Luận án hệ thống hóa các vấn đề lý luận về giải thích hợp đồng, nghiên cứu thực trạng pháp luật Việt Nam về giải thích hợp đồng và thực tiễn giải thích hợp đồng ở Việt Nam cũng như các quan điểm hiện đại về giải thích hợp đồng trên thế giới. Từ đó luận án hướng tới mục đích đưa ra các giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về giải thích hợp đồng và nâng cao hiệu quả của việc giải thích hợp đồng ở Việt Nam.
Trang 1TRƯỜNG Đ I H C LU T HÀ N IẠ Ọ Ậ Ộ
HÀ TH THÚYỊ
GI I THÍCH H P Đ NG THEO QUY Đ NH C AẢ Ợ Ồ Ị Ủ
PHÁP LU T VI T NAMẬ Ệ
Chuyên ngành: Lu t Dân s và T t ng Dân sậ ự ố ụ ự
Mã s : 9 38 01 03ố
TÓM T T LU N ÁN TI N SĨ LU T H CẮ Ậ Ế Ậ Ọ
HÀ N I – 2019Ộ
Trang 2Trường Đ i h c Lu t Hà N iạ ọ ậ ộ
TRƯỜNG Đ I H C LU T HÀ N IẠ Ọ Ậ Ộ
Ngườ ưới h ng d n khoa h cẫ ọ : PGS. TS. Bùi Đăng Hi uế
Ph n bi n 1:ả ệ TS. Hoàng Th Thúy H ngị ằ
Ph n bi n 2:ả ệ PGS. TS. Phan H u Thữ ư
Ph n bi n 3: TS. Đinh Trung T ngả ệ ụ
Lu n án đậ ược b o v trả ệ ước H i đ ng ch m lu n án ti n sĩ c pộ ồ ấ ậ ế ấ
trường h p t i Trọ ạ ường Đ i h c Lu t Hà N i vào h i …. ngày … ạ ọ ậ ộ ồ tháng … năm 2019
Có th tìm hi u lu n án t i: ể ể ậ ạ
1) Th vi n Qu c gia;ư ệ ố
2) Th vi n Trư ệ ường Đ i h c Lu t Hà N iạ ọ ậ ộ
Trang 3A. M Đ UỞ Ầ
1. Tính c p thi t c a đ tài lu n ánấ ế ủ ề ậ
Gi i thích h p đ ng không ph i là ch đ nh m i trong phápả ợ ồ ả ế ị ớ
lu t dân s nói chung và pháp lu t h p đ ng nói riêng. Ngay tậ ự ậ ợ ồ ừ
trước công nguyên, các lu t gia La Mã đã đ t n n móng cho vi c xâyậ ặ ề ệ
d ng ch đ nh gi i thích h p đ ng. Vi c nghiên c u các khái ni mự ế ị ả ợ ồ ệ ứ ệ pháp lý, thi t l p các nguyên t c, phế ậ ắ ương pháp gi i thích cũng nhả ư các căn c gi i thích s t o c s lý lu n v ng ch c cho các nhà l pứ ả ẽ ạ ơ ở ậ ữ ắ ậ pháp xem xét, ti p nh n và ph n ánh chúng vào quy ph m pháp lu tế ậ ả ạ ậ
nh m hoàn thi n quy đ nh pháp lu t v gi i thích h p đ ng. Nh ngằ ệ ị ậ ề ả ợ ồ ư
Vi t Nam hi n nay g n nh thi u v ng các công trình khoa h c
nghiên c u m t cách có h th ng các v n đ lý lu n và th c ti n vứ ộ ệ ố ấ ề ậ ự ễ ề
gi i thích h p đ ng.ả ợ ồ
V m t th c ti n, do r t nhi u lý do mà các h p đ ng có thề ặ ự ễ ấ ề ợ ồ ể
có nh ng đi u kho n không rõ ràng, khó hi u, đữ ề ả ể ược hi u theoể nhi u nghĩa khác nhau ho c có nh ng đi u kho n quy đ nh quáề ặ ữ ề ả ị chung chung, ho c mâu thu n nhau. Ch đ nh pháp lu t gi i thíchặ ẫ ế ị ậ ả
h p đ ng đợ ồ ược xây d ng nh m t o c s pháp lý cho vi c gi iự ằ ạ ơ ở ệ ả quy t các tranh ch p x y ra gi a các bên, cũng nh tránh s tùyế ấ ả ữ ư ự
ti n c a ch th có th m quy n khi gi i thích h p đ ng. Tuyệ ủ ủ ể ẩ ề ả ợ ồ nhiên, các căn c gi i thích h p đ ng đứ ả ợ ồ ược quy đ nh trong BLDSị
l i ch a đ y đ Đi u này làm cho ch th gi i thích khi gi iạ ư ầ ủ ề ủ ể ả ả quy t tranh ch p v gi i thích h p đ ng thi u c s pháp lý đế ấ ề ả ợ ồ ế ơ ở ể
gi i quy t, d n đ n s tùy ti n trong vi c áp d ng pháp lu t.ả ế ẫ ế ự ệ ệ ụ ậ Chính vì v y, vi c nghiên c u đ hoàn thi n ch đ nh gi i thíchậ ệ ứ ể ệ ế ị ả
h p đ ng nh m t o ra c s pháp lý khách quan, đ y đ h n, gópợ ồ ằ ạ ơ ở ầ ủ ơ
ph n b o v quy n và l i ích chính đáng cho các bên trong h pầ ả ệ ề ợ ợ
đ ng, thúc đ y s phát tri n và gi n đ nh cho giao l u dân s ồ ẩ ự ể ữ ổ ị ư ự
N n kinh t th trề ế ị ường và xu th toàn c u hóa ngày càng caoế ầ
d n đ n s lẫ ế ố ượng h p đ ng đợ ồ ược giao k t ngày càng nhi u. Yêuế ề
c u gi i thích h p đ ng ngày càng tăng, d n đ n ch đ nh gi iầ ả ợ ồ ẫ ế ế ị ả thích h p đ ng càng có vai trò quan tr ng trong vi c gi n đ nhợ ồ ọ ệ ữ ổ ị cho quan h h p đ ng, t o c s pháp lý cho vi c gi i quy t tranhệ ợ ồ ạ ơ ở ệ ả ế
ch p.ấ
