Trên cơ sở lý luận cơ bản về bảo hiểm xã hội, về quản lý thu BHXH, luận văn sẽ làm rõ thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Ngọc Hồi từ năm 2015 - 2017. Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ BẢO
Phản biện 1: GS TS Lê Thế Giới
Phản biện 2: PGS TS Trương Tấn Quân
Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 9 tháng 3 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin – Học liệu, Đại học Đà Nẵng;
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội
Hoạt động quản lý công tác thu BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến công tác chi và quá trình thực hiện chính sách BHXH trong tương lai Nếu không thu được BHXH thì quỹ BHXH không có nguồn để chi trả cho các chế độ BHXH cho NLĐ Do đó, thực hiện công tác thu BHXH đóng một vai trò quyết định, then chốt trong quá trình đảm bảo ổn định cho cuộc sống của NLĐ cũng như các đơn vị
sử dụng lao động được hoạt động bình thường
Trong thời gian qua công tác thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội huyện Ngọc Hồi có nhiều cố gắng và đạt được kết quả tốt luôn hoàn thành và vượt kế hoạch được giao
Tuy nhiên trong thời gian vừa qua công tác thu BHXH bắt buộc còn bộc lộ những tồn tại, hạn chế như: số đơn vị sử dụng lao động,
số lao động chưa tham gia BHXH bắt buộc còn nhiều, tỷ lệ tăng về mức lương, tiền công tham gia BHXH bắt buộc hàng năm chưa cao, số đơn vị nợ đọng, trốn đóng BHXH bắt buộc tăng nhanh gây ra những ảnh hưởng về quyền lợi cho NLĐ Việc tăng trưởng nguồn thu BHXH còn thấp chưa tương xứng với tiềm năng
Để khắc phục những hạn chế trên, nhằm mở rộng và tăng trưởng nguồn thu BHXH, phát triển bền vững quỹ BHXH, rất cần có những giải pháp thiết thực, hiệu quả trong thời gian tới
Từ nhận thức những vấn đề nêu trên, Học viên đã chọn đề tài
“Quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Ngọc Hồi, tỉnh
Trang 4Kon Tum ” làm đề tài cho luận văn của mình, nhằm góp phần giải
quyết những vấn đề còn hạn chế nêu trên
2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
Trên cơ sở lý luận cơ bản về bảo hiểm xã hội, về quản lý thu BHXH, luận văn sẽ làm rõ thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Ngọc Hồi từ năm 2015 - 2017 Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Ngọc Hồi, t nh Kon Tum
- Phạm vi nghiên cứu
+ Về nội dung nghiên cứu là về công tác quản lý thu BHXH của Bảo hiểm xã hội Huyện Ngọc Hồi
+Về thời gian nghiên cứu: Đánh giá thực trạng công tác quản
lý thu BHXH tại BHXH huyện Ngọc Hồi từ năm 2015 – 2017 Các giải pháp được đề xuất trong luận văn có ý nghĩa trong 5 năm đến
Trang 54 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp thu thập thông tin
Luận văn thu thập thông tin số liệu thứ cấp bao gồm:
+ Hồ sơ thu BHXH tại BHXH huyện Ngọc Hồi
+ Báo cáo thu BHXH theo biểu mẫu quy định của BHXH huyện Ngọc Hồi
+ Báo cáo tổng kết của BHXH huyện Ngọc Hồi
ác thông tin khác liên quan được thu thập từ các văn bản quy phạm pháp luật, báo chí, tạp chí ngành BHXH, niên giám thống
kê huyện Ngọc Hồi
4.2 Phương pháp phân tích
+ hương pháp thống kê mô tả: là thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp; So sánh các ch tiêu, dữ liệu ở các thời điểm, thời kỳ khác nhau Thông qua việc xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê toán học trên excel, thấy được sự thay đổi và mức độ đạt được của các hiện tượng, ch tiêu cần phân tích trong công tác quản lý thu BHXH huyện Ngọc Hồi Từ đó rút ra những vấn đề còn vướng mắc trong công tác quản lý thu BHXH, đề xuất giải pháp hoàn thiện
+ hương pháp chuyên gia: giúp thu thập, chọn lọc những thông tin, ý kiến trao đổi của các nhà quản lý có liên quan đến công tác quản lý thu BHXH như các lãnh đạo BHXH
+ hương pháp kế thừa: tổng hợp và kế thừa có chọn lọc những kết quả nghiên cứu của một số tác giả có công trình nghiên cứu liên quan đến công tác quản lý thu BHXH
5 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Trong những năm gần đ y, lĩnh vực BHXH nói chung và thu BHXH nói riêng đã và đang được nhiều người quan tâm nghiên cứu
