Ngày nay, với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung của ngành tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng và được ứng dụng rộng rãi, tin học ngày nay là một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội. Hơn thế nữa nó còn đi sâu vào đời sống của con người....
Trang 1I- ĐẶT VẤN ĐỀ.
Ngày nay, với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung của ngành tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng
và được ứng dụng rộng rãi, tin học ngày nay là một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Hơn thế nữa nó còn đi sâu vào đời sống của con người
Do vậy, Việt Nam nói chung và Ngành giáo dục đào tạo nói riêng phải đầu tư phát triển về mọi mặt Đặc biệt là nguồn nhân lực tức là phải đào tạo
ra một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ
để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Để đáp ứng được các yêu cầu trên, môn Tin học đã được đưa vào giảng dạy ở các trường phổ thông Môn học Tin học ở trường phổ thông hiện hành có nhiệm vụ trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện đại Môn học này giúp học sinh bước đầu làm quen với phương pháp giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ và kĩ năng sử dụng máy tính phục vụ học tập và cuộc sống
Từ năm học 2006 - 2007, môn Tin học ở trung học phổ thông là môn học chính thức với thời lượng 1,5 đến 2 tiết/tuần với tất cả các lớp ở cấp học
Là môn học mới đưa vào trường phổ thông và có những đặc thù riêng liên quan chặt chẽ với sử dụng máy tính, cách suy nghĩ và giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ, coi trọng làm việc theo nhóm Đặc trưng của môn Tin học là kiến thức lí thuyết đi đôi với thực hành, đặc biệt ở lứa tuổi trung học phổ thông phần thực hành còn chiếm thời lượng nhiều hơn
Trang 2Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung, Tin học 11 nói riêng bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh còn yếu về kĩ năng thực hành trên máy Thậm chí còn có một số học sinh còn ngại thực hiện các thao tác trên máy mà chủ yếu là quan sát các học sinh khác trong nhóm thực hành (học sinh khá - giỏi) Do vậy các tiết thực hành ít khi đạt yêu cầu chất lượng
Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em thành thục các thao tác cơ bản với máy nên trong quá trình giảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các đối tượng học sinh đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều giúp các em có thể tự khám phá và tự học
Trang 3II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm: Nâng cao chất lượng giờ thực hành Tin học lớp 11
Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất của sự phát triển, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục của thế giới hiện đại, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang ở thời đại thông tin kĩ thuật số, thời đại Internet
Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương chính sách đầu tư và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin như:
1.1 Chỉ thị số 58-CT/TW của Bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đã chỉ rõ: “Ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin là một nhiệm vụ
ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là phương tiện chủ lực để
đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước”
1.2 Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ giáo dục và đào tạo về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục đã chỉ rõ: Nâng cao nhận thức về vai trò của công nghệ thông tin; ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin trong giáo dục và đào tạo sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, học tập và quản lí giáo dục
Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy và học Tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập Tin học trong nhà trường,
Trang 4Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạy học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến rèn luyện kĩ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh được thực hành, nắm bắt và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Nội dung chương trình của môn Tin học hiện hành ở các trường phổ thông đã đáp ứng được những yêu cầu trên
