Luận án tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn về chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2008. Phân tích thực trạng chất lượng tăng trưởng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản Việt Nam.
Trang 1M ð U
1 Tính c p thi t c a ñ tài
Hơn 20 năm qua, ngành thu s n có ñóng góp ñáng k vào s
nghi p phát tri n kinh t" xã h%i c&a ñ't nư)c và quá trình công
nghi p hoá, hi n ñ,i hoá T l ñóng góp c&a ngành Thu s n trong
GDP c&a n3n kinh t" chi"m 3,95% T8c ñ% tăng trư9ng bình quân ñ,t
8,03%/năm v3 t>ng s n lư?ng thu s n, 18,59%/năm v3 giá tr@ xu't
khAu thu s n S n phAm thu s n xu't khAu c&a Vi t Nam ñã ñáp
Eng ñư?c các nhu cFu ña d,ng c&a ngưHi tiêu dùng th" gi)i, ñKc bi t
là các nư)c có th@ trưHng l)n và yêu cFu cao v3 ch't lư?ng v sinh an
toàn th c phAm như MN, EU, NhQt B n, Hàn Qu8c
Tuy nhiên, nhìn nhQn m%t cách th c t", ñ8i tư?ng nuôi trTng thu
s n vUn chưa ña d,ng, ch& y"u là nuôi tôm sú và cá tra chi"m 60X65%
trong t>ng s n lư?ng nuôi trTng thu s n Di n tích nuôi trTng th&y
s n qu ng canh và qu ng canh c i ti"n chi"m 93% trong t>ng di n
tích mKt nư)c nuôi T trZng v3 s n lư?ng c&a s n phAm giá tr@ gia
tăng ch[ chi"m kho ng 35% trong t>ng s n lư?ng th&y s n xu't khAu
Năng su't ñánh b\t bình quân trên m%t ñơn v@ công su't khai thác
liên t]c gi m Th c t" cho th'y nguTn l?i th&y s n ñang ngày càng
c,n ki t D@ch b nh và tình tr,ng ô nhi^m môi trưHng nuôi x y ra
thưHng xuyên ðHi s8ng c&a ngư dân vUn còn nhi3u khó khăn Cơ
c'u ngh3 nghi p trong ngành th&y s n chưa h?p lý; … Nheng v'n ñ3
trên cho th'y ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n chưa cao, thi"u
b3n veng Do ñó, tác gi chZn v'n ñ3 nghiên cEu: "Nâng cao ch t
lư ng tăng trư ng ngành Th y s n Vi t Nam" làm ñ3 tài luQn án
ti"n sĩ kinh t"
2 M c ñích và n i dung nghiên c u
2.1 M c ñích:
H th8ng hoá và vQn d]ng lý luQn v3 ch't lư?ng tăng trư9ng kinh
t" ñ làm sáng ti ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n và các tiêu
chí ñánh giá; trên cơ s9 ñó, phân tích, ñánh giá th c tr,ng ch't lư?ng
tăng trư9ng ngành th&y s n tj ñó ch[ ra ñư?c các cơ h%i và thách thEc ñ8i v)i tăng trư9ng ngành th&y s n khi Vi t Nam h%i nhQp sâu
và r%ng vào n3n kinh t" th" gi)i; ñ3 xu't m%t s8 gi i pháp ch& y"u nhkm nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n Vi t Nam ñ"n năm 2020
2.2 N i dung:
X Nghiên cEu t>ng quan lý luQn v3 ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n trên cơ s9 lý luQn và th c ti^n v3 ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t"
X Phân tích th c tr,ng ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n giai ño,n 1990X2008, tj ñó ch[ ra các cơ h%i và thách thEc tác ñ%ng ñ"n ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n trong b8i c nh Vi t Nam h%i nhQp kinh t" th" gi)i ðKc bi t, luQn án ñ@nh lư?ng s ñóng góp c&a các y"u t8 ñFu vào là v8n (K), lao ñ%ng (L) và năng su't nhân t8 t>ng h?p (TFP) vào tăng trư9ng ngành Th&y s n Vi t Nam
X ð3 xu't nheng gi i pháp ch& y"u nhkm nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Thu s n Vi t Nam
3 ð"i tư$ng và ph%m vi nghiên c u LuQn án tQp trung nghiên cEu lý luQn và th c ti^n v3 ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n Vi t Nam ThHi gian nghiên cEu ch& y"u
tj năm 1990X2008
4 T(ng quan tình hình nghiên c u c a ñ tài
* Trên th gi i: Các nghiên cEu v3 ch't lư?ng tăng trư9ng b\t ñFu xu't hi n cu8i nheng năm 90, trên cơ s9 k" thja các nghiên cEu v3 tăng trư9ng ñã có Thomas, Dailami và Dhareshwar (2004) cho rkng: ch't lư?ng tăng trư9ng ñư?c th hi n trên hai khía c,nh: t8c ñ% tăng trư9ng cao cFn ñư?c duy trì trong dài h,n và tăng trư9ng cFn ph i ñóng góp tr c ti"p vào c i thi n m%t cách b3n veng và xoá ñói gi m nghèo
Theo Lucas (1993), Sen (1999), Stiglitz (2000), ch't lư?ng tăng trư9ng bi u hi n tQp trung 9 các tiêu chuAn chính sau: (I) y"u t8 năng su't nhân t8 t>ng h?p cao, ñ m b o cho vi c duy trì t8c ñ% tăng
Trang 2trư9ng dài h,n và tránh ựư?c nheng bi"n ự%ng bên ngoài; (II) tăng
trư9ng ph i ự m b o nâng cao hi u qu kinh t" và nâng cao năng l c
c,nh tranh c&a n3n kinh t"; (III) tăng trư9ng ựi kèm v)i phát tri n
môi trưHng b3n veng; (IV) tăng trư9ng hw tr? cho th ch" dân ch&
luôn ự>i m)i, ự"n lư?t nó thúc ựAy tăng trư9ng 9 t l cao hơn; (V)
tăng trư9ng ph i ự,t ựư?c m]c tiêu c i thi n phúc l?i xã h%i và xoá
ựói gi m nghèo
* Vi t Nam: Các quan ni m v3 ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t"
c&a các công trình nghiên cEu ựã ựư?c công b8 9 trong nư)c thưHng
ự3 cQp ự"n nheng n%i dung ch& y"u: (1) N3n kinh t" ph i ự,t ựư?c
m%t mEc tăng trư9ng nào ựó trong dài h,n; (2) N3n kinh t" ph i ựư?c
c'u thành b9i m%t n%i l c có kh năng tăng trư9ng cao, b3n veng như
cơ c'u kinh t", s >n ự@nh xã h%i, qu n lý kinh t" c&a nhà nư)c có
hi u qu ; (3) Các nhân t8 tác ự%ng ự"n tăng trư9ng như là v8n, lao
ự%ng, tài nguyên thiên nhiên, năng su't nhân t8 t>ng h?p; (4) M]c
tiêu tăng trư9ng kinh t" ch[ là m]c tiêu trung gian Cái quan trZng
cu8i cùng là ai ựư?c th] hư9ng k"t qu c&a tăng trư9ng kinh t"; vi c
phân ph8i thành qu tăng trư9ng kinh t" có công bkng không? và ch't
lư?ng cu%c s8ng, môi trưHng ựư?c xy lý ra sao?