Đã có một số công trình nghiên cứu về BHXH với những cách tiếp
Trang 6cận khác nhau, được đề cập và thể hiện trong một số đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ và nhiều luận văn Tiến sĩ, Thạc sĩ khác Cụ thể như:
- han Huy Đường (2015), Giáo trình “QLNN về kinh tế”, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội QLNN về kinh tế là môn khoa học giáp ranh giữa kinh tế học, quản trị học, quản trị kinh doanh, khoa học quản lý và nhà nước pháp quyền, có đối tượng nghiên cứu là các quy luật và các vấn đề mang tính quy luật về sự ra đời, hình thành, tác động qua lại của các mối quan hệ, giữa các thực thể có liên quan đến các hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế của một quốc gia
- Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH12 của Quốc hội ngày
20 tháng 11 năm 2014 Đ y là cơ sở pháp lý rất quan trọng giúp ngành BHXH thực hiện tốt hơn chức năng, nhiệm vụ phục vụ nhân
d n, người lao động
- Quyết định số 1215/QĐ-TTg ngày 23 tháng 07 năm 2013 của Thủ tướng hính phủ phê duyệt chiến lược phát triển ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam đến năm 2020: Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y
tế là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống
an sinh xã hội phải được từng bước mở rộng, tăng nhanh đối tượng tham gia, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm
ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội hát triển ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước và đồng bộ với phát triển các dịch vụ xã hội Đ y là
cơ sở pháp lý để ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam đầu tư phát triển công nghệ và phương tiện kỹ thuật tiên tiến áp dụng vào quản lý nhằm tổ chức thực hiện tốt các chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế
Nguyễn Thị Thanh Thanh (2017) Đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng
Trang 7Nam”, Tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công
tác quản lý thu BHXH, các nh n tố quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH, đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH t nh Quảng Nam giai đoạn
2014 – 2016; những thành công đạt được và hạn chế trong công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH t nh Quảng Nam Tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại BHXH t nh Quảng Nam
Nguyễn Thị Minh Trang (2017), Đề tài “Tăng cường công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam” Luận văn đã
dựa trên cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ, kiểm soát quy trình quản
lý thu BHXH để làm rõ thực trạng và đánh giá công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH t nh Quảng Nam, bên cạnh đó tác giả đã tổng hợp các sai phạm, các hạn chế và nguyên nh n của thực trạng kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội t nh Quảng Nam;trên cơ sở
đó tác giả đã đề xuất các giải pháp tăng cường kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại BHXH t nh Quảng Nam Luận văn này trình bày về kiểm soát thu BHXH nên phạm vi nghiên cứu của luận văn này chủ yếu về vấn đề quy định kiểm soát thu
Qua nắm bắt tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, học viên nhận thấy các đề tài nghiên cứu trước đ y liên quan đến quản lý thu BHXH đều xuất phát từ thực trạng và hướng tới các giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH ở mỗi địa phương, mỗi thời kỳ nhằm nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu BHXH một cách bền vững Tuy nhiên trong thời gian gần đ y, khi mà Nhà nước ban hành nhiều sửa đổi bổ sung chế độ chính sách BHXH, chính sách kinh tế xã hội thì chưa có công trình nghiên cứu, đề tài nghiên cứu nào về quản lý thu BHXH bắt buộc sau khi Luật BHXH số 71/2006/QH11 ngày
Trang 829/6/2006, Luật BHXH sửa đổi bổ sung số 58/2014/QH13, ngày 20/11/2014 và Luật BHXH sửa đổi bổ sung số 46/2014/QH13, ngày 13/6/2014 được Quốc hội khóa XIII thông qua với nhiều quy định mới, trong bối cảnh tình hình nợ đọng BHXH, trốn đóng BHXH của chủ sử dụng lao động tăng cao đáng báo động làm ảnh hưởng đến việc giải quyết quyền lợi cho người lao động, tiềm tàng nguy cơ vỡ quỹ BHXH
Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các tài liệu hội thảo của ngành, tạp chí BHXH để có thể tham khảo thêm về những giải pháp
có thể phù hợp với tình hình thực tiễn ở BHXH huyện Ngọc Hồi
Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn, Đề tài “Quản lý thu Bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum”của tác
giả sẽ đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện huyện Ngọc Hồi, đề ra những giải pháp để tăng cường công tác quản lý thuBHXH trên địa bàn huyện Ngọc Hồi
hương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Ngọc Hồi, t nh Kon Tum
Trang 91.1.2 Đặc điểm của quản lý thu bảo hiểm xã hội
Đặc điểm hoạt động thu bảo hiểm xã hội
- Hoạt động thu bảo hiểm xã hội là hoạt động không vì lợi nhuận Mục đích tạo lập quỹ bảo hiểm xã hội là nhằm chi trả các chế
độ cho người lao động bị ốm đau, thai sản, dưỡng sức, hưu trí, Tngười lao động-BNN,Tử tuất
Đặc điểm quản lý thu bảo hiểm xã hội
- Số đối tượng phải thu là rất lớn và gia tăng theo thời gian nên công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội là rất khó khăn và phức tạp
- ông tác thu mang tính chất định kỳ, lặp đi lặp lại do đó khối lượng công việc là rất lớn đòi hỏi nguồn nh n lực và cơ sở vật chất phục vụ cho công tác thu cũng phải tương ứng
- Đối tượng thu là tiền nên dễ xảy ra sai phạm, vi phạm đạo đức và lạm dụng quỹ vốn tiền thu bảo hiểm xã hội
1.1.3 Ý nghĩa của thu bảo hiểm xã hội
Hoạt động thu bảo hiểm xã hội vốn có tính chất đặc thù khác với các hoạt động khác đó là: đối tượng thu bảo hiểm xã hội đa dạng,
Trang 10phức tạp, bao gồm nhiều thành phần kinh tế khác nhau, độ tuổi, thu nhập và vị trí địa lý vùng miền cũng không thống nhất Do đó, nếu không có sự ch đạo thống nhất giữ các cấp quản lý thì hoạt động thu bảo hiểm xã hội sẽ không đạt được hiệu quả cao
1.1.4 Mục tiêu của quản lý thu bảo hiểm xã hội
Thu là việc nhà nước bắt buộc hoặc các đối tượng tham gia đóng góp để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành nên quỹ bảo hiểm xã hội, nhằm đảm bảo chi trả cho hoạt động bảo hiểm xã hội
- Mục tiêu chính sách sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm xã hội theo Nghị quyết số 21-NQ/TW của Bộ hính Trị ngày 22/11/2012 của Bộ hính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công
tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012-2020: “Thực hiện
có hiệu quả các chính sách, chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm xã hội; tăng nhanh diện bao phủ đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, nhất là bảo hiểm xã hội tự nguyện; thực hiện mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân Phấn đấu đến năm 2020, có khoảng 50% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội, 35% lực lượng lao động tham gia BHTN; trên 80% dân số tham gia bảo hiểm xã hội”
1.1.5 Quản lý nhà nước về thu bảo hiểm xã hội
Quản lý thu bảo hiểm xã hội là quá trình tác động của các cơ quan bảo hiểm xã hội đối với mọi tổ chức cá nh n có liên quan đến thu bảo hiểm xã hội theo một quy trình từ xác định đối tượng thu, mức thu, phương thức thu, lập kế hoạch thu đến tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá việc thực hiện thu nhằm đạt được mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tiền thu bảo hiểm xã hội của đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội vào Quỹ bảo hiểm xã hội nhằm đáp ứng nguồn kinh phí chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội trên nguyên
Trang 11tắc có đóng, có hưởng
1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI
1.2.1.Truyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật về bảo hiểm xã hội
Đ y là hoạt động cho người lao động và nhân dân cả nước hiểu
rõ chính sách bảo hiểm xã hội là một chính sách an sinh quan trọng,
là trụ cột chính của hệ thống ASXH, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế trong xã hội Do vậy công tác tuyên truyền, phổ biến các chế độ,chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội có tầm quan trọng và phải tổ chức định kỳ và thực hiện thường xuyên
