Sử dụng các bài tập địa lý để giải quyết nội dung bài học

Đó là Sử dụng các bài tập Địa lý để giải quyết nội dung“Sử dụng các bài tập Địa lý để giải quyết nội dung bài học .”.. II- Mục đích nghiên cứu Sử dụng các bài tập Địa lý để giải quyết lợ

A- Phần mở đầu

I- Đặt vấn đề

Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong thời đại ngày nay cũng nh yêu cầu

đào tạo con ngời mới đã đặt ra cho ngành Giáo dục - Đào tạo nhiều nhiệm vụ phức tạp và to lớn Để thực hiện nhiệm vụ đó, một vấn đề đang đợc nhiều trờng quan tâm hàng đầu là: đổi mới phơng pháp dạy học

Trong những năm qua, cùng với việc cải tiến, đổi mới phơng pháp dạy học, chơng trình môn học Địa lý cũng đã có chuyển biến Cụ thể:

Chơng trình Địa lý cấp 3 có chỉ đạo giảm tải hoặc tăng lợng tri thức thực hành Tuy nhiên nhìn lại toàn bộ chơng trình lớp 12 PTTH thì không có gì thay

đổi lớn Trong 33 tiết chỉ có 2 tiết thực hành đúng nghĩa Thật quá ít ỏi

Thực tế môn Địa lý ngày càng đóng vai trò quan trọng trong khi tham gia vào quá trình xây dựng và bảo vệ đất nớc Quá trình đó đòi hỏi bộ môn Địa lý phải dạy học theo hớng mới

Ngoài các hớng đã đề xuất: Dạy học phát triển, dạy học tích cực hóa, dạy học lấy học sinh làm trung tâm đã giải quyết phần nào những bế tắc trong giờ lên lớp theo hớng dạy học mới

Với sự nhiệt tình của ngời dạy môn Địa lý, xin đề xuất một hớng dạy các

bài Địa lý 12 PTTH Đó là Sử dụng các bài tập Địa lý để giải quyết nội dung“Sử dụng các bài tập Địa lý để giải quyết nội dung

bài học ”

Thiết nghĩ hớng đề xuất trên tuy không có gì mới mẻ lắm song để đáp ứng cho việc rèn luyện kỹ năng phát triển t duy độc lập sáng tạo của học sinh xem ra

có u điểm trong hoàn cảnh dạy học Địa lý trên cơ sở sử dụng lợng thông tin

II- Mục đích nghiên cứu

Sử dụng các bài tập Địa lý để giải quyết lợng tri thức ở một số bài Địa lý

12 PTTH làm phong phú phơng pháp dạy học trên lớp

III- Nhiệm vụ của đề tài:

Su tần thiết kế các bài tập Địa lý cho các bài dạy Địa lý 12 phân loại các bài tập Địa lý

Nghiên cứu nội dung SGK để vận dụng các bài tập địa lý cho phù hợp nội dung bài dạy

IV- Đối t ợng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu và vận dụng vào giờ dạy một số bài Địa lý 12 ở trờng PTTH Diễn Châu 3 – Diễn Châu – Nghệ An

B- Nội dung

I- Cơ sở lý luận

1/ Quan niệm về bài tập Địa lý: Trong dạy học các bộ môn có 2 thuật

ngữ: Bài học – bài tập riêng trong bộ môn Địa lý có bài thực hành Đối với khoa học tự nhiên 2 vấn đề này phân biệt khá rõ ràng: Bài lý thuyết – bài tập Đối với

khoa học xã hội 2 dạng bài trên đôi khi đợc hiể đồng nghĩa với nhau Ví dụ: khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi và yêu cầu học sinh trả lời ở nhà (bài tập ở nhà) Tìm lý thuyết để giải thích một vấn đề Địa lý lý thuyết Nh vậy để phân biệt bài tập và bài học là điều cần thiết với đề tài này

- Bài lý thuyết là các bài học đợc tích lũy từ tri thức khoa học địa lý, cũng

nh những tri thức địa lý thể hiện trên phạm vi lãnh thổ Bài lý thuyết nhằm để giải quyết bài tập

