Luận văn này tập trung làm rõ thực trạng kiểm soát nội bộ đối với hoạt động thu thuế hàng hóa XK,NK tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi. Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện Kiểm soát nội bộ đối với hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
TRẦN ANH QUÂN
HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG THU THUẾ HÀNG HOÁ XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU TẠI CỤC
HẢI QUAN TỈNH QUẢNG NGÃI
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
Mã số: 60 34 03 01
Đà Nẵng, Năm 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đường Nguyễn Hưng
Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hữu Cường
Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Ngọc Tiến
Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 9 tháng 3 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin – Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hải quan là cơ quan thực hiện nhiệm vụ Quản lý Nhà nước về hải quan Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện vận tải; phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa XK, NK; thống kê hàng hóa XK, NK
Trong những năm vừa qua, việc mở rộng triển khai thủ tục hải quan điện tử cùng với việc ứng dụng hệ thống VNACCS/ VCIS
đã có ảnh hưởng đến quy trình nghiệp vụ Hải quan Bên cạnh mặt tích cực là thủ tục hải quan được giải quyết thuận lợi nhanh chóng thì cũng có những rủi ro tiềm ẩn về khách quan, chủ quan dẫn đến khả năng thất thu ngân sách qua thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
Việc nghiên cứu một cách khoa học về kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu vẫn chưa được quan tâm đúng mức Từ trước đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu khoa học về các biện pháp quản lý thu thuế hàng hóa xuất nhập khẩu (ngân sách nhà nước) Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có một công trình khoa học nghiên cứu, chuyên sâu về kiểm soát nội bộ đối với hoạt động này tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi Với mục tiêu nhận diện các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tác giả đã mạnh dạn đề xuất nghiên cứu đề tài
“Hoàn thiện Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi”
2 Mục tiêu nghiên cứu
Làm rõ thực trạng kiểm soát nội bộ đối với hoạt động thu thuế hàng hóa XK,NK tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện Kiểm soát nội bộ đối
Trang 4với hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
- Phạm vi nghiên cứu: thực trạng Kiểm soát nội bộ đối với hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
- Về không gian nghiên cứu: tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
- Thời gian nghiên cứu: trong 3 năm từ 2015 đến 2017
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu dựa trên phương pháp:
- Phân tích tổng hợp; thống kê kết quả ghi nhận tại các khâu kiểm soát hoạt động thu thuế
-Khảo sát; phỏng vấn và lấy ý kiến cán bộ công chức tại các
bộ phận liên quan trong quy trình thủ tục hải quan
5 Bố cục của đề tài
Luận văn được kết cấu thành 3 chương:
- Chương 1 Cơ sở lý luận về Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
- Chương 2 Thực trạng về Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
- Chương 3 Các giải pháp nhằm nâng cao tính hữu hiệu Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
Trang 56 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Trước yêu cầu hội nhập quốc tế, ngành HQ đang nỗ lực thực hiện cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa thủ tục HQ,quy trình thủ tục đơn giản, hài hòa, thống nhất, phù hợp với thông lệ quốc tế và được nội luật hóa, tạo môi trường thông quan minh bạch.Tài liệu tác giả tham khảo gồm:
Các quy định pháp lý của Nhà nước liên quan gồm: Luật, Nghị định, Thông tư quy định về quản lý thu thuế có hiệu lực trong giai đoạn nghiên cứu;
