Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại công ty cổ phần du lịch hàng không hà anh

Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, các Doanh nghiệp nói chung cũng như doanh nghiệp kinhdoanh dịch vụ du lịch nói riêng, để có thể tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường mở

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN THỊ HỒNG LAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng

cá nhân tôi, chưa được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào Các sốliệu thống kê cũng như tất cả nội dung trình bày trong luận văn dưới đây hoàntoàn hợp lệ, đảm bảo cũng như tuân thủ mọi quy định về bảo vệ quyền sở hữutrí tuệ

Tôi xin chịu trách nhiệm với đề tài nghiên cứu trên của mình

HỌC VIÊN

Trần Thị Thu Hương

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa sau Đại học cùngcác nhà khoa học, các thầy cô giáo Trường Đại học Thương Mại Hà Nội đãtrang bị cho tôi những khiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập giúptôi hoàn thành khóa học.

Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ban lãnh đạo, các Cán bộphòng kế toán của Công ty Cổ phần du lịch Hàng Không Hà Anh đã hỗ trợ,giúp tác giả rất nhiều trong quá trình điều tra, khảo sát, thu thập thông tin củađơn vị liên quan đến đề tài nghiên cứu

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn các thành viên lớp CH22B-KT vàgia đình đã động viên, giúp đỡ nhiệt tình và đóng góp ý kiến quý báu làm cơ

sở cho tác giả hoàn thành Luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả

Trần Thị Thu Hương

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CÁM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU viii

LỜIMỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiêncứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài 4

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề 6

7 Kết cấu luận văn 6

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DỊCH VỤ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DU LỊCH 8

1.1 Một số vấn đề lý thuyết về hoạt động kinh doanh du lịch và chương trình du lịch 8

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động kinh doanh du lịch 8

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm và phân loại của chương trình du lịch (tour du lịch) 10

1.2 Nội dung chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ trong các Doanh nghiệp du lịch 13

1.2.1 Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất 13

1.2.2 Khái niệm và phân loại giá thành sản phẩm dịch vụ trong các Doanh nghiệp Du lịch 18 1.2.3 Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các Doanh nghiệp Du lịch 20

1.3 Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ trong Doanhnghiệp Du lịch dưới góc độ kế toán tài chính 22

1.3.1 Các nguyên tắc kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ 22 1.3.2 Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ trong Doanh nghiệp Du lịch theo chế độ kế toán Việt Nam (thông tư 200/2014/TT-BTC) 30

1.4 Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm của một số quốc gia trênthế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 42

1.4.1 Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm theo hệ thống kế toán Pháp 42

1.4.2 Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo hệ thống kế toán Mỹ 44 1.4.3 Bài học kinh nghiệm về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm theo chuẩn mực kế toán của Việt Nam 46

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 48

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DỊCH VỤ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN DU LỊCH HÀNG KHÔNG HÀ ANH 49

2.1 Tổng quan về Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 49

2.1.1 Quá trình hình thành phát triển của Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 49 2.1.2 Đặc điểm hoạt động và tổ chức quản lý tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 50

2.1.3 Đặc điểm tổ chức bộ máy kế toán tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng

không Hà Anh 54

2.1.4 Đặc điểm tổ chức công tác kế toán tại công ty 55

2.2 Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 56

2.2.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh tour du lịch tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 56

2.2.2 Kế toán chi phí sản xuất sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 58

2.2.3 Thực trạng đánh giá sản phẩm dở dang 69

2.2.4 Thực trạng kế toán giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 69

2.3 Đánh giá thực trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 70

2.3.1 Kết quả đạt được 71

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 73

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 78

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DỊCH VỤ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN DU LỊCH HÀNG KHÔNG HÀ ANH 79

3.1 Phương hướng phát triển và yêu cầu hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh.79 3.1.1 Phương hướng phát triển của Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 79

3.1.2 Yêu cầu hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 80

3.2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản

phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 80

3.2.1 Giải pháp về luân chuyển chứng từ kế toán 80

3.2.2 Các giải pháp về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 81

3.2.3 Các giải pháp khác 87

3.2.2 Một số giải pháp hoàn thiện giá thành 88

3.3 Các điều kiện để hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng Không Hà Anh 88

3.3.1 Về phía nhà nước và cơ quan chức năng 88

3.3.2 Về phía Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh 89

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 90

KẾT LUẬN 91 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Bảo hiểm thất nghiệpBảo hiểm y tế

Bảng phân bổ tiền lương

Bộ tài chínhGiấy báo nợGiá trị gia tăngHợp đồngKiểm kê định kỳ

Kê khai thường xuyênKinh phí công đoànNgày tháng

Nguyên vật liệuPhiếu chi

Quyết định

Số hiệuSản phẩm dở dangTài khoản

Việt Nam Đồng

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ bộ máy quản lý của Công ty Cổ phần Du lịch Hàng Không

Hà Anh Error! Bookmark not defined.

Sơ đồ 2.2 Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán tại Công ty Cổ phần Du lịchHàngKhông Hà Anh 54

LỜIMỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, các Doanh nghiệp nói chung cũng như doanh nghiệp kinhdoanh dịch vụ du lịch nói riêng, để có thể tồn tại và phát triển trong nền kinh

tế thị trường mở thì hoạt động sản xuất kinh doanh tối thiểu phải bù đắp đượcchi phí sản xuất Vì vậy, doanh nghiệp cần phải theo dõi cũng như hạch toáncác chi phí đầu vào một cách hợp lý nhằm đưa ra được các biện pháp nhằmhạn chế các chi phí không cần thiết, tránh lãng phí cũng như thất thoát nguồntiền của doanh nghiệp

Ngoài những yếu tố tác động từ bên ngoài thì các doanh nghiệp cần chủđộng trong việc kiểm soát chi phí sản xuất, làm tốt được khâu tính giá thànhsản phẩm Trong nền kinh tế hội nhập hiện nay, khi các doanh nghiệp nướcngoài ồ ạt vào đầu tư trong nước ta thì các doanh nghiệp Việt có những cơ hộicũng như thách thức không hề nhỏ để chiếm lĩnh được thị trường trong lĩnhvực hoạt động cũng như thị phần khách hàng tiềm năng đang ngày càng pháttriển ở Việt Nam Nhìn nhận được các thuận lợi cũng như khó khăn này, cácDoanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực du lịch cần nâng cao chất lượng sảnphẩm dịch vụ, giảm giá thành sản phẩm nhằm tăng cường khả năng cạnhtranh, tạo ưu thế để chiếm lĩnh được thị phần khách hàng tiềm năng nhằmtăng doanh thu của Doanh nghiệp Vì vậy, có thể thấy rằng kế toán chi phí sảnxuất và tính giá thành sản phẩm là một phần hành quan trọng trong tổng thểcông tác kế toán tại các Doanh nghiệp

Tại công ty Cổ phần Du lịch Hàng Không Hà Anh, trong nền kinh tế hộinhập luôn cần tìm ra những phương hướng mới cũng cũng như các công cụquản lý, trong đó kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm và nội dung

mà doanh nghiệp cần quan tâm Với mục tiêu hạ thấp chi phí, giá thành sản

phẩm du lịch có thể tối đa hóa lợi nhuận cũng như tạo ưu thế cạnh tranh vớicác DN cùng ngành nghề Trong những năm qua, công ty đã tạo được uy tínđối với khách hàng cũng như xây dựng được thương hiệu của mình trên thịtrường “ngành công nghiệp không khói” Tuy nhiên, công tác kế toán chi phísản xuất và giá thành sản phẩm du lịch tại công ty còn nhiều bất cập nên chưaxây dựng được mô hình kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dulịch phù hợp nhất

Xuất phát từ thực tiễn và những yêu cầu lý luận nêu trên, tôi đã lựa chọn

đề tài “Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại công ty

Cổ phần Du lịch Hàng Không Hà Anh” làm đề tài luận văn của mình.

