Thể loại văn miêu tả là một thể loại có số lượng lớn trong chương trình Tập làm văn ở Tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng. Văn miêu tả là loại văn mà học sinh phải dùng ngôn ngữ để tái hiện cảnh vật, sự vật, sự việc... mà mình quan sát và cảm nhận được. Văn miêu tả còn giúp cho người đọc có thể hình dung ra đối tượng mà người viết sẽ miêu tả một cách rõ nét, cụ thể như nó vốn có trong cuộc sống. Sáng kiến kinh nghiệm này sẽ nêu một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 làm tốt văn miêu tả cây cối. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1A. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
I. L I M Đ UỜ Ở Ầ
Ti ng Vi t là môn h c có nhi m v hình thành và phát tri n năng l cế ệ ọ ệ ụ ể ự
ho t đ ng ngôn ng cho h c sinh, giúp h c sinh lĩnh h i h th ng ki nạ ộ ữ ọ ọ ộ ệ ố ế
th c, kĩ năng c b n v ti ng Vi t, góp ph n trang b cho th h tr khứ ơ ả ề ế ệ ầ ị ế ệ ẻ ả năng s d ng ti ng Vi t đ h c t p ti u h c và các ử ụ ế ệ ể ọ ậ ở ể ọ b c h c cao h n, đậ ọ ơ ể suy nghĩ và giao ti p trong các môi tr ng ho t đ ng c a l a tu i. ế ườ ạ ộ ủ ứ ổ
Ngoài nh ng ki n th c, kĩ năng c n thi t, môn Ti ng Vi t còn b iữ ế ứ ầ ế ế ệ ồ
dưỡng cho h c sinh tình yêu cái đ p, cái thi n, lòng trung th c, l ph i vàọ ẹ ệ ự ẽ ả
s công b ng trong xã h i. Đ ng th i, giáo d c cho các em lòng yêu m nự ằ ộ ồ ờ ụ ế
và thói quen gi gìn s trong sáng, giàu đ p c a ti ng Vi t, góp ph n hìnhữ ự ẹ ủ ế ệ ầ thành nhân cách con người Vi t Nam hi n đ i. ệ ệ ạ
Phân môn T p làm văn Ti u h c đã n i k t m t cách t nhiên cácậ ở ể ọ ố ế ộ ự bài h c khác nhau trong môn Ti ng Vi t, nh m giúp h c sinh có m t năngọ ế ệ ằ ọ ộ
l c m i năng l c s n sinh ngôn b n. Nh năng l c này, các em bi t cáchự ớ ự ả ả ờ ự ế
s d ng ti ng Vi t văn hoá làm công c t duy, giao ti p và h c t p. B nử ụ ế ệ ụ ư ế ọ ậ ả thân m i giáo viên đ u bi t phân môn T p làm văn đòi h i h c sinh ph iỗ ề ế ậ ỏ ọ ả huy đ ng v n t , v n ki n th c c a nhi u m t, t nh ng hi u bi t vộ ố ừ ố ế ứ ủ ề ặ ừ ữ ể ế ề
cu c s ng đ n các tri th c v văn hoá, khoa h c thộ ố ế ứ ề ọ ường th c. Nh ng h cứ ư ọ sinh không ch v n d ng nh ng hi u bi t đó vào vi c vi t văn là xong màỉ ậ ụ ữ ể ế ệ ế các em còn ph i th hi n tình c m, c m xúc c a mình khi làm bài đ bàiả ể ệ ả ả ủ ể
vi t c a các em có cá tính, có h n, làm rung đ ng đế ủ ồ ộ ược ngườ ọi đ c
Th lo i văn miêu t là m t th lo i có s lể ạ ả ộ ể ạ ố ượng l n trong chớ ươ ngtrình T p làm văn Ti u h c nói chung và l p 4 nói riêng. Văn miêu t làậ ở ể ọ ở ớ ả
lo i văn mà h c sinh ph i dùng ngôn ng đ tái hi n c nh v t, s v t, sạ ọ ả ữ ể ệ ả ậ ự ậ ự
vi c mà mình quan sát và c m nh n đệ ả ậ ược. Văn miêu t còn giúp choả
ngườ ọi đ c có th hình dung ra đ i tể ố ượng mà người vi t s miêu t m tế ẽ ả ộ
