Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh. Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản, phát hiện các vấn đề, từ đó, đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
-/ -
BỘ NỘI VỤ -/ - HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TRẦN THỊ THU HƯƠNG
CƠ CHẾ KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH
Chuyên ngành: Quản lý hành chính công
Mã số: 62 34 82 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ
HÀNH CHÍNH CÔNG
HÀ NỘI – 2019
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:……….……… ………
………
Người hướng dẫn khoa học:
1 TS Hà Quang Thanh
2 TS Nguyễn Thị Thủy
Phản biện 1:
……… ………
……….………
Phản biện 2:
……… ……… ………….…
……….………
Phản biện 3:
……… ……… ……… Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án cấp Học viện
Địa điểm: Phòng bảo vệ luận án tiến sĩ - Phòng họp… Nhà
……, Học viện Hành chính Quốc gia Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - Hà Nội
Thời gian: vào hồi ……… giờ … ngày … tháng … năm ……
Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam hoặc Thư
viện của Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của mình trong QLNN đối với xã hội, các chủ thể QLHCNN thực hiện rất nhiều hoạt động khác nhau và được thể hiện ra bên ngoài dưới những hình thức nhất định Một trong các hình thức thể hiện của Quyết định QLHCNN là dưới dạng văn bản Để các văn bản ban hành có chất lượng, thì phải kiểm tra văn bản, để kiểm tra văn bản cần phải có cơ chế kiểm tra, đặc biệt là cơ chế kiểm tra văn bản QPPL
Theo quy định tại Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25/12/2001 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, kiểm tra văn bản QPPL là nhiệm
vụ được chuyển giao từ Viện kiểm sát nhân dân sang hệ thống cơ quan QLHCNN, cụ thể là Bộ Tư pháp được Chính phủ giao thực hiện nhiệm vụ này Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 40/2010/NĐ-CP, ngày 12/4/2010 quy định về kiểm tra và xử lý văn bản QPPL Hiện nay, cơ sở pháp lý chủ yếu và trực tiếp để cơ quan chức năng thực hiện kiểm tra văn bản QPPL là Luật Ban hành văn bản QPPL 2015 và Nghị định số 34/2016/NĐ-CP, ngày 14/5/2016 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật ban hành văn bản QPPL, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2016 Mặc dù, đạt được những kết quả quan trọng, tuy nhiên, việc kiểm tra văn bản QPPL vẫn còn nhiều hạn chế, đó chính là vì cơ chế kiểm tra văn bản vẫn chưa hoàn thiện, hiệu quả
Với ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL là vấn đề thời sự và là yêu cầu thực tiễn đặt ra, để phát huy ưu điểm và hạn chế những khuyết điểm Đây cũng chính là lý do nghiên cứu sinh chọn nghiên cứu: “Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh” làm đề tài luận án tiến sĩ
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh Phân tích, đánh giá thực
Trang 4trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản, phát hiện các vấn đề, từ đó,
đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính
quyền cấp tỉnh
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu có liên
quan đến đề tài luận án nhằm chỉ ra các vấn đề mà luận án có thể kế
thừa, và cần tiếp tục triển khai trong các nội dung nghiên cứu; Luận
giải và hệ thống hóa để làm sáng tỏ những nội dung cơ sở lý luận về
cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh ở Việt Nam
Nghiên cứu cơ sở lý luận và khoa học về cơ chế kiểm tra văn bản
QPPL; Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn
bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế,
và nguyên nhân; Xây dựng giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn
bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu: cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của
chính quyền cấp tỉnh
3.2 Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện đối với cơ chế
tự kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh dưới góc độ
QLHCNN trong thời gian từ khi Nghị định số: 40/2010/NĐ-CP ngày
12/4/2010 của Chính phủ về kiểm tra và xử lý văn bản QPPL được
ban hành, và số liệu sử dụng trong đề tài chỉ thực hiện khảo sát trong
hai năm 2014-2015, số phiếu khảo sát là 275 phiếu tại một số tỉnh
trên cả nước Thực hiện Luận án trong giai đoạn chuyển tiếp, khi
Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2015 và Nghị định
34/2015/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2016, vì vậy, để đảm bảo tính cập nhật của
luận án, nghiên cứu sinh đã tiến hành khảo sát thêm 96 phiếu điều tra
tại một số tỉnh ở miền Trung và miền Nam trong năm 2018
4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp luận
Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận
của phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác -
Trang 5DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
1 Trần Thị Thu Hương (2008), Nghiệp vụ hành chính văn
phòng, Nhà xuất bản tổng hợp TP Hồ Chí Minh
2 Trần Thị Thu Hương (2009), Thể chế QLNN trong lĩnh vực
bảo vệ thực vật: vấn đề và giải pháp, Chủ nhiệm Đề tài cấp bộ, Bộ
Nông nghiệp và PTNT
3 Trần Thị Thu Hương (Chủ biên), Phạm Thanh Dũng, Mang
Văn Thới (2011), Kỹ thuật soạn thảo và quản lý văn bản, Nhà xuất
bản Phương Đông, TP Hồ Chí Minh
4 Trần Thị Thu Hương (2011),“Tăng cường hoạt động kiểm tra
văn bản quản lý nhà nước trong tình hình hiện nay”, Quản lý nhà
nước (189), tr 29-31
5 Trần Thị Thu Hương (2014), Bài tham luận: “Một số nội
dung mới trong thông tư 07/2012/TT-BNV ngày 22/11/2012 của Bộ
nội vụ hướng dẫn quản lý văn bản, lập hồ sơ và nộp lưu hồ sơ, tài
liệu vào lưu trữ cơ quan”, Hội thảo khoa học Bộ môn Văn bản và
Công nghệ hành chính – Học viện Hành chính Quốc gia cơ sở TP Hồ
Chí Minh
6 Trần Thị Thu Hương (Chủ biên), Phạm Thanh Dũng, Mang
Văn Thới (2014), Kỹ thuật soạn thảo và quản lý văn bản, Tái bản lần
thứ nhất, Nhà xuất bản Phương Đông, TP Hồ Chí Minh
7 Trần Thị Thu Hương (2015), “Công tác kiểm tra văn bản
QPPL thực trạng và giải pháp”, Quản lý nhà nước (231), tr 55-58
8 Trần Thị Thu Hương (2015), “Không ngừng hoàn thiện hệ
thống pháp luật nước ta hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu Khoa học nội
vụ (7), tr 5-8,13
9 Trần Thị Thu Hương (2016), “Một số điểm mới về kiểm tra
văn bản QPPL của chính quyền địa phương”, Nội san Trường Cán bộ
Quản lý nông nghiệp và Phát triển nông thôn II, số 3/2016
10 Trần Thị Thu Hương (2017), “Nâng cao năng lực nguồn nhân
lực thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp
tỉnh”, Nội san Trường Cán bộ Quản lý NN và PTNT II, số 2/2017
11 Trần Thị Thu Hương (2018), “Hoàn thiện thể chế cơ chế kiểm
tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền câp tỉnh”, Nội san
Trường Cán bộ Quản lý nông nghiệp và Phát triển nông thôn II, số
2/2018
Lênin; đồng thời, vận dụng quan điểm, pháp luật của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng nhà nước pháp quyền Phương pháp luận duy vật biện chứng được sử dụng xuyên suốt trong luận án Các vấn đề thuộc nội dung của luận án như văn bản QPPL, cơ chế kiểm tra văn bản QPPL, chính quyền địa phương được nghiên cứu với mối quan
hệ tác động qua lại lẫn nhau trong một tổng thể và được đặt trong điều kiện kinh tế - xã hội, nhu cầu và mục đích của QLNN
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả vận dụng các phương pháp khoa học làm sáng tỏ những nội dung cần nghiên cứu của luận án: Phương pháp tiếp cận; Phương pháp tổng kết thực tiễn; Phương pháp phân tích; Phương pháp tổng hợp; Phương pháp so sánh; Phương pháp chuyên gia; Phương pháp thống kê và điều tra xã hội học; Phương pháp quy nạp Các phương pháp nghiên cứu trên đây luôn được sử dụng kết hợp với nhau với mục đích bảo đảm cho nội dung nghiên cứu của luận án vừa có tính khái quát, vừa có tính cụ thể nhằm xem xét, đánh giá một cách toàn diện về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh hiện nay
5 Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu 5.1 Câu hỏi nghiên cứu: Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh được hiểu như thế nào, tại sao cần phải xây dựng và thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL? Nội dung cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh? Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh nằm ở vị trí nào trong tổng thể cơ chế QLNN? Các yếu tố tác động đối với cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh? Thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh ra sao? Những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân là gì? Làm thế nào để hoàn thiện
cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh?