2 Tổng quan tình hình nghiêncứu

Đề tài kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm được rất nhiềucác công trình trong nước và ngoài nước Có thể nói rằng đây là đề tài đượcnhiều tác giả lựa chọn do đặc thù các ngành khác nhau dẫn đến việc việc hạchtoán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại mỗi Doanh nghiệp mangnhững nét đặc thù riêng Vì vậy, tùy thuộc vào mỗi tác giả nghiên cứu có cáchnhìn nhận về những lĩnh vực kinh doanh khác nhau để từ đó có những nhìnnhận, đánh giá ở nhiều phương diện

Luận văn thạc sĩ: “Kế toán chi phí và giá thành sản phẩm tại công ty CPMay mặc Phương Đông” của tác giả Lê Hoài Thương năm 2017 tại trườngĐại học Thương Mại Về lý luận đề tài đã trình bày được khái quát về chi phísản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất Tiếp đó đề tài đãtập trung nghiên cứu trình bày kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩmtrên nội dung là các mô hình kế toán CPSX-Z trong DNSX Về mặt thực tiễn

đề tài đã trình bày được tổng quan hoạt động, quản lý, kế toán chi phí sản xuất

và giá thành sản phẩm tại một số doanh nghiệp kinh doanh nghành may mặc.Nêu lên những tồn tại về việc quản lý chi phí, hạch toán giá thành sản phẩm

may mặc và đề ra một số phương hướng khắc phục những tồn tại về việc quản lýchi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại công ty CP May mặc Phương Đông.Luận văn thạc sĩ: “Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tạicông ty cổ phần xi măng VICEM Bỉm Sơn” tác giả Lê Diệu Linh năm 2017tạitrường Đại học Thương Mại Đề tài làm rõ được những vấn đề lý luậnchung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, đồng thời tập trung phântích được sự chi phối của các chuẩn mực kế toán Việt Nam đến kế toán chiphí sản xuất và giá thành sản phẩm Phân tích được kế toán chi phí sản xuất

và giá thành sản phẩm trên được cả 2 góc độ KTTC và KTQT Khái quátđược đặc điểm tổ chức, bộ máy quản lý và tổ chức công tác kế toán và quytrình sản xuất tại công ty Trên cơ sở thực trạng chỉ ra những ưu điểm cũngnhư hạn chế trong công tác kế toán để từ đó tác giả đã đưa ra được nhóm giảipháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí và giá thành sản phẩm tại công ty.Luận văn thạc sĩ “Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại công

ty cổ phần 28 Quảng Ngãi” của tác giả Lê Thị Dung năm 2017 của trường Đạihọc Thương Mại Trong đề tài này đã phản ánh được nội dung lý thuyết về kếtoán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại DN Các hạn chế đã được nhậndiện về kỹ thuật hạch toán chi phí sản xuất và giá thành sản xuất và các giải pháphoàn thiện cũng được đề xuất có sự gắn kết với thực trạng có cơ sở Qua đó cungcấp tổng quát về thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại công tycũng như định hướng hoàn thiện cho kế toán ở DN

Các tác giả thông qua các đề tài nghiên cứu của mình đã hệ thống cácnội dung cơ bản của kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm vào cácngành cụ thể như ngành may mặc, ngành xây dựng, ngành sản xuất đá ốplát Mặc dù vậy đến nay chưa có đề tài nghiên cứu nào về kế toán chi phísản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại công ty Cổ phần Du lịch HàngKhông Hà Anh.”

3 Mục đích nghiên cứu

 Về mặt lý luận:

“Luận văn hệ thốnghóa những lý luận chung về kế toán chi phí sản xuất

và giá thành sản phẩm dịch vụ của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ nóichung và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch nói riêng.”

du lịch tại công ty Cổ phần Du lịch Hàng Không Hà Anh.”

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm

dịch vụ tại công ty CP du lịch hàng không Hà Anh

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung về nghiên cứu thực trạng kế

toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần

Du lịch Hàng Không Hà Anh dưới góc độ kế toán tài chính, chủ yếu nghiêncứu chương trình du lịch (tour du lịch)

Thời gian nghiên cứu: Số liệu nghiên cứu năm 2018

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Để làm rõ được mục đích nghiên cứu, tác giả đã sử dụng hai phương phápnghiên cứu cơ bản đó là:

 Về phương pháp thu thập dữ liệu:

Dữ liệu được sử dụng trong luận văn này bao gồm nguồn dữ liệu thứ cấp

và nguồn dữ liệu sơ cấp.Đối với nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm các văn bảnluật, thông tư, nghị định… của các Bộ, ban, ngành liên quan đến kế toán chiphí sản xuất và giá thành sản phẩm (chế độ kế toán, chuẩn mực kế toán hiện

hành, Thông tư số 200/2016/TT-BTC, Thông tư 200/2014/TT-BTC …); Cáctài liệu, giáo trình kế toán liên quan đến đề tài luận văn (giáo trình Kế toánquản trị doanh nghiệp (2009) – Học viện Tài Chính, Giáo trình Kế toán Quảntrị (2012) – Đại học Kinh tế Quốc dân, Giáo trình Kế toán Quản trị (2006) –Đại học Thương mại); Nguồn dữ liệu thứ cấp từ phía công ty Cổ phần Du lịchHàng Không Hà Anh (Các hệ thống chứng từ kế toán, sổ sách kế toán tổnghợp, sổ chi tiết, báo cáo tài chính…) Về nguồn dữ liệu sơ cấp, tác giả thuthập thông tin từ các phòng ban thông qua việc quan sát trực tiếp, gián tiếp,phỏng vấn đến các bộ phận có liên quan đến đề tài luận văn.