Trang 2cách rõ nét, c th nh nó v n có trong cu c s ng. M t bài văn miêu tụ ể ư ố ộ ố ộ ả hay, không nh ng ph i th hi n rõ nét, chính xác, sinh đ ng đ i tữ ả ể ệ ộ ố ượ ngmiêu t mà còn th hi n trí tả ể ệ ưởng
tượng, c m xúc, đánh giá c a ngả ủ ười vi t đ i v i đ i tế ố ớ ố ượng được miêu t ảCác bài văn miêu t l p 4 ch yêu c u t nh ng đ i tả ở ớ ỉ ầ ả ữ ố ượng quen thu c xung quanh các em. M c dù là nh ng đ i tộ ở ặ ữ ố ượng miêu t khá quenả thu c, g n gũi v i các em, song các em l i thi u v n ngôn ng đ di n tộ ầ ớ ạ ế ố ữ ể ễ ả
nh ng đi u mình quan sát đữ ề ượ Ở ộ ốc. m t s em tìm đượ ừc t ng miêu t thìữ ả
l i v ng v trong cách di n đ t ho c dùng t t i ý, ho c t không g i t ,ạ ụ ề ễ ạ ặ ừ ố ặ ừ ợ ả
g i c m khi n cho bài văn miêu t mang tính k l s vi c là chính. Còn cóợ ả ế ả ể ể ự ệ nhi u em r t lúng túng khi vi t văn, không bi t s p x p ý nh th nào choề ấ ế ế ắ ế ư ế phù h p đ có m t bài văn hoàn ch nh và cho r ng phân môn T p làm vănợ ể ộ ỉ ằ ậ
r t khó, t đó các em sinh ra ng i vi t văn.ấ ừ ạ ế
Đ c bi t là v i chặ ệ ớ ương trình sách giáo khoa hi n nay, đ có m t bàiệ ể ộ văn hoàn ch nh, các em ph i h c qua m t s ti t T p làm văn. M i ti t T pỉ ả ọ ộ ố ế ậ ỗ ế ậ làm văn ch th c hành rèn luy n m t vài k năng c b n nào đó c a quáỉ ự ệ ộ ỹ ơ ả ủ trình làm văn. V y các em ph i k t n i m ch ki n th c đó nh th nào đậ ả ế ố ạ ế ứ ư ế ể
c a đ tài này, tôi xin đủ ề ược m nh d n đ a ra kinh nghi m nh c a mìnhạ ạ ư ệ ỏ ủ
v “ề M t s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 làm t t văn miêu t cây c i” ộ ố ệ ọ ớ ố ả ố
II. TH C TR NG C A VI C D Y VÀ H C LÀM VĂN MIÊU T CÂYỰ Ạ Ủ Ệ Ạ Ọ Ả
C IỐ
1. Th c tr ng:ự ạ
Trang 3a) Th c tr ng vi c d y văn miêu t cây c i tr ự ạ ệ ạ ả ố ở ườ ng ti u h c M ể ọ ỹ
L c ộ
Qua th c t gi ng d y và d gi c a đ ng nghi p, tôi th y giáo viênự ế ả ạ ự ờ ủ ồ ệ ấ
đã hi u rõ để ược vai trò, nhi m v c a phân môn T p làm văn nói chung,ệ ụ ủ ậ cũng nh cách th c hư ứ ướng d n h c sinh tìm hi u các ti t h c văn miêu tẫ ọ ể ế ọ ả cây c i c b n đã đúng trình t các bố ơ ả ự ước lên l p. H c sinh ph n nào đãớ ọ ầ
bi t làm bài t p làm văn theo các d ng bài khác nhau. Song v phía giáoế ậ ạ ề viên, khi d y ch a chú tr ng nhi u đ n vi c ạ ư ọ ề ế ệ rèn luy n k năng quan sát,ệ ỹ tìm ý, s p x p ýắ ế cũng nh đ nh hư ị ướng cho h c sinh bi t cách làm giàu v nọ ế ố
t ng Cũng nh khi s d ng phừ ữ ư ử ụ ương pháp d y T p làm văn v n cònạ ậ ẫ nhi u lúng túng, đôi khi còn đ n đi u, ch a phát huy đề ơ ệ ư ược tính ch đ ngủ ộ sáng t o c a h c sinh. ạ ủ ọ
