SKKN: Những phương pháp dạy “đọc-hiểu văn bản trong môn Ngữ Văn’’

Mục đích nghiên cứu đề tài: Nâng cao năng lực đọc hiểu cảm thụ văn chương, năng lực tạo lập văn bản. Nâng cao hiệu quả giờ dạy môn ngữ văn. Giúp học sinh củng cố hệ thống hóa các kiến thức đã và đang học, khai thác triệt để kiến thức bài dạy gây hứng thú học tập cho học sinh. Khơi dậy năng lực thẩm mĩ của học sinh để các em biết yêu cái đẹp, trân trọng cái đẹp. Qua các bài học giáo dục cho học sinh lòng tự hào dân tộc, lòng yêu nước, giữ gìn, nâng niu trân trọng những truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta.

SÁNG KI N KINH NGHI M  Ế Ệ

NH NG PH Ữ ƯƠ NG PHÁP D Y Đ C­ HI U  Ạ Ọ Ể

VĂN B N TRONG MÔN NG  VĂN Ả Ữ

       Năm h c 2015­2016ọ

M C L CỤ Ụ

I.  Lý do ch n đ  tài ọ ề 1

II. C  s  lý lu n và th c ti n ơ ở ậ ự ễ 1

 1. C  s  lý lu n ơ ở ậ 1

2. C  s  th c ti n: ơ ở ự ễ 2

III. M c đích nghiên c u đ  tài: ụ ứ ề 2

IV. Đ i t ố ượ ng nghiên c u: ứ 3

V. Ph ươ ng pháp nghiên c u: ứ 3

B. N I DUNG  Ộ 3

I. Các bi n pháp và hình th c d y h c “Đ c ­ Hi u văn b n trong bài h c ng  văn” ệ ứ ạ ọ ọ ể ả ọ ữ 3

1. Các ph ươ ng  pháp d y Đ c­  Hi u văn b n ạ ọ ể ả 3

2. V n d ng h  th ng câu h i trong ho t đ ng d y h c “ Đ c ­ Hi u văn b n” ậ ụ ệ ố ỏ ạ ộ ạ ọ ọ ể ả 11

II/ Các gi i pháp: Minh h a b ng bài gi ng c  th ả ọ ằ ả ụ ể 15

III  K T QU  H C T P MÔN NG  VĂN Ế Ả Ọ Ậ Ữ 23

C. K t lu n và khuy n ngh   ế ậ ế ị 24

1. K t lu n  ế ậ 24

2. Khuy n ngh    ế ị 25

TÀI LI U THAM KH O Ệ Ả 26

Đ T V N ĐẶ Ấ Ề

I.  Lý do ch n đ  tài.ọ ề

     Hi n nay vi c đ i m i ph ng pháp d y h c, nâng cao tính tích c c chệ ệ ổ ớ ươ ạ ọ ự ủ 

đ ng sáng t o c a h c sinh trong quá trình d y h c là yêu c u đ i v i t t cộ ạ ủ ọ ạ ọ ầ ố ớ ấ ả các đ ng chí giáo viên   các môn h c. Song đ i v i môn ng  văn có m t v  tríồ ở ọ ố ớ ữ ộ ị  quan tr ng góp ph n đào t o giáo d c th  h  tr  thành nh ng con ngọ ầ ạ ụ ế ệ ẻ ữ ười có ý 

th c t  tu dứ ự ưỡng, bi t yêu thế ương quý tr ng gia đình,có lòng yêu nọ ước, bi tế  

hướng t i nh ng t  tớ ữ ư ưởng tình c m cao đ p nh  lòng nhân ái, tinh th n tônả ẹ ư ầ  

vì v y, gi  Đ c ­ Hi u văn b n là r t quan tr ng. Nó g n li n vi c d y ti ngậ ờ ọ ể ả ấ ọ ắ ề ệ ạ ế  

Vi t v i văn b n v a tìm hi u, v i phân môn T p làm văn là ho t đ ng tíchệ ớ ả ừ ể ớ ậ ạ ộ  

h p tri th c Đ c ­ Hi u văn b n ­ Ti ng Vi t vào vi c t o l p các văn b n.ợ ứ ọ ể ả ế ệ ệ ạ ậ ả

    B n thân tôi là giáo viên  tr c ti p đ ng l p gi ng d y tôi m nh d n nêuả ự ế ứ ớ ả ạ ạ ạ  

m t vài ý ki n v      ộ ế ề NH NG   PHÁP D Y “ Đ C ­HI U VĂN B NỮ Ạ Ọ Ể Ả  TRONG MÔN  NG  VĂN’’Ữ  làm đ  tài cho sáng ki n kinh nghi m c a mình.ề ế ệ ủ