Ngoài ra, 9 Vi t Nam còn có nhi3u công trình nghiên cEu v3 kinh
t" X xã h%i ph]c v] phát tri n ngành Thu s n theo nhi3u cách ti"p
cQn khác nhau, ựư?c nhi3u nhà khoa hZc th c hi n Các công trình
khoa hZc ựư?c công b8 ựã gi i quy"t hàng lo,t các v'n ự3 v3 quan
ựi m, chắnh sách, cơ ch", các bi n pháp kinh t", kN thuQt và xã h%i 9
tFm vĩ mô và vi mô nhkm thúc ựAy phát tri n ngành Th&y s n thHi
gian qua MKc dù, ch& ự3 v3 ch't lư?ng tăng trư9ng c&a ngành Th&y
s n luôn ựư?c ựông ự o các nhà qu n lý, kinh t", khoa hZc, ngưHi
dân trong nư)c và qu8c t" quan tâm bàn luQn nhưng ự"n nay vUn
chưa có nghiên cEu nào v3 ch t lư ng tăng trư ng ngành Th y s n
Vi t Nam
5 Phương pháp nghiên c u LuQn án áp d]ng các phương pháp phân tắch, t>ng h?p, so sánh; trao ự>i, tham v'n v)i các chuyên gia; phân tắch hTi quy ự ự@nh lư?ng các y"u t8 ựFu vào t)i tăng trư9ng ngành th&y s n đTng thHi
sy d]ng các tài li u ựi3u tra, kh o sát, báo cáo thu thQp s8 li u th8ng
kê và phân tắch c&a các ự3 tài, d án, các công trình nghiên cEu ựã ựư?c công b8 v3 v'n ự3 có liên quan
6 Nh1ng ựóng góp c a lu4n án LuQn án có m%t s8 ựóng góp chắnh là: (1) Góp phFn làm rõ nheng v'n ự3 ch& y"u v3 lý luQn và th c ti^n liên quan ự"n ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n; xây d ng các nhóm tiêu chắ ựánh giá ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n (2) đánh giá th c tr,ng ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Thu s n Vi t Nam thHi gian qua Tj ựó, nêu lên m%t s8 v'n ự3 cFn quan tâm gi i quy"t trong quá trình tăng trư9ng ngành Thu s n ự"n năm 2020 (3) Lư?ng hóa s ựóng góp c&a các y"u t8 ựFu vào tác ự%ng t)i tăng trư9ng ngành Th&y s n trên cơ s9 ựó ki"n ngh@ các chắnh sách c i thi n ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n Vi t Nam trong tương lai (4) Ch[ ra nheng cơ h%i và thách thEc tác ự%ng ự"n ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Thu s n khi Vi t Nam ngày càng h%i nhQp sâu và r%ng vào n3n kinh t" th" gi)i (5) đ3 xu't m%t s8 quan ựi m, ự@nh hư)ng, m]c tiêu và gi i pháp nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Thu s n trong quá trình công nghi p hoá, hi n ự,i hoá ự't nư)c và b8i c nh h%i nhQp kinh t" qu8c t" c&a
Vi t Nam
7 K t c u c a lu4n án Ngoài các trang bìa, m]c l]c, danh m]c các ký hi u, che vi"t t\t, các b ng s8 li u, các bi u ựT; phFn m9 ựFu và k"t luQn; danh m]c các công trình ựã công b8 c&a tác gi ; danh m]c các tài li u tham kh o và ph] l]c; luQn án có k"t c'u gTm 3 chương, v)i 25 b ng và 12 bi u ựT
Trang 3Chương 1 CƠ S LÝ LU<N V> CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG
NGÀNH THGY SIN 1.1 CÁC QUAN ðINM V> CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG KINH TO
Tj cu8i thQp niên 1990, khi nghiên cEu tính b3n veng c&a tăng
trư9ng kinh t", v'n ñ3 ch't lư?ng tăng trư9ng b\t ñFu ñư?c ñ3 cQp
nhi3u hơn theo quan ñi m tăng trư9ng ph i g\n v)i ch't lư?ng Song
cho ñ"n nay, các nhà kinh t" hZc vUn chưa th8ng nh't ñư?c m%t ñ@nh
nghĩa chính thEc v3 ch't lư?ng tăng trư9ng, mà m)i ch[ xem xét
ph,m trù này bkng cách ti"p cQn các khái ni m kinh t" ñã có trư)c ñó
như tăng trư9ng kinh t", phát tri n, phát tri n b3n veng
1.1.1 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t gTn vUi nguVn lWc ñXu vào
NguTn g8c c&a tăng trư9ng kinh t" do nhi3u y"u t8 h?p thành, ph]
thu%c vào hoàn c nh và thHi kỳ phát tri n c&a mwi nư)c ð8i v)i
nheng nư)c nghèo, v8n vQt ch't có vai trò quan trZng Ngư?c l,i, ñ8i
v)i các nư)c công nghi p thì vai trò c&a y"u t8 năng su't nhân t8
t>ng h?p là quan trZng hơn Tuy vQy, nhi3u nhà nghiên cEu kinh t"
ñã ñưa ra câu tr lHi th8ng nh't, ñó là y"u t8 năng su't nhân t8 t>ng
h?p
1.1.2 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t là cơ c u và chuy[n d\ch cơ
c u kinh t
Quan ni m này coi ch't lư?ng s vQt là s bi"n ñ>i cơ c'u bên
trong c&a s vQt, không g\n ch't lư?ng s vQt v)i m]c ñích tTn t,i,
b8i c nh, môi trưHng, ñi3u ki n mà s vQt tTn t,i hoKc các s vQt có
m8i liên h tác ñ%ng mQt thi"t v)i nhau
1.1.3 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t theo quan ni^m hi^u qu_
Ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t" ñư?c hi u theo quan ni m hi u
qu th hi n 9 tăng năng su't lao ñ%ng, tăng hi u qu sy d]ng v8n
s n xu't, tăng cưHng ch't lư?ng qu n lý, nâng cao hi u qu áp d]ng
khoa hZc công ngh ; hoàn thi n môi trưHng kinh doanh, môi trưHng
pháp lý
1.1.4 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t là năng lWc c%nh tranh c a
n n kinh t , c a ngành kinh t , c a doanh nghi^p và hàng hóa s_n xu t trong nưUc