5.2 Giả thuyết khoa học: Nghiên cứu dựa trên những giả thuyết là hiện nay cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh về
Trang 6thể chế cơ chế kiểm tra văn bản QPPL; tổ chức bộ máy, đội ngũ thực
hiện cơ chế kiểm tra; phương thức vận hành và quy trình thực hiện cơ
chế; điều kiện đảm bảo thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của
chính quyền cấp tỉnh còn chưa hoàn thiện, công tác kiểm tra văn bản
chưa đạt được hiệu quả
Nếu cơ chế kiểm tra văn bản QPPL được xây dựng hoàn thiện,
việc kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh của Việt Nam
sẽ hiệu quả, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, hướng tới mục
tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
6.1 Những đóng góp mới của đề tài
Việc kiểm tra văn bản không phải là vấn đề mới, nhưng kiểm tra
văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh thì cần có quy định pháp lý
đầy đủ hơn, mang tính hệ thống hơn, đây chính là điểm mới mà luận
án hướng đến; Các quy định pháp luật có đề cập kiểm tra các văn bản
là hình thức thể hiện của quyết định quản lý Tuy nhiên, những quy
định này được trải dài bởi các điều luật, chứ luật chưa tổng hợp được
một cách tổng thể, chưa làm rõ bước đi và hình thức thực hiện cơ chế
kiểm tra văn bản QPPL Do đó, ở phương diện QLNN và với bản
chất của luận án tiến sĩ Quản lí hành chính công, việc đánh giá cơ sở
lý luận và pháp lý của nội dung cơ chế kiểm tra văn bản QPPL để
hình thành ra một trình tự, bước đi mang tính trước sau cho hoạt
động này, đây chính là điểm mới tiếp theo của luận án; Điểm mới thứ
ba của luận án, đó là các giải pháp do luận án đặt ra đều có đề xuất
mới cho nội dung của từng giải pháp về ý nghĩa, nội dung và điều
kiện thực hiện, đảm bảo tính khả thi của giải pháp
6.2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Những kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần nâng cao nhận
thức lý luận về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp
tỉnh; Những kết luận, đề xuất của đề tài là kết quả nghiên cứu có cơ
sở lý luận và thực tiễn, vì vậy, đề tài là một nguồn tài liệu để các nhà
ta trong thời gian qua, luận án đã hoàn thành mục đích nghiên cứu theo yêu cầu của luận án quản lý hành chính công với một số kết quả sau đây: Một là, nghiên cứu cơ sở lý luận và khoa học về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Hai là, hệ thống hóa và phân tích các quy định pháp luật hiện hành về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Ba là, phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Bốn là, xây dựng giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh
Hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp, ngoài thể chế, đòi hỏi phải có đội ngũ cán
bộ, công chức có trình độ nghiệp vụ cao, tâm huyết, trách nhiệm và điều này không phải một lúc mà có được Do đó, để làm được đòi hỏi các cấp, các ngành phải quan tâm thường xuyên mới có thể đạt được Chúng ta tin tưởng rằng, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự quyết tâm của Nhà nước và cả hệ thống chính trị mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta sẽ đạt được./
Trang 7trên nếu được triển khai đồng bộ trên thực tế sẽ đem lại hiệu quả khả
quan cho hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản QPPL của Chính
quyền cấp tỉnh, góp phần “làm sạch” văn bản QPPL cũng như hệ
thống pháp luật hướng tới mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN của dân, do dân và vì dân, đồng thời là một trong các yếu tố
tạo nên sự phát triển bền vững cho xã hội
Ý nghĩa của các giải pháp: Các giải pháp trên hướng đến giải
quyết những hạn chế của cơ chế kiểm tra văn bản QPPL trên tất cả
các nội dung: thể chế về kiểm tra văn bản QPPL, chủ thể thực hiện
kiểm tra, phương thức thực hiện và các điều kiện đảm bảo cho cơ chế
kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh
Điều kiện để thực hiện các giải pháp: Để đảm bảo giải quyết