II. C  s  lý lu n và th c ti nơ ở ậ ự ễ

 1. C  s  lý lu nơ ở ậ

     Môn ng  văn   b c THCS đã kh ng đ nh “L y quan đi m tích h p làmữ ở ậ ẳ ị ấ ể ợ  nguyên t c t  ch c n i dung chắ ổ ứ ộ ương trình, biên so n SGK và l a ch n cácạ ự ọ  

phương pháp gi ng d y. “Đ c ­ Hi u văn b n” không nh m di n đ t haiả ạ ọ ể ả ằ ễ ạ  

ho t đ ng tách r i nhau là Đ c và Hi u. Khi h c môn ng  văn thì ho t đ ngạ ộ ờ ọ ể ọ ữ ạ ộ  

đó ph i là nghi n ng m suy t  th m chí c  c m xúc, liên tả ề ẫ ư ậ ả ả ưởng, tưở  ng

tượng. Đ c   đây di n ra theo cách bám sát đi sâu vào văn b n đ  ọ ở ễ ả ể “gi i mã’ ả ’ văn b n, nghĩa là xác l p các giá tr  c a văn b n theo cách c m nh n và cáchả ậ ị ủ ả ả ậ  

hi u c a ngể ủ ười  đ c. Kh  năng đ c hi u và c m th  m t tác ph m vănọ ả ọ ể ả ụ ộ ẩ  

chương ph  thu c  vào vi c h c sinh có th  tr  l i đụ ộ ệ ọ ể ả ờ ược hay không  nh ngữ  câu h i đ t ra   nh ng c p đ  khác nhau. M c đ  th p nh t là ch  c n sỏ ặ ở ữ ấ ộ ứ ộ ấ ấ ỉ ầ ử 

d ng nh ng thông tin  có ngay trong văn b n. Đó là trụ ữ ả ường h p câu tr  l i cóợ ả ờ  

s n trong bài đó là trình đ   m i bi t ẵ ộ ớ ế đ c ọ     trên dòng.M c cao h n là bu cứ ơ ộ  

ph i suy nghĩ và s  d ng nh ng thông tin trong bài đ  suy ra câu tr  l i tả ử ụ ữ ể ả ờ ừ 

nh ng đ u m i trong văn b n là trình đ  đã bi t ữ ầ ố ả ộ ế đ c gi a dòng ọ ữ  Cao h n n aơ ữ  

là yêu c u khái quát, liên h  gi a nh ng cái mà h c sinh đã đ c v i th  gi iầ ệ ữ ữ ọ ọ ớ ế ớ  bên ngoài, đó là trình đ  bi t vộ ế ượt ra kh i dòng ỏ  đ  đ c văn b n. Nh  v yể ọ ả ư ậ  giáo viên đã giúp h c sinh tìm hi u, khám phá văn b n m t cách tích c c chọ ể ả ộ ự ủ 

đ ng sáng t o liên h  độ ạ ệ ược m t cách sinh đ ng, t  nhiên v i nh ng v n độ ộ ự ớ ữ ấ ề 

c a cu c s ng xã h i.ủ ộ ố ộ

2. C  s  th c ti n:ơ ở ự ễ

    Đ c ­ Hi u văn b n trong bài h c Ng  văn chính là ho t đ ng tìm tòi phânọ ể ả ọ ữ ạ ộ  tích đ  c m th  văn b n theo m c tiêu c  th  c a ph n Văn trong m c tiêuể ả ụ ả ụ ụ ể ủ ầ ụ  chung c a bài h c Ng  Văn.ủ ọ ữ

     Đ  d y t t ti t Đ c ­ Hi u  văn b n trong bài h c ng  văn, chúng ta cóể ạ ố ế ọ ể ả ọ ữ  nhi u hình th c ho t đ ng d y h c nh ng đ u ph i hề ứ ạ ộ ạ ọ ư ề ả ướng t i m c đích rènớ ụ  cho h c sinh có k  năng Nghe ­ Nói­ Đ c ­ Vi t ti ng Vi t thành th o theoọ ỹ ọ ế ế ệ ạ  các ki u văn b n, nh n m nh phể ả ấ ạ ương châm đ  cao công vi c ho t đ ng c aề ệ ạ ộ ủ  

h c sinh, giúp h c sinh ti p c n tác ph m theo ba họ ọ ế ậ ẩ ướng Đ c ­ Hi u; Suyọ ể  nghĩ ­ V n d ng; Liên tậ ụ ưởng ­ Tích lũy