T nh ng lí do trên, vi c ch n và nghiên c u đ tàiừ ữ ệ ọ ứ ề “Gi iả
Trang 4thích h p đ ng theo quy đ nh c a pháp lu t Vi t Nam ợ ồ ị ủ ậ ệ ” là c n thi tầ ế
đ đáp ng yêu c u ể ứ ầ v tính c p thi t, tính th i s , có ý nghĩa khoaề ấ ế ờ ự
h c, lí lu nọ ậ và th c ti n ự ễ cao nh m góp ph n hoàn thi n pháp lu tằ ầ ệ ậ cũng nh góp ph n b sung vào c s lý lu n và th c ti n cho vi cư ầ ổ ơ ở ậ ự ễ ệ
gi i thích h p đ ngả ợ ồ
2. M c đích và nhi m v nghiên c uụ ệ ụ ứ
Lu n án h th ng hóa các v n đ lý lu n v gi i thích h pậ ệ ố ấ ề ậ ề ả ợ
đ ng, nghiên c u th c tr ng pháp lu t Vi t Nam v gi i thích h pồ ứ ự ạ ậ ệ ề ả ợ
đ ng và th c ti n gi i thích h p đ ng Vi t Nam cũng nh cácồ ự ễ ả ợ ồ ở ệ ư quan đi m hi n đ i v gi i thích h p đ ng trên th gi i. T đóể ệ ạ ề ả ợ ồ ế ớ ừ
lu n án hậ ướng t i m c đích đ a ra các gi i pháp hoàn thi n quyớ ụ ư ả ệ
đ nh c a pháp lu t v gi i thích h p đ ng và nâng cao hi u quị ủ ậ ề ả ợ ồ ệ ả
c a vi c gi i thích h p đ ng Vi t Nam.ủ ệ ả ợ ồ ở ệ
Đ đ t đ c m c đích trên, Lu n án đ t ra nh ng nhi m v cể ạ ượ ụ ậ ặ ữ ệ ụ ơ
b n sau:ả
Làm sáng t các v n đ lý lu n v gi i thích h p đ ng.ỏ ấ ề ậ ề ả ợ ồ
Nghiên c u th c tr ng pháp lu t hi n hành v gi i thíchứ ự ạ ậ ệ ề ả
h p đ ng và th c ti n gi i thích h p đ ng Vi t Nam. ợ ồ ự ễ ả ợ ồ ở ệ
Nghiên c u các quan đi m gi i thích h p đ ng trong phápứ ể ả ợ ồ
lu t c a m t s qu c gia tiêu bi u trên th gi i và th c ti n giaoậ ủ ộ ố ố ể ế ớ ự ễ
k t, th c hi n h p đ ng Vi t Namế ự ệ ợ ồ ở ệ
Cu i cùng lu n án đ xu t nh ng ki n ngh v vi c b tríố ậ ề ấ ữ ế ị ề ệ ố
ch đ nh gi i thích h p đ ng trong BLDS, ki n ngh s a đ i, bế ị ả ợ ồ ế ị ử ổ ổ sung các nguyên t c, căn c gi i thích h p đ ng và ki n ngh cắ ứ ả ợ ồ ế ị ụ
th nh m tăng hi u qu c a áp d ng các quy đ nh pháp lu t vể ằ ệ ả ủ ụ ị ậ ề
gi i thích h p đ ng Vi t Nam.ả ợ ồ ở ệ
3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ
Đ i t ố ượ ng nghiên c u c a lu n án g m: ứ ủ ậ ồ
Các v n đ lý lu n v h p đ ng, gi i thích h p đ ng, gi iấ ề ậ ề ợ ồ ả ợ ồ ả thích di chúc và gi i thích giao d ch dân s ;ả ị ự
Các quy đ nh ị v gi i thích h p đ ngề ả ợ ồ c a các B lu t dânủ ộ ậ
s Vi t Nam qua các th i k ự ở ệ ờ ỳvà m t s văn b n pháp lu t có liênộ ố ả ậ quan có quy đ nh v gi i thích h p đ ng Vi t Nam, bao g mị ề ả ợ ồ ở ệ ồ
Lu t thậ ương m i, Lu t b o v ngạ ậ ả ệ ười tiêu dùng
Th c ti n gi i thích h p đ ng Vi t Nam.ự ễ ả ợ ồ ở ệ
Trang 5Ph m vi nghiên c u c a lu n án ạ ứ ủ ậ :
Lu n án ch gi i h n nghiên c u các v n đ lý lu n, phápậ ỉ ớ ạ ứ ấ ề ậ
lý và th c ti n ho t đ ng gi i thích các lo i h p đ ng dân s , h pự ễ ạ ộ ả ạ ợ ồ ự ợ
đ ng kinh doanh thồ ương m i.ạ
V m t th i gian, lu n án nghiên c u các quy đ nh c a phápề ặ ờ ậ ứ ị ủ
lu t Vi t Nam v gi i thích h p đ ng trong các B lu t dân s tậ ệ ề ả ợ ồ ộ ậ ự ừ
th i Pháp thu c cho đ n BLDS 1995, BLDS 2005, và BLDS 2015,ờ ộ ế
nh ng ch y u đi vào nghiên c u ch đ nh gi i thích h p đ ngư ủ ế ứ ế ị ả ợ ồ trong BLDS 2015. V th c ti n gi i thích h p đ ng, lu n án chề ự ễ ả ợ ồ ậ ỉ
gi i h n nghiên c u th c ti n gi i thích h p đ ng c a các ch thớ ạ ứ ự ễ ả ợ ồ ủ ủ ể
có th m quy n gi i thích t khi B lu t dân s 1995 có hi u l cẩ ề ả ừ ộ ậ ự ệ ự
đ n nay. ế
4. C s phơ ở ương pháp lu n và phậ ương pháp nghiên c uứ
Lu n án s d ng phậ ử ụ ương pháp lu n c a ch nghĩa duy v tậ ủ ủ ậ
bi n ch ng, ch nghĩa duy v t l ch s trên c s quan đi m, m cệ ứ ủ ậ ị ử ơ ở ể ụ tiêu, đường l i c a Đ ng và Nhà nố ủ ả ướ ềc v kinh t , chính tr , văn hóa,ế ị
xã h i.ộ
V phề ương pháp nghiên c u, lu n án s d ng k t h p nhi uứ ậ ử ụ ế ợ ề