2 Thực trạng giờ thực hành Tin học của học sinh Trường trung học phổ thông Minh Đài.
Thực tế qua những năm trực tiếp giảng dạy bộ môn cũng như trao đổi với đồng nghiệp tôi nhận thấy: Hầu như học sinh đều rất yêu thích và hứng thú với môn Tin học Tuy nhiên, chất lượng bộ môn qua các năm học chưa cao, đặc biệt là kĩ năng thực hành trên máy của học sinh còn yếu, thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sử dụng máy tính để rèn luyện kĩ năng
2.1 Thuận lợi:
Được sự quan tâm của Chi bộ đảng và của Ba giám hiệu nhà trường trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học
Giáo viên giảng dạy được đào tạo theo đúng chuyên ngành và được bồi dưỡng chuyên đề hàng năm
Phần lớn các em học sinh có ý th ức tự học cao, luôn tìm tòi học hỏi những kiến thức mới trong học tập và rất hứng thú với môn Tin học
Được nhà trường tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học
Trang 52.2 Khó khăn:
Vẫn còn một số em học sinh tiếp thu kiến thức còn chậm, đặc biệt là
kĩ năng thực hành trên máy của học sinh còn yếu, thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sử dụng máy để rèn luyện các kĩ năng, bởi đây là một môn học mới
Trường trung học phổ thông Minh Đài đóng trên địa bàn huyện Tân Sơn là một trong những huyện khó khăn nhất của tỉnh Phú Thọ nên cơ sở vật chất của trường rất hạn chế cho việc dạy và học theo phương pháp mới hiện nay
Số lượng học sinh trong một lớp học còn quá đông, diện tích phòng máy nhỏ hẹp, phòng máy có 16 máy nhưng là máy cũ nên thường hay hư hỏng, thiết bị chiếu sáng thường bị hư hao, nguồn điện thường xuyên bị mất, yếu, không khí trong phòng máy không thoáng làm cho học sinh không tập trung vào bài giảng ảnh hưởng rất lớn trong quá trình giảng dạy và học tập
Học sinh trên địa bàn chủ yếu là con em đồng bào các dân tộc, sự quan tâm của phụ huynh đến việc học tập của con em còn nhiều hạn chế, điều kiện để các em có máy vi tính ở nhà là rất khó, hầu hết các em chỉ được tiếp xúc, làm quen với máy tính trong giờ học dẫn đến việc sử dụng máy của học sinh còn lúng túng, chất lượng giờ thực hành chưa cao Một bộ phận học sinh chưa coi trọng môn học, xem đây là một môn phụ nên chưa có sự đầu tư thời gian cho việc học
3 Các biện pháp đã tiến hành để nâng cao chất lượng giờ thực hành tin học lớp 11 ở Trường trung học phổ thông Minh Đài
3.1 Khảo sát chất lượng học tập bộ môn:
Trang 6Qua khảo sát chất lượng đầu năm học, tôi thấy giờ thực hành học sinh rất ngại thực hành trên máy, thao tác thực hành chưa chuẩn, đa số chỉ có học sinh khá giỏi thực hành, số còn lại chỉ quan sát, khi giáo viên hỏi và yêu cầu thực hành thì không thực hành được Vì thế, kết quả khảo sát đầu năm học thấp
Kết quả khảo sát đầu năm học 2012-2013 (phần thực hành)
số
Kết quả kiểm tra
1 11A1 33 6 18.2 11 33.3 15 45.5 1 3.0 0 0
2 11A2 36 5 13.9 10 27.8 17 47.2 4 11.1 0 0
3 11A3 37 5 13.5 13 35.1 11 29.7 8 21.6 0 0
4 11A4 39 7 17.9 15 38.5 13 33.3 4 10.3 0 0
5 11A5 39 5 12.8 14 35.9 13 33.3 7 17.9 0 0
6 11A6 37 4 10.8 11 29.7 10 27.0 11 29.7 1 2.7
7 11A7 38 3 7.9 12 31.6 9 23.7 10 26.3 4 10.5
8 11A8 33 0 0 10 30,3 9 27,3 10 30,3 4 12,1 Tổng cộng 292 35 11,9 96 32,9 97 33,2 55 18,8 9 3,1
3.2 Thiết kế bài dạy thực hành phải phù hợp với nhiều đối tượng học sinh:
Công việc thiết kế chu đáo trước một bài dạy và phù hợp với nhiều đối tượng là khâu quan trọng không thể thiếu của một tiết dạy học mà bất kì một giáo viên nào cũng phải biết “Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kĩ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy”
Để thiết kế một bài dạy phù hợp cho nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểu nhất phải làm được những việc sau:
Trang 73.2.1 Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng, thái độ tình cảm Tìm ra được những kĩ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và kiến thức, kĩ năng nâng cao cho học sinh khá giỏi
3.2.2 Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, để giải thích cho học sinh khi cần thiết
3.2.3 Nắm được ý đồ của sách giáo khoa để xây dựng và thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với tình hình thực tế của đối tượng và trình độ học sinh, điều kiện dạy học
3.2.4 Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy học
3.2.5 Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể
Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế để bước vào giờ dạy và đã thành công bước đầu