những hạn chế của cơ chế kiểm tra văn bản QPPL trên tất cả các nội
dung được thực hiện, cần các điều kiện cụ thể gồm: Quy định thống
nhất và đồng bộ về thể chế kiểm tra và xử lý văn bản QPPL trong các
văn bản liên quan của các chủ thể có thẩm quyền ban hành; Quan
trọng nhất, để hoàn thiện cơ chế đó là đội ngũ kiểm tra có năng lực
để đảm bảo việc xây dựng và hoàn thiện thể chế kiểm tra và xử lý
văn bản, thể chế quy định cụ thể việc kiện toàn bộ máy cơ quan có
thẩm quyền kiểm tra văn bản QPPL; Trách nhiệm của chủ thể có
thẩm quyền thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL; Đảm bảo các
điều kiện thực hiện thể chế kiểm tra và xử lý văn bản QPPL Đảm
bảo kinh phí cho đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, kỹ năng kiểm
tra của đội ngũ cán bộ, công chức có thẩm quyền kiểm tra và các điều
kiện đảm bảo cho các chủ thể thực hiện cơ chế kiểm tra và xử lý văn
bản QPPL hiệu quả; Phải có phương thức và trình tự khi thực hiện
thẩm quyền xử lý văn bản trái luật, đồng thời, có căn cứ thực tế rõ
ràng và xử lý kịp thời, nhanh chóng các chủ thể có thẩm quyền ban
hành văn bản trái luật, để hạn chế những hậu quả không mong muốn
Sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu để phân tích, đánh
giá cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh ở nước
hoạch định chính sách, các nhà quản lý nghiên cứu, tham khảo và có khả năng áp dụng cho các cấp chính quyền trong việc xây dựng và thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL, cũng như có thể được dùng
để phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập
7 Cấu trúc của Luận án: Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, và Danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm có bốn chương với kết cấu như sau: Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Chương 2 Cơ sở khoa học
về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Chương
3 Thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Chương 4 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Các công trình nghiên cứu, bài viết được công bố trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án
1.1.1 Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước: trong phạm vi những công trình mà tác giả đã tiếp cận được cho thấy, hầu như không có nghiên cứu về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh tương tự Việt Nam, vì vậy, có thể nói, cơ chế kiểm tra văn bản QPPL ở Việt Nam là đặc thù
1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước: Ngoài những quy định của pháp luật về kiểm tra văn bản QPPL, liên quan đến nội dung này có rất nhiều công trình, ấn phẩm khoa học đã đề cập đến
1.2 Đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án: Thứ nhất, các cuốn sách, đề tài, luận án nêu trên đã bàn và nghiên cứu tương đối chuyên sâu về lý luận văn bản, kiểm tra và xử lý văn bản QPPL… tuy nhiên, những tác phẩm này chưa đề cập đến lý luận
về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL; Thứ hai, các công trình nghiên cứu khoa học đã nêu trên đây đã bàn và nghiên cứu tương đối chuyên sâu về lý luận văn bản Tuy nhiên, những vấn đề sau các tác phẩm
Trang 8chưa làm rõ: Chính quyền cấp tỉnh trong hoạt động kiểm tra văn bản
QPPL; Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Các
yếu tố tác động đối với việc kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền
cấp tỉnh; Thứ ba, các tác phẩm nêu trên, mặt khác do chưa đề cập đến
lý luận về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL, nên về thực trạng cũng
chưa đề cập đến, chưa thực sự đánh giá những nội dung cụ thể sau:
Chưa hệ thống hóa được hệ thống văn bản để làm cơ sở pháp lý cho
việc kiểm tra văn bản; Chưa đánh giá việc thực hiện cơ chế kiểm tra
văn bản QPPL của Chính quyền cấp tỉnh nhằm làm rõ những ưu
điểm, hạn chế và những nguyên nhân của nó; Tập hợp các đề tài,
công trình nghiên cứu khoa học nêu trên đều có những giải pháp về