Ví d , có nh ng bài d y hụ ữ ạ ướng d n h c sinh quan sát cây c i, đ h cẫ ọ ố ể ọ sinh phát hi n đ c đi m cây mình t có nét gì khác, n i b t so v i các câyệ ặ ể ả ổ ậ ớ khác. Đ t đó h c sinh ch n t để ừ ọ ọ ả ược nh ng đi m n i b t c a cây và soữ ể ổ ậ ủ sánh các b ph n c a cây v i nh ng s v t, hi n tộ ậ ủ ớ ữ ự ậ ệ ượng quen thu c. L raộ ẽ giáo viên nên khuy n khích cho h c sinh quan sát th c t , đế ọ ự ế ược quan sát
nh ng cây c th mà đ bài yêu c u. T đó các em nh , l a ch n ý và vi tữ ụ ể ề ầ ừ ớ ự ọ ế
l i theo s c m nh n c a riêng mình. Nh ng có khi vì không có đi u ki n,ạ ự ả ậ ủ ư ề ệ nên giáo viên ch hỉ ướng d n cho h c sinh nh ng ý c n ph i gi i quy t theoẫ ọ ữ ầ ả ả ế yêu c u c a sách giáo khoa và d y cho h c sinh h c t p nh ng bài vănầ ủ ạ ọ ọ ậ ữ
m u. ẫ
Đ i v i ti t tr bài đôi khi còn đ n đi u, giáo viên ch nh n xét chungố ớ ế ả ơ ệ ỉ ậ
t ng bài c a h c sinh v u đi m và nhừ ủ ọ ề ư ể ược đi m c b n nh t ho c nêuể ơ ả ấ ặ
nh ng l i v dùng t , đ t câu, vi t đo n đ h c sinh s a r i tr bài. Ho cữ ỗ ề ừ ặ ế ạ ể ọ ử ồ ả ặ
đ c nh ng bài văn hay cho h c sinh tham kh o. Giáo viên ch a chú tr ngọ ữ ọ ả ư ọ nhi u v vi c hề ề ệ ướng d n h c sinh t phát hi n l i sai trong bài, cách s aẫ ọ ự ệ ỗ ử
Trang 4câu, dùng t , cách vi t nh ng câu văn hay có hình nh ho c phát hi nừ ế ữ ả ặ ệ
nh ng câu văn hay, nh ng hình nh đ p. Nh v y, ti t h c di n ra đ uữ ữ ả ẹ ư ậ ế ọ ễ ề
đ u, theo m t qui trình r p khuôn dề ộ ậ ướ ự ưới s h ng d n c a giáo viên, cònẫ ủ
h c sinh l i không t mình phát hi n l i sai trong bài cũng nh ch a tìm raọ ạ ự ệ ỗ ư ư
được nh ng câu văn miêu t hay c a b n đ h c t p. Thông qua ti t trữ ả ủ ạ ể ọ ậ ế ả bài nh v y, tôi th y h c sinh h c t p đư ậ ấ ọ ọ ậ ượ ấc r t ít b n bè. B i h c sinh ítở ạ ở ọ
được luy n t p, rèn luy n k năng và thói quen “t đi u ch nh”, t h c t pệ ậ ệ ỹ ự ề ỉ ự ọ ậ
đ ti n b và cũng ch a có c h i đ th hi n mình. Do v y, ch t lể ế ộ ư ơ ộ ể ể ệ ậ ấ ượ ng
d y văn miêu t còn nhi u h n ch ạ ả ề ạ ế
b) Th c tr ng vi c h c văn miêu t cây c i c a h c sinh l p 4 ự ạ ệ ọ ả ố ủ ọ ớ
Là m t giáo viên tr c ti p d y l p 4, ph n nào tôi đã n m độ ự ế ạ ớ ầ ắ ược ch tấ
lượng h c phân môn T p làm văn c a h c sinh l p 4. C b n các em đãọ ậ ủ ọ ớ ơ ả
n m đắ ược th lo i văn miêu t cây c i, bài văn có b c c rõ ràng và bể ạ ả ố ố ụ ướ c
đ u đã bi t miêu t m t cách đ n gi n. Tuy nhiên, khi làm d ng văn nàyầ ế ả ộ ơ ả ạ
h c sinh v n còn nhi u lúng túng nh dùng t ch a phù h p, cách miêu tọ ẫ ề ư ừ ư ợ ả
ch a theo m t trình t h p lý, ch a bi t s p x p ý và liên k t các câu cũngư ộ ự ợ ư ế ắ ế ế
nh ch a bi t s d ng các bi n pháp ngh thu t đ t S h c sinh đư ư ế ử ụ ệ ệ ậ ể ả ố ọ ượ clàm bài mi ng còn ít. Các em còn thi u t tin, ch a m nh d n khi trình bàyệ ế ự ư ạ ạ bài văn mi ng. Do đó, nhi u câu văn còn mang tính sao chép, c ng nh c,ệ ề ứ ắ
ch a th c t , bài văn ch a có c m xúc, ch a có tính thuy t ph c, ch a hay.ư ự ế ư ả ư ế ụ ư
