Tóm tắt luận văn Thạc sĩ: Giảm nghèo trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nghèo và giảm nghèo ở huyện Hòa Vang, làm rõ các nguyên nhân gây ra nghèo từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu giảm nghèo trên địa bàn huyện, nhằm góp phần đưa Hòa vang trở thành huyện có kinh tế-xã hội phát triển bền vững.

Mã số: 60.31.01.05

Đà Nẵng - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ BẢO

Phản biện 1: GS.TS VÕ XUÂN TIẾN

Phản biện 2: PGS.TS BÙI ĐỨC TÍNH

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế Phát triển họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 27 tháng 01 năm 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hòa Vang là một huyện của Thành Phố Đà nẵng, đại bộ phận người dân sống bằng nghề nông nghiệp, là nơi chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh để lại và cũng là địa bàn thường xuyên gánh chịu thiên tai, lũ lụt, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, lao động và việc làm thiếu tính ổn định… ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống và thu nhập của một bộ phận dân cư Trong những năm qua, Hòa Vang

đã tích cực thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo và thu được một số kết quả bước đầu rất quan trọng Thực hiện Quyết định số 46/2012/QĐ-UBND ngày 11/10/2012 của UBND Thành phố và Đề

án giảm nghèo của thành phố giai đoạn 2013 - 2017, toàn huyện có 5.006 hộ nghèo, với 15.161 khẩu, chiếm 16,52% tổng số hộ dân trong toàn huyện, đến cuối năm 2015, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm còn 4,3% Căn cứ quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020, Quyết định số 18/QĐ-UBND ngày 14 thánh 01 năm 2016 của UBND thành phố về việc phê duyệt

đề án Đề án “giảm nghèo trên địa bàn thành phố giai đợn 2016-2020” Qua điều tra thu nhập thấp và áp dụng theo chuẩn mới của thành phố

có mức thu nhập dưới 1.100.000 đồng/người/tháng, toàn huyện có 5.216 hộ, với 16.230 nhân khẩu, chiếm tỷ lệ 15,49% tổng số hộ dân toàn huyện Như vậy tỷ lệ này hiện còn cao, đây là vấn đề khó khăn đặt ra cho huyện Hòa Vang, bởi thực hiện xóa đói giảm nghèo trên địa bàn huyện không chỉ có ý nghĩa thực hiện mục tiêu chung của thành phố Đà nẵng mà còn có vai trò thúc đẩy kinh tế - xã hội của huyện nhà Vì vậy, việc nghiên cứu, lý giải một cách đầy đủ và có hệ thống vấn đề đói nghèo, xác định các giải pháp thực hiện vừa đảm bảo đúng

nguyên lý chung vừa phù hợp với thực tiễn địa phương là yêu cầu cấp thiết

Xuất phát từ tính cấp thiết của đề tài, tôi đã lựa chọn nghiên

cứu: “Giảm nghèo trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà

Nẵng” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế phát

triển

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nghèo và giảm nghèo ở huyện Hòa Vang, làm rõ các nguyên nhân gây ra nghèo từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu giảm nghèo trên địa bàn huyện, nhằm góp phần đưa Hòa vang trở thành huyện có kinh tế-xã hội phát triển bền vững

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề giảm nghèo

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Đề tài nghiên cứu giảm nghèo có liên quan trực tiếp đến hộ nghèo ở huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng + Về không gian: Trên địa bàn huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng

+ Về thời gian: Đánh giá thực trạng công tác giảm nghèo từ năm 2011-2016 Các giải pháp trong những năm tới

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tài liệu: Những tài liệu tác giả quan

tâm và nghiên cứu đó là: các nghiên cứu ở các cơ quan Trung ương, các bộ ngành, tỉnh, thành phố và các chương trình dự án Các tài liệu thống kê, báo chí của các cấp, các ngành và đặc biệt là các tài liệu liên quan đến giảm nghèo của địa phương

- Phương pháp xử lý số liệu: tác giả tiến hành tính toán trên

chương trình Excel, sắp xếp các bảng biểu, hệ thống các chỉ tiêu một

cách khoa học hợp lý, đồng nhất về đơn vị và thời gian

- Phương pháp quan sát: tác giả sử dụng phương pháp quan sát nhằm mục đích thấy rõ diễn biến của tình trạng nghèo đói của người dân Thông qua cách sống, mức sống của mọi đối tượng trong đời sống xã hội Biểu hiện thông qua ăn, mặc, ở, lối sống, phong tục tập quán, thái độ lao động Bên cạnh đó thấy được những hành vi của người nghèo, việc làm của những người tham gia thực hiện các giải pháp về xóa đói giảm nghèo trên địa bàn Tất cả những thông tin trên rất có ý nghĩa cho đề tài nghiên cứu

- Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác như: phương pháp so sánh, phương pháp đồ thị và phương pháp thống kê để kết hợp số liệu thống kê có sẵn và số liệu điều tra như: hiệu quả tồn tại của chính sách giảm nghèo; sự ảnh hưởng của việc có nhiều chính sách, bởi phân tích thực chứng không thể đưa được mọi chính sách vào phương trình mà chỉ chọn những chính sách đại biểu, ảnh hưởng lớn tới nghiên cứu như cho vay ưu đãi, giáo dục, hỗ trợ việc làm…[4]

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Làm rõ một số vấn đề lý luận về nghèo và giảm nghèo

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Hòa Vang Nêu rõ những mặt thành công, hạn chế và nguyên nhân của những mặt hạn chế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giảm nghèo của huyện

- Luận văn đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm giúp giảm

nghèo trên địa bàn huyện Hòa Vang trong những năm đến

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

- Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đã có “báo cáo đánh giá nghèo Việt Nam 2012” nhằm đánh giá tổng quan và diễn biến đói nghèo của nước ta Nghiên cứu cho thấy rõ, đói nghèo là vấn đề nhức nhối trong xã hội Báo cáo đặc biệt hữu ích khi đưa cách tiếp cận để giải quyết nghèo khổ bền vững với 3 trụ cột; tạo cơ hội, đảm bảo sự bình đẳng, giảm bớt nguy cơ bị tổn thương Trong báo cáo này đã nêu bật lên những thành tựu của Việt Nam trong công cuộc xóa đói giảm nghèo trong những năm qua Đồng thời, nêu ra những tồn tai, hạn chế trong công cuộc xóa đói giảm nghèo Đây là nguồn dữ liệu

cơ bản để đề ra các giải pháp giảm nghèo trong thời gian tới Báo cáo này cung cấp nguồn tư liệu phong phú liên quan đến giảm nghèo rất hữu ích cho người nghiên cứu [15]

- Quyết định của thủ tướng chính phủ số 133/1998/QĐ-TTg ngày 23 tháng 7 năm 1998 về việc phê duyệt "Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo trong giai đoạn 1998 - 2000" [22] và Quyết định số 1489/QĐ-TTg ngày 08/10/2012 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2012 -2015 [30]

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ “Tác động của tăng

trưởng kinh tế đến xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới” của tác giả TS Lê Quốc Hội và cộng sự (2010) Tác giả đã hệ

thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động của tăng trưởng kinh tế đến xóa đói giảm nghèo Qua đó tác giả

đã sử dụng mô hình kinh tế lượng để ước lượng và kiểm định tác động của tăng trưởng kinh tế đến xóa đói giảm nghèo ở cấp Tỉnh của Việt Nam Từ đó đưa ra những giải pháp nhằm giải quyết hiệu quả mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo [11]

Luận văn Thạc sỹ Kinh tế của Bùi Thị Lý: “Vấn đề xóa đói

giảm nghèo của tỉnh Phú Thọ hiện nay” Luận văn này đề cập đến

vấn đề đói nghèo ở gốc độ Kinh tế chính trị Tác giả nêu lên được nguyên nhân của đói nghèo trong thời kỳ quá độ lên CNXH, tác giả chi rằng khi bước vào thời kỳ mới, việc chuyển sang sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường đã mở ra những khả năng lớn để giải phóng sức sản xuất xã hội và năng lực sản xuất của từng cá nhân nhưng cũng chính vì thế đã có những mức độ chênh lệch khác nhau

về mặt giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh, kết quả là sự phân hóa giàu nghèo đã xuất hiện

- Đề tài nghiên cứu khoa học “Nâng cao thu nhập cho người

nghèo trên địa bàn thành phố Tam Kỳ” của tác giả Nguyễn Thị

Phương Thảo - Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng Trong

đó tác giả đã làm rõ những vấn đề sau: Tiến độ giảm nghèo và những đặc tính người nghèo ở Việt Nam; Thực trạng đói nghèo trên địa bàn thành phố Tam Kỳ; Thực trạng về thu nhập của người nghèo trên địa bàn thành phố Tam Kỳ; Đánh giá tác động của các yêu tố đến thu nhập của người nghèo trên địa bàn thành phố Tam Kỳ; Nguyện vọng của hộ nghèo Từ đó tác giả đã đề xuất một số kiến nghị nhằm giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn thành phố Tam Kỳ [12]