hoàn thiện ban hành văn bản nhưng giải pháp về hoàn thiện cơ chế
kiểm tra văn bản QPPL chưa làm rõ Thứ tư, các công trình trên chủ
yếu tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn về tổ chức bộ máy nhà
nước hoặc chính quyền địa phương nói chung, mà chưa có công trình
nào nghiên cứu toàn diện về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính
quyền cấp tỉnh
1.3 Những nội dung cơ bản cần giải quyết trong luận án: Một
là, khái niệm, đặc điểm, sự cần thiết và yêu cầu của việc xây dựng,
thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh;
Hai là, về thể chế cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền
cấp tỉnh, hệ thống hóa và phân tích các quy định pháp luật hiện hành
về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh; Ba là, về
chủ thể kiểm tra gồm việc tổ chức bộ máy và đội ngũ thực thi, sự
phối hợp giữa các chủ thể có thẩm quyền trong kiểm tra văn bản
QPPL của chính quyền cấp tỉnh, nhằm đưa ra các kết luận về ưu
điểm, hạn chế của công tác này cũng như nguyên nhân của ưu điểm,
hạn chế; Bốn là, về phương thức vận hành và các điều kiện đảm bảo
thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh;
Năm là, đề xuất xây dựng một số giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm
tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh
QPPL, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra văn bản QPPL Luận án đã khẳng định hoạt động kiểm tra văn bản QPPL nói chung và văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh nói riêng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của văn bản QPPL, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương trong công tác xây dựng
và hoàn thiện pháp luật
Về thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL, luận
án đã phân tích, đánh giá những thành tựu đạt được của hoạt động này trong thời gian qua Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh đã đạt được những kết quả đáng khả quan, nhiều văn bản QPPL có dấu hiệu bất hợp pháp đã được phát hiện và xử lý; các phương thức kiểm tra được tiến hành một cách linh hoạt; quy trình và nguyên tắc kiểm tra được tuân thủ; nhiều cơ quan ban hành văn bản QPPL đã tích cực vào cuộc để chủ động tự xử lý văn bản bất hợp pháp của mình Với những kết quả này cơ chế kiểm tra văn bản QPPL đã tạo được lòng tin của người dân đối với nhà nước, góp phần bảo đảm kỉ cương, nề nếp trong công tác xây dựng cũng như thực hiện văn bản, phần nào đã bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của
cá nhân, tổ chức
Tuy nhiên, do quy định của pháp luật hiện hành về kiểm tra văn bản QPPL còn chưa hoàn thiện; đội ngũ cán bộ, công chức kiểm tra còn thiếu, trình độ pháp lý cũng như nghiệp vụ còn chưa đáp ứng yêu cầu tính chất công việc; sự phối hợp của các cơ quan nhà nước trong quá trình triển khai hoạt động kiểm tra, nhất là hoạt động xử lý văn bản QPPL có dấu hiệu bất hợp pháp còn chưa đồng bộ, kịp thời; các điều kiện bảo đảm cho công tác này còn chưa đáp ứng, nên hiệu quả của cơ chế kiểm tra văn bản QPPL chưa cao
Từ lý luận và thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh, luận án đề xuất một số giải pháp trước mắt cũng như lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh trong thời gian tới Những giải pháp
Trang 9trình kiểm tra và xử lý văn bản QPPL, hạn chế sự tùy tiện trong quá
trình thực hiện, nhằm góp phần cho việc ban hành các văn bản QPPL
có chất lượng, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở khung pháp lý, khảo sát đánh giá thực
trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp
tỉnh tại một số địa phương trên cả nước, từ đó, đưa ra các giải pháp
hoàn thiện cơ chế tự kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh
một cách toàn diện, khoa học, khách quan và khả thi
PHẦN KẾT LUẬN Kiểm tra văn bản QPPL nói chung và kiểm tra văn bản QPPL của
