nhân v t l ch s  nh  Chu ề ự ễ ế ể ị ử ề ậ ị ử ư   Văn An, Nguy n Trãi, Nguy n Du ễ ễ

­ Bi t v n d ng ki n th c liên môn các b  môn Văn h c, Đ a lí gi i ế ậ ụ ế ứ ộ ọ ị ả   quy t v n đ  bài h c, lĩnh h i ki n th c m i ế ấ ề ọ ộ ế ứ ớ

II. CHU N B  C A GIÁO VIÊN VÀ H C SINH Ẩ Ị Ủ Ọ

1. Giáo viên

­ Tranh  nh l ch s  theo chuyên đ  ( nh Nguy n Trãi, Nguy n Du, C ả ị ử ề ả ễ ễ ố 

Đô Hu ,)… ế

­ Phi u h c t p, phi u giao nhi m v ế ọ ậ ế ệ ụ

2. H c sinh ọ

­ Nghiên c u n i dung chuyên đ  tìm hi u v  các thành t u văn hóa dân ứ ộ ề ể ề ự  

t c trong giai đo n t  th  k  X đ n th  k  XV ộ ạ ừ ế ỉ ế ế ỉ

­ Bút d  ho c bút màu ạ ặ

III. TI N TRÌNH D Y H C CHUYÊN Đ Ế Ạ Ọ Ề

HO T Đ NG 1: KH I Đ NG, GI I THI U BÀI H C Ạ Ộ Ở Ộ Ớ Ệ Ọ

( Hình th c t  ch c: phát v n, thuy t gi ng) ứ ổ ứ ấ ế ả

­ Giáo viên s  d ng tranh  nh minh h a, t  ch c trò ch i nh : Nh n di n n i dung l ch s  quaử ụ ả ọ ổ ứ ơ ỏ ậ ệ ộ ị ử   tranh:

? Nh ng hình  nh đó g i cho em liên t ữ ả ợ ưở ng đ n n i dung gì c a l ch s  Vi t Nam? ế ộ ủ ị ử ệ

HS suy nghĩ và tr  l i.ả ờ

GV ch t ý, và gi i thi u v  n i dung c a bài h c:ố ớ ệ ề ộ ủ ọ

­ Hình  nh 1 là T ả ượ ng Ph t Tích chùa Qu nh Lâm ậ ỳ

­ Hình  nh 2 là khoa thi th i phong ki n ả ờ ế

­ Hình  nh 3 là Tháp Báo Thiên   Hà N i ả ở ộ

­ Hình  nh 4 là sân kh u Tu ng ả ấ ồ

=> Nh ng hình  nh đó đang mu n nói v  nh ng nét văn hóa Vi t nam ữ ả ố ề ữ ệ

Vi t Nam là đ t n ệ ấ ướ c có b  dày l ch s , nhi u thành t u văn hóa c a đ t n ề ị ử ề ự ủ ấ ướ c tr  thành di s n ở ả   văn hóa v t th  hay phi v t th  c a nhân lo i nh  bia ti n sĩ, hát xoan, ví d m, v i nh ng danh nhân văn ậ ể ậ ể ủ ạ ư ế ặ ớ ữ   hóa l n nh  Nguy n Trãi, Nguy n Du  N n t ng cho các thành t u văn hóa n i b t đó chính là giai đo n ớ ư ễ ễ ề ả ự ổ ậ ạ  

l ch s  dân ị ử

t c t  th  k  X đ n th  k  XIX.  ộ ừ ế ỉ ế ế ỉ

HO T Đ NG 2: TÌM HI U V  T  T Ạ Ộ Ể Ề Ư ƯỞ NG, TÔN GIÁO TH  K  X Ế Ỉ  

Đ N TH  K  XIX Ế Ế Ỉ

( Hình th c t  ch c: phát v n, cá nhân t  h c và làm vi c nhóm) ứ ổ ứ ấ ự ọ ệ

GV cho HS xem m t s  b c tranh sau:ộ ố ứ

GV yêu c u h c sinh tìm hi u SGK l ch s  10, m c I ­ bài 20, m c I – Bài 24, k t h p v i các t  li u sauầ ọ ể ị ử ụ ụ ế ợ ớ ư ệ

GV đ t câu h i:ặ ỏ

­ Em hãy nêu nh ng nét chính v  t  t ữ ề ư ưở ng và tôn  giáo c a n ủ ướ c ta t  th  k  X đ n gi a th  k ừ ế ỉ ế ữ ế ỉ   XIX?

­ Em có nh n xét gì v  s  ti p nh n các tôn giáo bên ngoài vào Vi t Nam? ậ ề ự ế ậ ệ

­ Đi m khác nhau v  t  t ể ề ư ưở ng, tôn giáo th i Lí, Tr n v i tri u Lê s  là gì?T i sao có s  khác ờ ầ ớ ề ơ ạ ự   nhau đó? 