Tăng trư9ng ñi li3n v)i vi c nâng cao năng l c c,nh tranh là tăng trư9ng có ch't lư?ng cao và ngư?c l,i Nói ñ"n ch't lư?ng tăng trư9ng ph i nói ñ"n năng l c c,nh tranh c&a n3n kinh t" 9 các c'p ñ%:
s n phAm, doanh nghi p, ngành kinh t" và qu8c gia
1.1.5 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t là nâng cao phúc l$i và công bgng xã h i
Theo quan ñi m này, thư)c ño c&a ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t" ñư?c th hi n 9 chw tăng trư9ng kinh t" ñáp Eng phúc l?i cho nhân dân như th" nào Phúc l?i không ch[ th hi n 9 thu nhQp bình quân ñFu ngưHi mà còn là ch't lư?ng cu%c s8ng, môi trưHng xã h%i, môi trưHng t nhiên, cơ h%i hZc tQp và chăm lo sEc kho}… Còn công bkng xã h%i th hi n 9 kho ng cách giàu X nghèo ñư?c thu h~p và
t l ngưHi nghèo trong xã h%i gi m b)t
1.1.6 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t gTn vUi b_o v^ môi trưing
Vi c t,o ra s cân bkng giea tăng trư9ng kinh t" v)i phát tri n b3n veng là y"u t8 cơ b n ñ nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t" M]c tiêu nâng cao t>ng thu nhQp và thu nhQp bình quân trên ñFu ngưHi ch[ có th ñư?c th c hi n m%t cách veng ch\c và >n ñ@nh khi
gi i quy"t ñTng thHi v)i m]c tiêu b o v môi trưHng sinh thái
1.1.7 Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t song hành vUi ñ(i mUi thi t ch dân ch
Thi"t ch" dân ch& thúc ñAy tăng trư9ng kinh t" và ngư?c l,i tăng trư9ng kinh t" ñóng góp tích c c cho quá trình phát tri n, c i bi"n c'u trúc xã h%i và t,o ra nheng giá tr@ chính tr@ m)i S tác ñ%ng c&a
th ch", chính sách, thi"t ch" dân ch& vào quá trình kinh t", xã h%i là y"u t8 c'u thành quá trình tăng trư9ng b3n veng và hi u qu
1.1.8 Quan ñi[m c a tác gi_ v ch t lư$ng tăng trưRng kinh t Ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t" là t8c ñ% tăng trư9ng cao, có hi u
qu và b3n veng c&a n3n kinh t", cơ c'u kinh t" chuy n d@ch phù h?p
Trang 4v)i tjng thHi kỳ phát tri n c&a ự't nư)c, s n xu't có tắnh c,nh tranh
cao
1.2 TĂNG TRƯ NG VÀ CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG NGÀNH
THGY SIN
X Tăng trư9ng ngành th&y s n là s gia tăng v3 qui mô giá tr@ s n
phAm th&y s n tăng thêm trong m%t thHi kỳ nh't ự@nh đó là k"t qu
c&a s gia tăng t't c các ho,t ự%ng khai thác và nuôi trTng trong s n
xu't c&a ngành th&y s n
X Ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n là tăng trư9ng có hi u
qu , cơ c'u n%i t,i c&a ngành phù h?p v)i tjng giai ựo,n phát tri n,
s n xu't th&y s n có tắnh c,nh tranh cao
1.3 Hk THlNG TIÊU CHÍ đÁNH GIÁ CH@T LƯBNG TĂNG
TRƯ NG NGÀNH THGY SIN
LuQn án ự3 xu't các nhóm tiêu chắ phân tắch ch't lư?ng tăng
trư9ng ngành th&y s n Vi t Nam: (1) Cơ c'u ngành th&y s n: cơ c'u
kinh t" ngành th&y s n, cơ c'u s n xu't ngành th&y s n, cơ c'u s n
xu't theo vùng; y"u t8 cFu v3 s n phAm th&y s n gTm có cơ c'u s n
phAm, cơ c'u th@ trưHng; (2) Hi u qu kinh t" ngành th&y s n: năng
su't lao ự%ng; hi u qu sy d]ng các nguTn l c như v8n, lao ự%ng và
năng su't nhân t8 t>ng h?p; t l chi phắ trung gian; (3) năng l c
c,nh tranh c&a ngành th&y s n
1.4 đoC đINM NGÀNH THGY SIN VÀ CÁC YOU Tl INH
HƯ NG TpI CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG
1.4.1 đqc ựi[m ngành th y s_n
Do tắnh ch't ựKc thù c&a ự8i tư?ng lao ự%ng nên ngành th&y s n
có nheng ựKc ựi m riêng bi t nh hư9ng t)i ch't lư?ng tăng trư9ng
như sau: M t là, ự8i tư?ng s n xu't c&a ngành th&y s n là các sinh
vQt s8ng trong nư)c Hai là, mKt nư)c là tư li u s n xu't ch& y"u
không th thay th" c&a ngành th&y s n Ba là, ngành th&y s n là
ngành s n xu't vQt ch't có tắnh hwn h?p, tắnh liên ngành cao B$n là,
s n xu't kinh doanh th&y s n ựòi hii ựFu tư ban ựFu l)n, ự% r&i ro
cao Năm là, s n xu't th&y s n g\n chKt v)i th@ trưHng
1.4.2 Các y u t" ựXu vào c a s_n xu t th y s_n Xét ự"n cùng, nguTn g8c c&a s tăng trư9ng ngành th&y s n là quá trình bi"n ự>i các y"u t8 ựFu vào thành các s n lư?ng ựFu ra bkng m%t công ngh thắch h?p, chúng có quan h hàm s8 như sau:
Q=f(x1,x2,Ầ,xn) Trong ựó: Q: là s n lư?ng t8i ựa ự,t ựư?c; x1,x2,Ầ,xn: là các bi"n s8 th hi n các y"u t8 ựFu vào
Các y"u t8 ựFu vào nh hư9ng t)i ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n bao gTm: v8n, lao ự%ng, ti"n b% khoa hZc công ngh và tài nguyên thiên nhiên
1.4.3 Y u t" cXu v s_n phrm th y s_n Th@ trưHng s n phAm th&y s n là th@ trưHng ựFu ra c&a s n xu't th&y s n, có vai trò quan trZng trong vi c thúc ựAy s n xu't và tiêu th] s n phAm th&y s n Th@ trưHng tiêu th] s n phAm th&y s n có vai trò quy"t ự@nh ự"n chuy n d@ch cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y s n theo hư)ng s n xu't hàng hóa ngày càng cao Vì vQy, th@ trưHng là y"u t8 tác ự%ng ự"n ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n