Phương pháp thu thập dữ liệu được sử dụng trong luận văn này:

a Phương pháp quan sát: Phương pháp này giúp nguồn thông tin có độ

chính xác cao, đề tài sẽ phong phú, thực tế hơn Tác giả tiến hành đến doanhnghiệp trực tiếp quan sát việc thực hiện công tác kế toán chi phí, tính giáthành phẩm và cuối cùng là lập báo cáo kế toán

rõ trong quá trình nghiên cứu

Thời gian phỏng vấn: Giờ hành chính tại các phòng ban của các đốitượng nêu trên

Xây dựng các câu hỏi phỏng vấn: Tập trung và những vấn đề chínhliên quan đến hạch toán chi phi sản xuất và giá thành sản phẩm tour du lịch tạicông ty

Bước 2:

Hẹn gặp trực tiếp những đối tượng cần phỏng vấn gồm: Phó giám đốc,trưởng phòng kế toán, trưởng phòng hành chính, trường phòng kinh doanh.Buổi phỏng vấn được tiến hành trao đổi với những câu hỏi được chuẩn bịtrước, ghi chép lại hoặc sử dụng thiết bị ghi âm làm thông tin sử dung

 Phương pháp phân tích, xử lý thông tin:

Bằng các phương pháp thu thập, xử lý, phân loại, sắp xếp cũng như tổnghợp các dữ liệu cần thiết liên quan đến nghiệp vụ hạch toán chi phí sản xuất

và giá thành sản phẩm Qua việc tổng hợp này có thể đánh giá được tính hợp

lý, phù hợp tại DN trong công tác tập hợp chi phí và giá thành sản phẩm Việc

áp dụng phương thức kế toán tại DN có mang lại hiệu quả không? Việc ápdụng này tại DN kinh doanh du lịch còn bất cập nào không? Để từ đó chỉ rađược những tồn tại còn chưa hợp lý trong công tác kế toán chi phí sản xuất vàgiá thành sản phẩm và tìm ra các giải pháp để hoàn thiện tại DN

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề

Về mặt lý luận: Luận văn góp phần hệ thống hóa những lý luận cơ bản

về kế toán chi phí sản xuât và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệpdịch vụ

Về mặt thực tiễn: Đề tài đánh giá thực trạng “ Kế toán chi phí sản xuất

và giá thành sản phẩm du lịch tại công ty Cổ phần Du lịch Hàng Không HàAnh”, đây là cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp hoàn thiện kế toán chi phísản xuất và giá thành sản phẩm Đồng thời đưa ra một số ý kiến đề xuất, đónggóp với Công ty trong việc tiết kiệm chi phí và hạ giá thành sản phẩm

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, kết cấu luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận chung về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sảnphẩm dịch vụ trong các doanh nghiệp du lịch

Chương 2: Thục trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩmdịch vụ tại Công ty Cổ phần du lịch Hàng không Hà Anh

Chương 3: Các giải pháp hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giáthành sản phẩm du lịch tại Công ty Cổ phần Du lịch Hàng không Hà Anh

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT

VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DỊCH VỤ TRONG CÁC

DOANH NGHIỆP DU LỊCH

1.1. Một số vấn đề lý thuyết về hoạt động kinh doanh du lịch và chương trình du lịch

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động kinh doanh du lịch

1.1.1.1.Khái niệm hoạt động kinh doanh du lịch

Theo Luật du lịch năm 2017 của Quốc hội Nước cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam,“Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 1 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác” Vì thế hoạt động kinh doanh du lịch (lữ hành) là“việc xây dựng, bán và tổ chức thực hiện một phần hoặc toàn bộ chương trình du lịch cho khách du lịch”.

Theo giáo trình Kế toán doanh nghiệp dịch vụ năm 2009, thì hoạt động

kinh doanh du lịch được hiểu là: “Việc thực hiện một phần hoặc toàn bộ chương trình du lịch, dịch vụ vận chuyển, lưu trú, ăn uống, tham quan giải trí

Hoạt động kinh doanh du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp, chuyêncung cấp các loại dịch vụ phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và thỏa mãn các nhucầu về đời sống văn hóa, tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân, bao gồm: Kinh

doanh du lịch tour (chương trình du lịch), kinh doanh lưu trú du lịch, kinhdoanh vận chuyển khách du lịch, kinh doanh phát triển khu du lịch, điểm dulịch và kinh doanh dịch vụ du lịch khác.

Về bản chất, hoạt động kinh doanh du lịch là tổng hòa mối quan hệgiữa các hiện tượng kinh tế với kinh tế của hoạt động du lịch, hình thành trên

cơ sở phát triển đầy đủ sản phẩm hàng hóa du lịch và quá trình trao đổi mua

và bán hàng hóa du lịch trên thị trường

1.1.1.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh du lịch

Du lịch và dịch vụ là ngành kinh doanh chuyên cung cấp những lao vụ,dịch vụ phục vụ nhu cầu sinh hoạt và đời sống văn hóa, tinh thần của nhândân Đối tượng phục vụ của ngành du lịch không ổn định và luôn biến động,rất phức tạp Số lượng khách du lịch cũng như số ngày lưu lại của khách luônbiến động Trong cùng một đợt nghỉ, nhu cầu của từng nhóm khách về ăn, ở,tham quan cũng rất khác nhau Tổ chức hoạt động du lịch khá phân tán vàkhông ổn định

Hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch có các đặc điểm cơ bản:

Về sản phẩm: cũng như các hoạt động dịch vụ khác, sản phẩm của kinhdoanh dịch vụ du lịch không có hình thái vật chất cụ thể Sản phẩm thường ở

xa nơi cư trú thường xuyên của du khách làm phát sinh khoản chi phí đi lại khálớn Quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm du lịch thường diễn ra đồng thời

Về lao động: là hoạt động không có tính chất sản xuất và đòi hỏi sửdụng lao động khá đặc biệt Hướng dẫn viên du lịch là những người có trình

độ chuyên môn nghiệp vụ nhất định (về luật pháp, giao tiếp, tâm lý khách dulịch, văn hoá dân tộc, địa lý, kinh tế, chính trị, ); phong cách nhanh nhẹn,linh hoạt, sáng tạo trong công việc; đức tính chín chắn, chân thực, lịch sự và

tế nhị; có tinh thần lạc quan, vui vẻ; nên DN thường phải trả tiền công caocho họ

Về thời gian phục vụ: trong thời gian thực hiện hoạt động, công việccủa các hướng dẫn viên và các nhân viên phục vụ khác thường diễn ra trongthời gian liên tục không kể ngày nghỉ, không có thời gian cố định.

Về tính chất công việc: phức tạp và tổng hợp do khách hàng thuộc cáctầng lớp, lứa tuổi khác nhau có nhu cầu, sở thích không giống nhau nên đòihỏi sự phục vụ không giống nhau giữa các đoàn

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm và phân loại của chương trình du lịch (tour du lịch)

1.1.2.1 Khái niệm và đặc điểm chương trình du lịch (tour du lịch)

Theo định nghĩa của tổng cục du lịch Việt Nam: “Chương trình du lịch (Tour Programme) là lịch trình của chuyến du lịch bao gồm lịch trình từng buổi, từng ngày, hạng khách sạn lưu trú, loại phương tiện vận chuyển, giá bán chương trình và các dịch vụ miễn phí …”

Theo TS.Nguyễn Văn Mạnh, TS Phạm Hồng Chương – Giáo trình quảntrị kinh doanh lữ hành – NXB Đại học Kinh tế quốc dân,Hà Nội, 2006;

trang172,173 thì“chương trình du lịch như là một dịch vụ mang tính tổng hợp, trọn vẹn được tạo nên từ các dịch vụ riêng lẻ của các nhà cung cấp khác nhau” Do vậy, chương trình du lịch có những đặc điểm vốn có của sản phẩm

là dịch vụ Các đặc điểm đó là:

Thứ nhất, chương trình du lịch có tính chất tổng hợp: sản phẩm lữ hành

là sự kết hợp của nhiều dịch vụ như: dịch vụ vận chuyển, dịch vụ lưu trú, dịch

vụ ăn uống của các nhà sản xuất riêng lẻ thành một sản phẩm mới hoànchỉnh Sản phẩm lữ hành là các chương trình du lịch trọn gói (package tour)hay từng phần, khách hàng phải trả tiền trọn gói các dịch vụ trong chươngtrình du lịch trước khi đi du lịch

Thứ hai, chương trình du lịch không đồng nhất giữa các lần cung ứng

do chất lượng dịch vụ cấu thành phụ thuộc vào tâm lý, trạng thái tình cảm của

cả người phục vụ lẫn người cảm nhận Mà các yếu tố đó thì lại thay đổi vàchịu tác động của nhiều nhân tố trong những thời điểm khác nhau.