­ Nhà Nguy n có chính sách gì tr ễ ướ ự c s  du nh p Thiên chúa giáo ? Vì sao? ậ

        HS làm vi c cá nhân v i các hình  nh và t  li u đã cho, sau đó th o lu n nhóm đ  tr  l i câu h i.ệ ớ ả ư ệ ả ậ ể ả ờ ỏ  Giáo  viên t  ch c đi u khi n ho t đ ng nh n th c cho h c sinh.ổ ứ ề ể ạ ộ ậ ứ ọ

       Các nhóm h c sinh th c hi n nhi m v  báo cáo s n ph m trọ ự ệ ệ ụ ả ẩ ướ ớc l p, 

       GV nh n xét, ch t ý chính:ậ ố

Câu 1:

* Nho giáo, Ph t giáo và Đ o giáo  du nh p vào n ậ ạ ậ ướ c ta t  th i B c thu c ừ ờ ắ ộ

­ Ph t giáo: ậ

+ Trong TK X­XIV, th i Lí­ Tr n, Ph t giáo gi  v  trí quan tr ng  “qu c giáo”, t  vua đ n quan và dân ờ ầ ậ ữ ị ọ ố ừ ế  

đ u sùng đ o Ph t, các nhà s  đ ề ạ ậ ư ượ c tri u đình coi tr ng.  ề ọ

+ Th  k  XV, Ph t giáo suy gi m.  ế ỉ ậ ả

+ T  th  k  XVI, Ph t giáo có đi u ki n ph c h i. Nhi u chùa, quán đ ừ ế ỉ ậ ề ệ ụ ồ ề ượ c xây d ng thêm, m t s  chùa ự ộ ố  

đ ựợ c trùng tu l i.  ạ

­ Nho giáo:

+ Th  k  X­XIV, d n d n tr  thành h  t  t ế ỉ ầ ầ ở ệ ư ưở ng chính c a giai c p th ng tr , chi ph i n i dung giáo d c, ủ ấ ố ị ố ộ ụ   thi c ử

+ TK XV, nâng lên đ a v  đ c tôn, tr  thành h  t  t ị ị ộ ở ệ ư ưở ng chính th ng c a nhà n ố ủ ướ c phong ki n th i Lê s ế ờ ơ + T  th  k  XVI, Nho giáo t ng b ừ ế ỉ ừ ướ c suy thoái, thi c  không còn nghiêm túc nh  tr ử ư ướ c. Tôn ti tr t t ậ ự   phong ki n cũng không còn nh  th i Lê s ế ư ờ ơ

+ Nhà Nguy n, ch  tr ễ ủ ươ ng đ c tôn Nho giáo ộ

­ Đ o giáo t n t i song song v i Nho giáo và Ph t giáo. M t s  đ o quán đ ạ ồ ạ ớ ậ ộ ố ạ ượ c xây d ng. Đ o giáo t ng ự ạ ừ  

b ướ c hòa l n vào các tín ng ẫ ưỡ ng dân gian khác.

* Thiên chúa giáo: t  th  k  XVI, m t s  giáo sĩ đ o Thiên Chúa ph ừ ế ỉ ộ ố ạ ươ ng Tây theo các thuy n buôn n ề ướ   c ngoài vào Đ i Vi t truy n đ o Thiên Chúa   c  hai Đàng, th i nhà Nguy n h n ch  ho t đ ng c a Thiên ạ ệ ề ạ ở ả ờ ễ ạ ế ạ ộ ủ   Chúa giáo. Do nhu c u c a vi c truy n đ o, ch  Qu c ng  theo m u t  Latinh cũng ra đ i   th  k  XVII ầ ủ ệ ề ạ ữ ố ữ ẫ ự ờ ở ế ỉ   Tuy nhiên, b y gi  ch  Qu c ng  ch a đ ấ ờ ữ ố ữ ư ượ c ph  bi n trong xã h i, ph i đ n đ u th  k  XX, ch  Qu c ổ ế ộ ả ế ầ ế ỉ ữ ố  

ng  m i đ ữ ớ ượ ử ụ c s  d ng ph  bi n ổ ế

* Các tín ng ưỡ ng truy n th ng trong dân gian v n đ ề ố ẫ ượ c duy trì và phát huy nh  t c th  cúng t  tiên, th ư ụ ờ ổ ờ  

nh ng ng ữ ườ i anh hùng có công v i n ớ ướ c, v i làng.  ớ

Câu 2:

      Ng ườ i Vi t ti p thu nhi u tôn giáo t  bên ngoài, và vi t hóa nhi u y u t  nh m làm phong phú đa ệ ế ề ừ ệ ề ế ố ằ  

d ng n n văn hóa dân t c ạ ề ộ

Câu 3:

­ Th i kì Lý­ Tr n là th i kì “ ờ ầ ờ  Tam giáo đ ng nguyên”, trong đó Ph t giáo đ ồ ậ ượ c coi là “ Qu c giáo” ố