M t khác, do đ c đi m tâm lý l a tu i c a h c sinh ti u h c ham ch i, khặ ặ ể ứ ổ ủ ọ ể ọ ơ ả năng t p trung chú ý nh n th c v các s v t còn h n ch , năng l c sậ ậ ứ ề ự ậ ạ ế ự ử
d ng ngôn ng chụ ữ ưa th t phát tri n nên vi c h c t p phân môn T p làmậ ể ệ ọ ậ ở ậ văn g p nh ng khó khăn nh : thi u v n s ng, v n hi u bi t v đ i tặ ữ ư ế ố ố ố ể ế ề ố ượ ng
c n miêu t ho c không bi t cách di n đ t v đ i tầ ả ặ ế ễ ạ ề ố ượng c n t Do v y,ầ ả ậ
h c sinh r t ng i khi làm bài T p làm văn.ọ ấ ạ ậ
2. K t qu đi u tra ch t lế ả ề ấ ượng h c T p làm văn miêu t cây c i.ọ ậ ả ố
Trang 5Sau m t th i gian gi ng d y k t h p v i vi c đi d gi thăm l p,ộ ờ ả ạ ế ợ ớ ệ ự ờ ớ
ph n nào tôi đã n m đầ ắ ược th c tr ng d y và h c phân môn T p làm văn ự ạ ạ ọ ậ ở
trường ti u h c M L c. Tôi đã ti n hành kh o sát k t qu h c t p c aể ọ ỹ ộ ế ả ế ả ọ ậ ủ
h c sinh và ch n h c sinh l p 4A đ kh o sát ch t lọ ọ ọ ớ ể ả ấ ượng làm bài vi t.ế
Đ bài nh sau:ề ư Em hãy t m t lo i cây mà em thích ả ộ ạ
Yêu c u h c sinh làm bài vi t trong th i gian 35 phút. ầ ọ ế ờ K t qu thu đế ả ượ clà:
M t s h c sinh bi t vi t câu văn đúng ng pháp, bi t cách di n đ tộ ố ọ ế ế ữ ế ễ ạ
ý và ít nhi u bi t s d ng các ngôn t và các bi n pháp ngh thu t đ nề ế ử ụ ừ ệ ệ ậ ơ
gi n đ miêu t ả ể ả
* Nhược đi mể :
M t s bài vi t ch a có b c c rõ ràng.ộ ố ế ư ố ụ
Nhi u bài s p x p ý còn l n x n, di n đ t câu văn ch a sáng s a.ề ắ ế ộ ộ ễ ạ ư ủ
K năng dùng t c a các em ch a đ m b o: cách dùng t ch aỹ ừ ủ ư ả ả ừ ư chính xác, dùng sai nghĩa t , l p t , v n t còn nghèo nàn, t nh t, t dùngừ ặ ừ ố ừ ẻ ạ ừ
ch a có ư
giá tr g i t , g i c m. Ch a bi t s d ng các bi n pháp ngh thu t.ị ợ ả ợ ả ư ế ử ụ ệ ệ ậ
M t s bài còn m c nhi u l i chính t , s d ng d u câu ch a phùộ ố ắ ề ỗ ả ử ụ ấ ư
Trang 622 2 9.1% 5 22.7% 12 54.6% 3 13.6%
Nh v y, qua k t qu đi u tra trên cho ta th y t l h c sinh khá, gi iư ậ ế ả ề ấ ỉ ệ ọ ỏ còn th p. H c sinh y u còn nhi u, ch a đáp ng đấ ọ ế ề ư ứ ược yêu c u đ ra. K tầ ề ế
qu c a bài kh o sát khi n tôi trăn tr r t nhi u và t đ t ra câu h i: Làmả ủ ả ế ở ấ ề ự ặ ỏ
th nào đ d y h c sinh vi t văn miêu t cây c i có hi u qu ? Trong quáế ể ạ ọ ế ả ố ệ ả trình d y h c giáo viên c n nghiên c u, tìm hi u n i dung bài d y k t h pạ ọ ầ ứ ể ộ ạ ế ợ
s d ng, đ i m i các phử ụ ổ ớ ương pháp d y h c nh th nào đ t ch c giạ ọ ư ế ể ổ ứ ờ
h c nh nhàng, t nhên, hi u qu , t o đi u ki n đ phát huy tính chọ ẹ ự ệ ả ạ ề ệ ể ủ
đ ng, tích c c, sáng t o c a h c sinh trong h c t p, giúp các em có c h iộ ự ạ ủ ọ ọ ậ ơ ộ
được th hi n mình thông qua nh ng bài vi t có c m xúc? T nh ng trănể ệ ữ ế ả ừ ữ
tr và nh ng câu h i đ t ra đã thôi thúc tôi nghiên c u đ tìm ra m t sở ữ ỏ ặ ứ ể ộ ố