phương pháp nghiên c u khác nhau, bao g m c các phứ ồ ả ương pháp nghiên c u khoa h c xã h i nhân văn nói chung và phứ ọ ộ ương pháp nghiên c u khoa h c lu t cho t ng n i d ng c th đ đ t đứ ọ ậ ừ ộ ụ ụ ể ể ạ ượ c
m c tiêu nghiên c u mong mu n. ụ ứ ố
5. Đóng góp m i v khoa h c c a lu nớ ề ọ ủ ậ án
Lu n án là công trìnhậ khoa h cọ đ u tiên ầ ở ấ c p đ lu n ánộ ậ
ti n sĩ lu t h c ế ậ ọ nghiên c u toàn di n và có h th ngứ ệ ệ ố nh ng v n đữ ấ ề
lí lu n và th c ti nậ ự ễ v gi i thích h p đ ng Vi t Nam. Lu n ánề ả ợ ồ ở ệ ậ
có nh ng đóng gữ óp m i nh sauớ ư :
Th nh t ứ ấ , Lu n án xây d ng đậ ự ược m t cách có h th ngộ ệ ố các v n đ lý lu n v gi i thích h p đ ng, bao g m xây d ngấ ề ậ ề ả ợ ồ ồ ự
được khái ni m gi i thích h p đ ng, nh n di n b n ch t pháp lýệ ả ợ ồ ậ ệ ả ấ
c a gi i thích h p đ ng và phân bi t v i các ho t đ ng khác cóủ ả ợ ồ ệ ớ ạ ộ liên quan, xác đ nh s c n thi t ph i gi i thích h p đ ng, ch thị ự ầ ế ả ả ợ ồ ủ ể
gi i thích h p đ ng, ph m vi c a gi i thích h p đ ng, nguyên t cả ợ ồ ạ ủ ả ợ ồ ắ
gi i thích h p đ ng và h u qu pháp lý c a gi i thích h p đ ngả ợ ồ ậ ả ủ ả ợ ồ
Th hai ứ , Lu n án phân tích, đánh giá m t cách khách quan,ậ ộ
Trang 6toàn di n các căn c gi i thích h p đ ng theo pháp lu t Vi t Namệ ứ ả ợ ồ ậ ệ
hi n hành và th c ti n gi i thích h p đ ng Vi t Nam. T đó,ệ ự ễ ả ợ ồ ở ệ ừ
Lu n án ch ra nh ng b t c p còn t n t i trong pháp lu t v gi iậ ỉ ữ ấ ậ ồ ạ ậ ề ả thích h p đ ng Vi t Nam và đ a ra các đ nh hợ ồ ệ ư ị ướng áp d ng các cănụ
c gi i thích h p đ ng Vi t Nam.ứ ả ợ ồ ở ệ
Th ba ứ , Lu n án phân tích các h c thuy t v gi i thích h pậ ọ ế ề ả ợ
đ ng trên th gi i cũng nh các quan đi m hi n đ i v gi i thíchồ ế ớ ư ể ệ ạ ề ả
h p đ ng c a các nợ ồ ủ ước trên th gi i. ế ớ
Th t , ứ ư Lu n án cũng ch ra các căn c gi i thích h p đ ngậ ỉ ứ ả ợ ồ
c n b sung vào pháp lu t gi i thích h p đ ng c a Vi t Nam trênầ ổ ậ ả ợ ồ ủ ệ
c s ti p thu pháp lu t nơ ở ế ậ ước ngoài, s phù h p v i lý thuy t gi iự ợ ớ ế ả thích h p đ ng và th c ti n gi i thích h p đ ng Vi t Namợ ồ ự ễ ả ợ ồ ở ệ
Th năm ứ , trên c s ch ra nh ng b t c p c n kh c ph cơ ơ ỉ ữ ấ ậ ầ ắ ụ trong ch đ nh gi i thích h p đ ng Vi t Nam, Lu n án đã đế ị ả ợ ồ ở ệ ậ ề
xu t nh ng gi i pháp hoàn thi n pháp lu t Vi t Nam v gi i thíchấ ữ ả ệ ậ ệ ề ả
h p đ ng, bao g m đ xu t v v trí c a ch đ nh gi i thích h pợ ồ ồ ề ấ ề ị ủ ế ị ả ợ
đ ng trong B lu t Dân s , đ xu t v th t áp d ng các căn cồ ộ ậ ự ề ấ ề ứ ự ụ ứ
gi i thích h p đ ng Vi t Nam và đ xu t xây d ng ch đ nh gi iả ợ ồ ở ệ ề ấ ự ế ị ả thích h p đ ng trong B lu t Dân s m t cách c th ợ ồ ộ ậ ự ộ ụ ể
Cu i cùng, ố Lu n án đ xu t các gi i pháp nâng cao hi uậ ề ấ ả ệ
qu vi c áp d ng pháp lu t trong vi c gi i thích h p đ ng Vi tả ệ ụ ậ ệ ả ợ ồ ở ệ Nam, bao g m hai nhóm gi i pháp: nhóm gi i pháp đ i v i ch thồ ả ả ố ớ ủ ể
gi i thích và gi i pháp đ i v i chính các bên trong h p đ ng.ả ả ố ớ ợ ồ
6. Ý nghĩa lý lu n và th c ti n c a lu n ánậ ự ễ ủ ậ
Th nh t, lu n án có đóng góp khoa h c trong vi c cung c pứ ấ ậ ọ ệ ấ
h th ng các v n đ lý lu n và th c ti n v gi i thích h p đ ng.ệ ố ấ ề ậ ự ễ ề ả ợ ồ
T đó, làm c s cho các nhà l p pháp nghiên c u, phán ánh chúngừ ơ ở ậ ứ vào quy đ nh c a pháp lu t. Đ ng th i, cũng là c s cho các chị ủ ậ ồ ờ ơ ở ủ
th áp d ng pháp lu t n m b t c s c a vi c gi i thích h p đ ngể ụ ậ ắ ắ ơ ở ủ ệ ả ợ ồ
đ th c hi n vi c gi i thích h p đ ng m t cách hi u qu ể ự ệ ệ ả ợ ồ ộ ệ ả
Th hai, lu n án có ý nghĩa trong vi c hoàn thi n pháp lu tứ ậ ệ ệ ậ
h p đ ng Vi t Nam hi n nay nh m đáp ng yêu c u c a nênợ ồ ở ệ ệ ằ ứ ầ ủ kinh t th trế ị ường trong th i k toàn c u hóa ngày càng cao.ờ ỳ ầ
Th ba, lu n án cũng là ngu n tài li u tham kh o cho cácứ ậ ồ ệ ả