Thứ ba, chương trình du lịch bao gồm các hoạt động diễn ra trong cảmột quá trình từ khi đón khách theo yêu cầu, cho đến khi khách trở lại điểmxuất phát gồm: những hoạt động đảm bảo nhu cầu của chuyến đi nhu cầu giảitrí, tham quan và những hoạt động đảm bảo nhu cầu thiết yếu của kháchchuyến đi như đi lại, ăn ở, an ninh

Thứ tư, không giống như ngành sản xuất vật chất khác, sản phẩm lữhành không bảo quản, lưu kho, lưu bãi được và giá của sản phẩm lữ hành cótính linh động cao

Thứ năm, tính vô hình của chương trình du lịch biểu hiện ở chỗ nókhông phải là thứ có thể cân đo đong đếm, sờ nếm thử để kiểm tra, lựa chọntrước khi mua mà người ta phải đi du lịch theo chuyến, phải tiêu dùng nó thìmới có được sự cảm nhận về nó Kết quả của chương trình du lịch là sự trảinghiệm về nó, chứ không phải là sở hữu nó

Thứ sáu, tính phụ thuộc vào uy tín của các nhà cung cấp Các dịch vụ

có trong chương trình du lịch gắn liền với các nhà cung cấp Các dịch vụ đónếu không phải đúng các nhà cung cấp có uy tín tạo ra thì sẽ không có sứchấp dẫn đối với khách du lịch

Thứ bảy, tính dễ bị sao chép và bắt chước là do kinh doanh chươngtrình du lịch không đòi hỏi kỹ thuật tinh vi, khoa học tiên tiến hiện đại, dunglượng vốn ban đầu thấp

Thứ tám, tính thời vụ cao và luôn luôn biến động, bởi vì tiêu dùng vàsản xuất du lịch phụ thuộc nhiều và rất nhạy cảm với những thay đổi của cácyếu tố trong môi trường vĩ mô

Thứ chín, tính khó bán của chương trình du lịch là kết quả của cácđặc tính nói trên Tính khó bán do cảm nhận rủi ro của khách du lịch khi

mua chương trình du lịch như rủi ro về sản phẩm, thân thể, tài chính, tâm

lý, thời gian…

Những đặc điểm trên tác động rất lớn tới kế toán chi phí và giá thànhchương trình du lịch của các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành Kế toán chiphí và giá thành vừa đáp ứng yêu cầu chung về chức năng, nhiệm vụ kế toáncủa một doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vừa phải đảm bảo phù hợp đặc thùcủa loại hình doanh nghiệp dịch vụ, đặc biệt đối với các doanh nghiệp kinhdoanh lữ hành

1.1.2.2 Phân loại chương trình du lịch

Có những cách phân loại chương trình du lịch như sau:

a Dựa trên nguồn gốc phát sinh, chia làm 3 loại: Du lịch chủ động; Dulịch bị động và Du lịch kết hợp

Du lịch chủ động được hiểu là các chương trình tour du lịch được DNtìm hiểu, nghiên cứu thị trường và xây dựng lên một chương trình du lịchđược ấn định ngày thực hiện, tổ chức Doanh nghiệp thực hiện các hoạt độngquảng cáo, bán và thực hiện sản phẩm đó

Du lịch bị động là hình thức tổ chức tour du lịch dựa trên nhu cầu, sựđặt hàng từ khách hàng Doanh nghiệp xây dựng chương trình du lịch dựatrên nhu cầu của khách hàng và chương trình du lịch sẽ được thực hiện nếukhách hàng thỏa thuận đồng ý với sản phẩm DN xây dựng nên

Du lịch kết hợp là sản phẩm tour du lịch được DN tìm hiểu thị trường

để xây dựng một sản phẩm du lịch, tuy nhiên sản phẩm này không được ấnđịnh ngày thực hiện, tổ chức Khi khách hàng đến thỏa thuận thì ngày tổ chức

sẽ được ấn định theo thỏa thuận với khách hàng

b Dựa trên cơ sở mức giá có thể chia ra: chương trình du lịch trọn gói,chương trình du lịch cơ bản, chương trình du lịch tự chọn

Du lịch trọn gói là sản phẩm du lịch được DN bán với giá trọn gói củatất cả toàn bộ sản phẩm dịch vụ, hàng hóa phát sinh trong chuyến đi được nêu

rõ trong bản hợp đồng dịch vụ ký kết với KH Thường bao gồm tất cả nhữngchi phí từ vé máy bay

Du lịch cơ bản là sản phẩm du lịch có giá thành của một số dịch vụ cơbản: giá dịch vụ lưu trú, dịch vụ vận chuyển…

Du lịch tự chọn là sản phẩm du lịch dành cho khách hàng lựa chọn vớicác cấp độ chất lượng phục vụ khác nhau ở các mức giá khác nhau

c Căn cứ vào phạm vi không gian lãnh thổ có thể chia chương trình dulịch thành du lịch nội địa và du lịch quốc tế

Chương trình du lịch nội địa: là chương trình du lịch được các doanhnghiệp lữ hành thuộc một quốc gia tổ chức trên phạm vi quốc gia, vùng lãnhthổ đó

Chương trình du lịch quốc tế: là chương trình du lịch được các doanhnghiệp lữ hành tổ chức ngoài phạm vi quốc gia, vùng lãnh thổ

d Căn cứ vào nội dung, mục đích chuyến đi có các chương trình du lịchnhư sau:

Chương trình du lịch nghỉ dưỡng, giải trí, tham quan…

Chương trình du lịch theo chuyên đề: văn hóa, lịch sử…

Chương trình du lịch tôn giáo, tín ngưỡng

Chương trình du lịch khám phá, mạo hiểm…

1.2 Nội dung chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ trong các Doanh nghiệp du lịch

1.2.1 Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất

1.2.1.1 Khái niệm chi phí sản xuất

Cách hiểu đơn giản nhất về chi phí là: “Chi phí được sử dụng để phảnánh giá trị của các nguồn lực đã hao phí để sản xuất ra một đơn vị sản phẩmdịch vụ nào đó”

Theo chuẩn mực kế toán số 01 (VAS 01) chuẩn mực chung định nghĩa:

“Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu” Theo định nghĩa trên chi phí được

xem xét theo từng kỳ kế toán, là những khoản mục trên báo cáo tài chính Theonhư đó chi phí được ghi nhận, phản ánh theo những nguyên tắc nhất định Địnhnghĩa về chi phí như trên phù hợp với góc nhìn của đối tượng sử dụng thông tin

kế toán tài chính, chủ yếu là đối tượng bên ngoài doanh nghiệp

Trên góc độ KTTC: “Chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn phát sinh gắn liền với hoạt động của DN để đạt được một sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định Chi phí được xác định bằng tiền của những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa… trên cơ sở chứng từ, tài liệu, bằng chứng chắc chắn” (Giáo trình kế toán tài chính, Học viện tài chính, trang 278)

Theo chế độ kế toán Việt Nam(Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày

22/12/2014) thì “chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền các hao phí

về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định”.