- Bài tập địa lý: có thể đợc hiểu là các bài có chứa đựng một hoặc nhiều hơn một kết quả địa lý Muốn đạt kết quả này học sinh cần vận dụng tri thức lý thuyết linh hoạt, kể cả tri thức phổ thông để vơn tời kết quả

- Bài lý thuyết và bài tập rõ ràng là phải đợc cấu tạo về cả nội dung, cấu trúc để bổ sung và hỗ trợ cho nhau Bài tập khắc sâu tri thức lý thuyết Bài học để vận dụng tri thức lý thuyết vào thực tiễn Để giải mã đợc bài tập học sinh không những có tri thức địa lý căn bản (đại cơng) còn phải có nhiều kỹ năng, kỹ xảo sử dụng các thao tác t duy so sánh, tổng hợp, phân tích phân đoán để đi đến một kết luận địa lý cuối cùng chính xác

2/ Các dạng bài tập địa lý

Một điều đáng nêu lên ở đây là trong quá trình dạy học cha có một tác giả

nào (hoặc có nhng cha phổ biến rộng rãi) ra các tiêu chí để phân loại bài tập địa

lý Với chừng mực nào đó đề tài tạm căn cứ vào hình thức và nội dung bài tập để phân loại

Sơ đồ các bài tập Địa lý

Dạng 1: Tìm hiểu dữ liệu điền thêm để có ý nghĩa trọn vẹn

Dạng 2: Cấu trúc các mô hình và sơ đồ có mối liên hệ với nhau

Dạng 3: Phân tích các số liệu thống kê hoặc các tiêu chí để giải đáp một

kết quả địa lý

Dạng 4: Đây là dạng phổ biến ở các bài tập thực hành.

Dạng 5: Dạng trắc nghiệm: đa ra các tình huống hoặc các khả năng để lựa

chọn

Theo trên bài tập địa lý có thể phân loại song trong nhiều trờng hợp vẫn có sự kết hợp trong một bài dạy Sự kết hợp này là cần thiết bởi vì các sự kiện và hiện tợng địa lý đều có liên quan kể cả mặt số liệu

II- Sử dụng bài tập địa lý trong giờ dạy địa lý

ở lớp 12 PTTH

1/ Phân tích chơng trình:

Chơng trình địa lý lớp 12 PTTH gồm 33 tiết, trong đó có 2 tiết thực hành

địa lý địa phơng và 6 tiết dùng để ôn tập kiểm tra Phần kiến thức tổng quát gồm

có 3 mảng: giới thiệu tình hình thực tế của nền kinh tế xã hội nớc ta trongkhu vực

và thế giới (Những điều kiện thuận lợi , thách thức, khả năng hợp tác và con đờng phát triển KTXH của nớc ta); các nguồn lực tự nhiên kinh tế xã hội; Địa lý các vùng kinh tế Nhìn chung u điểm của chơng trình là cấu trúc lôgic, có mối quan

hệ chặt chẽ Phần bài học có cập nhật số liệu nhng vẫn còn lạc hậu Các tiết thực hành còn quá mỏng trong lúc đó có nhiều bài có thể giảm bớt tiết để tăng thực

hành Ví dụ: Bài Dân c và ngời lao động (Bài 3); Lao động việc làm (bài 5); thực chất 2 bài này có thể bố trí 1 tiết Bài 4: Đờng lối phát triển Kinh tế Bài 7: thực

trạng nền kinh tế, có thể ghép tiết Bài: Quan hệ Việt Nam với các nớc Đông Nam á, bài 25, 26, 27 thực ra đã có phần Đông Nam á học ở lớp 11 cần giảm còn 1 tiết

Nếu nh các tiết học cần giảm tiết đã nêu thì cần tăng tiết thực hành cho bài

vị trí địa lý và tài nguyên thiên nhiên tăng tiết thực hành cho các bài từ bài 17