1.5 KINH NGHIkM CGA TRUNG QUlC TRONG VIkC DUY TRÌ TlC đv TĂNG TRƯ NG THGY SIN CAO SUlT 20 NĂM QUA Qua phân tắch tăng trư9ng th&y s n c&a Trung Qu8c, chúng ta rút
ra m%t s8 bài hZc vQn d]ng cho Vi t Nam trong vi c nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n như sau: (1) coi trZng phát tri n nuôi trTng th&y s n (2) tăng cưHng h?p tác qu8c t" nhkm ựAy m,nh khai thác h i s n ngoài khơi ự b o v nguTn l?i th&y s n ven bH (3) tăng cưHng ki m tra, giám sát v3 ch't lư?ng và an toàn th c phAm ự8i v)i s n phAm th&y s n (4) chú trZng phát tri n m,nh ngành ch" bi"n th&y s n xu't khAu (5) khuy"n khắch các nhà ựâu tư l)n ự phát tri n ngành th&y s n (6) c i thi n kh năng truy xu't nguTn g8c s n phAm th&y s n (7) ựAy m,nh xu't khAu các s n phAm th&y s n giá tr@ gia tăng
Trang 5Chương 2 THxC TRyNG CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG
NGÀNH THGY SIN VIkT NAM 2.1 TI>M NĂNG PHÁT TRINN THGY SIN
Vi t Nam là m%t qu8c gia bi n trong vùng Bi n đông X ựư?c ựánh
giá là m%t trong 10 trung tâm ựa d,ng sinh hZc bi n và là m%t trong
20 vùng bi n có nguTn l?i h i s n giàu có nh't toàn cFu
2.1.1 H^ sinh thái bi[n Vi^t Nam
Các h sinh thái (R,n san hô, th m ci bi n, rjng ngQp mKn, vùng
tri3u cya sông, ựFm phá và vùng nư)c trTiẦ) có năng su't sinh hZc
cao thưHng phân b8 tQp trung 9 vùng bH và quy"t ự@nh hFu như năng
su't sơ c'p c&a toàn vùng bi n và ự,i dương Các h sinh thái bi n X
ven bi n còn có ti3m năng b o tTn ựa d,ng sinh hZc và nguTn gi8ng
h i s n t nhiên cho ngh3 khai thác và nuôi trTng h i s n trên bi n
2.1.2 NguVn l$i th y s_n
đi3u ki n ự@a lý vùng bi n và các mKt nư)c n%i ự@a c&a Vi t Nam
ựã t,o nên nheng vùng sinh thái khác nhau, có nguTn sinh vQt ựa
d,ng, phong phú; các dòng h i lưu và các vùng sinh thái là môi
trưHng thuQn l?i cho tái t,o, phát tri n nguTn l?i th&y s n ự phát
tri n khai thác và nuôi trTng th&y s n
2.1.3 NguVn nhân lWc
V)i nguTn nhân l c dTi dào tham gia vào các ho,t ự%ng th&y s n,
ựKc bi t là dân cư tQp trung khá ựông ựúc 9 vùng ven bi n là m%t
nhân t8 quan trZng ự phát tri n ngành th&y s n
2.2 KHÁI QUÁT THxC TRyNG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THGY
SIN
2.2.1 đóng góp c a ngành th y s_n ự"i vUi n n kinh t
Cơ c'u c&a n3n kinh t" ựã chuy n d@ch theo hư)ng tăng dFn t
trZng khu v c công nghi p và d@ch v], gi m dFn c&a khu v c nông,
lâm, th&y s n Trong khi t trZng ựóng góp c&a khu v c nông nghi p,
lâm nghi p, th&y s n gi m, thì t trZng ựóng góp vào tăng trư9ng c&a
ngành th&y s n l,i tăng lên, tj 3,29% năm 1990 lên 3,95% năm 2008
2.2.2 T"c ự tăng trưRng t(ng s_n lư$ng th y s_n Hơn 20 năm th c hi n ự>i m)i kinh t", ngành th&y s n ựã ự,t t>ng
s n lư?ng th&y s n liên t]c tăng tj 841 nghìn t'n (năm 1986) lên trên 4.602 nghìn t'n (năm 2008), tăng 5,47 lFn T8c ự% tăng trư9ng bình quân c&a t>ng s n lư?ng th&y s n ự,t 8,03%/năm, trong ựó: t8c ự% tăng s n lư?ng nuôi th&y s n ự,t 11,11%/năm, t8c ự% tăng s n lư?ng khai thác th&y s n ự,t 5,96%/năm
2.2.3 T"c ự tăng trưRng giá tr\ s_n xu t th y s_n Giá tr@ s n xu't th&y s n theo giá so sánh năm 1994 tăng liên t]c trong c giai ựo,n 1990X2008 ự,t t8c ự% tăng trư9ng bình quân là 10,62%/năm T8c ự% tăng trư9ng bình quân hàng năm c&a giá tr@ s n xu't nuôi trTng th&y s n qua các thHi kỳ ự3u cao hơn tj 1,5X6 lFn so v)i t8c ự% tăng trư9ng giá tr@ s n xu't khai thác th&y s n
2.2.4 T"c ự tăng trưRng giá tr\ s_n phrm th y s_n tăng thêm T8c ự% tăng bình quân c&a giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm ự,t 7,35%/năm trong giai ựo,n 1990X2008, cao hơn tăng trư9ng c&a nông nghi p (3,94%/năm) và lâm nghi p (X0,97%/năm); ThHi kỳ 2001X
2005, ngành th&y s n có t8c ự% tăng trư9ng bình quân cao nh't ự,t 8,12%/năm (nông nghi p: 3,6% và lâm nghi p: 0,76%)
2.2.5 T"c ự tăng trưRng giá tr\ xu t khru th y s_n đóng góp c&a xu't khAu th&y s n cho tăng trư9ng GDP qua các thHi kỳ khá cao, ự,t 22,55%/năm, 21,47%/năm, 20,07%/năm và 13,87%/năm lFn lư?t trong các thHi kỳ 1986X1990, 1991X1995, 1996X
2000 và 2001X2008
2.2.6 T"c ự tăng trưRng tàu thuy n khai thác th y s_n Giai ựo,n 1990X2008, t8c ự% gia tăng bình quân v3 s8 lư?ng tàu thuy3n máy ự,t 6,26%/năm và tăng trư9ng bình quân c&a t>ng công su't ự,t 11,66%/năm
2.2.7 T"c ự tăng trưRng nuôi trVng th y s_n
Di n tắch nuôi trTng thu s n liên t]c tăng, tj chw ch[ có 205.000
ha mKt nư)c ựư?c ựưa vào nuôi trTng th&y s n, cho s n lư?ng chưa ựFy 200.000 t'n năm 1980, ự"n năm 2008 di n tắch nuôi trTng th&y
Trang 6s n ựư?c m9 r%ng lên trên 1.000.000 ha và s n lư?ng th&y s n nuôi
trTng ự,t 2.466.000 t'n T8c ự% tăng trư9ng bình quân v3 s n lư?ng
và di n tắch nuôi lFn lư?t là 5,82% và 9,39%
2.3 PHÂN TÍCH CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THGY