   Đ i m i ho t đ ng Đ c ­ Hi u văn b n hình thành cho h c  sinh phổ ớ ạ ộ ọ ể ả ọ ươ  ngpháp Đ c ­  Hi u các ki u lo i văn b n nh t là các  văn b n   d ng th c sángọ ể ể ạ ả ấ ả ở ạ ứ  

t o ngh  thu t c  trong và ngoài SGK, đ   phát huy tính t  giác, tích c c, chạ ệ ậ ả ể ự ự ủ 

đ ng, sáng t o c a h c sinh trong vi c lĩnh h i tri th c. Qua đó ngộ ạ ủ ọ ệ ộ ứ ười giáo viên ph i có cái nhìn bao quát v  các ti t d y theo n i dung văn b n đ  xácả ề ế ạ ộ ả ể  

đ nh đị ược: 

*  Các k  năng Đ c ­ Hi u văn b n ỹ ọ ể ả

* V n d ng các ki u lo i câu h i trong ho t đ ng d y Đ c ­ Hi u văn b n.ậ ụ ể ạ ỏ ạ ộ ạ ọ ể ảIII. M c đích nghiên c u đ  tài:ụ ứ ề

­ Nâng cao năng l c đ c hi u c m th  văn chự ọ ể ả ụ ương, năng l c t o l p văn b n.ự ạ ậ ả

­ Nâng cao hi u qu  gi  d y môn ng  văn ệ ả ờ ạ ữ

­ Giúp h c sinh c ng c  h  th ng hóa các ki n th c đã và đang h c, khai thácọ ủ ố ệ ố ế ứ ọ  tri t đ  ki n th c bài d y gây h ng thú  h c t p cho h c sinh.ệ ể ế ứ ạ ứ ọ ậ ọ

­ Kh i d y năng l c th m mĩ c a h c sinh đ  các em bi t yêu cái đ p, trânơ ậ ự ẩ ủ ọ ể ế ẹ  

tr ng cái đ p.ọ ẹ

­ Qua các bài h c giáo d c cho h c sinh lòng t  hào dân  t c, lòng yêu nọ ụ ọ ự ộ ướ  c,

gi  gìn, nâng niu trân tr ng nh ng truy n th ng văn hóa t t đ p c a dân t cữ ọ ữ ề ố ố ẹ ủ ộ  ta

IV. Đ i tố ượng nghiên c u:ứ

­ Áp d ng m t s  phụ ộ ố ương pháp đ i m i k t h p v i nh ng kinh nghi m c aổ ớ ế ợ ớ ữ ệ ủ  

b nả

thân trong các ti t d y h c  môn Ng  văn cho h c sinh THCS ế ạ ọ ữ ọ

V. Phương pháp nghiên c u:ứ

1. Tìm hi u b ng cách đ c, nghiên c u tài li u v  ph ng pháp gi ng d y tácể ằ ọ ứ ệ ề ươ ả ạ  

ph m văn h c theo đ c tr ng th  lo i. Các bài vi t có tính ch t khoa h c vàẩ ọ ặ ư ể ạ ế ấ ọ  

đã thành giáo trình gi ng d y.ả ạ

2. T ng k t kinh nghi m sáng ki n c a đ ng nghi p.ổ ế ệ ế ủ ồ ệ

3. Th c nghi m s  ph m thông qua  các bài d y ng  văn  c  th ự ệ ư ạ ạ ữ ụ ể

B. N I DUNG Ộ

I. Các bi n pháp và hình th c d y h c “Đ c ­ Hi u văn b n trong bài ệ ứ ạ ọ ọ ể ả

h c ng  văn”ọ ữ

1. Các phương  pháp d y Đ c­  Hi u văn b n.ạ ọ ể ả

    Ho t đ ng d y và ho t đ ng h c bao g m toàn b  các bi n pháp và hìnhạ ộ ạ ạ ộ ọ ồ ộ ệ  

th c d y c a th y và h c c a trò theo tinh th n th y t  ch c hứ ạ ủ ầ ọ ủ ầ ầ ổ ứ ướng d n, tròẫ  

ch  đ ng tích c c trong quá trình Đ c ­  Hi u văn b n và lĩnh h i tri th c.ủ ộ ự ọ ể ả ộ ứ  

Đ c văn b n là m t k  năng h c sinh c n ph i rèn luy n và phát tri n trongọ ả ộ ỹ ọ ầ ả ệ ể  

su t quá trình h c t p môn ng  văn. Đ c văn b n có nhi u hình th c: đ cố ọ ậ ữ ọ ả ề ứ ọ  

th m, đ c lầ ọ ướt, đ c tóm t t, đ c di n c m. Quan tr ng nh t là vi c Đ c­ọ ắ ọ ễ ả ọ ấ ệ ọ  