đến bài 24, nhất là sử dụng ATLAT

Bài tập địa lý

Dạng 5

Bài tập trắc nghiệm

Dạng 4

Sử dụng bản đồ biểu

đồ

Dạng 3

Sử dụng số liệu thống kê hoặc dữ kiện

Dạng 2

Xây dựng sơ

đồ mô hình

Dạng 1

Hoàn thiện nội

dung bài học

dựa vào tri thức

lý thuyết

Các bài viết trong sách giáo khoa phần lớn viết theo dạng từ tổng hợp đến

phân tích (tức là đa ra kết quả từ đó học sinh tìm dữ kiện bên dới) Lối viết này

khó kích thích đợc động cơ học tập và sẽ dẫn đến sự nhàm chán trong học sinh khi học môn địa lý

Sách đã có những cải tiến bằng cách đa một số bài tập vào cuối bài dới dạng vẽ biểu đồ, phân tích số liệu

Nói chung trớc một thực tế đang có sự mâu thuẫn giữa hình thức dạy học mới với bài viết ở sách giáo khoa và chơng trình Cho nên, vấn đề đặt ra đối với giáo viên là phải định hớng phơng pháp cho một bài dạy trên lớp

2/ Quan niệm về bài tập địa lý ở lớp 12 PTTH

Nh đã trình bày ở phần cơ sở, việc xác định một bài tập địa lý cho học sinh 12 PTTH nói riêng và cho bài dạy địa lý nói chung vẫn cha có một hội thảo

để thống nhất Chính vì lẽ đó cho phép bản thân đợc quan niệm bài tập địa lý ở lớp 12 PTTH khi đa vào dạy phần nội dung lý thuyết đợc rộng hơn và có thể vợt khuôn khổ Để cụ thể hóa kinh nghiệm của bản thân và xin đề xuất một vài bài dạy dới đây

III- Một số ví dụ

Sử dụng bài tập địa lý để dạy các tiết địa lý lớp 12 PTTH

Bài 2: Vị trí địa lý và tài nguyên thiên nhiên

Bài tập dạng 1:

a/ Hoàn thiện bài học mục 1, 2 (điền các dữ kiện)

Vị trí Địa lý Việt Nam

Vị trí tự nhiên

- Trongkhu vực nhiệt đới gió mùa

(xác định hệ tọa độ và mối liên hệ với

các yếu tố khí hậu)

- Nơi gặp nhau của 2 đai sinh khoáng

- Nơi hội tụ của 3 luồng sinh vật

- Nơi kết thúc các dòng sông dài

- (Học sinh tự điền nội dung bên trên)

Vị trí kinh tế xã hội

- Phía đông các nớc Đông Nam á, gần trung tâm Nam á, trên vòng cung Thái Bình Dơng

- (Học sinh tự điền nội dung trên)

b/ Thiết lập các mối liên hệ bằng sơ đồ:

1 Khu vực nhiệt đới gió mùa (1) Đất

Nơi kết thúc các dòng sông dài (2) Khí hậu nớc

Nơi có họat động mắc ma (3) Sinh vật

2 Nơi có 2 vận động tạo sơn (4) Khoáng sản

Âu á và Thái Bình Dơng gặp nhau (5) Du lịch

3 Nơi giao lu của 3 luồng sinh vật (6) Tài nguyên con ngời

(7) Các nguồn lực bên ngoài

4 Gần trung tâm Đông Nam á

trên vòng cung Thái Bình Dơng

(Học sinh tập phản ứng nhanh thiết lập mối liên hệ bằng cách ghép

số cho phù hợp).

Ví dụ:

Sinh vật

Đất đá vôi

Các nguồn lực bên ngoài (1) + (2) + (3) + (4) (5) Du lịch

Bài 5: Lao động – việc làm

Dạng 1: Giải quyết kiến thức mục 1

(học sinh điền thêm)

Số lợng lao động

VN/dân số (năm) Ưu điểm Nhợc điểm ảnh hởng đến pháttriển KTXH

Dạng 3 & 4: Giải quyết phần kiến thức mục 2 bài 5

Sử dụng lực lợng lao động

Phân tích bảng số liệu cơ cấu lao động (%) và tổng sản phẩm từng ngành

Bảng số liệu: năm 1995

Các ngành Cơ cấu lao động (%) Tổng sản phẩm từng ngành

trong nền kinh tế QD (%) Nông nghiệp

Công nghiệp

Dịch vụ

67 12 21

28,7 30,6 40,7 Qua bản số liệu học sinh cần có nhận xét nh sau:

- Sử dụng lực lợng lao động năm 1995 nh thế nào?