- Đề tài luận văn thạc sỹ “Giải pháp giảm nghèo trên địa bàn quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng” của tác giả Nguyễn Trí Dũng là

đề tài nghiên cứu về vấn đề nghèo và giảm nghèo trên địa bàn quận Hải Châu giai đoạn 2009 – 2012 Luận văn đã chỉ rõ trong giai đoạn

mà nền kinh tế thế giới khủng hoảng tài chính, nợ công diễn ra khắp nơi, đất nước phải đối mặt với những khó khăn thách thức khủng hoảng tiền tệ, suy giảm kinh tế, lạm phát tăng cao, thiên tai, dịch bệnh, đã ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, giá cả các mặt hàng

thiết yếu tăng cao, làm cho bộ phận người dân thu nhập thấp, các hộ nghèo trong chương trình gặp nhiều khó khăn, trở ngại không nhỏ đến công tác giảm nghèo của quận Hải Châu

Đồng thời, còn có nhiều công trình khoa học khác nghiên cứu vấn đề xóa đói, giảm nghèo ở nhiều khía cạnh khác nhau Có thể khẳng định, các công trình nghiên cứu về nghèo đói và xóa đói, giảm nghèo ở nước ta là rất phong phú Thành quả của những công trình

đã cung cấp những luận cứ khoa học, thực tiễn cho việc xây dựng, triển khai công tác xóa đói, giảm nghèo trên toàn quốc và từng địa phương

Mặc dù có nhiều dự án và nghiên cứu về vấn đề giảm nghèo, nhưng đối với Hòa Vang cho đến nay, chưa có đề tài nào nghiên cứu

về giải pháp giảm nghèo trên địa bàn huyện Hòa Vang thành phố Đà

Nẵng, do đó việc tiến hành nghiên cứu đề tài “Giảm nghèo trên địa

bàn huyện Hòa vang thành phố Đà Nẵng” là rất cần thiết nhằm bổ

sung vào kết quả, tư liệu phát triển kinh tế xã hội của huyện Hòa Vang Đồng thời, nó góp phần làm hợp lý hơn giữa lý luận và thực tiển trong công tác thực hiện giảm nghèo huyện Hòa Vang ngày càng tốt hơn, bền vững hơn, nhằm nâng cao đời sống nhân dân, phát triển kinh tế xã hội huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm ba chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về nghèo và giảm nghèo Chương 2: Thực trạng giảm nghèo ở huyện Hòa Vang Chương 3: Giải pháp giảm nghèo ở huyện Hòa Vang

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO

1.1.1 Quan niệm về nghèo

a Quan niệm của một số tổ chức quốc tế

“Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả

năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận”

[14, tr.122]

b Quan niệm của Việt Nam

Nghèo đói là một phạm trù lịch sử, có tính tương đối Đói nghèo có nguồn gốc căn nguyên từ kinh tế nhưng với tư cách là hiện tượng tồn tại phổ biến ở các quốc gia trong tiến trình phát triển, nghèo đói thực chất là hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, chứ không đơn thuần chỉ là vấn đề kinh tế, cho dù các yếu tố đánh giá của nó trước hết và chủ yếu dựa trên các tiêu chí về kinh tế Đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận lẫn thực tiễn, là cơ sở của việc tìm kiếm đồng bộ các giải pháp XĐGN ở nước ta

1.1.2 Phương pháp xác định chuẩn nghèo

a Khái niệm về chuẩn nghèo

Chuẩn nghèo là công cụ để đo lường và giám sát nghèo đói Một thước đo nghèo đói tốt sẽ cho phép đánh giá tác động các chính sách của Chính phủ tới nghèo đói, cho phép đánh giá nghèo đói theo thời gian, tạo điều kiện so sánh với các nước khác, và giám sát chi tiêu xã hội theo hướng có lợi cho người nghèo [9, tr.44]

b Phương pháp xác địnhchuẩn nghèo

Có 2 phương pháp xác định chuẩn nghèo

* Phương pháp xác định chuẩn nghèo dựa vào nhu cầu chi tiêu

* Phương pháp xác định chuẩn nghèo dựa vào so sánh với thu nhập bình quân đầu người của các hộ gia đình