­ Th i Lê s , đ c tôn Nho giáo ờ ơ ộ

­ Nguyên nhân là vì :

+ Trong giai đo n đ u m i dành đ ạ ầ ớ ượ c đ c l p dân t c, v i ý th c v  t  ch  các vua th i kì này đã không ộ ậ ộ ớ ứ ề ự ủ ờ  

ch n Nho giáo ọ

+ Tuy nhiên Ph t giáo hay Đ o giáo là nh ng tôn giáo, không ph i là h  t  t ậ ạ ữ ả ệ ư ưở ng tr  qu c. Nho giáo l i ị ố ạ  

là h  t  t ệ ư ưở ng tr  qu c… ị ố

Câu 4 :

­ C m truy n bá ấ ề

­ L y c  truy n đ o, các giáo sĩ thăm dò tình hình n ấ ớ ề ạ ướ c ta đ  báo cho chính quy n Pháp có chính ể ề   sách xâm l ượ c vi t nam ệ

TI T 2: Ế

Bài củ :

Em hãy trình bày v  n ng nét c  b n nh t c a đ i s ng tín ng ề ữ ơ ả ấ ủ ờ ố ưỡ ng t ư  

t ưở ng Vi t Nam th i kì trung đ i? ệ ờ ạ

HO T Đ NG 3: TÌM HI U V  TÌNH HÌNH GIÁO D C TH  K  X Ạ Ộ Ể Ề Ụ Ế Ỉ  

Đ N TH  K  XIX Ế Ế Ỉ

( Hình th c t  ch c: phát v n, cá nhân t  h c và th o lu n c p đôi) ứ ổ ứ ấ ự ọ ả ậ ặ

GV cho h c sinh xem các hình  nh sau:ọ ả

Khuê Văn Các Bia ti n sĩế

Chu Văn An

? Nh ng hình  nh đó g i cho các em nh  t i công trình ki n trúc nào?  đâu? ữ ả ợ ớ ớ ế Ở  ( Liên môn v i đ a lí và vănớ ị  

h c)ọ

        HS suy nghĩ tr  l i, GV ch t ý và d n vào m c m i: ả ờ ố ẫ ụ ớ

        Các hình  nh đó đang nói v  Văn Mi u Qu c T  Giám t i Hà N i. Và khi nói v  đ a danh này ngả ề ế ố ử ạ ộ ề ị ười ta  nghĩ ngay đ n n n giáo d c Vi t Nam dế ề ụ ệ ưới th i kì phong ki n.ờ ế

       GV yêu c u HS đ c SGK trang 102, m c 1 trang 122, đo n trích t  “ Giáo d c nho h c  không nhi u soầ ọ ụ ạ ừ ụ ọ ề  

v i các th  k  trớ ế ỉ ước.” trang 129. GV cung c p thêm t  li u: ( liên môn Văn h c)ấ ư ệ ọ

T  li u 1ư ệ : M t trong nh ng di tích n i ti ng c a Văn Mi u –Qu c T  Giám là 82 t m bia Ti n sĩ, ghi h ộ ữ ổ ế ủ ế ố ử ấ ế ọ   tên, quê quán c a 1307 v  Ti n sĩ c a 82 khoa thi t  1442­ 1779 g m 81 khoa tri u Lê và 1 khoa tri u M c ủ ị ế ủ ừ ồ ề ề ạ   Bia Ti n sĩ kh c trên lo i đá màu xanh, kích th ế ắ ạ ướ c không đ u nhau đ ề ượ c tr m kh c hoa văn tinh x o. Bia ạ ắ ả  

đ ượ c đ t trên l ng rùa. Rùa là m t trong b n linh v t: Long, Ly, Qui, Ph ặ ư ộ ố ậ ượ ng. Rùa s ng lâu, có s c kh e ố ứ ỏ   nên vi c đ t bia Ti n sĩ trên l ng rùa đá th  hi n s  tôn tr ng hi n tài và tr ệ ặ ế ư ể ệ ự ọ ề ườ ng t n mãi mãi. Ngày ồ   9/3/2010, T  ch c Giáo d c, Khoa h c và Văn hóa Liên hi p qu c UNESCO đã chính th c ghi danh 82 ổ ứ ụ ọ ệ ố ứ  bia đá  các khoa thi Ti n sĩ ế  tri u ề  Lê và M c là di s n t  li u th  2 c a Vi t Nam tr  thành Di s n t  li u th  gi i ạ ả ư ệ ứ ủ ệ ở ả ư ệ ế ớ   trong ch ươ ng trình “Ký  c th  gi i” ứ ế ớ  ,   sau m c b n tri u Nguy n, ộ ả ề ễ    (Trích trong: http://vietbao.vn/Xa­ hoi/Van­Mieu­Quoc­Tu­Giam­Nhung­dieu­can­biet)