Trang 7lu t gia trong vi c nghiên c u, v n d ng ho c gi ng d y chuyênậ ệ ứ ậ ụ ặ ả ạ ngành lu t h p đ ng trong các c s nghiên c u, đào t o và gi ngậ ợ ồ ơ ở ứ ạ ả
d y ngành lu t.ạ ậ
7. K t c u c a đ tàiế ấ ủ ề
Ngoài ph n m đ u, t ng quan tình hình nghiên c u, k tầ ở ầ ổ ứ ế
lu n, danh m c tài li u tham kh o, thì lu n án có k t c u g m 04ậ ụ ệ ả ậ ế ấ ồ
chương
B. T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U Ổ Ứ
LIÊN QUAN Đ N Đ Ế ỀTÀI
1. Tình hình nghiên c u liên quan đ n đ tàiứ ế ề
1.1. Tình hình nghiên c u nh ng v n đ lý lu n chung v h pứ ữ ấ ề ậ ề ợ
đ ngồ
1.1.1. Các công trình n ở ướ c ngoài
H p đ ng luôn là m t trong nh ng ch đ nh pháp lu t quanợ ồ ộ ữ ế ị ậ
tr ng nh t c a h th ng pháp lu t t b t k qu c gia nào. Tọ ấ ủ ệ ố ậ ư ở ấ ỳ ố ừ
trước đ n nay các công trình nghiên c u v h p đ ng chi m m tế ứ ề ợ ồ ế ộ
s lố ượng l n trong h th ng các công trình nghiên c u lu t phápớ ệ ố ứ ậ
c a các nủ ước trên th gi i. ể ớ Nhìn chung các công trình này đ uề đi nghiên c uứ khái quát về h pợ đ ngồ ho cặ m tộ khía c nhạ chuyên sâu
về h pợ đ ngồ Nh ng công trình này là n n t ng lý lu n đ Lu n ánữ ề ả ậ ể ậ nghiên c u v n đ chuyên sau v gi i thích h p đ ng.ứ ấ ề ề ả ợ ồ
1.1.2. Các công trình trong n ở ướ c
Các công trình khoa h c nghiên c u v h p đ ng trongọ ứ ề ợ ồ ở
nước cho đ n nay chi m m t s lế ế ộ ố ượng r t l n trong các công trìnhấ ớ nghiên c u v khoa h c pháp lý. M i th i k l ch s phát tri n c aứ ề ọ ỗ ờ ỳ ị ử ể ủ
ch đ nh pháp lu t h p đ ng Vi t Nam thì đ u có r t nhi u côngế ị ậ ợ ồ ở ệ ề ấ ề trình nghiên c u tiêu bi u, đ c bi t là b t đ u t gi a nh ng nămứ ể ặ ệ ắ ầ ừ ữ ữ
90 c a th k XX ch đ nh pháp lu t h p đ ng ngày càng có vaiủ ế ỷ ế ị ậ ợ ồ trò quan tr ng nên các công trình nghiên c u v h p đ ng Vi tọ ứ ề ợ ồ ở ệ Nam tăng lên r t nhanh v m t s lấ ề ặ ố ượng cũng nh n i dung nghiênư ộ
c u.ứ
1.2. Tình hình nghiên c u v gi i thích h p đ ngứ ề ả ợ ồ
1.2.1. Các công trình n ở ướ c ngoài
V gi i thích h p đ ng, nề ả ợ ồ ở ước ngoài đã có khá nhi u côngề
Trang 8trình khoa h c nghiên c u. Có th k đ n m t s công trình tiêuọ ứ ể ể ế ộ ố
bi u, nh : các sách chuyên kh o: “ể ư ả Толкование права и договора”
c a tác gi ủ ả Черданщев А. Ф., Yuniti – daha, Москва, năm 2003;
“Введение в cравнительное правоведение в сфере частного права”, Международные отношения, Москва, 1998 c a Konardủ Zweigert và Hein Kotz, b n d ch b ng ti ng Nga; “ả ị ằ ế Толкование договора судом”, проспест, Москва, 2008 c a ủ Сошуро Л В;
“Толькование гражданско – правового договора: проблемы теории и практики., Научная Мысль, Москва, 2014, c a tác giủ ả
Степанюк Н. В; “Elements of contract interpretation” c a tác giủ ả Steven J. Burton, nhà xu t b n Oxford, 2009;ấ ả The Interpretation of Contracts, Lewison K., Sweet and Maxwell, London, 2011; bài vi tế
“Pháp lu t v h p đ ng ậ ề ợ ồ ”, Nxb Chính tr Qu c gia, Hà N i, năm 1995ị ố ộ cùa TS. Nguy n M nh Bách; “ễ ạ Ch đ nh h p đ ng trong B lu t dân ế ị ợ ồ ộ ậ
s Vi t Nam ự ệ ” c a tác gi Nguy n Ng c Khánh, Nxb T pháp, nămủ ả ễ ọ ư
2007; “Lu t h p đ ng Vi t Nam: b n án và bình lu n án ậ ợ ồ ệ ả ậ ”, t p 2, c aậ ủ PGS. TS. Đ Văn Đ i, Nxb Chính tr Qu c gia Hà N i, năm 2014;ỗ ạ ị ố ộ
giáo trình “Lu t h p đ ng Ph n chung ậ ợ ồ ầ ”, nhà xu t b n Đ i h cấ ả ạ ọ
Qu c gia Hà N i, năm 2013 c a tác gi PGS. TS Ngô Huy Cố ộ ủ ả ương;
Giáo trình Pháp lu t v h p đ ng và trách nhi m b i th ậ ề ợ ồ ệ ồ ườ ng thi t ệ
h i ngoài h p đ ng ạ ợ ồ , c a trủ ường Đ i h c Lu t Thành ph H Chíạ ọ ậ ố ồ Minh, Nxb H ng Đ c, năm 2014.ồ ứ
V các bài báo, bài tham d h i th o có th k đ n đó là:ề ự ộ ả ể ể ế
“Gi i thích h p đ ng dân s : So sánh n ả ợ ồ ự ướ c ngoài và liên h Đi u ệ ề