chính quyền cấp tỉnh nói riêng, là một trong các hoạt động nhằm
hoàn thiện hệ thống pháp luật thông qua việc loại bỏ những văn bản
QPPL mâu thuẫn, không hợp hiến, không hợp pháp, làm cho hệ
thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi trong áp
dụng văn bản vào thực tiễn Để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của công
tác này, cần phải có một cơ chế hoàn chỉnh
Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở khung pháp lý, khảo sát đánh giá thực
trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp
tỉnh tại một số địa phương trên cả nước, để rút ra những ưu, nhược
điểm của công tác này, từ đó có thể đưa ra các giải pháp hoàn thiện cơ
chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh một cách toàn
diện, khoa học, khách quan và khả thi Luận án đã giải quyết được
những vấn đề cơ bản sau:
Về lý luận, trên cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu trước
đây, luận án đã trình bày những vấn đề lý luận cơ bản nhất của cơ chế
kiểm tra văn bản QPPL như đối tượng của hoạt động này là văn bản
QPPL, tiêu chí văn bản QPPL hợp pháp cho đến mục đích, phương
thức, thẩm quyền và trình tự thực hiện Luận án đã tiếp cận thẩm
quyền kiểm tra văn bản QPPL thuộc về cơ quan ban hành văn bản
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Qua nghiên cứu các công trình khoa học nêu trên, ở những khía cạnh về kiểm tra văn bản QPPL, các tác giả đã đề cập, nhưng mới chỉ dừng lại ở từng nội dung cụ thể mà không có điều kiện để giải quyết toàn diện và sâu sắc về mọi khía cạnh của kiểm tra văn bản, đặc biệt
là chưa đề cập nhiều đến cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh Vì vậy, nghiên cứu một cách chuyên sâu hơn, đầy đủ, toàn diện và có hệ thống hơn về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh trong giai đoạn hiện nay là thực sự cần thiết Đề tài luận án “Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh” so với các công trình nghiên cứu khác, tiếp cận dưới góc độ QLHCNN một cách toàn diện, đồng thời, nghiên cứu đánh giá thực trạng thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh nhằm đưa ra các kết luận về ưu điểm, cũng như hạn chế của công tác này, từ đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh, không bị trùng lắp với các công trình nghiên cứu đã công bố trước đây
CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CƠ CHẾ KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN
CẤP TỈNH 2.1 Chính quyền cấp tỉnh và văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh
2.1.1 Chính quyền cấp tỉnh Hiến pháp và pháp luật nước ta khi quy định về chính quyền địa phương, thường đề cập đến hai cơ quan là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương tức là HĐND và cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương tức là UBND Như vậy, chính quyền cấp tỉnh gồm có
Trang 10HĐND và UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương
2.1.2 Văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh
Khái niệm văn bản QPPL: Trong hoạt động QLNN, chủ thể quản
lý cần phải giải quyết rất nhiều vấn đề cụ thể, để giải quyết vấn đề
đòi hỏi phải ra các quyết định Hiểu một cách chung nhất, quyết định
là giải pháp, phương án được lựa chọn để giải quyết một vấn đề
(hoặc một nhóm vấn đề) trong hoạt động quản lý, hình thức thể hiện
của quyết định QLHC là văn bản, bao gồm quyết định hành chính
quy phạm và quyết định hành chính cá biệt Luật năm 2015 đã tách
khái niệm văn bản QPPL và khái niệm QPPL Cụ thể: “Văn bản
QPPL là văn bản có chứa QPPL, được ban hành theo đúng thẩm
quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong Luật này”; còn
“QPPL là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp
dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong
phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, do cơ quan nhà
nước, người có thẩm quyền quy định trong Luật này ban hành và
được Nhà nước bảo đảm thực hiện.”