Cùng các tài liệu sau: Gíao trình Kiểm soát nội bộ- Đại học
Đà Nẵng- trường Đại học kinh tế, Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam; Luận văn của một số tác giả và một số đề tài nghiên cứu khoa học trong ngành hải quan
Đóng góp mới của đề tài
-Về khoa học: Đề tài nghiên cứu những vấn đề cơ bản lý luận
về kiểm soát nội bộ nói chung và kiểm soát nội bộ trong các cơ quan hành chính nói riêng, thực hiện vận dụng các lý luận kiểm soát nội bộ
để phân tích những rủi ro trong hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; các hoạt động kiểm soát; Hệ thống thông tin nghiệp
vụ hải quan
- Về thực tiễn: Là đề tài nghiên cứu một cách hệ thống và cụ thể những vấn đề lý luận và thực tiễn công tác kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Qua đó đưa ra được các giải pháp hữu hiệu nhằm góp phần hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa XK, NK Kết quả nghiên cứu của đề tài
là nguồn tư liệu tham khảo của các đơn vị hải quan địa phương và ngành hải quan trong xây dựng hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ
Trang 61.1.1 Tổng quan về thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
a Khái quát về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là thuế đánh trên hàng hóa xuất
khẩu, nhập khẩu, tạo nguồn thu cho Ngân sách Nhà nước và bảo hộ sản xuất trong nước
b Nhiệm vụ thu thuế của Hải quan Việt Nam
Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa XNK; phòng, chống buôn lậu; tổ chức thực hiện pháp luật
về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
1.1.2 Các loại thuế và thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
+ Thuế XK, thuế NK, thuế TTĐB, thuế GTGT, thuế bảo vệ môi trường, thuế tự vệ chống bán phá giá
1.1.3 Căn cứ tính thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
- Căn cứ tính thuế gồm: số lượng, trị giá, thuế suất
1.1.4 Trị giá tính thuế, thời điểm tính thuế, tỷ giá tính thuế và thời hạn nộp thuế XNK
a Trị giá tính thuế, thời điểm tính thuế
b Tỷ giá tính thuế
c Thời hạn nộp thuế XNK
Trang 71.2 TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC TỔ CHỨC
Một số nghiên cứu về các mô hình khuôn khổ KSNB chủ yếu có đặc điểm khác nhau được áp dụng trong thực tế
1.2.1 Khuôn khổ Kiểm soát nội bộ SAS 55
Chuẩn mực kiểm toán số 55- Xem xét kiểm soát nội bộ trong kiểm toán báo cáo tài chính được ban hành bởi Viện kế toán CPA của
Mỹ(The Amerrican Institute of Certifield Public Accountants (AICPA)) vào năm 1998, đưa ra một khuôn khổ KSNB Theo đó, cấu
trúc KSNB của một tổ chức bao gồm các chính sách và thủ tục được thiết lập nhằm đem lại sự bảo đảm hợp lý đối với việc đạt được các mục tiêu cụ thể của tổ chức Một hệ thống KSNB của một tổ chức bao gồm ba thành phần chính như sau: Môi trường kiểm soát, hệ thống kế toán và các thủ tục kiểm soát
1.2.2 Khuôn khổ Kiểm soát nội bộ COSO
COSO – The Commitee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission là một ủy ban được thành lập năm 1985 để hỗ
trợ Uỷ ban quốc gia về chống gian lận trên báo cáo tài chính của Mỹ Năm 1992, COSO ban hành khuôn khổ KSNB, thường gọi là khuôn khổ COSO.Khuôn khổ COSO đề xuất hệ thống KSNB bao gồm 5 thành phần như sau:
-Môi trường kiểm soát (control environment);
-Đánh giá rủi ro ( risk asessment);
-Hoạt động kiểm soát ( control activities);
-Thông tin và trao đổi thông tin (information anh communication);
-Hoạt động giám sát (monitoring activities)
Trang 8Khuôn khổ COSO hướng đến tạo lập một khuôn khổ để giúp ban quản lý có thể kiếm soát tổ chức một cách tốt hơn đồng thời giúp cho hội đồng quản trị có thêm khả năng để giám sát KSNB của tổ chức So với khuôn khổ kiểm soát nội bộ SAS 55, khuôn khổ COSO
là một sự phát triển toàn diện hơn
1.2.3 Khuôn khổ Kiểm soát nội bộ INTOSAI
Tổ chức quốc tế các Cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI –
International Organization of Supreme Audit Institutions) ban hành