Trang 9408 B lu t dân s ộ ậ ự” c a TS. Nguy n Ng c Khánh, T p chí Nghiênủ ễ ọ ạ
c u l p pháp, s 10/2004; “ứ ậ ố Bàn v ch đ nh gi i thích h p đ ng ề ế ị ả ợ ồ trong D th o B lu t Dân s (s a đ i) ự ả ộ ậ ự ử ổ ”, T p chí Nhà nạ ước và Pháp lu t, s tháng 3/2015 c a hai tác gi PGS. TS. Hà Th Maiậ ố ủ ả ị Hiên và Th.S Hà Th Thúy; “ị V ch đ nh gi i thích giao d ch dân ề ế ị ả ị
s trong D th o B lu t dân s (s a đ i)” ự ự ả ộ ậ ự ử ổ , c a tác gi PGS. TS.ủ ả Nguy n Qu c S u, T p chí C ng s n đi n t , ngày 23/3/2015; Bàiễ ố ử ạ ộ ả ệ ử tham lu n “ậ Ch đ nh giao k t h p đ ng h p trong D th o B ế ị ế ợ ồ ợ ự ả ộ
lu t dân s 2005 s a đ i ậ ự ử ổ ” c a TS. Nguy n Bích Th o t i h i th oủ ễ ả ạ ộ ả
“Ch đ nh tài s n, nghĩa v và h p đ ng trong D th o B lu t ế ị ả ụ ợ ồ ự ả ộ ậ dân s s a đ i ự ử ổ ” do Đ i h c qu c gia Hà N i ph i h p v i t ch c.ạ ọ ố ộ ố ợ ớ ổ ứ
2. Đánh giá k t qu nghiên c u c a các congt trình khoa h cế ả ứ ủ ọ liên quan đ n đ tàiế ề
n c ngoài, có khá nhi u công trình nghiên c u công phu
v gi i thích h p đ ng, tuy nhiên các công trình này l i nghiên c uề ả ợ ồ ạ ứ quy đ nh c a pháp lu t và th c ti n c a nị ủ ậ ự ễ ủ ước ngoài. Vi t Nam,Ở ệ các công trình nghiên c u liên quan đ n đ tài, nhìn chung, có kháứ ế ề nhi u công trình nghiên c u v các v n đ h p đ ng, tuy nhiên,ề ứ ề ấ ề ợ ồ
h u nh ch a có công trình nào nghiên c u m t cách có h th ngầ ư ư ứ ộ ệ ố
nh ng v n đ lý lu n và th c ti n v gi i thích h p đ ng t i Vi tữ ấ ề ậ ự ễ ề ả ợ ồ ạ ệ Nam. Tuy nhiên nh ng công trình trong nữ ở ước và nước ngoài này
đã nghiên c u m t vài khía c nh c nh c a gi i thích h p đ ng ứ ộ ạ ạ ủ ả ợ ồ ở
Vi t Nam. Vi c đánh giá nh ng công trình nghiên c u này cungệ ệ ữ ứ
c p cho tác gi cái nhìn t ng quan v tình hình nghiên c u liênấ ả ổ ề ứ quan đ n đ tài. T đó, đ a ra đ nh hế ề ừ ư ị ướng nghiên c u cho đ tài.ứ ề
3. Đ nh hị ướng nghiên c u c a Lu n ánứ ủ ậ
3.1. Nh ng v n đ Lu n án ti p t c ti p thu và phát tri n ữ ấ ề ậ ế ụ ế ể
Trên c s nghiên c u, đánh giá các công trình nghiên c uơ ở ứ ứ liên quan đ n đ tài, Lu n án ti p thu và ti p t c phát tri n các v nế ề ậ ế ế ụ ể ấ
đ : th nh t là lý thuy t c b n v gi i thích h p đ ng đã đề ứ ấ ế ơ ả ề ả ợ ồ ượ ccác nhà khoa h c pháp lý xây d ng; th hai là các h c thuy t vọ ự ứ ọ ế ề
gi i thích h p đ ng đã đả ợ ồ ược các lu t gia xây d ng ngay t th i Laậ ự ừ ờ
Mã, đó là h c thuy t ý chí, h c thuy t th hi n ý chí và h c thuy tọ ế ọ ế ể ệ ọ ế trung dung; th ba là ứ các k t qu nghiên c u v ch đ nh gi i thíchế ả ứ ề ế ị ả
h p đ ng c a m t s qu c gia trên th gi i s đợ ồ ủ ộ ố ố ế ớ ẽ ược lu n án ti pậ ế
Trang 10t c ti p thu và cân nh c v vi c v n d ng vào b i c nh th c tụ ế ắ ề ệ ậ ụ ố ả ự ế
c a Vi t Nam; cu i cùng là lu n án ti p t c s d ng các phủ ệ ố ậ ế ụ ử ụ ươ ngpháp lu n và phậ ương pháp nghiên c u truy n th ng trong khoa h cứ ề ố ọ pháp lý mà các h c gi trọ ả ước đã s d ng.ử ụ
3.2. Nh ng đ nh h ữ ị ướ ng m i c a lu n án ớ ủ ậ
Gi thuy t nghiên c u đả ế ứ ược đ t ra trong lu n án là: M t là,ặ ậ ộ
ch đ nh gi i thích h p đ ng trong B lu t dân s hi n hành đế ị ả ợ ồ ộ ậ ự ệ ượ cxây d ng ch a d a trên m t c s lý lu n v ng ch c, có h th ng ự ư ự ộ ơ ở ậ ữ ắ ệ ố Hai là, th c ti n gi i thích h p đ ng c a các ch th gi i thích g pự ễ ả ợ ồ ủ ủ ể ả ặ nhi u khó khăn, và ch a có c s pháp lý v ng ch c do các nguyênề ư ơ ở ữ ắ
t c, căn c gi i thích h p đ ng trong B lu t dân s ch a đ y đ ,ắ ứ ả ợ ồ ộ ậ ự ư ầ ủ
m t s căn c gi i thích không kh thi và ch a đ a ra độ ố ứ ả ả ư ư ược các
phương pháp gi i thích phù h p v i th c ti n gi i thích h p đ ngả ợ ớ ự ễ ả ợ ồ
Vi t Nam.