T  li u 2: SGK Ng  văn 10, t p 2 trang 31,32.ư ệ ữ ậ

 “Hi n tài là nguyên khí qu c gia, nguyên khí th nh thì th  n ề ố ị ế ướ c m nh r i lên cao, nguyên khí suy thì th ạ ồ ế  

n ướ ế ồ c y u r i xu ng th p ố ấ

      Th  thì vi c d ng t m bia đã này l i ích r t nhi u: k  ác l y đó làm răn, ng ế ệ ự ấ ợ ấ ề ẻ ấ ườ i thi n theo đó mà  g ng, ệ ắ  

d n vi c dĩ vãng, ch  l i t ẫ ệ ỉ ố ươ ng lai, v a đ  rèn giũa danh ti ng cho sĩ phu, v a đ  cũng c  m nh m ch cho ừ ể ế ừ ể ố ệ ạ   nhà n ướ c. Thánh th n đ t ra đâu ph i là vô d ng. Ai xem bia nên hi u ý sâu này ầ ặ ả ụ ể  

(Theo danh sĩ Thân Nhân Trung, v i k  sĩ thì cái danh là m t vi c l n, và ph i là danh th c, nên trong bài kýớ ẻ ộ ệ ớ ả ự  

Đ  tên Ti n sĩ Khoa Đinh Mùi (1487).ề ế )

T  li u 3:ư ệ  (SGK môn Ng  Văn 10 t p 1, trang 172.) ữ ậ

       Chu Văn An ngay t  h i còn tr  đã n i ti ng là m t ng ừ ồ ẻ ổ ế ộ ườ ươ i c ng tr c, s a mình trong s ch, gi  ti t ự ử ạ ữ ế   tháo, không c u danh l i, ch    nhà đ c sách. Khi thi đ  Thái h c sinh, ông không ra làm quan, mà tr  v  m ầ ợ ỉ ở ọ ỗ ọ ở ề ở  

tr ườ ng d y h c   quê nhà. H c trò nhi u n i tìm đ n theo h c r t đông ạ ọ ở ọ ề ơ ế ọ ấ

      GV đ t câu h i yêu c u HS tìm hi u, th o lu n và tr  l i:ặ ỏ ầ ể ả ậ ả ờ

?  Khát quát tình hình giáo d c Vi t Nam t  th  k  X đ n đ u th  k  XIX? ụ ệ ừ ế ỉ ế ầ ế ỉ

? T  t  li u 2 em hãy cho cô bi t v  vai trò c a đ i v i s  phát tri n c a đ t n ừ ư ệ ế ề ủ ố ớ ự ể ủ ấ ướ c ? Nh n xét v  n n ậ ề ề   giáo d c Vi t Nam th i phong ki n? ụ ệ ờ ế

? Vì sao Th y Chu Văn An đ ầ ượ c xã h i tr ng v ng, và tôn th  trong Văn Mi u? ộ ọ ọ ờ ế

        HS làm vi c cá nhân v i các hình  nh và t  li u đã cho, sau đó th o lu n ệ ớ ả ư ệ ả ậ c p đôi ặ  đ  tr  l i câu h i.ể ả ờ ỏ   Giáo viên t  ch c đi u khi n ho t đ ng nh n th c cho h c sinh.ổ ứ ề ể ạ ộ ậ ứ ọ

       Các nhóm h c sinh th c hi n nhi m v  báo cáo s n ph m l p, ọ ự ệ ệ ụ ả ẩ ớ

       GV xét, ch t ý chính, cho HS ghi chép.ố

Câu 1:

­    T  th  k  XI đ n th  k  XV, giáo d c Đ i Vi t t ng b ừ ế ỉ ế ế ỉ ụ ạ ệ ừ ướ c đ ượ c hoàn thi n và phát tri n, tr ệ ể ở   thành ngu n đào t o quan l i ch  y u ồ ạ ạ ủ ế

+ Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho l p Văn Mi u. Năm 1075, khoa thi qu c gia đ u tiên đ ậ ế ố ầ ượ   c

t  ch c   kinh thành.  ổ ứ ở

+ Sang th i Tr n, giáo d c, thi c  đ ờ ầ ụ ử ượ c quy đ nh ch t ch  h n.  ị ặ ẽ ơ

+ Th i Lê s , nhà n c quy đ nh : c  3 năm có m t kì thi H i đ  ch n ti n sĩ. Trong dân gian, s  ng i đi ờ ơ ướ ị ứ ộ ộ ể ọ ế ố ườ  

h c ngày càng đông và s  ng i đ  đ t cũng tăng thêm nhi u. Riêng th i Lê Thánh Tông (1460 ­ 1497) đã t ọ ố ườ ỗ ạ ề ờ ổ  

ch c đ c 12 khoa thi H i, có 501 ng i đ  ti n sĩ. Năm 1484, nhà n c quy t đ nh d ng bia ghi tên ti n sĩ ứ ượ ộ ườ ỗ ế ướ ế ị ự ế   Nhi u trí th c tài gi i đã góp ph n quan tr ng vào công cu c xây d ng, phát tri n đ t n c ề ứ ỏ ầ ọ ộ ự ể ấ ướ