bi n pháp d y cho h c sinh l p 4 làm m t bài văn miêu t cây c i có ch tệ ạ ọ ớ ộ ả ố ấ
lượng
B. GI I QUY T V N ĐẢ Ế Ấ Ề
I. CÁC GI I PHÁP TH C HI NẢ Ự Ệ
Trang 71.Tìm hi u các n i dung d y t p làm văn miêu t cây c i trong SGKể ộ ạ ậ ả ố
Ti ng vi t 4.ế ệ
* Nghiên c u kĩ v các ki n th c d y t p làm văn l p 4 và m ng ki nứ ề ế ứ ạ ậ ớ ả ế
th c d y v văn miêu t ứ ạ ề ả
* Nghiên c u c th ki u bài miêu t cây c i.ứ ụ ể ể ả ố
2. Tìm hi u các ti t t p làm văn miêu t cây c i trong sách giáo viênể ế ậ ả ố
Ti ng vi t 4 và các tài li u tham kh o, k t h p d gi đ ng nghi p và th oế ệ ệ ả ế ợ ự ờ ồ ệ ả
lu n v d y văn miêu t ậ ề ạ ả
Nhìn chung, các bài so n trong sách giáo viên đ u xây d ng n i dungạ ề ự ộ
đ h c sinh th c hành, luy n t p làm văn theo hể ọ ự ệ ậ ướng tích c c. m i bàiự Ở ỗ
so n, các ho t đ ng đạ ạ ộ ược trình bày m t cách chi ti t c th Tuy nhiên,ộ ế ụ ể
vi c áp d ng các bài so n trong sách giáo viên không th d p khuôn nhệ ụ ạ ể ậ ư sách hướng d n. Do đó, m i giáo viên c n linh ho t, sáng t o cho mình m tẫ ỗ ầ ạ ạ ộ cách d y riêng cho m i bài d y t p làm văn miêu t cây c i đ phù h p v iạ ỗ ạ ậ ả ố ể ợ ớ tình hình l p, trớ ường, đ a phị ương và kh năng c a mình. ả ủ
Bên c nh đó, b n thân tôi đã tích c c d gi các đ ng nghi p trongạ ả ự ự ờ ồ ệ
kh i đ phát hi n nh ng u đi m, nh ng t n t i mà c giáo viên và h cố ể ệ ữ ư ể ữ ồ ạ ả ọ sinh đã làm được cũng nh ch a làm đư ư ược khi d y và h c T p làm văn. Đạ ọ ậ ể
t đó, b n thân có c h i đừ ả ơ ộ ược h c h i, trao đ i cũng nh rút kinh nghi mọ ỏ ổ ư ệ cho b n thân.ả
3. Hướng d n h c sinh quan sát đ i tẫ ọ ố ượng, tìm ý, l p dàn bài khi vi tậ ế bài văn miêu t ả
4. Rèn luy n cho h c sinh vi t văn có hình nh, s d ng linh ho t cácệ ọ ế ả ử ụ ạ
bi n pháp ngh thu t khi vi t văn.ệ ệ ậ ế
5. Nâng cao năng l c c m th văn h c và phát huy tính tích c c c aự ả ụ ọ ự ủ
h c sinh.ọ
6. Thường xuyên ch m ch a bài cho h c sinh.ấ ữ ọ
Trang 8II. CÁC BI N PHÁP T CH C TH C HI N.Ệ Ổ Ứ Ự Ệ
1. T ch c t t vi c quan sát tìm ý và d ng đo n cho h c sinh khiổ ứ ố ệ ự ạ ọ
vi t văn miêu tế ả
Hướng d n h c sinh quan sát tìm ý tr c khi làm bài t p làm văn là m tẫ ọ ướ ậ ộ
vi c làm c n thi t và quan tr ng. Đi u ki n c b n và cũng là ph ng phápệ ầ ế ọ ề ệ ơ ả ươ
c b n đ làm t t bài văn miêu t là ph i bi t quan sát và ch n l c nh ng chiơ ả ể ố ả ả ế ọ ọ ữ
ti t quan sát đế ược. M i k t qu quan sát đ c th hi n trong bài miêu t ọ ế ả ượ ể ệ ả
N u quan sát tinh vi, th u đáo bài vi t s đ c s c, h p d n. Quan sát h i h t,ế ấ ế ẽ ặ ắ ấ ẫ ờ ợ phi n di n bài vi t s khô khan, nông c n. Do v y, giáo viên ph i t o đi uế ệ ế ẽ ạ ậ ả ạ ề
ki n cho các em đ n t n n i quan sát đ i tệ ế ậ ơ ố ượng đ c miêu t , coi vi c tượ ả ệ ổ