Đ nh hị ướng nghiên c u c a lu n án là:ứ ủ ậ
Th nh t, xây d ng c s lý lu n cho vi c xây d ng chứ ấ ự ơ ở ậ ệ ự ế
đ nh gi i thích h p đ ng và cho vi c gi i thích h p đ ng c a chị ả ợ ồ ệ ả ợ ồ ủ ủ
th có th m quy n Vi t Namể ẩ ề ở ệ
Th hai, lu n án phân tích các nguyên t c, căn c gi i thíchứ ậ ắ ứ ả
h p đ ng c a pháp lu t Vi t Nam hi n hành và th c ti n gi i thíchợ ồ ủ ậ ệ ệ ự ễ ả
h p đ ng Vi t Nam hi n nay ch ra đi m h p lý, b t h p lý c aợ ồ ở ệ ệ ỉ ể ợ ấ ợ ủ các nguyên t c, căn c gi i thích này, d a trên c s lý lu n vàắ ứ ả ự ơ ở ậ
ki m ch ng b ng th c ti n. ể ứ ằ ự ễ
Th ba, lu n án s đi vào nghiên c u các quan đi m v gi iứ ậ ẽ ứ ể ề ả thích h p đ ng c a các nợ ồ ủ ước trên th gi i áp d ng và nghiên c uế ớ ụ ứ
đ xu t b sung m t s căn c gi i thích h p đ ng vào ch đ nhề ấ ổ ộ ố ứ ả ợ ồ ế ị
gi i thích h p đ ng c a Vi t Nam.ả ợ ồ ủ ệ
Cu i cùng, trên c s nh ng v n đ lý lu n, th c ti n và quanố ơ ở ữ ấ ề ậ ự ễ
đi m cá nhân c a ng i nghiên c u, lu n án đ xu t nh ng ki n nghể ủ ườ ứ ậ ề ấ ữ ế ị
đ hoàn thi n pháp lu t v gi i thích h p đ ng Vi t Nam và ki nể ệ ậ ề ả ợ ồ ở ệ ế ngh nâng cao hi u qu c a vi c gi i thích h p đ ng Vi t Namị ệ ả ủ ệ ả ợ ồ ở ệ
hi n nayệ
Ti u k tể ế
Vi c nghiên c u ệ ứ v n đ gi i thích h p đ ng ấ ề ả ợ ồ đã được quan
Trang 11tâm, đ c p đ n trên các phề ậ ế ương di nệ và ph m viạ khác nhau,
nh ng ch a có công trình nghiên c u m t cách chuyên sâu, toànư ư ứ ộ
di n và có h th ng v lí lu n và th c ti n v ệ ệ ố ề ậ ự ễ ề gi i thích h p đ ngả ợ ồ theo quy đ nh c a pháp lu tị ủ ậ Vi t Namệ
Vi c nghiên c u v n đ ệ ứ ấ ề “Gi i thích h p đ ng theo quy ả ợ ồ
đ nh c a pháp lu t Vi t Nam ị ủ ậ ệ ” là nhi m v khoa h c c n thi tệ ụ ọ ầ ế và
có tính m i trên c s k th a có ch n l c các k t qu nghiên c uớ ơ ơ ế ừ ọ ọ ế ả ứ
C. N I DUNGỘ
CHƯƠNG 1: NH NG V N Đ LÍ LU NỮ Ấ Ề Ậ VỀ GI I THÍCH Ả
H P Đ NGỢ Ồ
1.1. S c n thi t ph i gi i thích h p đ ngự ầ ế ả ả ợ ồ
S c n thi t ph i gi i thích h p đ ng xu t hi n khi h pự ầ ế ả ả ợ ồ ấ ệ ợ
đ ng có nh ng n i dung, đi u kho n không rõ ràng. Nguyên ồ ữ ộ ề ả nhân
c a s không rõ ràng này có th do nguyên nhân ch quan là vi củ ự ể ủ ệ
s d ng ngôn t (dùng t đa nghĩa, t không có nghĩa, t đ aử ụ ừ ừ ừ ừ ị
phương), do cách di n đ t l i không rõ ràng, do l i chính t trongễ ạ ạ ỗ ả quá trình di n đ t, cũng có th do nh ng nguyên nhân khách quanễ ạ ể ữ
nh t p quán vùng mi n khác nhau, do hoàn c nh th c hi n h pư ậ ề ả ự ệ ợ
đ ng có th d n đ n nhi u cách hi u. Khi h p đ ng có nh ng n iồ ể ẫ ế ề ể ợ ồ ữ ộ dung, đi u kho n không rõ ràng d n đ n các bên không th ng nh tề ả ẫ ế ố ấ
được cách hi u. Lúc này vi c gi i thích h p đ ng là c n thi tể ệ ả ợ ồ ầ ế
nh m làm rõ n i dung không rõ ràng c a h p đ ng. T đó, xác đ nhằ ộ ủ ợ ồ ừ ị quy n và nghĩa v c a các bên và/ho c trách nhi m do vi ph mề ụ ủ ặ ệ ạ
Trang 12Ch đ nh gi i thích h p đ ng xu t hi n t th i La Mã. Cùngế ị ả ợ ồ ấ ệ ừ ờ
v i s đ u tranh và phát tri n c a các trớ ự ấ ể ủ ường phái khoa h c phápọ
lý, và s thay đ i c a vi c xác đ nh m c đích gi i thích h p đ ng,ự ổ ủ ệ ị ụ ả ợ ồ
ch đ nh này đã tr i qua r t nhi u thay đ i. ế ị ả ấ ề ổ
Gi i thích h p đ ng là ho t đ ng c a ch th có th mả ợ ồ ạ ộ ủ ủ ể ẩ quy n nh m làm rõ nh ng n i dung, đi u kho n không rõ ràng c aề ằ ữ ộ ề ả ủ