­ Sang th  k  XVI, giáo d c giáo d c Nho h c ti p t c phát tri n, song ch t l ng giáo d c không còn nh ế ỉ ụ ụ ọ ế ụ ể ấ ượ ụ ư  

tr c: ướ

+ Nhà M c ti p t c phát tri n giáo d c, t  ch c đ u đ n các kì thi đ  ch n l a nhân tài. Th i kì nhà ạ ế ụ ể ụ ổ ứ ề ặ ể ọ ự ờ  

M c đã t  ch c đ c 22 kì thi h i l y đ c 485 Ti n sĩ ạ ổ ứ ượ ộ ấ ượ ế

+   tri u đ i Tây S n, v i chính sách chăm lo giáo d c c a Quang Trung, ch  Nôm đ c dùng trong Ở ề ạ ơ ớ ụ ủ ữ ượ   công vi c hành chính, thi c ệ ử

+ D i th i nhà Nguy n, giáo d c Nho h c đ c c ng c  Nhà n c v n t  ch c đ u đ n các kì thi ướ ờ ễ ụ ọ ượ ủ ố ướ ẫ ổ ứ ề ặ  

H ng và thi H i đ  tuy n ng i ra làm quan ươ ộ ể ể ườ

Câu 2: Vai trò c a giáo d c đ i v i s  phát tri n c a đ t n ủ ụ ố ớ ự ể ủ ấ ướ c là r t quan tr ng Nay Đ ng và ấ ọ ả   nhà n ướ c coi giáo d c là “ qu c sách” hàng đ u.  ụ ố ầ

 Giáo d c phát tri n th  hi n truy n th ng hi u h c c a nhân dân ta ụ ể ể ệ ề ố ế ọ ủ M c dù v y, n i dung giáo ặ ậ ộ  

d c v n là kinh s  Các b  môn khoa h c t  nhiên ít đ c chú ý, đi u này làm cho n n kinh t  n c ta không ụ ẫ ử ộ ọ ự ượ ề ề ế ướ  

có b c phát tri n v t b c nh  các n c ph ng tây ướ ể ượ ậ ư ướ ươ

Câu 3: Vì tài năng và đ c đ  c a th y ứ ộ ủ ầ

HO T Đ NG 4: TÌM HI U V  N N VĂN H C VI T NAM TH  K  X Đ N TH  K  XIXẠ Ộ Ể Ề Ề Ọ Ệ Ế Ỉ Ế Ế Ỉ

( Hình th c t  ch c: phát phi u h c t p, cá nhân t  h c, c p đôi th o lu n ) ứ ổ ứ ế ọ ậ ự ọ ặ ả ậ

       GV cho h c sinh đ c SGK l ch s  10 m c 2 trang 103, m c 2 trang 122; k t h p v i nh ng t  li u dọ ọ ị ử ụ ụ ế ợ ớ ữ ư ệ ướ  i đây và k t h p v i hình  nh đ  trao đ i làm vi c nhóm theo hình th c c p đôi.( Liên môn v i môn Ng  văn)ế ợ ớ ả ể ổ ệ ứ ặ ớ ữ

       T  li u 1( Khái quát văn h c Vi t Nam t  th  k  X đ n h t th  k  XIX ­ư ệ ọ ệ ừ ế ỉ ế ế ế ỉ  SGK Ng  văn 10, t p 1ữ ậ   trang 104, 105.):

       Nhìn chung, văn h c Vi t Nam th i trung đ i g m hai thành ph n ch  y u là văn h c ch  Hán và văn ọ ệ ờ ạ ồ ầ ủ ế ọ ữ  

h c ch  Nôm ọ ữ

     Văn h c ch  Hán bao g m nh ng sáng tác b ng ch  Hán c a ng ọ ữ ồ ữ ằ ữ ủ ườ i Vi t. Thành ph n văn h c này xu t ệ ầ ọ ấ  

hi n s m, t n t i trong su t quá trình hình thành và phát tri n c a văn h c trung đ i, bao g m c  th  và văn ệ ớ ồ ạ ố ể ủ ọ ạ ồ ả ơ   xuôi. V  th  lo i  văn h c ch  Hán ch  y u ti p thu các th  lo i văn h c t  Trung Qu c nh  chi u, bi u, ề ể ạ ọ ữ ủ ế ế ể ạ ọ ừ ố ư ế ể  

h ch, cáo, truy n truy n kì, kí s , ti u thuy t ch ị ệ ề ự ể ế ươ ng h i, phú, th  c  phong, th  đ ồ ơ ổ ơ ườ ng lu t   Dù là th ậ ơ  hay văn xuôi, tr  tình hay t  s , chính lu n,   lo i hình nào văn h c ch  Hán cũng có nh ng thành t u ngh ữ ự ự ậ ở ạ ọ ữ ữ ự ệ   thu t to l n ậ ớ