Hi u  văn b n, n u h c sinh không có k  năng đ c hi u thì không th  ti nể ả ế ọ ỹ ọ ể ể ế  hành các bước ti p theo là phân tích, đánh giá, c m th  văn b n.ế ả ụ ả

a. Bi n pháp đ c di n c m: ệ ọ ễ ả

     Mu n hi u tác ph m văn chố ể ẩ ương c n ph i đ c, đ c là  m t cách phân tíchầ ả ọ ọ ộ  tác ph m b ng gi ng đi u ngôn ng  Đ c di n c m phẩ ằ ọ ệ ữ ọ ễ ả ương pháp d y h cạ ọ  

đ c tr ng c a môn ng  văn. Đ c di n c m có kh  năng tái hi n m t cáchặ ư ủ ữ ọ ễ ả ả ệ ộ  

tr n v n đ i s ng và hình tọ ẹ ờ ố ượng tác ph m, không khí th i đ i cũng nh  ý đẩ ờ ạ ư ồ 

t  tư ưởng c a nhà văn. Đ c di n c m đủ ọ ễ ả ược xem nh  hình th c bi u hi nư ứ ể ệ  ngh  thu t. Vì th  có kh  năng liên tệ ậ ế ả ưởng và tưởng tượng sáng t o d a trênạ ự  

đ c đi m hình th c c a c u trúc ngôn ng  và th  lo i tác ph m đ  đ c phânặ ể ứ ủ ấ ữ ể ạ ẩ ể ọ  vai, nh p vai. Ho t đ ng này đậ ạ ộ ược coi là thao tác đ u tiên c a vi c phân tích,ầ ủ ệ  

c m th  “văn”. Đ c đúng là bi u hi n đúng hả ụ ọ ể ệ ướng thâm nh p tác ph m.ậ ẩ

    Đ c di n c m c a th y là đ c m u, v i  trò là t p đ c di n c m. T  khiọ ễ ả ủ ầ ọ ẫ ớ ậ ọ ễ ả ừ  giáo viên đ c m u đ n khi t p đ c di n c m s  là bi n pháp họ ẫ ế ậ ọ ễ ả ẽ ệ ướng d n đ c.ẫ ọ  Trong các bài so n trạ ước đây giáo viên chúng ta g n nh  đã b  qua bi n phápầ ư ỏ ệ  

d y h c này, trong giáo án ch  ghi m t ch  “đ c” và sau ghi lên b ng ch  làạ ọ ỉ ộ ữ ọ ả ỉ  

m t thông báo bi n pháp ch  ch a ph i là d y h c b ng bi n pháp đó.ộ ệ ứ ư ả ạ ọ ằ ệ  

Nh ng trong giáo án m i th c hi n chư ớ ự ệ ương trình thay sách giáo khoa ng  vănữ  THCS, bi n pháp đ c di n c m và hệ ọ ễ ả ướng d n đ c s  đẫ ọ ẽ ược giáo viên thi t kế ế trong ho t đ ng “Đ c ­ Hi u chú thích văn b n”. Đ c di n c m đạ ộ ọ ể ả ọ ễ ả ược xem 

nh  hình th c bi u hi n ngh  thu t. Đ c đúng là bi u hi n đúng hư ứ ể ệ ệ ậ ọ ể ệ ướng thâm 

nh p tác ph m. Chính vì v y trong quá trình gi ng d y tôi luôn đ  cao  ho tậ ẩ ậ ả ạ ề ạ  

đ ng  đ c k  văn b n và ph n chú thích đ  n m độ ọ ỹ ả ầ ể ắ ược n i dung ý nghĩa, t  đóộ ừ  

h c sinh ch  đ ng ti p c n  văn b n.ọ ủ ộ ế ậ ả

 * Ví d  khi d y bài h c ụ ạ ọ “ Ng u nhiên vi t nhân bu i m i v  quê ’’ ẫ ế ổ ớ ề ­ Ngữ 

văn L p 7 ớ , tôi đã áp d ng vào bài d y c a  mìnhụ ạ ủ

Thao tác        Ho t đ ng d y ạ ộ ạ        Ho t đ ng h c ạ ộ ọ

m t con ngộ ười con  sau bao năm 

xa  quê  v a   đ t   chân  t i   làng.ừ ặ ớ  

V y theo con c n đ c bài thậ ầ ọ ơ này   v i   gi ng   đi u   nh   thớ ọ ệ ư ế nào?