h p đ ng d a trên nh ng nguyên t c và căn c lu t đ nh.ợ ồ ự ữ ắ ứ ậ ị
1.3. B n ch t pháp lý c a gi i thích h p đ ng và phân bi t gi iả ấ ủ ả ợ ồ ệ ả thích h p đ ng v i các ho t đ ng khácợ ồ ớ ạ ộ
1.3.1. B n ch t pháp lý c a gi i thích h p đ ng ả ấ ủ ả ợ ồ
B n ch t pháp lý c a gi i thích h p đ ng là vi c ch thả ấ ủ ả ợ ồ ệ ủ ể
gi i thích làm rõ nh ng n i dung c a h p đ ng khi h p đ ng cóả ữ ộ ủ ợ ồ ợ ồ
nh ng đi u kho n, n i dung không rõ ràng nh m xác đ nh quy nữ ề ả ộ ằ ị ề
và nghĩa v c a m i bên.ụ ủ ỗ
1.3.2. Phân bi t gi i thích h p đ ng v i các ho t đ ng khác ệ ả ợ ồ ớ ạ ộ
1.3.2.1. Phân bi t gi i thích h p đ ng và gi i thích di chúc ệ ả ợ ồ ả
Tuy ho t đ ng gi i thích h p đ ng và gi i thích di chúc cóạ ộ ả ợ ồ ả nhi u đi m chung nh ng hai ho t đ ng này có r t nhi u đi m khácề ể ư ạ ộ ấ ề ể
bi t v b n ch t c a vi c gi i thích, ch th gi i thích, trình tệ ề ả ấ ủ ệ ả ủ ể ả ự
gi i thích, căn c gi i thích, h u qu pháp lý c a vi c gi i thích.ả ứ ả ậ ả ủ ệ ả
1.3.2.2. Phân bi t gi i thích h p đ ng v i vi c b sung đi u ệ ả ợ ồ ớ ệ ổ ề kho n còn thi u c a h p đ ng d a trên quy đ nh c a pháp lu t ả ế ủ ợ ồ ự ị ủ ậ
Hi n nay có nhi u quan đi m cho r ng b sung h p đ ngệ ề ể ằ ổ ợ ồ chính là m t ho t đ ng gi i thích h p đ ng. Tuy nhiên, hai ho tộ ạ ộ ả ợ ồ ạ
đ ng này hoàn toàn khác bi t v lý do ph i gi i thích và lý do ph iộ ệ ề ả ả ả
b sung h p đ ng, th hai b n ch t, căn c gi i thích và b n ch t,ổ ợ ồ ứ ả ấ ứ ả ả ấ căn c đ b sung h p đ ng.ứ ể ổ ợ ồ
1.3.2.3. Phân bi t gi i thích h p đ ng và gi i thích lu t ệ ả ợ ồ ả ậ
Nhi u nhà khoa h c pháp lý Liên bang Nga và Anh coi gi iề ọ ả thích h p đ ng là m t d ng đ c bi t c a gi i thích pháp lu t. Tuyợ ồ ộ ạ ặ ệ ủ ả ậ nhiên, Vi t Nam đây là hai ho t đ ng hoàn toàn khác bi t v chở ệ ạ ộ ệ ề ủ
th có th m quy n gi i thích., h u qu pháp lý c a vi c gi i thích,ể ẩ ề ả ậ ả ủ ệ ả
m c đích gi i thích, căn c gi i thích.ụ ả ứ ả
1.3.2.4. Phân bi t gi i thích h p đ ng và đi u ch nh h p đ ng ệ ả ợ ồ ề ỉ ợ ồ khi hoàn c nh thay đ i ả ổ
Gi i thích h p đ ng và đi u ch nh h p đ ng khi hoàn c nhả ợ ồ ề ỉ ợ ồ ả
Trang 13thay đ i đ u đổ ề ược th c hi n b i c quan tài phán, và k t qu gi iự ệ ở ơ ế ả ả thích ho c đi u ch nh h p đ ng đ u có giá tr b t bu c thi hành đ iặ ề ỉ ợ ồ ề ị ắ ộ ố
v i các bên. Nh ng hai ho t đ ng này l i khác nhau v lý do d nớ ư ạ ộ ạ ề ẫ
đ n gi i thích ho c đi u ch nh h p đ ng, k t qu gi i thích ho cế ả ặ ề ỉ ợ ồ ế ả ả ặ
đi u ch nh h p đ ng, ch th , căn c và nguyên t c gi i thíchề ỉ ợ ồ ủ ể ứ ắ ả
ho c đi u ch nh h p đ ng.ặ ề ỉ ợ ồ
1.4. Ch th có th m quy n gi i thích h p đ ngủ ể ẩ ề ả ợ ồ
H p đ ng ch ph i gi i thích khi các bên trong h p đ ngợ ồ ỉ ả ả ợ ồ không th ng nh t cách hi u v m t n i dung ho c đi u kho n nàoố ấ ể ề ộ ộ ặ ề ả
đó c a h p đ ng d n đ n phát sinh tranh ch p. Vì th b n ch tủ ợ ồ ẫ ế ấ ế ả ấ
c a tranh ch p v gi i thích h p đ ng chính là m t lo i tranh ch pủ ấ ề ả ợ ồ ộ ạ ấ
h p đ ng. Do đó, ch th có th m quy n gi i thích h p đ ngợ ồ ủ ể ẩ ề ả ợ ồ chính là ch th có th m quy n gi i quy t tranh ch p h p đ ng.ủ ể ẩ ề ả ế ấ ợ ồ
Đó chính là Tòa án ho c tr ng tài. Vi c các bên t gi i thích h pặ ọ ệ ự ả ợ
đ ng, đó không ph i là ho t đ ng gi i thích đúng nghĩa vì trongồ ả ạ ộ ả