c Cách xác định chuẩn nghèo của Việt Nam

1.1.3 Các nguyên nhân dẫn đến nghèo

a Nguyên nhân liên quan đến điều kiện tự nhiên, kinh tế -

xã hội

- Nguyên nhân về điều kiện tự nhiên

- Nguyên nhân về kinh tế

- Nguyên nhân về xã hội

b Các nguyên nhân thuộc bản thân người nghèo

- Quy mô hộ lớn, đông con, tỷ lệ phụ thuộc cao

- Trình độ học vấn thấp

- Không có việc làm hoặc việc làm không ổn định

- Thiếu vốn hoặc thiếu phương tiện sản xuất

- Do ốm yếu, bệnh tật

1.1.4 Khái niệm giảm nghèo và sự cần thiết phải giảm nghèo

a Khái niệm về giảm nghèo

Giảm nghèo là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo Biểu hiện ở tỷ lệ phần trăm và số lượng người nghèo giảm Nói một cách khác, giảm nghèo

là quá trình chuyển bộ phận dân cư nghèo lên một mức sống cao hơn Ở khía cạnh khác, giảm nghèo là chuyển từ tình trạng có ít điều

kiện lựa chọn sang tình trạng có đầy đủ điều kiện lựa chọn hơn để cải thiện đời sống mọi mặt của mỗi người

Nói giảm nghèo trong đó luôn bao hàm xóa đói và cũng giống như khái niệm nghèo, khái niệm giảm nghèo chỉ là tương đối Bởi nghèo có thể tái sinh mỗi khi quan niệm nghèo và chuẩn nghèo thay đổi Hoặc có những biến động khác tác động đến như: khủng hoảng, lạm phát, thiên tai vv Vì vậy, việc đánh giá mức độ giảm nghèo cần được xem xét trong một không gian và thời gian nhất định

b Sự cần thiết phải giảm nghèo

Đói nghèo là một trong những nguyên nhân đang trực tiếp đe dọa đến sự tồn vong và phát triển của loài người Do đó, XĐGN đóng một vai trò hết sức to lớn trong tất cả các mặt của đời sống xã hội, cụ thể như sau:

- XĐGN đối với sự phát triển kinh tế

- XĐGN đối với sự phát triển xã hội

`

H nh 1.1 Vòng luẩn quẩn của sự nghèo đói

- XĐGN đối với vấn đề chính trị, an ninh, xã hội

- Xoá đói giảm nghèo đối với vấn đề văn hoá

1.2 NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ GIẢM NGHÈO

Xóa đói giảm nghèo là cuộc đấu tranh rất cam go, chỉ có thể thành công nếu được thực hiện theo hướng bền vững Giảm nghèo bền vững là một trọng tâm của Chiến lược phát triển kinh tế xã hội của nước ta giai đoạn 2011 - 2020 nhằm cải thiện và từng bước nâng cao điều kiện sống của người nghèo, tạo sự chuyển biến mạnh

mẽ, toàn diện ở các vùng nghèo Để thực hiện giảm nghèo bền vững cần tập trung thực hiện các nội dung sau:

1.2.1 Hỗ trợ sản xuất và phát triển ngành nghề

1.2.2 Cho vay tín dụng để giảm nghèo

1.2.3 Hướng dẫn người nghèo cách làm ăn

1.2.4 Hỗ trợ y tế, giáo dục, cơ sở vật chất khác cho hộ nghèo, xã nghèo

bộ làm công tác giảm nghèo các cấp và đội ngũ cộng tác viên giảm nghèo, đặc biệt ưu tiên cán bộ và cộng tác viên làm công tác giảm nghèo ở cơ sở

1.2.6 Một số tiêu chí phản ánh giảm nghèo

- Tăng thu nhập bình quân hộ nghèo:

- Giảm tỷ lệ hộ nghèo:

- Giảm tỷ lệ hộ tái nghèo:

- Tình trạng việc làm của người nghèo

- Tình trạng chăm sóc sức khỏe và giáo dục cho người nghèo

- Tình trạng cải thiện nhà ở và sinh hoạt

1.3 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO

1.3.1 Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên

a Vị trí địa lý

b Địa h nh

c Đất đai

d Khí hậu và thời tiết

1.3.2 Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện xã hội

a Dân số, mật độ dân số

b Lao động

c Dân tộc, thành phần dân tộc và tập quán

1.3.3 Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện kinh tế

a Tăng trưởng kinh tế

b Cơ cấu kinh tế

c Cơ sở hạ tầng

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1