ch c cho các em quan sát tr c ti p đ i tứ ự ế ố ượng miêu t là m t công vi c thu cả ộ ệ ộ nguyên t c d y h c làm văn miêu t Giáo viên ph i d y t t ti t quan sát tìmắ ạ ọ ả ả ạ ố ế
ý. Trong ti t h c đó, h c sinh ph i t p quan sát b ng nhi u giác quan khácế ọ ọ ả ậ ằ ề nhau. Tuy v y, giáo viên cũng c n hậ ầ ướng d n các em quan sát, phái huy đ ngẫ ộ
v n s ng, kh năng t ng tố ố ả ưở ượng và c m xúc r i ghi chép l i. ả ồ ạ Mu n v y, giáoố ậ viên ph i nghiên c u trả ứ ư c chớ ư ng trình đ có k ho ch nhơ ể ế ạ ưh ng d n h cướ ẫ ọ sinh quan sát tr c ti p đ i tự ế ố ư ng c n miêu t Vi c quan sát cũng có khi ti nợ ầ ả ệ ế hành trên l p, cũng có khi ti n hành ngoài l p (trớ ế ớ ước khi đ n l p). Đ quan sátế ớ ể
có ch t lấ ư ng, giáo viên c n hợ ầ ư ng d n các em quan sát theo trình t nh tớ ẫ ự ấ
đ nh (t chung t i riêng, t trong ra ngoài, t xa t i g n hay ngị ừ ớ ừ ừ ớ ầ ượ ạc l i) và quan sát b ng nhi u giác quan r i ghi chép l i nh ng chi ti t đ c s c, n i b tằ ề ồ ạ ữ ế ặ ắ ổ ậ theo ph n g i ý c a sách giáo khoa, nh đó mà bài văn c a các em t đúngầ ợ ủ ờ ủ ả
tr ng tâm, sinh đ ng, m i m h n. ọ ộ ớ ẻ ơ
Ví d ụ : Khi d y đ n bài: ạ ế Luy n t p quan sát cây c i ệ ậ ố (Bài t p 2ậ SGK)
Trang 9Đ bàiề : Quan sát m t cây mà em thích trong khu v c tr ộ ự ườ ng em (ho c ặ
n i em ) và ghi l i nh ng gì em quan sát đ ơ ở ạ ữ ượ c.
Trước khi d y bài này, giáo viên c n d n h c sinh chu n b quan sátạ ầ ặ ọ ẩ ị
trước m t cây c th em thích trong khu v c trộ ụ ể ự ường ho c n i các em ặ ơ ở(Ví d : cây ăn qu , cây bóng mát, cây c nh…). N u có đi u ki n, trụ ả ả ế ề ệ ước giờ
h c, giáo viên t ch c cho c l p cùng quan sát m t s cây c th khuọ ổ ứ ả ớ ộ ố ụ ể ở
v cự
trường h c. ọ
Mu n v y, giáo viên c n hố ậ ầ ướng d n h c sinh quan sát kĩ cây ch n tẫ ọ ọ ả
b ng nhi u giác quan theo m t trình t h p lí. M i h c sinh ch n cây mìnhằ ề ộ ự ợ ỗ ọ ọ
s t là cây gìẽ ả ? Cây đang trong th i kì nào? Xung quanh cây là cây gì hay cóờ
nh ng c nh v t nào làm tôn lên v đ p c a cây? H c sinh ghi chép l iữ ả ậ ẻ ẹ ủ ọ ạ
nh ng gì quan sát đữ ược vào v nháp và s p x p nh ng đi u quan sát đở ắ ế ữ ề ượ ctheo m t trình t h p lí đ độ ự ợ ể ược m t dàn ý chi ti t và trình bày trộ ế ướ ớ c l p.Sau đó, h c sinh d a vào dàn ý chi ti t đ vi t bài văn miêu t g m 3 ph n.ọ ự ế ể ế ả ồ ầ
* Dưới đây là ví d v dàn ý chi ti t yêu c u m i h c sinh c n đ tụ ề ế ầ ỗ ọ ầ ạ
Hình dáng : Cây cao đ n t ng hai, nh m t chi c dù kh ng l ế ầ ư ộ ế ổ ồ
+ R câyễ : nhô lên kh i m t đ t nh nh ng con r n đang bò.ỏ ặ ấ ư ữ ắ
+ Thân cây : tròn, màu nâu x n, sù xì nh da cóc.ỉ ư
+ Tán lá : xanh um, mát rượi, che kín m t kho ng sân trộ ả ường. M i khiỗ
có làn gió nh th i qua, chúng rung rinh nh chào đón.ẹ ổ ư
+ Nh ng chùm hoa li ti màu tr ng xen l n gi a đám lá xanh.ữ ắ ẫ ữ