     Văn h c ch  Nôm bao g m nh ng sáng tác b ng ch  Nôm,ra đ i mu n h n văn h c ch  Hán ( kho ng ọ ữ ồ ữ ằ ữ ờ ộ ơ ọ ữ ả  

th  cu i th  k  XIII m i xu t hi n), t n t i, phát tri n đ n h t th i kì trung đ i.  Văn h c ch  Nôm ch  y u ế ố ế ỉ ớ ấ ệ ồ ạ ể ế ế ờ ạ ọ ữ ủ ế  

là th , r t ít tác ph m văn xuôi. Trong Văn h c ch  Nôm, ch  Văn h c ch  Nôm có m t s  th  lo i ti p thu ơ ấ ẩ ọ ữ ỉ ọ ữ ộ ố ể ạ ế  

t  Trung Qu c nh  phú, văn t , th  đ ừ ố ư ế ơ ườ ng lu t, còn ph n l n là th  lo i văn h c dân t c nh  ngâm khúc ậ ầ ớ ể ạ ọ ộ ư  

vi t theo th  song th t l c bát, truy n th  vi t theo th  l c bát, hát nói vi t theo th  th  khá t  do có k t ế ể ấ ụ ệ ơ ế ể ụ ế ể ơ ự ế  

h p v i âm nh c, ho c th  lo i văn h c Trung Qu c đã đ ợ ớ ạ ặ ể ạ ọ ố ượ c dân t c hóa ph n nào nh  th  đ ộ ầ ư ơ ườ ng lu t ậ  

th t ngôn xen l n l c ngôn. Văn h c ch  Nôm có nh ng thành t u l n   t t c  các th  lo i k  trên ấ ẫ ụ ọ ữ ữ ự ớ ở ấ ả ể ạ ể

T  nh ng tài li u đã cho, k t h p v i nh ng tác ph m văn h c các em đã h c GV yêu c u h c sinh phân ừ ữ ệ ế ợ ớ ữ ẩ ọ ọ ầ ọ theo c p đôi hoàn thành phi u h c t p sau: ặ ế ọ ậ

GIAI ĐO NẠ TÁC PH M­ TÁC GIẨ Ả 

TIÊU BI UỂ TH  LO IỂ Ạ N I DUNG C  B NỘ Ơ Ả

TH  K  XẾ Ỉ

       ­ TH  K   XVẾ Ỉ

TH  K  XVIẾ Ỉ

­ Đ U TH  K  XIXẦ Ế Ỉ

HS th o lu n, hoàn thành phi u h c t p. Các nhóm báo cáo, b  sung cho nhau.ả ậ ế ọ ậ ổ

GV ch t ý:ố

GIAI ĐO NẠ

TÁC PH M­ TÁC GI  TIÊU Ẩ Ả

I UỂ

TH  LO IỂ Ạ

N I DUNG C  B NỘ Ơ Ả

TH  K  XẾ Ỉ

       ­ TH  K   XVẾ Ỉ

­Nam qu c s n hà­ố ơ

 Lý Thường Ki t.ệ

­ Bình ngô đ i cáo­ Nguy n Tr iạ ễ ả

­ Phú sông B ch Đ ng­ Trạ ằ ường Hán Siêu

­ H ch ị

ng sĩ – Tr n Qu

 T

ấ

Th  đơ ường

Cáo

H chị

Ca ng i quêợ

hương đ t nấ ước, ca ng i các chiên công oanh li t c a dân t c trong công cu c b o v  đ c l p dân t c.ợ ệ ủ ộ ộ ả ề ộ ậ ộ

TH  K  XVIẾ Ỉ

­ Đ U TH  K  XIXẦ Ế Ỉ

­ Chinh ph  ngâm­ Đ ng Tr n Côn, Đoàn Th  Đi m d ch.ụ ặ ầ ị ể ị

­ Truy n kì m n l c­ Nguy n D ề ạ ụ ễ ữ

­ Truy n Ki u­ Nguy n Du.ệ ề ễ

­Th  H  Xuâơ ồ

 Hương

­ L c bát, song th t l c bát.ụ ấ ụ

­ Văn xuôi

­ L c bát.ụ

­ L c bát ụ

Lên án xã h i phong ki n, phán ộ ế

n

 tâm t , ư ước v ng c a qu n chúng nhân dânọ ủ ầ

GV đ t câu h i, yêu c u h c sinh th o lu n nhóm tr  l i:( liên k t v i bài 17,bài 21, bài 25 l ch s  10; liên ặ ỏ ầ ọ ả ậ ả ờ ế ớ ị ử môn ng  văn 10; liên môn GDCD 10, bài 14)ữ

? T i sao l i có s  khác nhau v  n i dung c a n n văn h c trong 2 giai đo n? ạ ạ ự ề ộ ủ ề ọ ạ