1.2.2 Lập dự toán thu bảo hiểm xã hội
Dự toán thu bảo hiểm xã hội là bảng tổng hợp số thu dự kiến
về bảo hiểm xã hội trong một thời kỳ nhất định Lập dự toán thu là quá trình dự báo, tính toán mức độ và các biện pháp tổ chức huy động các nguồn thu bảo hiểm xã hội từ các đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội ăn cứ theo tiêu thức độ dài thời gian có thể ph n loại
dự toán thu bảo hiểm xã hội thành dự toán dài hạn,
1.2.3 Tổ chức thu bảo hiểm xã hội
a Các cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội
b Tổ chức bộ máy thực hiện thu bảo hiểm xã hội
c Hoạt động thu bảo hiểm xã hội
1.2.4 Quyết toán thu
Thực hiện tốt công tác quyết toán thu bảo hiểm xã hội sẽ giúp cho công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội được thực hiện tốt hơn Để thẩm định số liệu thu bảo hiểm xã hội đối với bảo hiểm xã hội cấp dưới theo định kỳ hàng quý, năm, khi quyết toán thu phải đảm bảo nguyên tắc
Trang 121.2.5 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm
pháp luật về bảo hiểm xã hội
Theo quy định tại Luật Thanh tra thì: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá
nh n Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành
1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI
1.3.1 Hệ thống chính sách pháp luật về bảo hiểm xã hội
Hệ thống các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật được ban hành đầy đủ, kịp thời, đồng bộ, đảm bảo chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý thubảo hiểm xã hội thực thi nghiêm túc, đúng quy định của Luật Nếu triển khai kịp thời, đồng bộ các văn bản quy định của nhà nước về chính sách bảo hiểm xã hội thì số đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội sẽ tăng lên, số thu bảo hiểm xã hội không ngừng gia tăng
1.3.2 Sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền; Phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm xã hội và các cơ quan ban ngành liên quan tại địa phương trong công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội
- Để n ng thực hiện tốt việc quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện và n ng cao ý thức trách nhiệm của người sử dụng lao động và người lao động , thì vai trò của cấp uỷ đảng, đoàn thể và các cấp chính quyền địa phương có tác động rất lớn Để đảm bảo công tác thu hoạt động có hiệu quả thì phải tăng cường kết hợp với các cơ
Trang 13quan như: cơ quan Thuế, Thanh tra nhà nước, ông an, Lao động Thương binh và Xã hội, Liên đoàn lao động, …để thanh tra, kiểm tra các đơn vị sử dụng lao động đóng trên địa bàn trong việc thực hiện các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm hiểm y tế
1.3.3 Cơ quan bảo hiểm xã hội
Để tổ chức thực hiện tốt chức năng, cơ quan bảo hiểm xã hội cần sự phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành trong việc thực thi chính sách bảo hiểm xã hộicho người lao động sẽ góp phần đảm bảo quyền lợi cho người lao động, đảm bảo An sinh xã hội Bảo hiểm xã hội Việt Nam có chức năng tổ chức thực hiện các chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội; tổ chức thu, chi chế độ bảo hiểm thất nghiệp; quản
lý và sử dụng các quỹ: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế; thanh tra chuyên ngành việc đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật
1.3.4 Nhận thức của người lao động, chủ sử dụng lao động, người dân về việc tham gia bảo hiểm xã hội
Quyền và nghĩa vụ trong bảo hiểm xã hội rõ nhất là vấn đề đóng và hưởng Người lao động, doanh nghiệp chưa hiểu rõ ý nghĩa của việc tham gia bảo hiểm xã hội nên còn chưa mặn mà tham gia
Vì thế, người sử dụng lao động tìm cách trì hoãn việc đóng bảo hiểm
xã hội hoặc giảm mức đóng góp bảo hiểm xã hội
1.3.5 Trình độ phát triển kinh tế xã hội
Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bền vững phản ánh nhiều người lao động có thu nhập cao thông qua quá trình lao động, đ y là điều kiện tiền đề để người lao động và người d n có cơ hội tham gia bảo hiểm xã hội
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1