Yêu c u: Hãy đ c bài th  b ngầ ọ ơ ằ  

gi ng đi u đó!ọ ệ

 b n phiên âm các d u câu đòi

h i cách ng t nh p nh  th  nàoỏ ắ ị ư ế  khi đ c?ọ

Hãy đ c di n c m bài th  “H iọ ễ ả ơ ồ  

hương ng u th ” theo các yêuẫ ư  

c u trên.ầ

 HS tr  l i:ả ờ       Tình c mả

       Ch m rãiậ       Sâu l ngắ

 HS đ c ọ(M i  h c sinh   đ c  m t  d ngỗ ọ ọ ộ ạ  văn b n)ả

­ Ng t nh p 4/3   các câu 1, 2,ắ ị ở  3

­ Ng t nh p 2/5   câu cu i.ắ ị ở ố

Đ cọ(M t   h c  sinh   đ c   di n   c mộ ọ ọ ễ ả  

b n phiên âm c a bài th )ả ủ ơ     

  Đ i v i t ng lo i văn b n giáo viên c n hố ớ ừ ạ ả ầ ướng d n h c sinh đ c đẫ ọ ọ ể 

c m nh n đả ậ ược n i dung và ngh  thu t c a t ng văn b n đó.ộ ệ ậ ủ ừ ả

       Đ c văn b n bao gi  cũng g n li n v i ti p nh n, nó mang đ m d u  nọ ả ờ ắ ề ớ ế ậ ậ ấ ấ  

cá nhân ngườ ọi đ c trong nh ng c m xúc c a mình v  tác ph m. Đ c khôngữ ả ủ ề ẩ ọ  

ch  là vi c phát âm thông thỉ ệ ường mà là  quá trình“ th c t nh c m xúc” ứ ỉ ả  Đ iố  

v i t ng lo i văn b n giáo viên c n hớ ừ ạ ả ầ ướng d n đ c di n c m đ  c m nh nẫ ọ ễ ả ể ả ậ  

được n i dung và ngh  thu t c a lo i văn b n đó. C  th  khi gi ng d yộ ệ ậ ủ ạ ả ụ ể ả ạ  truy n dân gian tôi đã linh ho t t  ch c cho các em đ c di n c m và hệ ạ ổ ứ ọ ễ ả ướ  ng

d n các em thao tác đ  k  di n c m đ t hi u qu ẫ ể ể ễ ả ạ ệ ả

* Trích ngang thi t k  bài h c “L n c ế ế ọ ợ ướ i, áo m i” – Ng  Văn 6 ớ ữ   

Thao   tác        Ho t đ ng d y ạ ộ ạ        Ho t đ ng h c ạ ộ ọ

     1 

    2 

GV Gi ng: L n cả ợ ưới áo m i làớ  

m t chuy n k  dân gian mang ýộ ệ ể  nghĩa gi u c t t t x u.   đâyễ ợ ậ ấ Ở  

t t khoe c a đậ ủ ược k  và t  quaể ả  hành đ ng l i nói c a nhân v t .ộ ờ ủ ậ

H i: T  n i dung trên khi đ cỏ ừ ộ ọ  truy n   này   c n   ph i   đ c   nhệ ầ ả ọ ư 

K :   2   h c   sinh   dùng   gi ngể ọ ọ  

đ c đ  k  chuy n theo SGK.ọ ể ể ệ 

b. Bi n pháp đ c k t h p v i gi ng và bình văn ệ ọ ế ợ ớ ả

       Bi n pháp gi ng và bình văn v n là công c  chính c a ngệ ả ố ụ ủ ười th y trongầ  các gi  gi ng văn truy n th ng đã không còn đ m nhi m ch c năng th ngờ ả ề ố ả ệ ứ ố  soái trong các gi  h c văn theo tinh th n đ i m i. Tuy nhiên gi ng văn vàờ ọ ầ ổ ớ ả  bình văn v n n m trong s  các bi n pháp d y h c tích c c trong ho t đ ngẫ ằ ố ệ ạ ọ ự ạ ộ  

Đ c ­ Hi u văn b n. Mu n hi u sâu s c tác ph m văn chọ ể ả ố ể ắ ẩ ương c n ph i ti nầ ả ế  hành các thao tác t  duy c m xúc đó là k  năng đ c k t h p v i gi ng bình.ư ả ỹ ọ ế ợ ớ ả