Trang 10 Em r t thích ng i dấ ồ ướ ối g c bàng ng m nhìn tr i xanh qua k lá hayắ ờ ẽ
l ng nghe lũ chim trêu gh o nhau. Cây bàng g n li n v i tu i h c trò c aắ ẹ ắ ề ớ ổ ọ ủ chúng em nên…
Nh v y, sau khi hư ậ ướng d n h c sinh quan sát kĩ đ i tẫ ọ ố ượng c n miêuầ
t , giáo viên c n yêu c u h c sinh ghi chép l i nh ng đ c đi m n i b t,ả ầ ầ ọ ạ ữ ặ ể ổ ậ
tr ng tâm. T đó, họ ừ ướng d n h c sinh l a ch n tìm ý, s p x p, b c c xâyẫ ọ ự ọ ắ ế ố ụ
d ng thành m t dàn bài chi ti t. T dàn bài chi ti t, h c sinh s d ng ngônự ộ ế ừ ế ọ ử ụ
ng , phát tri n ý đ xây d ng thành t ng đo n văn và c bài văn hoànữ ể ể ự ừ ạ ả
ch nh. ỉ
Giáo viên cũng c n l u ý khi hầ ư ướng d n h c sinh quan sát và t cây ẫ ọ ả
c i c n t p trung quan sát m t lo i cây c th Khi t , c n chú ý nh ng ố ầ ậ ộ ạ ụ ể ả ầ ữ
b ph n n i b t, tr ng tâm ho c ph i ch n m t y u t đ c tr ng nh t đ ộ ậ ổ ậ ọ ặ ả ọ ộ ế ố ặ ư ấ ể
t th t kĩ, đ ng th i b c l c m xúc c a mình trả ậ ồ ờ ộ ộ ả ủ ước v đ p c a cây. ẻ ẹ ủ
Ví d khi t v cây bóng mát, c n t p trung t kĩ v nh ng cành cây,ụ ả ề ầ ậ ả ề ữ tán lá che mát cũng nh nh ng k ni m g n bó c a mình v i cây.ư ữ ỉ ệ ắ ủ ớ
Ho c khi t v cây ăn qu , c n t p trung t kĩ v qu nhặ ả ề ả ầ ậ ả ề ả ư : Hình
d ng, màu s c, đ c đi m, mùi v c a qu theo th i gian phát tri n.ạ ắ ặ ể ị ủ ả ờ ể
Khi t p trung t kĩ v nh ng b ph n n i b t c a cây, ngậ ả ề ữ ộ ậ ổ ậ ủ ườ ọ ẽ i đ c s
th y s khác bi t, s đ c đáo c a cây v i v đ p riêng c a nó cũng nhấ ự ệ ự ộ ủ ớ ẻ ẹ ủ ư tình c m c a ngả ủ ười vi t g i g m vào cây r t sâu s c.ế ử ắ ấ ắ
Nh v y, quan sát, tìm ý, xây d ng đo n là vi c làm h t s c c n thi tư ậ ự ạ ệ ế ứ ầ ế cho vi c d y th lo i văn miêu t N u th c hi n t t khâu này thì h c sinhệ ạ ể ạ ả ế ự ệ ố ọ
Trang 11vi t bài văn s t t h n. Do v y, giáo viên c n hế ẽ ố ơ ậ ầ ướng d n h c sinh bi tẫ ọ ế cách quan sát đ i tố ượng theo trình t h p lí v i nh ng đ c đi m n i b tự ợ ớ ữ ặ ể ổ ậ
tr ng tâm cũng nh khuy n khích h c sinh linh ho t, sáng t o đ có cáchọ ư ế ọ ạ ạ ể
di n đ t phù h p v i đ i tễ ạ ợ ớ ố ượng
2. Hư ng d n h c sinh di n đ t có ngh thu t ớ ẫ ọ ễ ạ ệ ậ
a) Hư ng d n h c sinh t p di n đ t b ng câu văn có hình nh ớ ẫ ọ ậ ễ ạ ằ ả
Đ i v i ph n này, di n đ t câu văn có hình nh r t phù h p v i thố ớ ầ ễ ạ ả ấ ợ ớ ể
lo i văn miêu t ạ ả Trư c h t, giáo viên hớ ế ướng d n cho h c sinh tìm hi uẫ ọ ể
m t s đo n văn m u ho c nh ng đo n vi t hay c a h c sinh đ nh n xétộ ố ạ ẫ ặ ữ ạ ế ủ ọ ể ậ
v cách miêu t , cách s d ng các bi n pháp ngh thu t.T đó, s d dàngề ả ử ụ ệ ệ ậ ừ ẽ ễ cho vi c hệ ư ng d n các em di n đ t b ng câu văn có hình nh và s d ngớ ẫ ễ ạ ằ ả ử ụ
m t s bi n pháp tu t đã h c nhộ ố ệ ừ ọ ư: so sánh, nhân hoá trong bài làm
Ví dụ: Giáo viên l y tr c ti p nh ng câu văn, đo n văn hay c a h cấ ự ế ữ ạ ủ ọ sinh có s d ng các bi n pháp so sánh ho c nhân hóa khi t v cây bàngử ụ ệ ặ ả ề