3.3 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp
Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinh xem như đã thành công một nửa nhưng đó chỉ là bước khởi đầu cho một tiết dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều khiển các đối tượng học sinh trên lớp
Trong điều kiện cơ sở vật chất của trường, với một giờ thực hành, việc quan trọng đầu tiên là chia nhóm thực hành Với việc cho học sinh thực hành theo nhóm, học sinh có thể trao đổi hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên
Trang 8Với số lượng học sinh của lớp, số lượng máy hiện có, giáo viên phải có phương án chia nhóm một cách phù hợp
Ví dụ:
- Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến
- Chia nhóm theo địa hình khu dân cư
- Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng
- Chia nhóm theo đối tượng học sinh
Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh
Cách chia nhóm: Chia nhóm hai đến ba học sinh/máy Các nhóm có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình
Các bước tiến hành:
3.3.1 Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu và nội dung thực hành
3.3.2 Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kĩ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát
3.3.3 Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến khích học sinh tích cực hoạt động
3.3.4 Giáo viên quản lí, giám sát học sinh thực hành theo nhóm:
Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên theo dõi quan sát và bổ trợ khi cần
Chỉ rõ những kĩ năng, thao tác nào được dành cho đối tượng học sinh yếu trong các nhóm, những kĩ năng, thao tác nào được dành cho đối tượng học sinh khá giỏi trong nhóm
Trang 9Phát hiện các nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh Luôn có ý thức trách nhiệm trợ giúp tránh can thiệp sâu làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh
Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kĩ năng
3.3.5 Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả làm việc của các nhóm bằng cách chỉ định 1 học sinh trong nhóm thực hiện lại các thao tác đã thực hành Nếu học sinh được chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ, trách nhiệm gắn cho các thành viên trong nhóm, đặc biệt là nhóm trưởng Hoặc cho các nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau của nhóm khác theo vòng tròn Làm được như vậy các em sẽ tự giác và có ý thức hơn trong học tập
3.3.6 Nhận xét, đánh giá kết quả học tập:
Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành, nhóm trưởng điều hành - nhận xét về kĩ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm
Tổ chức cho các nhóm trưởng nhận xét kết quả thực hành của các nhóm khác
Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ sung kiến thức
Giáo viên cũng nên có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với các nhóm chưa thực hành tốt
Ví dụ minh hoạ về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của
tiết thực hành:
BÀI TẬP VÀ THỰC HÀNH 2
Trang 101) Thiết kế bài học:
a/ Xác định mục tiêu trọng tâm của bài:
+ Xây dựng chương trình có cấu trúc rẽ nhánh;
+ Làm quen với các công cụ hiệu chỉnh chương trình
Xác định các kĩ năng, kiến thức các đối tượng học sinh cần đạt:
+ Đối tượng học sinh yếu: Tạo được những cấu trúc rẽ nhánh đơn giản Làm quen với các công cụ hiệu chỉnh chương trình; biết sử dụng câu lệnh rẽ nhánh ở mức độ đơn giản
+ Đối tượng học sinh khá-giỏi: Tạo được những cấu trúc rẽ nhánh; biết sử dụng các câu lệnh rẽ nhánh ở mức độ đa dạng, phức tạp
b/ Chuẩn bị phòng máy, thiết bị dạy học (máy tính, máy chiếu), chuẩn bị phần mềm Pascal, các chương trình Pascal mẫu
2) Thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp
Bài toán Bộ số Pi - ta - go.
Biết rằng bộ ba số nguyên dương a, b, c được gọi là bộ số Pi - ta - go nếu tổng các bình phương của hai số bằng bình phương của số còn lại Viết chương trình nhập từ bàn phím ba số nguyên dương a, b, c và kiểm tra xem chúng có là bộ số Pi - ta - go hay không
Hoạt động 1: Dẫn dắt học sinh tìm hiểu thuật toán (xác định input, output) và thuật toán), giúp học sinh phân tích thuật toán Cho học sinh gõ xong chương trình
Mục tiêu: Học sinh xác định được input, output của bài toán; gõ đúng được chương trình
Hoạt động theo nhóm, ưu tiên đối tượng học sinh yếu
Sau khi đã phân nhóm thực hành phù hợp, giáo viên tiến hành các bước:
Trang 11- Nêu nội dung và các yêu cầu của hoạt động 1.