       Vi c gi ng gi i đ  làm rõ ho c m  r ng ki n th c khó trong văn b nệ ả ả ể ặ ở ộ ế ứ ả  cũng th  hi n s  c m th  sâu s c tinh t  c a th y để ệ ự ả ụ ắ ế ủ ầ ược áp d ng phát huyụ  đúng lúc, đúng ch  s  có tác d ng gây lòng tin và s  h ng thú th m m  choỗ ẽ ụ ự ứ ẩ ỹ  

h c sinh trong khi đ c ­ hi u văn b n đ ng th i góp ph n rèn k  năng c mọ ọ ể ả ồ ờ ầ ỹ ả  

th  văn chụ ương, k  năng nghe nh ng l i hay ý đ p, t  đó làm n y sinh nhuỹ ữ ờ ẹ ừ ả  

c u vi t văn c a h c sinh  trong nh ng bài t  lu n văn h c sau này.  ầ ế ủ ọ ữ ự ậ ọ

       Trong quá trình gi ng d y, tôi đã áp d ng k  năng đ c k t h p v i gi ngả ạ ụ ỹ ọ ế ợ ớ ả  

và bình văn m t cách linh ho t tùy theo ki u văn b n. S  tham gia c a các l iộ ạ ể ả ự ủ ờ  

gi ng bình có th  c n r t ít trong khi hả ể ầ ấ ướng d n đ c ­ hi u văn b n cácẫ ọ ể ả  truy n dân gian, các câu t c ng  nh ng l i r t c n thi t và quan tr ng trongệ ụ ữ ư ạ ấ ầ ế ọ  khi hướng d n đ c ­ hi u các văn b n t  s  hi n đ i ho c bi u c m vì thẫ ọ ể ả ự ự ệ ạ ặ ể ả ế 

lo i văn b n này ph c t p h n so v i năng l c ti p nh n   c a h c sinh.ạ ả ứ ạ ơ ớ ự ế ậ ủ ọ  

Nh ng trong trư ường h p này l i gi ng bình c a giáo viên cũng ch  gi i h nợ ờ ả ủ ỉ ớ ạ  trong vai trò hướng d n ch  không làm thay, c m th   thay h c sinh.ẫ ứ ả ụ ọ

         Nghe gi ng say s a trả ư ước nh ng l i bình văn sâu s c c a giáo viênữ ờ ắ ủ  không th  là cách t t nh t c a h c sinh khi các em ch  th  ti p nhân vănể ố ấ ủ ọ ủ ể ế  

5 

 6 

ti t  y có ý nghĩa gì ? ế ấ

Gi ng: Cách g i m  tôi liên t c trongả ọ ẹ ụ  

đo n văn trên cho ngạ ườ ọi đ c  th y ấ

được hình  nh ngả ười m  luôn in đ mẹ ậ  

trong trái tim c a bé H ng. Ngủ ồ ười mẹ 

là trung tâm c a m i s  c m nh n ủ ọ ự ả ậ

c a bé H ng r t sâu n ng và  không ủ ồ ấ ặ

­ Không thay đ i m  v n ôm con vào ổ ẹ ẫ

lòng, v n l y v t áo nâu th m nẫ ấ ạ ấ ước 

m t cho con.ắ

­ Không ti u t y đói kh  gề ụ ổ ương m t ặ

m  v n tẹ ẫ ươi sáng, đôi m t  trong, ắ

nước  da m n, hai gò má v n h ng. ị ẫ ồ

M  v n đ p đ  sang tr ng v i h i ẹ ẫ ẹ ẽ ọ ớ ơ

th  th m  tho   khuôn mi ng xinh ở ơ ở ệ

x n đang nhai tr u. Ngắ ầ ười m  th t ẹ ậ

thương

đ p đ , cao quý và kiêu hãnh đáng đẹ ẽ ể 

bé  H ng t  hào.ồ ự

L i gi ng bình c a giáo viên v a đ m b o yêu c u đ nh hờ ả ủ ừ ả ả ầ ị ướng ti pế  

nh n, v a đ nh hình ki n th c thông qua kh  năng liên tậ ừ ị ế ứ ả ưởng tích c c, làmự  

n i b t ý nghĩa sâu sa c a văn b n làm sáng t  m t y u t  ngh  thu t đ cổ ậ ủ ả ỏ ộ ế ố ệ ậ ặ  

s c. Ví d  trong bài ắ ụ “L ượ m” ­ Ng  văn 6 t p II khi phân tích xong đo n thữ ậ ạ ơ 

th  13 ứ “L ượ ơ m  i, còn không?” trước khi chuuy n  đo n, giáo viên dành ítể ạ  phút đ  gi ng bình; sau đo n th  xúc đ ng miêu t  s  hi sinh anh dũng c aể ả ạ ơ ộ ả ự ủ  