Trong đó : + Hao phí lao động sống: biểu hiện qua tiền lương, các khoảntrích theo lương của người lao động phát sinh ghi vào chi phí sản xuất

+ Hao phí lao động vật hoá: biểu hiện qua giá trị nguyên vật liệu sử dụng,công cụ dụng cụ xuất dùng, khấu hao tài sản cố định phục vụ cho sản xuất Đây

là các tư liệu lao động và đối tượng lao động được người lao động tác động vàchuyển hóa thành sản phẩm

Trong hoạt động kinh doanh du lịch, để tạo ra sản phẩm du lịch cần cócác chi phí về khách sạn, ăn uống, tham quan…, chi phí về hướng dẫn viên dulịch….Như vậy, chi phí sản xuất dịch vụ du lịch được hiểu: Là toàn bộ các

hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác màdoanh nghiệp chi ra trong quá trình ản xuất dịch vụ du lịch biểu hiện bằngthước đo tiền tệ, được tính cho một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm).

1.2.1.2 Phân loại chi phí sản xuất

Các tiêu thức chủ yếu phân loại chi phí sản xuất:

- Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung tính chất kinh tế của chi phí

- Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích và công dụng của chi phí

- Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với số lượng sản phẩm sản xuất

- Phân loại chi phí sản xuất theo phương pháp tập hợp chi phí và mốiquan hệ với đối tượng chịu chi phí

a Phân loại theo nội dung tính chất kinh tế của chi phí

Theo cách phân loại này, các khoản chi phí có chung tính chất, nội dungkinh tế được xếp chung vào một yếu tố, không phân biệt chi phí đó phát sinh

ở đâu dùng vào mục đích gì trong sản xuất dịch vụ, bao gồm:

- Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm toàn bộ các loại nguyên vật liệu

mà doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động sản xuất trong kỳ

- Chi phí tiền lương: Bao gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và toàn bộcác khoản chi phí có tính chất lương mà doanh nghiệp phải trả cho nhân viênphục vụ cho hoạt động sản xuất

- Các khoản trích theo lương: Bao gồm các khoản bảo hiểm xã hội, bảohiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn mà doanh nghiệp chịu vàđược tính vào chi phí sản xuất trong kỳ

- Chi phí khấu hao tài sản cố định: Bao gồm toàn bộ khoản trích khấu haotài sản cố định sử dụng cho hoạt động sản xuất

- Chi phí công cụ dụng cụ: Là giá trị phân bổ của các loại công cụ dụng cụphục vụ cho hoạt động sản xuất

- Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm các khoản tiền điện, tiền nước, điệnthoại, các dịch vụ khác phải trả nhà cung cấp dịch vụ.

- Chi phí bằng tiền khác: Bao gồm toàn bộ các khoản chi phí khác phátsinh bằng tiền chưa được phản ánh ở các khoản mục chi phí trên

Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí cótác dụng quan trọng đối với việc theo dõi và quản lý các khoản mục chi phísản xuất theo nội dung, tính chất của chi phí Qua đó giúp các nhà quản lýhiểu rõ cơ cấu, tỷ trọng của từng yếu tố chi phí là cơ sở đánh giá phân tíchtình hình thực hiện các dự toán chi phí sản xuất kinh doanh, giúp các nhàquản trị xây dựng các kế hoạch cung ứng vật tư, tiền vốn, huy động và sửdụng lao động

b Phân loại chi phí theo mục đích và công dụng của chi phí

Theo cách phân loại này chi phí sản xuất dịch vụ được phân loại theo cáckhoản chi phí có cùng công dụng kinh tế.Theo cách phân loại này, chi phí sảnxuất được phân chia thành các khoản mục sau:

- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Gồm toàn bộ các loại chi phí vềnguyên liệu vật liệu dùng trực tiếp cho hoạt động sản xuất

- Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm các khoản chi phí tiền lươngchính, lương phụ và các khoản có tính chất lương khác, các khoản trích theolương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) của công nhân sản xuất trực tiếp

- Chi phí sản xuất chung: Bao gồm các khoản chi phí khác ngoài haikhoản mục chi phí trên phục vụ cho hoạt động sản xuất bao gồm:

+ Chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương của nhân viên quản

lý phân xưởng sản xuất;

+ Chi phí khấu hao TSCĐ: Giá trị hao mòn của các tài sản cố định phục

vụ cho hoạt động sản xuất;

+ Chi phí công cụ dụng cụ: Giá trị phân bổ của công cụ dụng cụ dùngtrong sản xuất;

+ Chi phí dịch vụ mua ngoài: bao gồm tiền điện, tiền nước phải trả chonhà cung cấp dùng ở bộ phận sản xuất;

c Phân loại chi phí theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan

hệ với đối tượng chịu chi phí

Theo tiêu thức phân loại này, chi phí được phân thành chi phí trực tiếp

và chi phí gián tiếp:

- Chi phí trực tiếp: là chi phí gắn liền với sản phẩm sản xuất ra hoặc dịch

vụ nhất định, kế toán căn cứ vào chứng từ kế toán để ghi trực tiếp cho từngđối tượng chịu chi phí

- Chi phí gián tiếp: là chi phí liên quan đến nhiều sản phẩm dịch vụ Kếtoán phải tập hợp chung sau đó phân bổ cho các các đối tượng theo tiêu thứcthích hợp

d Phân loại theo quan hệ của chi phí với khối lượng công việc, sản phẩm hoàn thành

Theo cách phân loại này chi phí gồm: Biến phí, định phí và chi phíhỗn hợp

- Biến phí: là khoản mục chi phí thay đổi tỷ lệ thuận với mức độ hoạt

động, khi khối lượng công việc sản phẩm dịch vụ hoàn thành tăng thì tổng chiphí này tăng nhưng chi phí tính trên một đơn vị sản phẩm không thay đổi

Thường có chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chiphí hoa hồng đại lý,

- Định phí: là khoản mục chi phí mà tổng chi phí không đổi khi khối

lượng công việc, sản phẩm dịch vụ hoàn thành thay đổi nhưng chi phí tínhtrên một đơn vị sản phẩm sẽ tỷ lệ nghịch với thay đổi của công việc sản phẩmhoàn thành

- Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí mà bản thân nó bao gồm cả các yếu tố

của biến phí và định phí

Trong DN du lịch do đặc thù của hoạt động nên CFSX thường gồm:

- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Chi phí vé máy bay, chi phí đặtbuồng phòng khách sạn, chi phí vé tham quan, chi phí làm thủ tục visa, chiphí mũ, áo

- Chi phí nhân công trực tiếp: lương và các khoản trích theo lương củanhân viên hướng dẫn tour du lịch

- Chi phí sản xuất chung: Chi phí lương và các khoản trích theo lương củanhân viên giám sát tour, chi phí quà lưu niệm, chi phí vé xe cầu phà