trình bày về định nghĩa về KSNB như sau:
KSNB là một quá trình xử lý được thực hiện bởi nhà quản lý
và các cá nhân trong tổ chức, quá trình này được thiết kế để phát hiện các rủi ro và cung cấp một sự đảm bảo hợp lý để đạt được nhiệm vụ của tổ chức Những mục tiêu cần đạt được:
+ Thực hiện các hoạt động một cách có kỷ cương, có đạo đức, có tính kinh tế, hiệu quả và thích hợp
Ba khuôn khổ KSNB như đã trình bày trên là ba khuôn khổ của hệ thống KSNB của một đơn vị Tuy nhiên, do đặc điểm riêng của hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là một hoạt động cụ thể trong tổng thể chung của các hoạt động quản lý nhà nước
về hải quan, vì vậy trong khuôn khổ nghiên cứu này, tác giả chỉ tập trung vào các vấn đề sau:
- Chỉ ra các rủi ro cụ thể của hoạt động thu thuế
Trang 9- Làm rõ các hoạt động kiểm soát đối phó với các rủi ro
- Trình bày các thông tin phục vụ cho hoạt động kiểm soát
- Đánh giá tính hữu hiệu của hoạt động kiểm soát hoạt động thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu
1.3 KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THU THUẾ HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU
1.3.1 Quy trình hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
Quy trình thu thuế hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu được thực hiện tại quy trình thủ tục HQ điện tử hàng hóa XK, NK được ban hành theo Quyết định số1966/QĐ-TCHQ ngày 10/07/2015 của Tổng cục Hải quan Quy trình thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu gồm 5 bước
1.3.2 Các rủi ro trong hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
Trong hoạt động HQ nói chung và thủ tục HQ nói riêng, Rủi
ro là nguy cơ tiềm ẩn của việc không tuân thủ pháp luật HQ Nguy cơ không tuân thủ pháp luật HQ có thể đến từ trong nội bộ ngành HQ (rủi ro bên trong) và nguy cơ thứ hai có nguồn gốc từ các đối tượng
có liên quan ngoài ngành HQ (rủi ro bên ngoài)
a Đặc điểm của rủi ro trong thu thuế hàng hóaXK,NK
Là nguy cơ tiềm ẩn vi phạm pháp luật HQ nên có tính chất dự báo về nguy cơ vi phạm; rủi ro bao gồm các yếu tố khách quan và chủ quan; điều kiện làm phát sinh, tồn tại rủi ro trong thủ tục HQ đều gắn với hành vi của con người
b Các rủi ro trong hoạt động thu thuế hàng hóa XNK
Một số rủi ro chủ yếu được xem xét, đánh giá trong thu thuế
XNK: buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới; gian
Trang 10lận, trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế thông qua các hoạt động XNK
1.3.3 Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
a Thủ tục kiểm soát trong hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong thông quan
Kiểm soát tại khâu trong thông quan phải kiểm tra các tiêu chí khai báo về đối tượng chịu thuế trên TK HQ Các bước thực hiện
kiểm tra khai báo thuế của TK được thực hiện như sau:
* Kiểm tra các nội dung khai thuế của DN
* Xác định số thuế mà DN phải nộp
* Quyết định ấn định thuế
b Thủ tục Kiểm soát hoạt động thu thuế ở khâu Kiểm tra sau thông quan
KTSTQ là hoạt động kiểm tra của cơ quan HQ đối với hồ sơ
HQ, sổ sách kế toán, báo cáo tài chính, chứng từ, tài liệu, dữ liệu có liên quan, hàng hóa XK, NK đã thông quan của DN,của người được
DN ủy quyền; của tổ chức, cá nhân XK, NK; của đại lý làm thủ tục
HQ KTSTQ được thực hiện tại trụ sở cơ quan HQ và tại trụ sở DN
c Thủ tục Kiểm soát hoạt động thu thuế ở khâu thanh tra thuế
Thanh tra thuế XNK theo pháp luật về thanh tra
Nội dung công việc thanh tra thuế XNK theo quy trình thanh tra thuế XNK được thực hiện như sau: Thu thập thông tin làm căn cứ thanh tra thuế XNK;Tiến hành phân tích, đánh giá những vấn đề nổi cộm, dấu hiệu vi phạm; Thực hiện kế hoạch thanh tra; Kết luận và tổ chức thực hiện kết luận thanh tra
1.3.4 Hệ thống thông tin phục vụ cho kiểm soát hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