Lượm, tác gi  dành đúng m t dòng th  v i hình th c câu h i tu t  th  hi nả ộ ơ ớ ứ ỏ ừ ể ệ  tâm tr ng đau xót  c a mình. ạ ủ “L ượ ơ m  i còn không?” câu th  đ ng th i làơ ồ ờ  

m t ti ng kêu ngh n ngào đau đ n, ni m c m ph c sâu s c trộ ế ẹ ớ ề ả ụ ắ ước t mấ  

gương m t thi u niên quên mình vì T  qu c. Lộ ế ổ ố ượm hi sinh, nh ng hình  như ả  

m t chú bé liên l c h n nhiên nhí nh nh và giàu lòng yêu nộ ạ ồ ả ước đã tr  nên b tở ấ  

t ử

     Ho c d y Đ c ­  Hi u văn b n ặ ạ ọ ể ả “Qua Đèo Ngang” Ng  văn 7 – T p I ữ ậ

 Sau khi tìm hi u hai câu th  cu i giáo viên có th  bình:ể ơ ố ể

       “D ng chân đ ng l i tr i non nừ ứ ạ ờ ướ c

       M t m nh tình riêng ta v i ta” ộ ả ớ

   N i ni m ch t ch a ngày m t thêm sâu n ng khi n n  sĩ ph i th t lên ph iỗ ề ấ ứ ộ ặ ế ữ ả ố ơ  

tr i t m lòng. Con ngả ấ ười nh  bé b ng s ng l i trỏ ỗ ữ ạ ước m t không gian r ngộ ộ  

l n, r n ng p ớ ợ ợ (ch  có tr i ­ non n ỉ ờ ướ  đ  nh n ra s  cô đ n c a chính mình c) ể ậ ự ơ ủ  

“ta v i ta” ớ  là m t mình đ i di n v i chính mình. C  m t c nh ng , m t tâmộ ố ệ ớ ả ộ ả ộ ộ  

t , m t t m lòng không bi t chia s  cùng ai! Ph i chăng đây là nét đ c tr ngư ộ ấ ế ẻ ả ặ ư  

c a n i bu n x a, n i bu n trủ ỗ ồ ư ỗ ồ ước c nh non sông bi n đ i, tri u đ i h ngả ế ổ ề ạ ư  

ph  nh ng tình riêng v n còn b t bi n v i chính mình. Hai câu th  v a k tế ư ẫ ấ ế ớ ơ ừ ế  thúc bài th  v a m  ra m t chân tr i c m xúc m i.   ơ ừ ở ộ ờ ả ớ    

c. Bi n pháp t  ch c các ho t đ ng h c t p c a h c sinh trong gi  ệ ổ ứ ạ ộ ọ ậ ủ ọ ờ

rèn được k  năng nói trỹ ướ ậc t p th  l p, rèn luy n s  t  tin trong h c t p c aể ớ ệ ự ự ọ ậ ủ  các em h c sinh.ọ

     Bi n pháp này có nhi u  u đi m c n đệ ề ư ể ầ ược v n d ng nh ng giáo viên cũngậ ụ ư  

c n chú ý vì ho t đ ng nhóm ch  phát huy đầ ạ ộ ỉ ược hi u qu  tích c c n u sệ ả ự ế ử 

d ng đúng lúc, đúng ch  trong gi  Văn.ụ ỗ ờ

      C m th  văn b n thu c v  kh  năng c a m i cá nhân h c sinh, do v yả ụ ả ộ ề ả ủ ỗ ọ ậ  

ho t đ ng cá nhân t  b c l  suy nghĩ là hình th c d y h c thạ ộ ự ộ ộ ứ ạ ọ ường xuyên và hàng đ u. Ch  nh ng ph m vi ki n th c mang tính khái quát và nh ng tìnhầ ỉ ữ ạ ế ứ ữ  

hu ng có v n đ  trong bài h c vố ấ ề ọ ượt qua kh  năng cá  nhân c n t i m c tả ầ ớ ứ ư duy t p th  thì hình th c ho t đ ng nhóm s  xu t hi n. Hình th c phi u h cậ ể ứ ạ ộ ẽ ấ ệ ứ ế ọ  

t p và th o lu n nhóm c n đậ ả ậ ầ ược thi t k    ph n đ c hi u ý nghĩa văn b n ế ế ở ầ ọ ể ả ở 