1.2.2 Khái niệm và phân loại giá thành sản phẩm dịch vụ trong các Doanh nghiệp Du lịch

1.2.2.1 Khái niệm giá thành sản phẩm

Trong một doanh nghiệp việc tính giá thành sản phẩm dịch vụ có tầmquan trọng sống còn Tính được giá thành sản phẩm sẽ cho phép DN có mộtchiến lược về giá và kiểm soát được lợi nhuận để sản phẩm mang tính cạnhtranh cao mà vẫn có lãi

Giá thành sản phẩm dịch vụ được định nghĩa: “Là biểu hiện bằng tiền các chi phí sản xuất tính cho một khối lượng sản phẩm (công việc, lao vụ) dịch vụ nhất định đã hoàn thành” (trích từ giáo trình “Kế toán hoạt động

Thương mại Dịch vụ”- Trường Đại học Thương Mại)

Giá thành sản phẩm dịch vụ du lịch được hiểu là: Toàn bộ các hao phí vềlao động sống và lao động vật hóa như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chiphí nhân công trực tiếp… được tính bằng tiền để hoàn thành một sản phẩm dulịch nhất định

1.2.2.2 Phân loại giá thành sản phẩm dịch vụ

Để đảm bảo với yêu cầu quản lý của DN, giá thành cần được xem xéttrên nhiều góc độ, vì vậy để đáp ứng với từng loại hình doanh nghiệp khácnhau thì giá thành cũng được phân chia theo nhiều tiêu thức sao cho phù hợp

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ phân loại giá thành sản phẩm dịch vụ Phân loại theo thời điểm và cơ sở nguồn số liệu

Giá thành kế hoạch được hiểu: “Là giá thành sản phẩm dịch vụ được

tính trên cơ sở chi phí sản xuất dịch vụ kế hoạch, sản lượng dịch vụ kế hoạch

Giá thành kế hoạch do bộ phận kế hoạch của doanh nghiệp được tính trướckhi bắt đâu quá trình sản xuất sản phẩm dịch vụ Giá thành kế hoạch là mục

tiêu phấn đấu của doanh nghiệp, là căn cứ để phân tích, đánh giá tình hình

thực hiện kế hoạch giá thành, kế hoạch hạ giá thành của doanh nghiệp”

Giá thành kế hoạch

Giá thành định

mức

Giá thành định

mức Giá thành thực tế

Theo phạm vi phát sinh chi phí

tính vào giá thành

Theo phạm vi phát sinh chi phí

tính vào giá thành

Giá thành sản xuất

Giá thành sản xuất

Giá thành tiêu thụ

Giá thành định mức: “Là giá thành dịch vụ được tính trên định mức chi

phí hiện hành Việc tính giá thành định mức cũng thực hiện trước khi tiếnhành quá trình sản xuất sản phẩm dịch vụ Giá thành định mức là thước đo đểxác định kết quả sử dụng các loại tài sản, vật tư, tiền vốn của doanh nghiệp để

từ đó có cơ sở đánh giá các giải pháp kinh tế, kỹ thuật mà doanh nghiệp đang

áp dụng”

Giá thành thực tế: “Là loại giá thành được xác định trên cơ sở số liệu chi

phí sản xuất sản phẩm dịch vụ thực tế đã phát sinh và tập hợp được trong kỳ.Giá thành thực tế chỉ có thể xác định được sau khi đã kết thúc quá trình sảnxuất sản phẩm dịch vu Giá thành thực tế sản phẩm dịch vụ là chỉ tiêu kinh tếtổng hợp phản ánh kết quả phấn đấu của doanh nghiệp trong việc tổ chức ápdụng các giải pháp kinh tế - kỹ thuật để thực hiện quá trình sản xuất sản phẩmdịch vụ, là cơ sở để xác định kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụcủa doanh nghiệp”

Phân loai theo Theo phạm vi phát sinh chi phí tính vào giá thành

Thứ nhất là giá thành sản xuất: “Là giá thành chỉ bao gồm các khoản chi

phí phát sinh trong quá trình sản xuất sản phẩm” Được chia thành hai loại:

 Giá thành sản xuất theo biến phí

 Giá thành sản xuất có phân bổ hợp lý chi phí cố định

Thứ hai là giá thành toàn bộ: “Là giá thành sản xuất sản phẩm tiêu thụ

cộng các chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp tính cho các sảnphẩm đã tiêu thụ trong kì Chỉ tiêu này chỉ xác định khi sản phẩm đã tiêu thụ

và được sử dụng để xác định kết quả tiêu thụ của doanh nghiệp”

1.2.3 Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các Doanh nghiệp Du lịch

Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có mối quan hệ tương hỗ lẫnnhau Chi phí sản xuất là cơ sở để các DN tính giá thành sản phẩm, nó là biểu

hiện hao phí để sản xuất sản phẩm dịch vụ Về cơ bản, sự giống nhau giữa chiphí sản xuất và giá thành sản phẩm đều biểu hiện bằng tiền của những hao phí

về lao động sống và lao động vật hóa; tuy nhiên, bản chất của sự khác nhaugiữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm được thể hiện qua:

Thứ nhất, về biểu hiện thời gian: Chi phí sản xuất là những chi phí đầuvào được chi ra để tạo ra sản phẩm trong từng thời kỳ nhất định (tháng, quý,năm) còn giá thành sản phẩm gắn với thời điểm hoàn thành sản phẩm (sốlượng sản phẩm hoàn thành sản phẩm liên quan đến giới hạn chi phí sản xuấttại thời điểm tính giá thành của sản phẩm) Tại DN có những chi phí sản xuất

đã phát sinh trong kỳ kế toán tuy nhiên chưa có sản phẩm hoàn thành vì thếnhững sản phẩm này chưa có giá thành sản phẩm

Thứ hai, sự biểu hiện về lượng chỉ ra rằng: Chi phí sản xuất và giá thànhsản phẩm khác nhau khi xuất hiện chi phí sản xuất dở dang, điều này được thểhiện qua công thức:

Tổng giá thành

sản phẩm =

Tổng chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ

+

Tổng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ

-Tổng chi phí sản xuất dở dang cuối kỳ

Thông qua công thức trên ta thấy chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm

có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau, chi phí sản xuất là điều kiện tiền đề

để tính đước giá thành sản phẩm, là cơ sở để kế toán xây dựng giá thành sảnphẩm còn giá thành là cơ sở để xây dựng giá bán Vì vậy, khi DN tiết kiệmđược chi phí sẽ hạ thấp được giá thành sản phẩm, đó cũng chính là nhiệm vụquan trọng cần được chú trọng thường xuyên trong việc quản lý kinh tế Điềunày sẽ tạo lợi thế cạnh tranh khi doanh nghiệp đưa sản phẩm dịch vụ củamình ra thị trường

1.3 Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ trong Doanh nghiệp Du lịch dưới góc độ kế toán tài chính

1.3.1 Các nguyên tắc kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ

a Chuẩn mực số 01

“Để phản ánh tốt chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm điều đầu tiên DN phải thực hiện là việc tuân thủ các nguyên tác kế toán theo VAS 01 “Chuẩn mựcchung” Nguyên tác này được áp dụng cụ thể qua các nguyên tắc.”