ho t đ ng gi i thích này, các bên không b ràng bu c ph i gi iạ ộ ả ị ộ ả ả thích theo m t quy trình, quy t c, hay căn c b t bu c nào. K t quộ ắ ứ ắ ộ ế ả
c a vi c gi i thích này các bên có th đ a ra nh ng đi u kho nủ ệ ả ể ư ữ ề ả
m i cho h p đ ng, ho c thay đ i m t s đi u kho n trong h pớ ợ ồ ặ ổ ộ ố ề ả ợ
đ ng ban đ u. ồ ầ
1.5. Ph m vi c a gi i thích h p đ ngạ ủ ả ợ ồ
Ph m vi gi i thích h p đ ng s đạ ả ợ ồ ẽ ược xác đ nh trong cácị
trường h p sau đây:ợ
Th nh t, khi gi i quy t tranh ch p h p đ ng mà trong h pứ ấ ả ế ấ ợ ồ ợ
đ ng có nh ng n i dung, đi u kho n không rõ ràng d n đ n cácồ ữ ộ ề ả ẫ ế bên không th ng nh t đố ấ ược cách hi u. Đây là trể ường h p gi i thíchợ ả
n i dung c a h p đ ng. Cũng ph i l u ý r ng ch th có th mộ ủ ợ ồ ả ư ằ ủ ể ẩ quy n s ph i th c hi n công vi c gi i thích h p đ ng ngay c khiề ẽ ả ự ệ ệ ả ợ ồ ả các bên không yêu c u gi i thích, nh ng trong h p đ ng t n t iầ ả ư ợ ồ ồ ạ
đi u kho n không rõ ràng, và vi c gi i thích là c n thi t đ gi iề ả ệ ả ầ ế ể ả quy t tranh ch p h p đ ngế ấ ợ ồ
Th hai, gi i thích h p đ ng đứ ả ợ ồ ược th c hi n nh m xác đ nhự ệ ằ ị
b n ch t c a h p đ ng đã đả ấ ủ ợ ồ ược giao k t, cho dù h p đ ng đế ợ ồ ượ ccác bên đ t tên là gì – gi i thích đ nh danh. ặ ả ị
1.6. Nguyên t c gi i thích h p đ ngắ ả ợ ồ
Trang 141.6.1. Nguyên t c gi i thích tôn tr ng ý chí c a các bên h n là ắ ả ọ ủ ơ ngôn t c a h p đ ng ừ ủ ợ ồ
1.6.2. Nguyên t c gi i thích không đ ắ ả ượ c làm thay đ i n i dung ổ ộ
c a h p đ ng ủ ợ ồ
1.6.3. Nguyên t c gi i thích theo h ắ ả ướ ng u tiên làm cho h p ư ợ
đ ng có hi u l c ồ ệ ự
1.6.4. Nguyên t c gi i thích theo l công b ng, h p lý ắ ả ẽ ằ ợ
1.6.5. Nguyên t c gi i thích theo h ắ ả ướ ng có l i cho bên ch p ợ ấ
nh n h p đ ng theo m u ậ ợ ồ ẫ
1.7. H u qu pháp lý c a gi i thích h p đ ngậ ả ủ ả ợ ồ
Gi i thích h p đ ng là vi c ch th có th m quy n làm rõả ợ ồ ệ ủ ể ẩ ề
n i dung không rõ ràng c a h p đ ng d a trên nh ng nguyên t c,ộ ủ ợ ồ ự ữ ắ căn c lu t đ nh. B n ch t c a gi i thích h p đ ng là ch th cóứ ậ ị ả ấ ủ ả ợ ồ ủ ể
th m quy n gi i quy t tranh ch p v h p đ ng khi các bên trongẩ ề ả ế ấ ề ợ ồ
h p đ ng không th ng nh t đợ ồ ố ấ ược cách hi u m t ho c m t s n iể ộ ặ ộ ố ộ dung c a h p đ ng. Chính vì v y, k t qu c a vi c gi i thích h pủ ợ ồ ậ ế ả ủ ệ ả ợ
đ ng là m t b n án ho c quy t đ nh c a c quan tài phán. B n án,ồ ộ ả ặ ế ị ủ ơ ả quy t đ nh c a ch th gi i thích có giá tr b t bu c thi hành đ iế ị ủ ủ ể ả ị ắ ộ ố
v i các bên. ớ
K t lu n chế ậ ương 1
Chương 1 c a Lu n án đã xây d ng h th ng các v n đ lýủ ậ ự ệ ố ấ ề
lu n v gi i thích h p đ ng nh m nh n di n ho t đ ng gi i thíchậ ề ả ợ ồ ằ ậ ệ ạ ộ ả
h p đ ng, phân bi t gi i thích h p đ ng v i các ho t đ ng pháp lýợ ồ ệ ả ợ ồ ớ ạ ộ khác, xác đ nh lý do, trị ường h p, ph m vi, ch th cũng nhợ ạ ủ ể ư nguyên t c gi i thích h p đ ng.ắ ả ợ ồ
Nh ng k t qu nghiên c u chữ ế ả ứ ở ương 1 s là ti n đ đẽ ề ề ể nghiên c u, đánh giá các quy đ nh c a lu t th c đ nh v gi i thíchứ ị ủ ậ ự ị ề ả
h p đ ng và là n n t ng lý lu n đ lu n án đ a ra các gi i phápợ ồ ề ả ậ ể ậ ư ả hoàn thi n pháp lu t v gi i thích h p đ ng Vi t Nam.ệ ậ ề ả ợ ồ ở ệ
CHƯƠNG 2: CÁC CĂN C GI I THÍCH H P Đ NG THEOỨ Ả Ợ Ồ PHÁP LU T VI T NAM HI N HÀNH VÀ TH C TI N GI IẬ Ệ Ệ Ự Ễ Ả
THÍCH H P Đ NG VI T NAMỢ Ồ Ở Ệ