SIN
2.3.1 Cơ c u kinh t ngành th y s_n
Cơ c'u giá tr@ s n xu't th&y s n ựã chuy n d@ch theo hư)ng gi m
ngành khai thác th&y s n và tăng ngành nuôi trTng th&y s n T trZng
giá tr@ khai thác th&y s n trong giá tr@ s n xu't th&y s n ựã gi m m,nh
tj 68,34% năm 1990, xu8ng 55,62% năm 2000 và ch[ còn là 33,44%
năm 2008 T trZng giá tr@ nuôi trTng th&y s n trong giá tr@ s n xu't
th&y s n ựã tăng nhanh, năm 1990 là 31,66%, năm 2000 ựã tăng lên
44,38%, năm 2008 là 66,56%
2.3.2 Cơ c u s_n xu t ngành th y s_n
Cơ c'u t>ng s n lư?ng th&y s n ựã có s thay ự>i theo hư)ng
gi m dFn t l s n lư?ng khai thác và tăng t l s n lư?ng nuôi trTng
Năm 1990, s n lư?ng khai thác chi"m 81,8% và s n lư?ng nuôi trTng
chi"m 18,2%, ự"n năm 2000 t l tương Eng là 73,8% và 26,2%, ự"n
năm 2008, t l này bi"n ự>i là 46,42% và 53,58%
2.3.2.1 Cơ c u n#i b# ngành khai thác th y s n
a Cơ c(u tàu thuy*n khai thác th-y s/n S chuy n ự>i cơ c'u tàu tj
khai thác gFn bH sang khai thác xa bH ựã và ựang di^n ra m,nh mẤ
Các tàu khai thác xa bH v)i công su't máy trên 90 CV năm 2001
kho ng 6.000 tàu và năm 2008 là 14.121 chi"c, ự,t t8c ự% tăng
trư9ng bình quân trên 13%/năm
b Cơ c(u ngh* nghi p khai thác h/i s/n T trZng sáu hZ ngh3 khai
thác th&y s n lFn lư?t là HZ lư)i rê 24,3%; HZ lư)i kéo 24,1%; HZ
câu 15,3; HZ lư)i vây 6,1%; HZ mành vó 5,6%; HZ c8 ự@nh 2,9% và
các ngh3 khác 21,6% (năm 2008)
c Cơ c(u s/n lư3ng khai thác th-y s/n S n lư?ng khai thác th&y s n
l)n tQp trung 9 3 vùng là đông B\c chi"m kho ng 35X45%, Duyên
h i Nam Trung B% chi"m kho ng 26,5X29% và đTng bkng sông Cyu
Long chi"m kho ng 40X48,5% Khu v c Tây B\c và Tây Nguyên s n lư?ng khai thác ự,t th'p, ch[ dao ự%ng tương Eng v)i hai khu v c lFn lư?t là 1.000X2.000 t'n và 2.000X4.000 t'n
d đ5nh lư3ng s6 ựóng góp c-a t8ng s$ lư3ng tàu thuy*n và t8ng công su(t tàu ự$i v i s/n lư3ng khai thác th-y s/n Phương trình hTi quy tuy"n tắnh v3 m8i quan h giea s n lư?ng khai thác th&y s n (Y) v)i t>ng s8 tàu thuy3n (X) và t>ng công su't tàu (Z) như sau:
Y = 419.325 + 2,04* X + 0,23*Z (2.2) Theo phương trình (2.2), trong khi các ựi3u ki n s n xu't khác không thay ự>i, n"u s8 lư?ng tàu tăng 1 ựơn v@ sẤ có tác ự%ng làm cho s n lư?ng khai thác th&y s n tăng 2,04 ựơn v@ n"u công su't tàu tăng thêm 1 ựơn v@ sẤ có tác ự%ng làm cho s n lư?ng khai thác th&y
s n tăng thêm 0,23 ựơn v@
2.3.2.2 Cơ c u n#i b# ngành nuôi tr(ng th y s n
a Cơ c(u s/n lư3ng nuôi tr;ng th-y s/n đ8i tư?ng nuôi ch& l c trong thHi gian vja qua là tôm sú, tôm th} chân tr\ng, cá tra, tôm hùm, tôm càng xanh, nghêu, sò huy"t, 8c hương, cua bi n, rong bi n
và nhóm cá nư)c ngZt truy3n th8ng Trong ựó, s n lư?ng cá tra và tôm sú hàng năm chi"m kho ng 60%X65% t>ng s n lư?ng th&y s n nuôi trTng (năm 2008)
b Cơ c(u di n tắch nuôi tr;ng th-y s/n Cơ c'u di n tắch nuôi trTng th&y s n theo vùng: đTng bkng sông HTng 9,71%; đông B\c 4,8%; Tây B\c 0,62%; B\c Trung B% 5%; Duyên h i Nam Trung B% 2,4%; Tây Nguyên 1,02%; đông Nam B% 5,01%; đTng bkng sông Cyu Long 71,45% (năm 2008)
c đ5nh lư3ng s6 ựóng góp c-a năng su(t nuôi tr;ng th-y s/n ự$i v i s/n lư3ng nuôi tr;ng th-y s/n Phương trình hTi quy lôgarắt v3 m8i quan h giea s n lư?ng nuôi trTng th&y s n (Q) theo năng su't nuôi trTng th&y s n (W) như sau:
Log(Q) = 6,41 + 1,87* Log(W) (2.4)
Trang 7Theo phương trình (2.4), v)i các y"u t8 s n xu't ựFu vào khác
không thay ự>i, n"u năng su't nuôi trTng th&y s n tăng 1% sẤ có tác
ự%ng làm cho s n lư?ng nuôi trTng th&y s n tăng 1,87%
2.3.2.3 Ch) bi)n và xu t kh,u th y s n
a Cơ c(u s/n ph<m th-y s/n xu(t kh<u Cơ c'u s n phAm th&y s n
xu't khAu c&a Vi t Nam theo giá tr@ là: cá ựông l,nh chi"m 8%, tôm
chi"m 27,21%, nhuy^n th chi"m 5,38%, các tra, basa chi"m 24,39%
và th&y s n khác chi"m 33,79% (năm 2008)
b Cơ c(u th5 trư>ng xu(t kh<u th-y s/n Cơ c'u th@ trưHng xu't khAu
th&y s n theo giá tr@ là: MN chi"m 16,58%, NhQt B n chi"m 18,4%,
EU chi"m 25,76%, Hàn Qu8c chi"m 6,68% và các th@ trưHng khác
chi"m 32,58% (năm 2008)
c Tiêu th s/n ph<m th-y s/n n i ự5a Cơ c'u giea s n phAm ăn tươi
và ch" bi"n tiêu th] n%i ự@a cũng ựã có s thay ự>i: t trZng ăn tươi
năm 1990 chi"m 72%, năm 1995 còn 60,85%, năm 2000 ch[ còn
34% MEc tiêu th] th&y s n bình quân ựFu ngưHi tăng cao liên t]c tj
12 kg/ngưHi/năm (năm 1991) lên 20,4 kg/ngưHi/năm (năm 2000) và
ự,t 22 kg/ngưHi/năm (năm 2008)
d đ5nh lư3ng xu(t kh<u th-y s/n ựóng góp vào tăng trư@ng ngành
th-y s/n Phương trình hTi quy lôgarắt v3 m8i quan h giea giá tr@ s n
phAm th&y s n tăng thêm (VA) theo kim ng,ch xu't khAu th&y s n
(X) như sau :
Log(VA) = 1,45 + 1,13* Log(X) (2.6)
Theo phương trình (2.6), v)i các ựi3u ki n khác không thay ự>i,