? Em có nh n xét gì v  n n văn h c vi t c a n ậ ề ề ọ ế ủ ướ c ta t  th  k  X đ n th  k  XIX? ừ ế ỉ ế ế ỉ

HS t  ch c th o lu n nhóm , rút ra k t lu n và báo cáo k t qu ổ ứ ả ậ ế ậ ế ả

GV b  sung ch t ý:ổ ố

* Có s  khác nhau v  n i dung c a n n văn h c trong 2 giai đo n là vì b i c nh l ch s  có s  thay đ i:  ự ề ộ ủ ề ọ ạ ố ả ị ử ự ổ

­ T  th  k   X đ n th  k  XV là giai đo n hình thành và phát tri n c a ch  đ  phong ki n Vi t Nam, văn ừ ế ỉ ế ế ỉ ạ ể ủ ế ộ ế ệ  

h c th  h n ý th c dân t c cao đ , đ c bi t là ọ ể ệ ứ ộ ộ ặ ệ

 “ Hào khí Đông A”. Đ ng th i th  hi n trách nhi m cá nhân trong công cu c xây d ng và b o v  đ t ồ ờ ể ệ ệ ộ ự ả ề ấ  

n ướ c.

­ T  th  k  XVI tr  v  sau, ch  đ  phong ki n b ừ ế ỉ ở ề ế ộ ế ướ c vào giai đo n suy y u, tình tr ng chia bè phái, cát c ạ ế ạ ứ  

n i lên, chi n tranh liên miên, đ i s ng nhân dân c c kh  Văn h c đã ph n ánh hi n th c khác quan  y, ổ ế ờ ố ự ổ ọ ả ệ ự ấ  

và nêu lên khát v ng c a nhân dân ọ ủ

* N n văn h c vi t đ t đ ề ọ ế ạ ượ c nhi u thành t u n i b t, phát tri n phong phú và đa d ng. Văn h c vi t ch u ề ự ổ ậ ể ạ ọ ế ị   nhi u tác đ ng c a văn h c Trung Qu c nh  th  lo i, ch  vi t. Song văn h c ch  Hán th  hi n tinh th n ề ộ ủ ọ ố ư ể ạ ữ ế ọ ư ể ệ ầ  

Vi t. S  ra đ i và phát tri n c a n n văn h c ch  Nôm cho th y đ ệ ự ờ ể ủ ề ọ ữ ấ ượ c tinh th n Vi t đ ầ ệ ượ c th  hi n cao ể ệ  

đ  nh  th   ộ ư ế

ào.

Ti t 3: ế

Bài c :  ủ

? Em hãy trình bày nh n xét c a mình v  n n văn h c trung đ i? ậ ủ ề ề ọ ạ

       ? Trình bày v  tình hình giáo d c  phong ki n Vi t Nam? T i sao giáo ề ụ ế ệ ạ  

d c lúc b y gi  không t o đi u ki n đ  phát tri n kinh t ? ụ ấ ờ ạ ề ệ ể ể ế

­ HS tr  l i ả ờ

­ Gv ch t ý và gi i thi u ti t h c ố ớ ệ ế ọ

Ho t đ ng 5: Tìm hi u v   khoa h c –kĩ thu t ạ ộ ể ề ọ ậ

a. Yêu c u ầ : s  phát tri n c a văn h c ch  Hán và ch  Nôm ự ể ủ ọ ữ ữ  ; k  tên đ ể ượ   c

nh ng công trình khoa h c đ c s c : ữ ọ ặ ắ

GV cung c p phi u h c t p ấ ế ọ ậ

Th  k  X­XV ế ỉ

Th  k  XVI­XVIII ế ỉ

Th  k  XIX ế ỉ

HS đ c SGK các bài 20,24,25 hoàn thành phi u h c t p theo hình th c ho t ọ ế ọ ậ ứ ạ  

đ ng cá nhân ộ

b.  H c sinh th c hi n nhi m v  báo cáo s n ph m tr ọ ự ệ ệ ụ ả ẩ ướ ớ c l p, giáo viên  

t  ch c đi u khi n ho t đ ng nh n th c cho h c sinh ổ ứ ề ể ạ ộ ậ ứ ọ

GV ch nh s a t ng m c văn h c, ngh  thu t, KHKT ỉ ử ừ ụ ọ ệ ậ

­ GV s  d ng ki n th c liên môn c a môn Văn h c l p 10:  ử ụ ế ứ ủ ọ ớ Yêu c u HS ầ  

k  tên tác gi , tác ph m, n i dung c a văn h c ch  Hán, ch  Nôm. Nêu hi u ể ả ẩ ộ ủ ọ ữ ữ ể  

bi t c a em v  Nguy n Trãi, Nguy n Du, H  Xuân H ế ủ ề ễ ễ ồ ươ ng

GV cung c p hình  nh ngh  thu t nh  chùa m t c t, t ấ ả ệ ậ ư ộ ộ ượ ng ph t bà Quan Âm ậ   nghìn m t nghìn tay, các v  la hán chùa Tây Ph ắ ị ươ ng HS nh n di n, nêu hi u ậ ệ ể  

bi t v  tranh  nh  minh h a và s p x p cho phù h p v i t ng giai đo n ế ề ả ọ ắ ế ợ ớ ừ ạ