- Có gì chênh lệch giữa cơ cấu lao động và GDP tơng ứng

Bài này có thể cấu tạo thành biểu đồ thay vì phân tích số liệu thì phân tích biểu đồ theo dạng so sánh

Dạng 5: Bài tập sử dụng ATLAT hoặc các sơ đồ.

Mục 3 bài 5: Vấn đề việc làm

Bài này sử dụng cả 2 dạng (Giáo viên nên chọn 1 dạng)

- Phân tích bản số liệu hoặc biểu đồ

- Phân tích lợc đồ về tỷ lệ dân số hoạt động có việc làm năm 1989 SGK trang 21

Dạng 2: Bài 1 (tiết 1) Việt Nam trớc ngỡng cửa của thế kỷ XXI

Kiến thức mục 1 và 3: Hoàn cảnh quốc tế và khu vực có quan hệ với nớc ta (kết hợp nội dung mục 1 và 3)

Để học sinh phát huy đợc tính tích cực sáng tạo, giáo viên có thể thiết kế các mô hình khác và học sinh tự sắp xếp

Dạng 6: Bài tập trắc nghiệm

Đây là dạng bài có thể tiến hành trớc, trong và sau bài dạy địa lý lớp 12 PTTH

Ví dụ: Bài 24: Đông Nam bộ

+ Dựa vào bản đồ vùng kinh tế để xác định vị trí địa lý vùng Đông Nam bộ

a/ Nằm gần Bắc Trung bộ giáp với thợng Lào.

b/ Tiếp giáp 3 vùng kinh tế đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên,

Nam Trung bộ

c/ Tiếp giáp với đồi núi trung du phía Bắc và vùng đồng bằng sông Hồng

và Tây nguyên

d/ ý kiến riêng: Giáp

Câu hỏi dạng này để học sinh rèn luyện kỹ năng bản đồ cho dù đơn giản, song lựa chọn trong thời gian ngắn không phải là dễ

Nớc ta đổi mới KTXH

Xu hớng biểu hiện

Các tổ chức KTXH

quốc tế

Xu hớng biểu hiện

Các tổ chức KTXH

khu vực

Thuận lợi Thách thức

C- Kết luận

Vấn đề sử dụng các bài tập trong nội dung giờ lên lớp không phải là hình thức mới Nhng với lối dạy này chúng ta có thể đạt đợc các mục đích:

- Rèn luyện kỹ năng tổng hợp cho học sinh

- Học sinh có thể vận dụng tri thức địa lý và quá trình phát triển KTXH trong tơng lai

- Giải quyết nội dung và tăng lợng tri thức thực hành cho bài học

- Giờ học hấp dẫn hơn, thu hút học sinh

- Giáo viên phải suy nghĩ, nghiên cứu nhiều hơn để nâng cao kiến thức

- Cập nhật hóa đợc tri thức

Nhờ sự động viên, tạo điều kiện của BGH, tổ Tổng Hợp trờng Diễn Châu

3, tôi đã tiến hành dạy một số bài theo cách trên và thu đợc phản ứng tích cực từ phía học sinh và đồng nghiệp Do thời gian và tầm hiểu biết có hạn, đề tài không tránh khỏi thiếu sót Kính mong quý thầy cô giáo, đồng nghiệp nhận xét, góp ý

để đề tài đợc hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Diễn Châu 3, ngày 10 tháng 5 năm 2006.

Giáo viên

Trần Văn Sơn

Tổ: tổng hợp

Mục lục

IV/ Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 2

B- Phần nội dung

II/ Sử dụng bài tập địa lý

trong giờ dạy địa lý ở lớp 12 PTTH 3

2/ Quan niệm về bài tập địa lý ở lớp 12 PTTH 4