n"u kim ng,ch xu't khAu th&y s n tăng 1% sẤ có tác ự%ng làm cho
giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm gia tăng 1,13%
2.3.2 đánh giá hi^u qu_ kinh t ngành th y s_n
2.3.2.1 Hi u qu s/ d1ng v2n ự4u tư
Giai ựo,n 2001X2008, h s8 ICOR bình quân c&a ngành th&y s n
là 1,99 tEc là bi 1,99 ựTng v8n ựFu tư vào s n xu't th&y s n thì t,o
ra 1 ựTng tăng trư9ng Trong khi, h s8 ICOR bình quân c&a ngành
nôngXlâm và n3n kinh t" lFn lư?t là 4,40 và 5,36 Như vQy, hi u qu
ựFu tư trong s n xu't th&y s n t8t hơn so v)i hi u qu ựFu tư c&a n3n kinh t" và c&a khu v c s n xu't nôngXlâm nghiêp
2.3.2.2 Năng su t lao ự#ng Năng su't lao ự%ng c&a ngành th&y s n cao hơn 3 lFn so v)i năng su't lao ự%ng c&a ngành nông, lâm nghi p và cao hơn 1,2 lFn so v)i năng su't lao ự%ng chung c&a c n3n kinh t" T8c ự% tăng năng su't lao ự%ng c&a ngành th&y s n bình quân ự,t 11,58%/năm trong thHi kỳ 1990X2008
2.3.2.3 Năng su t nhân t2 t5ng h p Ch,y mô hình hTi quy lôgarắt v3 giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm (VA) theo v8n (K) và lao ự%ng (L) ta ựư?c k"t qu :
Log(VA) = 3,48 + 0,491* Log(K) + 0,142*Log(L) (2.8) Theo phương trình (2.8), v)i các ựi3u ki n s n xu't khác không thay ự>i, n"u v8n tăng 1% có tác ự%ng làm VA tăng 0,491%; n"u gia tăng 1% lao ự%ng thì VA tăng 0,142% T8c ự% tăng trư9ng giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm v)i mEc tăng bình quân hàng năm là 7,35%, trong ựó t trZng TFP ựóng góp vào tăng trư9ng VA ch[ ự,t 0,92 ựi m phFn trăm đi3u này, ph n ánh ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n còn nghiêng v3 chi3u r%ng hơn là chi3u sâu
2.3.2.4 Chi phắ trung gian trong s n xu t th y s n
T trZng chi phắ trung gian trong t>ng giá tr@ s n xu't th&y s n có
xu hư)ng tăng dFn qua các năm tj mEc 56,11% (năm 1990) lên mEc 74,46% (năm 2008) là do chi phắ ựFu vào c&a hFu h"t các khâu ự3u tăng, tj mua con gi8ng, chi phắ thEc ăn và hóa ch't, chi phắ nhiên
li u, chi phắ máy móc thi"t b@ và ngư c], chi phắ vQn chuy n, chi phắ nhu y"u phAm và ựá b o qu n cho m%t chuy"n bi n,Ầ
2.3.3 đánh giá năng lWc c%nh tranh c a ngành th y s_n 2.3.3.1 T9 l kim ng:ch xu t kh,u th y s n so v;i giá tr< s n xu t
th y s n
T l xu't khAu c&a s n phAm th&y s n Vi t Nam chi"m kho ng 60X80% giá tr@ s n xu't th&y s n và cao g'p 2X2,5 lFn so v)i hàng nông s n, lâm s n xu't khAu trong su8t thHi kỳ 1990X2008 đi3u ựó,
Trang 8chEng ti s n phAm th&y s n c&a Vi t Nam xu't khAu ñáp Eng các yêu
cFu v3 ch't lư?ng, v sinh an toàn th c phAm và có kh năng c,nh
tranh trên th@ trưHng th" gi)i
2.3.3.2 H s2 c:nh tranh (RCA) c a s n ph,m th y s n xu t kh,u
Các giá tr@ RCA c&a s n phAm th&y s n xu't khAu c&a Vi t Nam
ñ3u l)n hơn m%t và l)n hơn c&a Trung Qu8c, Inñônêxia, Thái Lan;
chEng ti s n phAm th&y s n Vi t Nam có l?i th" so sánh vư?t tr%i so
v)i các nư)c xu't khAu thu s n l)n trên th" gi)i Tuy nhiên, th@ phFn
hàng th&y s n xu't khAu c&a Vi t Nam vUn th'p ch[ chi"m 3X4%
trong khi Thái Lan chi"m t trZng 6X8%, Trung Qu8c chi"m 7X10%
2.4 ðÁNH GIÁ CHUNG V> CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG
NGÀNH THGY SIN VIkT NAM TH{I GIAN QUA
2.4.1 Thành tWu và nguyên nhân
Ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n thHi gian qua ñã ñ,t ñư?c
các thành t u: (1) cơ c'u kinh t" và cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y
s n chuy n d@ch theo chi3u hư)ng tích c c (2) ch't lư?ng tăng
trư9ng ngành th&y s n ñã ñư?c c i thi n ñáng k (3) sEc c,nh tranh
c&a ngành th&y s n ñư?c nâng lên rõ r t
Nguyên nhân c&a nheng thành t u trên là do: (a) Quán tri t, vQn
d]ng sáng t,o ñưHng l8i, ch& trương, chính sách c&a ð ng và Nhà
nư)c ñ ñAy nhanh t8c ñ% tăng trư9ng ngành th&y s n (b) Khoa hZc
công ngh ñã tjng bư)c tr9 thành ñ%ng l c thúc ñAy tăng trư9ng
ngành th&y s n (c) Ch& ñ%ng xúc ti"n thương m,i và m9 r%ng th@
trưHng tiêu th] s n phAm th&y s n, h%i nhQp kinh t" th" gi)i
2.4.2 Nh1ng tVn t%i, h%n ch và nguyên nhân
Bên c,nh nheng thành t u ñã ñ,t ñư?c, ch't lư?ng tăng trư9ng
ngành th&y s n b% l% m%t s8 tTn t,i: (1) cơ c'u s n xu't c&a ngành
th&y s n theo vùng, mi3n chưa h?p lý ( 2) cơ c'u th@ trưHng và s n
phAm th&y s n xu't khAu vUn chưa ña d,ng (3) tăng trư9ng ngành
th&y s n Vi t Nam ch& y"u d a vào các nhân t8 tăng trư9ng theo
chi3u r%ng, nghiêng v3 s8 lư?ng hơn là ch't lư?ng (4) nguTn cung
c'p nguyên li u cho ch" bi"n th&y s n không >n ñ@nh v3 s8 lư?ng và
chưa b o ñ m v3 ch't lư?ng (5) t> chEc s n xu't nhi và phân tán, ñTng thHi có s c,nh tranh giea các doanh nghi p trong nư)c dUn ñ"n