­ GV phát v n: ấ

­ Vì sao trong th  k  XVI­XIX, dòng ngh  thu t dân gian, văn h c dân gian ế ỉ ệ ậ ọ   phát tri n m nh m ? ể ạ ẽ

­ K  tên, nêu nh ng hi u bi t c a em v  các công trình ngh  thu t c a  Vi t ể ữ ể ế ủ ề ệ ậ ủ ệ   Nam trong th  k  X­XIX đ ế ỉ ượ c công nh n là di s n văn hóa c p qu c gia, th ậ ả ấ ố ế 

gi i mà em bi t? ớ ế

­ GV s  d ng Video v  qu n th  ki n trúc C  đô Hu , Nhã nh c cung đình  ử ụ ề ầ ể ế ố ế ạ

Hu , Hát quan h , hát xoan  khái quát l i thành t u r c r  dân t c đ t đ ế ọ ạ ự ự ỡ ộ ạ ượ c, 

và đ ượ c công nh n là di s n th  gi i, qua đó giáo d c HS lòng t  hào dân t c, ậ ả ế ớ ụ ự ộ  

ý th c gi  gìn di s n văn hóa quê h ứ ữ ả ươ ng, đ t n ấ ướ c.

Th  k  X­XV ế ỉ + Ngh  thu t ki n trúc phát  ệ ậ ế

tri n, các chùa, tháp đ ể ượ c xây 

d ng nh  chùa M t C t, chùa  ự ư ộ ộ Dâu, chùa Ph t Tích, tháp Báo  ậ Thiên, tháp Ph  Minh, kinh đô  ổ Thăng Long đ ượ c xây d ng t   ự ừ

th i Lý. Thành nhà H  đ ờ ồ ượ c xây 

d ng   cu i th  k  XIV là nh ng  ự ở ố ế ỉ ữ công trình ngh  thu t tiêu bi u  ệ ậ ể

và đ c s c c a Vi t Nam. Ngoài  ặ ắ ủ ệ

ra, các đ n tháp Chăm cũng đ ề ượ   c xây d ng ự

+ Ngh  thu t điêu kh c cũng có  ệ ậ ắ

nh ng nét đ c s c nh  : r ng  ữ ặ ắ ư ồ mình tr n cu n trong lá đ , b   ơ ộ ề ệ chân c t hình hoa sen n , các b c ộ ở ứ   phù điêu có các cô tiên, vũ n  v a ữ ừ   múa, v a đánh đàn ừ

+ Ngh  thu t sân kh u nh   ệ ậ ấ ư

tu ng, chèo ngày càng phát tri n.  ồ ể Múa r i n ố ướ c là m t lo i hình  ộ ạ ngh  thu t đ c s c, phát tri n t ệ ậ ặ ắ ể ừ 

th i Lý ờ + Âm nh c phát tri n v i các  ạ ể ớ

nh c c  nh  tr ng c m, sáo,  ạ ụ ư ố ơ tiêu, đàn c m, đàn tranh ầ + Ca múa trong các ngày l  h i  ễ ộ dân gian khá ph  bi n ổ ế

+ T  th  k  X đ n th  k   ừ ế ỉ ế ế ỉ

XV, nhi u công trình khoa  ề

h c ra đ i, nh  : "Đ i Vi t  ọ ờ ư ạ ệ

s  kí" c a Lê Văn H u (th i ử ủ ư ờ  

Tr n), "Lam S n th c l c",  ầ ơ ự ụ

"D  đ a chí" c a Nguy n  ư ị ủ ễ Trãi, "H ng Đ c b n đ "  ồ ứ ả ồ

th i Lê Thánh Tông.  ờ + V  quân s  có "Binh th   ề ự ư

y u l ế ượ c" và "V n Ki p  ạ ế tông bí truy n th " c a  ề ư ủ

H ng Đ o V ư ạ ươ ng Tr n  ầ

Qu c Tu n. Toán h c có  ố ấ ọ

"Đ i thành toán pháp" c a  ạ ủ

L ươ ng Th  Vinh, "L p  ế ậ thành toán pháp" c a Vũ  ủ

H u ữ +  Đ u th  k  XV, H   ầ ế ỉ ồ Nguyên Tr ng đã cho ch   ừ ế

t o súng th n c  và thuy n  ạ ầ ơ ề chi n. Kinh đô Thăng Long  ế

đ ượ c xây d ng t  th i Lý,  ự ừ ờ sang th i Tr n và th i Lê s ờ ầ ờ ơ 

đ ượ c xây d ng thêm ự