như:“Nhìn t xa, cây bàng nh chi c ô xanh kh ng l mát r ừ ư ế ổ ồ ượ i.Cành lá
Đ h c sinh di n đ t để ọ ễ ạ ược bài văn c a mình m t cách sinh đ ng, cóủ ộ ộ ngh thu t, các em thệ ậ ư ng đờ ược trau d i qua ti t: Luy n t p xây d ngồ ế ệ ậ ự
đo n văn, luy n t p xây d ng m bài, k t bài trong bài văn miêu t Luy nạ ệ ậ ự ở ế ả ệ
t p miêu t các b ph n c a cây c i. Qua nh ng ti t T p làm văn này, h cậ ả ộ ậ ủ ố ữ ế ậ ọ sinh được th hi n cách di n đ t c a mình và h c t p b n, h c sinh để ệ ễ ạ ủ ọ ậ ạ ọ ượ cluy n t p cách vi t m bài, k t bài và luy n t p xây d ng đo n văn. Quaệ ậ ế ở ế ệ ậ ự ạ
Trang 12đó, h c sinh t p v n d ng m t s bi n pháp ngh thu t đã h c vào vi cọ ậ ậ ụ ộ ố ệ ệ ậ ọ ệ
di n t n i dung. ễ ả ộ
Ví d , khi vi t văn, h c sinh v n d ng sáng t o nh ng t láy, t chụ ế ọ ậ ụ ạ ữ ừ ừ ỉ màu s c, âm thanh, t bi u c m, bi n pháp so sánh, nhân hoá Nh ng tắ ừ ể ả ệ ữ ừ
ng này là th m nh đ c tr ng c a Ti ng Vi t, là phữ ế ạ ặ ư ủ ế ệ ương ti n miêu t r tệ ả ấ
hi u qu Giáo viên c n khai thác giá tr c a l p ngôn t ngh thu t này đệ ả ầ ị ủ ớ ừ ệ ậ ể
hướng d n h c sinh s d ng cái hay, cái đ p, cái bóng b y, giàu tính g i tẫ ọ ử ụ ẹ ẩ ợ ả
và hình nh g i c m c a ti ng Vi t. Trong bài văn c a các em ta đã g pả ợ ả ủ ế ệ ủ ặ cách dùng t nh : ừ ư ng n cây cao vút, ọ bông h ng m m c ồ ỉ ườ i, hay nh ng câuữ văn h c sinh s d ng các bi n pháp ngh thu t khi t v hoa phọ ử ụ ệ ệ ậ ả ề ượ “Khi ng
ch a mu n khoe v đ p c a mình, hoa e l n mình trong l p đài hoa xanh ư ố ẻ ẹ ủ ệ ẩ ớ
m màng” ỡ Hay có nh ng câu h c sinh t hoa mai vàng: “ữ ọ ả M i c n gió ỗ ơ tho ng qua, nh ng cánh hoa r i nh nh ng con b ả ữ ơ ư ữ ướ m vàng l ượ n bay tr ướ c khi r i xu ng đ t” ơ ố ấ
Nh v y, vi c s d ng các bi n pháp ngh thu t trong miêu t r tư ậ ệ ử ụ ệ ệ ậ ả ấ quan tr ng. S d ng so sánh tu t s giúp các em th hi n kín đáo mà sâuọ ử ụ ừ ẽ ể ệ
s c tình c m, c m xúc, thái đ , và s đánh giá v đ i tắ ả ả ộ ự ề ố ượng; làm cho đ iố
tượng tr nên đ p đ , sinh đ ng, c th , h p d n, lôi cu n s chú ý và dở ẹ ẽ ộ ụ ể ấ ẫ ố ự ễ
g i liên tợ ưởng b t ng đ c đáo cho ngấ ờ ộ ườ ọi đ c, người nghe. Cũng nh soư sánh, nhân hoá đượ ử ục s d ng trong miêu t r t h u hi u vì nó là con đả ấ ữ ệ ườ ng
ng n nh t đ a s tr u tắ ấ ư ự ừ ượng, khô khan đ n v i nh n th c c a con ngế ớ ậ ứ ủ ười.
Nh v y, m i ti t T p làm văn miêu t cây c i, giáo viên ph i tuư ậ ở ỗ ế ậ ả ố ả ỳ thu c vào yêu c u bài t p đ độ ầ ậ ể ưa ra nh ng câu h i và bài t p phù h p, g iữ ỏ ậ ợ ợ
m đ h c sinh d dàng s d ng các bi n pháp ngh thu t đã h c, giúp choở ể ọ ễ ử ụ ệ ệ ậ ọ cách di n đ t c a các em sinh đ ng h n.ễ ạ ủ ộ ơ
b) Luy n cho h c sinh xây d ng m bài, k t bài ệ ọ ự ở ế