gi m giá s n phAm th&y s n xu't khAu (6) công tác qu n lý nhà nư)c v3 th&y s n còn tTn t,i nhi3u h,n ch" (7) nguTn nhân l c ñã b%c l% nhi3u h,n ch" v3 trình ñ% làm nh hư9ng l)n ñ"n vi c Eng d]ng khoa hZc công ngh , tăng năng su't lao ñ%ng, ñAy nhanh quá trình công nghi p hóaXhi n ñ,i hóa ngành thu s n
Nguyên nhân c&a các tTn t,i: (a) Xu't phát ñi m c&a ngành th&y
s n th'p (b) Công tác quy ho,ch còn nhi3u b't cQp, chưa ñáp Eng nhu cFu phát tri n s n xu't kinh doanh th&y s n (c) Trình ñ% khoa hZc công ngh trong s n xu't th&y s n còn h,n ch", nghiên cEu khoa hZc chưa th c s g\n li3n v)i th c ti^n s n xu't
Chương 3 GIII PHÁP NÂNG CAO CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THGY SIN VIkT NAM ðON NĂM 2020 3.1 QUAN ðINM, PHƯƠNG HƯpNG VÀ M|C TIÊU NÂNG CAO CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THGY SIN ðON NĂM
2020 3.1.1 Căn c xác ñ\nh quan ñi[m, phương hưUng và m c tiêu nâng cao ch t lư$ng tăng trưRng
3.1.1.1 Cơ h#i ñ2i v;i nâng cao ch t lư ng tăng trư ng ngành
Th y s n (1) Th&y s n ñư?c xác ñ@nh là ngành kinh t" mũi nhZn trong s nghi p phát tri n ñ't nư)c (2) ði3u ki n t nhiên thuQn l?i và ti3m năng nguTn l?i th&y s n ña d,ng phong phú (3) Do dân s8 gia tăng, kinh t" phát tri n nên th@ trưHng th&y s n trong nư)c và th" gi)i ti"p t]c m9 r%ng (4) Công ngh và kN thuQt tiên ti"n, ñKc bi t là công ngh sinh hZc phát tri n nhanh và m,nh, ñã và ñang t,o cơ h%i cho vi c áp d]ng vào ho,t ñ%ng nghiên cEu và s n xu't th&y s n (5) Vi t Nam ñã gia nhQp WTO, ñây là cơ h%i l)n ñ m9 r%ng th@ trưHng và c,nh tranh bình ñ•ng v)i các nư)c xu't khAu th&y s n
Trang 93.1.1.2 Thách thAc ñ2i v;i nâng cao ch t lư ng tăng trư ng
ngành th y s n
a Môi trưCng, bi)n ñ5i khí hEu Môi trưHng b@ bi"n ñ>i theo chi3u
hư)ng x'u Nư)c ta là m%t trong năm nư)c ch@u tác ñ%ng m,nh m„
c&a bi"n ñ>i khí hQu và dâng cao m c nư)c bi n, trư)c h"t là vùng
ven bi n và các ñ o nhi
b Th< trưCng (1) S c,nh tranh trong xu't nhQp khAu th&y s n trên
th@ trưHng th" gi)i ngày càng kh8c li t, ñKc bi t v3 yêu cFu ch't
lư?ng và an toàn v sinh th c phAm ñòi hii ngày càng cao và chKt
ch„ hơn (2) Giá c nguyên, nhiên vQt li u chính dùng trong s n xu't
th&y s n ñang có xu hư)ng gia tăng s„ gây khó khăn không nhi cho
phát tri n th&y s n b3n veng (3) Suy thoái, kh&ng ho ng kinh t" th"
gi)i ñư?c d báo s„ di^n ra thưHng xuyên và tFn su't cao hơn
c ðCi s2ng dân sinh, trình ñ# dân trí (a) NgưHi dân ho,t ñ%ng
trong ngành th&y s n có trình ñ% văn hóa th'p, ñKc bi t là khu v c
ven bi n (b) Dân cư ngh3 cá vUn còn nghèo, mEc ñ% an sinh th'p
d Quy ho:ch, cơ s h: t4ng, chính sách (a) Tình tr,ng s n xu't
manh mún, t phát, phân tán ñang còn ph> bi"n (b) S chTng chéo,
mâu thuUn trong vi c sy d]ng tài nguyên c&a các ngành kinh t" (c)
Vi c qu n lý tài nguyên, nguTn l?i th&y s n vUn còn theo ti"p cQn
chuyên ngành mà chưa hoàn toàn theo ti"p cQn h th8ng, t>ng h?p,
liên ngành, qu n lý d a vào h sinh thái và ñTng qu n lý
3.1.1.3 DJ báo vK th< trưCng cung, c4u s n ph,m th y s n th) gi;i
V* s/n xu(t th-y s/n th gi i (1) ð"n năm 2020 t trZng s n
lư?ng giea khai thác và nuôi trTng th&y s n là 50/50 (2) Áp d]ng các
ti"n b% khoa hZc, kN thuQt vào nuôi trTng th&y s n s„ tăng năng su't,
s n lư?ng; mKt khác, do giá s n phAm th&y s n luôn có xu hư)ng
tăng nên nuôi trTng th&y s n s„ có hi u qu (3) Th@ trưHng th&y s n
s„ không ngjng m9 r%ng, ñKc bi t trong b8i c nh hi n nay, các v'n
ñ3 v3 b nh d@ch phát sinh trong lĩnh v c s n xu't các s n phAm tj gia
súc, gia cFm thì cơ h%i cho các s n phAm th&y s n s„ tăng trư9ng và
chi"m lĩnh th@ trưHng th c phAm (4) Công ngh ñánh b\t và nuôi
trTng th&y s n s„ gi i quy"t các thách thEc m)i 9 c các nư)c phát tri n và ñang phát tri n
V* nhu cAu th6c ph<m th-y s/n th gi i (a) Năm 2010, nhu cFu th&y s n toàn th" gi)i vào kho ng 156,7 tri u t'n, trong ñó nhu cFu th&y s n th c phAm chi"m 81,8% và nhu cFu th&y s n phi th c phAm chi"m 18,2% S n phAm th&y s n trung bình ñFu ngưHi năm 2010 trên toàn th" gi)i là 18,4 kg/ngưHi/năm và năm 2015 là 19,1 kg/ngưHi/năm (b) Nhu cFu v3 thEc ăn cho ñ%ng vQt và gia cFm làm tj th&y s n và dFu cá s„ tăng 1,1%/năm (2006X2010) và 0,5%/năm (2010X2015) Lư?ng th&y s n ñáp Eng nhu cFu s n xu't thEc ăn cho ñ%ng vQt và cho các m]c ñích phi th c phAm khác trên toàn th" gi)i kho ng 45,4 tri u t'n vào năm 2015 (c) Giá các s n phAm th&y s n s„ tăng kho ng 15% trong vài thQp niên t)i
V* th5 trư>ng tiêu th th-y s/n th gi i (1) Th@ trưHng EU s„ ti"p t]c mEc tăng trư9ng nhQp khAu th&y s n cao, nh't là loài cá th@t tr\ng (2) Th@ trưHng NhQt B n, s n phAm tempura (tempura là món
ăn c&a NhQt B n, gTm: cá, h i sâm chiên v)i nư)c s8t, món s8t cáX cuaXtôm ) và chiên s•n vUn có ti3m năng ñ m9 r%ng th@ trưHng (3) Th@ trưHng MN ñ"n năm 2020, tôm, cá hTi, cá rôphi và cá nheo s„ là b8n mKt hàng th&y s n ñư?c tiêu th] m,nh