Nguyên tắc cơ sở dồn tích:Nguyên tắc này có liên quan đến tài sản, nợ

phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi vào sổ kếtoán tại thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực

tế chi tiền hoặc tương đương tiền Theo nguyên tắc này trong kế toán chi phísản xuất và tính giá thành thì chi phí trong hoạt động sản xuất sẽ được ghi sổ

kế toán tại thời điểm phát sinh

“ Nguyên tắc hoạt động liên tục: Báo cáo tài chính phải được lập trên cơ

sở giả định là doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt độngkinh doanh bình thường trong tương lai gần Trường hợp thực tế khác với giảđịnh hoạt động liên tục thì báo cáo tài chính phải lập trên một cơ sở khác vàphải giải thích cơ sở đã sử dụng để lập báo cáo tài chính Nguyên tắc này đảmbảo cho việc ghi nhận chi phí và tính giá thành được bảo đảm liên tục và cóthể xác định được các chi phí này tại bất kỳ thời điểm nào của doanh nghiệp.”

“ Nguyên tắc giá gốc: Tài sản được ghi nhận theo giá gốc Giá gốc tài

sản được hình thành theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền đã trả, phải trảhoặc tính theo giá trị hợp lý của tài sản đó vào thời điểm tài sản được ghi

nhận Trong nguyên tắc này ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và giá thành sản

phẩm qua việc xác định giá gốc của hàng tồn kho vì giá gốc ảnh hưởng đến

việc doanh nghiệp xác định giá trị xuất kho từ đó ảnh hưởng đến xác định giáphí của chi phí trực tiếp và các chi phí chế biến khác.”

“ Nguyên tắc nhất quán: Các chính sách và phương pháp kế toán doanh

nghiệp đã chọn phải được áp dụng thống nhất ít nhất một kỳ kế toán trongnăm Trường hợp có thay đổi chính sách và phương pháp kế toán đã chọn thìphải giải trình lý do và ảnh hưởng của sự thay đổi đó trong phần thuyết minh báocáo tài chính Cụ thể trong chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm nguyêntắc này được biểu hiện qua việc doanh nghiệp xác định phương pháp tính trị giáxuất của hàng tồn kho và giá thành sản phẩm theo từng phương pháp.”

“ Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp

với nhau Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chiphí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó, Chi phí tương ứngvới doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trướchoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó.Chi phí sảnxuất sản phẩm có thể của kỳ này, kỳ trước nhưng có liên quan đến việc tạo rasản phẩm của kỳ này hoặc kỳ trước vì vậy nó có sự tác động trực tiếp tới việcghi nhận doanh thu của kỳ này hoặc kỳ trước đó.”

Xác định giá trị hàng tồn kho: Hàng tồn kho được tính theo giá gốc.Trong trương hợp giá trị thuần có thể thực hiện thấp hơn giá gốc thì phải tínhtheo giá trị thuần có thể thực hiện được.”

“Giá gốc hàng tồn kho bao gồm: Chi phí mua, chi phí chế biến và các chiphí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm vàtrạng thái hiện tại Trong đó:

- Chi phí mua: Chi phí mua của hàng tồn kho bao gồm giá mua, các loạithuế không được hoàn lại, chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản trong quátrình mua hàng và các chi phí khác có liên quan trực tiếp đến việc mua hàngtồn kho Các khoản chiết khấu thương mại và giảm giá hàng mua do hàngmua không đúng quy cách, phẩm chất được trừ (-) khỏi chi phí mua

- Chi phí chế biến: Chi phí chế biến hàng tồn kho bao gồm những chi phí

có liên quan trực tiếp đến sản phẩm sản xuất, như chi phí nhân công trực tiếp,chi phí sản xuất chung cố định và chi phí sản xuất chung biến đổi phát sinhtrong quá trình chuyển hóa nguyên liệu, vật liệu thành thành phẩm

+ Chi phí sản xuất chung cố định là những chi phí sản xuất gián tiếp,thường không thay đổi theo số lượng sản phẩm sản xuất, như chi phí khấuhao, chi phí bảo dưỡng máy móc thiết bị, nhà xưởng, và chi phí quản lýhành chính ở các phân xưởng sản xuất

+ Chi phí sản xuất chung biến đổi là những chi phí sản xuất gián tiếp,thường thay đổi trực tiếp hoặc gần như trực tiếp theo số lượng sản phẩm sảnxuất, như chi phí nguyên liệu, vật liệu gián tiếp, chi phí nhân công gián tiếp.+ Chi phí sản xuất chung biến đổi được phân bổ hết vào chi phí chế biếncho mỗi đơn vị sản phẩm theo chi phí thực tế phát sinh

+ Trường hợp có sản phẩm phụ, thì giá trị sản phẩm phụ được tính theogiá trị thuần có thể thực hiện được và giá trị này được trừ (-) khỏi chi phí chếbiến đã tập hợp chung cho sản phẩm chính

- Chi phí liên quan trực tiếp khác: Chi phí liên quan trực tiếp khác tínhvào giá gốc hàng tồn kho bao gồm các khoản chi phí khác ngoài chi phí mua

và chi phí chế biến hàng tồn kho Ví dụ, trong giá gốc thành phẩm có thể baogồm chi phí thiết kế sản phẩm cho một đơn đặt hàng cụ thể.”

“Một số chi phí không tính vào giá gốc hàng tồn kho, gồm:

- Chi phí nguyên liệu, vật liệu, chi phí nhân công và các chi phí sản xuất,kinh doanh khác phát sinh trên mức bình thường;

- Chi phí bảo quản hàng tồn kho trừ các khoản chi phí bảo quản hàng tồnkho cần thiết cho quá trình sản xuất tiếp theo và chi phí bảo quản quy định ởđoạn 06;

“Chi phí nhân viên, chi phí khác liên quan đến bán hàng và quản lýdoanh nghiệp không được tính vào chi phí cung cấp dịch vụ.”

Chuẩn mực kế toán 03

Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc

và phương pháp kế toán đối với tài sản cố định (TSCĐ) hữu hình, gồm: Tiêuchuẩn TSCĐ hữu hình, thời điểm ghi nhận, xác định giá trị ban đầu, chi phíphát sinh sau ghi nhận ban đầu, xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu, khấuhao, thanh lý TSCĐ hữu hình và một số quy định khác làm cơ sở ghi sổ kếtoán và lập báo cáo tài chính

Tài sản cố định hữu hình là những tài sản có hình thái vật chất do doanhnghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp vớitiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ hữu hình

TSCĐ hữu hình thường là bộ phận chủ yếu trong tổng số tài sản và đóngvai trò quan trọng trong việc thể hiện tình hình tài chính của doanh nghiệp, vìvậy, việc xác định một tài sản có được ghi nhận là TSCĐ hữu hình hay là mộtkhoản chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến báocáo kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Các chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu TSCĐ hữu hình được ghităng nguyên giá của tài sản nếu các chi phí này chắc chắn làm tăng lợi íchkinh tế trong tương lai do sử dụng tài sản đó Các chi phí phát sinh khôngthỏa mãn điều kiện trên phải được ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanhtrong kỳ

Các chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu TSCĐ hữu hình được ghităng nguyên giá của tài sản nếu chúng thực sự cải thiện trạng thái hiện tại sovới trạng thái tiêu chuẩn ban đầu của tài sản đó, như:

Thay đổi bộ phận của TSCĐ hữu hình làm tăng thời gian sử dụng hữuích, hoặc làm tăng công suất sử dụng của chúng;

Cải tiến bộ phận của TSCĐ hữu hình làm tăng đáng kể chất lượng sảnphẩm sản xuất ra;

Áp dụng quy trình công nghệ sản xuất mới làm giảm chi phí hoạt độngcủa tài sản so với trước

Chi phí về sửa chữa và bảo dưỡng TSCĐ hữu hình nhằm mục đích khôiphục hoặc duy trì khả năng đem lại lợi ích kinh tế của tài sản theo trạng tháihoạt động tiêu chuẩn ban đầu được tính vào chi phí sản xuất, kinh doanhtrong kỳ

Việc hạch toán các chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu TSCĐ hữuhình phải căn cứ vào từng trường hợp cụ thể và khả năng thu hồi các chi phíphát sinh sau Khi giá trị còn lại của TSCĐ hữu hình đã bao gồm các khoảngiảm về lợi ích kinh tế thì các chi phí phát sinh sau để khôi phục các lợi ích

kinh tế từ tài sản đó sẽ được tính vào nguyên giá TSCĐ nếu giá trị còn lại củaTSCĐ không vượt quá giá trị có thể thu hồi từ tài sản đó Trường hợp tronggiá mua TSCĐ hữu hình đã bao gồm nghĩa vụ của doanh nghiệp phải bỏ thêmcác khoản chi phí để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng thì việc vốnhóa các chi phí phát sinh sau cũng phải căn cứ vào khả năng thu hồi chi phí.

Ví dụ khi mua một ngôi nhà đòi hỏi doanh nghiệp phải sửa chữa trước khi sửdụng thì chi phí sữa chữa ngôi nhà được tính vào nguyên giá của tài sản nếugiá trị đó có thể thu hồi được từ việc sử dụng ngôi nhà trong tương lai

c Chuẩn mực kế toán 04

Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc

và phương pháp kế toán tài sản cố định (TSCĐ) vô hình, gồm: Tiêu chuẩnTSCĐ vô hình, thời điểm ghi nhận, xác định giá trị ban đầu, chi phí phát sinhsau ghi nhận ban đầu, xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu, khấu hao, thanh

lý TSCĐ vô hình và một số quy định khác làm cơ sở ghi sổ kế toán và lập báocáo tài chính

Tài sản cố định vô hình là tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác

định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong sản xuất, kinhdoanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêuchuẩn ghi nhận TSCĐ vô hình

Chuẩn mực này quy định về các chi phí liên quan đến hoạt động quảngcáo, đào tạo nhân viên, thành lập doanh nghiệp, nghiên cứu và triển khai Cáchoạt động nghiên cứu và triển khai hướng tới việc phát triển tri thức, có thểtạo thành một tài sản thuộc dạng vật chất (ví dụ vật mẫu), nhưng yếu tố vậtchất chỉ có vai trò thứ yếu so với thành phần vô hình là tri thức ẩn chứa trongtài sản đó

Chi phí liên quan đến tài sản vô hình phải được ghi nhận là chi phí sảnxuất, kinh doanh trong kỳ hoặc chi phí trả trước, trừ trường hợp:

Chi phí hình thành một phần nguyên giá TSCĐ vô hình và thỏa mãnđịnh nghĩa và tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ vô hình (Quy định từ đoạn 16 đếnđoạn 44).

Tài sản vô hình hình thành trong quá trình sáp nhập doanh nghiệp có tínhchất mua lại nhưng không đáp ứng được định nghĩa và tiêu chuẩn ghi nhận làTSCĐ vô hình thì những chi phí đó (nằm trong chi phí mua tài sản) hìnhthành một bộ phận của lợi thế thương mại (kể cả trường hợp lợi thế thươngmại có giá trị âm) vào ngày quyết định sáp nhập doanh nghiệp

Chi phí phát sinh đem lại lợi ích kinh tế trong tương lai cho doanhnghiệp gồm chi phí thành lập doanh nghiệp, chi phí đào tạo nhân viên và chiphí quảng cáo phát sinh trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệpmới thành lập, chi phí cho giai đoạn nghiên cứu, chi phí chuyển dịch địa điểmđược ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ hoặc được phân bổdần vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong thời gian tối đa không quá 03 năm.Chi phí phát sinh đem lại lợi ích kinh tế trong tương lai cho doanhnghiệp nhưng không được ghi nhận là TSCĐ vô hình thì được ghi nhận là chiphí sản xuất, kinh doanh trong kỳ

Chi phí liên quan đến tài sản vô hình đã được doanh nghiệp ghi nhận làchi phí để xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ trước đó thì khôngđược tái ghi nhận vào nguyên giá TSCĐ vô hình

Chi phí liên quan đến TSCĐ vô hình phát sinh sau khi ghi nhận ban đầuphải được ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ, trừ khi thỏa mãnđồng thời hai điều kiện sau thì được tính vào nguyên giá TSCĐ vô hình:

Chi phí này có khả năng làm cho TSCĐ vô hình tạo ra lợi ích kinh tếtrong tương lai nhiều hơn mức hoạt động được đánh giá ban đầu;

Chi phí được đánh giá một cách chắc chắn và gắn liền với một TSCĐ vôhình cụ thể

Chi phí liên quan đến TSCĐ vô hình phát sinh sau khi ghi nhận ban đầuđược ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ, trừ khi các chi phí nàygắn liền với một TSCĐ vô hình cụ thể và làm tăng lợi ích kinh tế từ các tàisản này.

Chi phí phát sinh sau khi ghi nhận ban đầu liên quan đến nhãn hiệu hànghóa, quyền phát hành, danh sách khách hàng và các khoản mục tương tự vềbản chất (kể cả trường hợp mua từ bên ngoài hoặc tạo ra từ nội bộ doanhnghiệp) luôn được ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ

d Chuẩn mực kế toán 16

“Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, để đáp ứng tốt cho hoạtđộng sản xuất được hoạt động liên tục trong khi nguồn vốn hữu hạn thì doanhnghiệp có thể đi vay bổ sung để bổ sung nguồn vốn cho kịp thời Các khoảnvay này sẽ được doanh nghiệp sử dụng và hạch toán ghi nhận vào chi phí vaytrong kỳ sản xuất kinh doanh, đảm bảo tuân thủ theo chuẩn mực VAS 16 -Chi phí đi vay.”

“Chi phí đi vay là lãi tiền vay và các chi phí khác phát sinh liên quantrực tiếp đến các khoản vay của doanh nghiệp.”

“Chi phí đi vay liên quan trực tiếp đến việc đầu tư xây dựng hoặc sảnxuất tài sản dở dang được tính vào giá trị của tài sản đó (được vốn hoá) khi có

đủ các điều kiện quy định trong chuẩn mực này.”

“Chi phí đi vay phải ghi nhận vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳkhi phát sinh, trừ khi được vốn hoá theo quy định ở phía trên.”

“Chi phí đi vay liên quan trực tiếp đến việc đầu tư xây dựng hoặc sảnxuất tài sản dở dang được tính vào giá trị của tài sản đó Các chi phí đi vayđược vốn hoá khi doanh nghiệp chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trongtương lai do sử dụng tài sản đó và chi phí đi vay có thể xác định được mộtcách đáng tin cậy.”