- Hướng dẫn học sinh thảo luận theo các câu hỏi:
? Bài toán đã cho những giả thiết nào?
? Từ những giả thiết ấy bài toán yêu cầu làm những gì?
- Giáo viên xác định input, output của bài toán cho các nhóm đối chiếu,
so sánh, phân tích kĩ từng giả thiết, kết luận của bài, đặc biệt chú ý tới đối tượng học sinh yếu
- Tổ chức hướng dẫn cho các nhóm thực hành:
+ Đối tượng học sinh yếu gõ chương trình mẫu, chú ý tới các từ khoá, cấu trúc lệnh Cho học sinh lập từng bước một để ghi nhớ Giáo viên quan sát, tuỳ từng trường hợp cụ thể để chỉ dẫn thêm
+ Đối tượng học sinh khá - giỏi: Tự phân tích thuật toán; từ thuật toán đã phân tích thể hiện bằng ngôn ngữ lập trình
Yêu cầu học sinh phải biết phân tích input, output của bài toán; sử dụng ngôn ngữ lập trình thể hiện thuật toán ở mức độ đơn giản Với đối tượng này giáo viên có thể yêu cầu các em tự tìm thuật toán, tự viết chương trình tránh việc hướng dẫn cụ thể cho các em để các em tự suy nghĩ, tư duy gây hứng thú khám phá, tím hiểu ở các em
- Giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện hoạt động Chú ý điều chỉnh một số lỗi học sinh sinh hay mắc phải trong quá trình thực hành
Hoạt động 2: Làm mẫu các thao tác trên máy projector (lắp đặt tại phòng máy):
- Nhấn phím F2 để lưu chương trình với tên Pitago.pas lên đĩa
- Nhấn phím F7 để theo dõi quá trình thực hiện từng lệnh của chương trình Đến lệnh readln(a, b, c) thì hướng dẫn học sinh cách nhập liên tiếp ba giá trị a = 3, b = 4, c = 5 Các giá trị cách nhau bởi dấu cách
Trang 12- Tiếp tục theo dõi các lệnh tiếp theo của chương trình bằng cách nhấn phím F7 và theo dõi giá trị của các biến trên cửa sổ Watches Để hiện cửa sổ Watches, trước hết cần dung tổ hợp phím Ctrl+F7 làm xuất hiện cửa sổ Add watch, sau đó nhập tên biến (ví dụ, a2 là biến đang cần theo dõi giá trị) và nhấn phím Enter sẽ có tên biến a2 cùng giá trị hiện thời của nó trong cửa sổ Watches Có thể kết hợp sử dụng tổ hợp phím Ctrl+F5 (thay đổi kích thước cửa sổ hiện thời chứa con trỏ màn hình) và phím F6 (chuyển cửa sổ hiện thời) để các cửa sổ lộ ra phần thông tin cần theo dõi (không bị cửa sổ khác che lấp)
- Tiếp tục nhấn phím F7 để theo dõi quá trình rẽ nhánh
- Yêu cầu học sinh nhập dữ liệu mới a = 700, b = 1000, c = 800 và tự làm các thao tác như trên Trong thời gian này giáo viên có thể uốn nắn và giải đáp cho một số học sinh
- Giáo viên gợi ý học sinh tìm ra kết luận và giải thích nguyên nhân làm thay đổi kết quả
- Hướng dẫn cho nhóm học sinh khá, giỏi cải tiến chương trình bằng cách thay đổi cách tính: a2:= sqr(a2); … hoặc thay đổi lại cách khai báo biến
a, b, c để có thể chạy với bộ dữ liệu lớn hơn
- Kiểm tra 1-2 học sinh: Trình bày lại các thao tác trong 2 hoạt động
- Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét về kết quả và sự tích cực của các thành viên trong nhóm tạo cho các em có ý thức thi đua cao trong học tập
- Giáo viên tổng kết, bổ sung kiến thức:
Khắc sâu việc tìm input, output, thuật toán và các bước thực hiện Giáo viên giao bài tập về nhà: Bài 5 (cuối chương)
Nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để nhắc nhở, khuyến khích tạo không khí thi đua nhau trong học tập ở các nhóm
4 Hiệu quả của sang kiến kinh nghiệm