V* giá c/ th-y s/n trên th5 trư>ng th gi i Giá c thu s n s„ ti"p t]c có xu hư)ng tăng trong dài h,n do m%t s8 y"u t8 tác ñ%ng: (1) S m't cân ñ8i cung cFu hàng thu s n vUn ti"p t]c Cung luôn th'p hơn cFu (2) Chi phí khai thác nguyên li u thu s n và chi phí lao ñ%ng có
xu hư)ng tăng (3) Nhu cFu tiêu th] tăng 9 các s n phAm thu s n tươi s8ng và s n phAm thu s n có giá tr@ gia tăng trên th@ trưHng th" gi)i
3.1.2 Quan ñi[m nâng cao ch t lư$ng tăng trưRng ngành th y s_n
(1) Phát huy ti3m năng, l?i th" v3 ñi3u ki n t nhiên, nguTn nhân
l c và khoa hZc công ngh ñ nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n (2) T> chEc l,i s n xu't ngành th&y s n theo chuwi giá tr@
Trang 10s n phAm tj s n xu't nguyên li u ñ"n ch" bi"n tiêu th] và theo hư)ng
công nghi p hóa, hi n ñ,i hóa (3) Ngư dân và doanh nghi p là ch&
th c&a phát tri n th&y s n, nâng cao mEc s8ng ngư dân, c%ng ñTng
ngư dân và ñào t,o bTi dư•ng nguTn nhân l c cho ngh3 cá là nhi m
v] ưu tiên (4) Tăng trư9ng có hi u qu cao và th c hi n quy t\c Eng xy
ngh3 cá có trách nhi m là hư)ng phát tri n ch& ñ,o c&a ngành th&y s n
3.1.3 ð\nh hưUng nâng cao ch t lư$ng tăng trưRng ngành Th y
s_n
(1) tăng trư9ng ngành th&y s n chuy n tj tăng trư9ng ch& y"u
theo chi3u r%ng sang tăng trư9ng chi3u sâu (2) ch't lư?ng tăng
trư9ng ngành th&y s n chuy n tj khai thác và sy d]ng tài nguyên
dư)i d,ng thô sang ch" bi"n sâu hơn, nâng cao giá tr@ gia tăng (3)
chuy n d@ch cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y s n d a trên khai thác
l?i th" so sánh ñ%ng (4) tăng trư9ng ngành th&y s n ph i g\n v)i b o
v môi trưHng sinh thái, ñ m b o s tăng trư9ng hi u qu , b3n veng
(5) nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n theo hư)ng hi n
ñ,i hoá và ña d,ng hoá ñáp Eng ngày càng t8t hơn nhu cFu c&a th@
trưHng trong nư)c và qu8c t"
3.1.4 M c tiêu nâng cao ch t lư$ng tăng trưRng ngành Th y s_n
Nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n Vi t Nam ñ"n
năm 2020 là ñ,t ñư?c t8c ñ% tăng trư9ng cao, >n ñ@nh, b3n veng; thúc
ñAy chuy n d@ch cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y s n h?p lý; thu hút
và sy d]ng các nguTn l c m%t cách hi u qu ; nâng cao sEc c,nh tranh
d a vào l?i th" so sánh ñ%ng
3.2 CÁC GIII PHÁP CHG YOU NÂNG CAO CH@T LƯBNG TĂNG
TRƯ NG NGÀNH THGY SIN VIkT NAM
3.2.1 Nhóm gi_i pháp chuy[n d\ch cơ c u ngành th y s_n h$p lý,
hi^u qu_
Yêu cFu ñKt ra cho quá trình chuy n d@ch cơ c'u ngành th&y s n
là: (1) Chuy n d@ch cơ c'u ngành th&y s n theo hư)ng hình thành và
phát tri n cùng v)i s phát tri n c&a l c lư?ng s n xu't, phân công
lao ñ%ng xã h%i và chuyên môn hóa s n xu't th&y s n (2) Chuy n
d@ch cơ c'u d a trên l?i th" so sánh (3) Chuy n d@ch cơ c'u theo hư)ng tăng giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm
3.2.1.1 C i thi n công tác qui ho:ch (a) tăng cưHng công tác qui ho,ch t>ng th phát tri n kinh t" xã h%i c&a ngành th&y s n, quy ho,ch chi ti"t các lĩnh v c ngành th&y
s n, công tác quy ho,ch phát tri n th&y s n theo vùng, mi3n và ñ@a phương (b) ti"p t]c rà soát, b> sung, cQp nhQt và hi u ch[nh qui ho,ch t>ng th phát tri n kinh t" xã h%i c&a ngành th&y s n (c) Công tác quy ho,ch ph i ñư?c th c hi n công khai, xác ñ@nh rõ m]c tiêu và
kh năng thu hút nguTn v8n ñFu tư
3.2.1.2 Xác ñ<nh trMng tâm vK cơ c u s n xu t, cơ c u s n ph,m (1) Vi c xác ñ@nh này là cơ s9 ñ tQp trung các nguTn l c v3 v8n, ñKc bi t v8n ngân sách nhà nư)c, v8n doanh nghi p nhà nư)c, h,n ch" tình tr,ng dàn tr i, không có trZng tâm, trZng ñi m (2) Cơ c'u
s n phAm th&y s n có l?i th" ti3m năng là Tôm, cá Tra, basa, cá Rô phi, Nhuy^n th (3) Cơ c'u s n xu't có l?i th" canh tranh, ti3m năng phát tri n trong ngành th&y s n là khai thác h i s n xa bH, nuôi trTng th&y s n và ch" bi"n th&y s n xu't khAu
3.2.1.3 ð5i m;i t5 chAc s n xu t (a) T> chEc l,i s n xu't theo chuwi s n phAm tj s n xu't nguyên
li u ñ"n ch" bi"n tiêu th] s n phAm th&y s n (b) T> chEc các mô hình khai thác và d@ch v] trên bi n theo hư)ng chuyên nghi p (c)
Th c hi n tri t ñ vi c áp d]ng vùng nuôi tQp trung thâm canh có ñi3u ki n; các cam k"t ch'p hành quy ho,ch và quy ñ@nh v3 v sinh môi trưHng (d) T> chEc, s\p x"p l,i h th8ng cơ s9 ch" bi"n và thương m,i th&y s n
3.2.1.4 ða d:ng ngu(n cung c p nguyên li u cho ch) bi)n th y
s n (1) Xây d ng và th c hi n t8t các chương trình phát tri n các s n phAm ch& l c và các s n phAm m)i có ti3m năng v3 th@ trưHng (2)
Áp d]ng các công ngh b o qu n tiên ti"n cùng v)i vi c hình thành
h th8ng c ng cá, ch? cá ñ gi m thi u th't thoát sau thu ho,ch; ñTng