Khái niệm văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh:“Văn bản
QPPL của HĐND, UBND cấp tỉnh là văn bản có quy tắc xử sự, có
hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối
với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi đơn vị hành chính cấp
tỉnh, do HĐND, UBND ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức,
trình tự, thủ tục quy định trong Luật ban hành văn bản QPPL và
được Nhà nước bảo đảm thực hiện”
Hình thức văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh: Luật năm
2015 quy định hình thức văn bản QPPL của HĐND, UBND tỉnh:
“Nghị quyết của HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Quyết
định của UBND cấp tỉnh”
2.2 Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính
quyền cấp tỉnh
tra văn bản QPPL Hợp nhất Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội, Văn phòng HĐND và UBND tỉnh (gọi tắt là Văn phòng HĐND và UBND) Hai là, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các chủ thể có thẩm quyền kiểm tra văn bản QPPL Ba là, xây dựng mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan kiểm tra với cơ quan ban hành văn bản QPPL Bốn là, phát huy có hiệu quả mối quan hệ giữa cơ quan kiểm tra, xử lý văn bản với các cơ quan thông tin đại chúng
4.2.3 Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL: Một là, Bộ Tư pháp xây dựng đội ngũ kiểm tra văn bản có đủ năng lực, trình độ chuyên môn, có phẩm chất đạo đức Hai là, hoàn thiện cơ chế thực hiện việc xây dựng các chức danh tư pháp Ba là, tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực, kỹ năng kiểm tra của đội ngũ cán bộ, công chức kiểm tra văn bản QPPL Bốn
là, xây dựng đội ngũ cộng tác viên kiểm tra văn bản QPPL cấp tỉnh Năm là, xây dựng thể chế quy định, cũng như cơ chế thực hiện việc
xã hội hóa kiểm tra Sáu là, thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm trách nhiệm hành chính trong thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL 4.2.4 Đảm bảo các điều kiện thực hiện cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật: Một là, xây dựng và hoàn thiện hệ cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm tra văn bản QPPL Hai là, đảm bảo kinh phí cho công tác kiểm tra văn bản QPPL Ba là, quy định và đảm bảo các điều kiện tối thiểu cho cơ chế kiểm tra văn bản QPPL được tiến hành 4.2.5 Hoàn thiện phương thức kiểm tra và chuẩn hóa quy trình kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật: Trên cơ sở của giải pháp giao cho Văn phòng HĐND và UBND tỉnh tự kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh ban hành, việc kiểm tra này được thực hiện trên cách thức: dự thảo văn bản QPPL phải được đăng trên cổng thông tin điện tử của UBND tỉnh trong thời hạn 05 ngày, để các
cơ quan, cá nhân có trách nhiệm, đặc biệt là các chuyên gia có chuyên môn, sẽ góp ý dự thảo văn bản, nhằm đảm bảo tính khả thi của văn bản được ban hành Bộ Tư pháp ban hành quy định về quy