Trang 11Hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS áp dụng QLRR để phân luồng TK, lựa chọn TK kiểm tra hoặc không kiểm tra chi tiết hồ sơ HQ, kiểm tra thực tế hàng hóa trước khi thông quan
Đó là kết quả của việc phân tích, đánh giá từ nhiều nguồn thông tin của ngành HQ như: Hệ thống thông tin QLRR; Hệ thống thông tin vi phạm; Hệ thống thông tin quản lý dữ liệu giá tính thuế;
Hệ thống thông tin kế toán thuế XNK tập trung; Hệ thống thông tin quản lý cơ sở dữ liệu phân loại và mức thuế; Hệ thống thông tin nghiệp vụ hải quan; Hệ thống thông quan điện tử tập trung
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG THU THUẾ HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU TẠI CỤC
HẢI QUAN QUẢNG NGÃI 2.1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ CỤC HẢI QUAN QUẢNG NGÃI
2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển Cục hải quan Quảng Ngãi
Ngày 04/7/2002, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 86/2002/QĐ-TTg thành lập Cục Hải quan tỉnh Quảng Ngãi(trực thuộc Tổng cục Hải quan)
2.1.2 Chức năng nhiệm vụ của Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
a Vị trí và chức năng
Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi là tổ chức trực thuộc Tổng cục hải quan, có chức năng giúp Tổng cục trưởng Tổng cục hải quan quản lý nhà nước về hải quan và tổ chức thực thi pháp luật về HQ, các quy định khác của pháp luật liên quan trên địa bàn tỉnh Quảng
Trang 12Ngãi theo quy định của pháp luật
2.1.3 Cơ cấu tổ chức của Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
Bộ máy tổ chức của Cục Hải quan tỉnh Quảng Ngãi gồm: Lãnh đạo Cục; Các đơn vị trực thuộc; Các phòng tham mưu
2.2 KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG THU THUẾ TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH QUẢNG NGÃI
2.2.1 Trình tự hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
Hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi gắn liền với quy trình thủ tục hải quan ban hành theo Quyết định 1966/QĐ-TCHQ về Quy trình nghiệp vụ hải quan
2.2.2 Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
a Rủi ro trong hoạt động thu thuế hàng hóa XNK
+ RR1-Rủi ro trong quản lý hàng hóa XK, NK
- Rủi ro về phân loại hàng hóa; Về trị giá hải quan; Về xuất
xứ hàng hóa XK, NK; Về thuế, biểu thuế; Về số lượng, trọng lượng;
Về ưu đãi miễn thuế, không chịu thuế
+ RR2-Rủi ro trong quản lý theo lĩnh vực, loại hình
- Rủi ro trong hoạt động hủy, sửa tờ khai (khai bổ sung);
Trang 13Hoạt động GC, SXXK; Chính sách miễn thuế hàng GC, SXXK; Đưa
HH NK về bảo quản chờ thông quan; Khai sai loại hình
+ RR3-Rủi ro trong quản lý đối với doanh nghiệp hoạt động XNK
- Doanh nghiệp lợi dụng việc thành lập mới DN, DN tạm ngừng, ngừng hoạt động, giải thể, phá sản, bỏ địa chỉ kinh doanh để trốn thuế; DN lợi dụng hoạt động dịch vụ thủ tục HQ để gian lận
+ RR4-Rủi ro trong công tác thanh tra, kiểm tra sau thông quan tại doanh nghiệp
Cán bộ HQ làm việc trực tiếp, tiếp xúc với DN trong quá trình thực hiện nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến hàng hóa, tiền, vật chất dễ phát sinh tiêu cực và gây phiền hà sách nhiễu
Cán bộ kiểm tra, đoàn kiểm tra có thể thông đồng với DN để làm sai lệch kết quả kiểm tra khi có vi phạm phải truy thu, ấn định
thuế gây thất thu thuế
+ RR5-Rủi ro khi thực hiện nhiệm vụ trong nội bộ Cục hải quan tỉnh Quảng Ngãi
Sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, thông tin sai phạm giữa các đơn vị thường bị che dấu do tính cục bộ, thành tích
Cán bộ công chức chưa đảm bảo trình độ về chuyên môn nghiệp vụ dẫn đến không phát hiện được các vi phạm của DN
Công tác luân chuyển, thay đổi vị trí công tác không kịp thời dẫn đến cán bộ có thể móc nối với DN để trốn thuế, gian lận thuế
b Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
b.1 Kiểm soát nội bộ hoạt động thu thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu ở khâu làm thủ tục thông quan