c p đ  ấ ộ gi a dòng ữ , nh t là v t ra kh i dòng đ  ti n t i các m c tiêu đ cấ ượ ỏ ể ế ớ ụ ọ  

hi u văn b n s  c n t i s  n  l c c m và hi u không ch  c a cá nhân mà c aể ả ẽ ầ ớ ự ỗ ự ả ể ỉ ủ ủ  

c  l p h c.ả ớ ọ

Ví d :  Thi t k  bài h c “ Sau phút chia li ”  ụ ế ế ọ

Thao tác           Ho t đ ng d y ạ ộ ạ

2. V n d ng h  th ng câu h i trong ho t đ ng d y h c “ Đ c ­ Hi u ậ ụ ệ ố ỏ ạ ộ ạ ọ ọ ể

văn b n”ả

     Chúng ta có nhi u hình th c ho t đ ng d y h c “ Đ c ­ Hi u văn b n” .ề ứ ạ ộ ạ ọ ọ ể ả  

Gi ng văn, bình văn cũng là đ c ­ hi u, đ c di n c m văn b n cũng là đ c ­ả ọ ể ọ ễ ả ả ọ  

hi u nh    m c đ  c m tính. Còn đ c ­ hi u   m c đ  sâu s c, đ i v iể ư ở ứ ộ ả ọ ể ở ứ ộ ắ ố ớ  

ngườ ọ ẽi h c s  là chi m lĩnh văn b n b ng đ i tho i, l y câu h i do th y thi tế ả ằ ố ạ ấ ỏ ầ ế  

k  làm phế ương ti n. Đây là hình th c d y h c văn quan tr ng hàng đ u, b iệ ứ ạ ọ ọ ầ ở  

h  th ng câu h i c m th  phân tích văn có kh  năng kh i d y năng l c c mệ ố ỏ ả ụ ả ơ ậ ự ả  

và hi u văn theo  n  l c và kinh nghi m riêng c a m i h c sinh. S  đa d ngể ỗ ự ệ ủ ỗ ọ ự ạ  hóa c a h  th ng câu h i “Đ c ­ Hi u văn b n” trong SGK Ng  văn m i làủ ệ ố ỏ ọ ể ả ữ ớ  minh ch ng cho m t quan ni m đúng đ n v  b n ch t “Đ c ­  Hi u văn b n”ứ ộ ệ ắ ề ả ấ ọ ể ả   môn ng  văn. 

     Là giáo viên d ng l p d y môn ng  văn theo tinh th n đ i m i ph ngứ ớ ạ ữ ầ ổ ớ ươ  pháp d y h c, tôi nghĩ r ng h  th ng câu h i vô cùng quan tr ng, nh ng câuạ ọ ằ ệ ố ỏ ọ ữ  

h i c m th  có kh  năng kh i d y năng l c c m và hi u tác ph m c a m iỏ ả ụ ả ơ ậ ự ả ể ẩ ủ ỗ  

h c sinh. Chính vì v y h  th ng câu h i ph i đọ ậ ệ ố ỏ ả ược  thi t k  theo hế ế ướng tích 

c c hóa  ho t đ ng h c t p c a h c sinh và tích h p ki n th c, kĩ năng c aự ạ ộ ọ ậ ủ ọ ợ ế ứ ủ  môn h c. Ch ng h n trong m i ti t d y tôi luôn c  g ng đ a ra nh ng câuọ ẳ ạ ỗ ế ạ ố ắ ư ữ  

h i t o c  h i nhi u nh t cho h c sinh đỏ ạ ơ ộ ề ấ ọ ược làm vi c, đệ ượ ực t  mình cùng 

b n và th y ti p nh n ti p nh n tr c các ki u, lo i văn b n, c m th  vănạ ầ ế ậ ế ậ ự ể ạ ả ả ụ  

b n m t cách sáng t o.ả ộ ạ

    Trong  quá trình đ i m i phổ ớ ương pháp d y h c c n l u ý đ n vi c đ i m iạ ọ ầ ư ế ệ ổ ớ  

h  th ng câu h i. H i là kh i d y năng l c c m hi u văn b n c a h c sinh.ệ ố ỏ ỏ ơ ậ ự ả ể ả ủ ọ  

Nh ng giáo viên chúng ta n m v ng s  khác nhau c a các lo i câu h i, cácư ắ ữ ự ủ ạ ỏ  hình th c h i đ  h c sinh khám phá đứ ỏ ể ọ ược giá tr  c a văn b n, nh t là các vănị ủ ả ấ  

b n ngh  thu t. C n có các câu h i t  duy sáng t o vả ệ ậ ầ ỏ ư ạ ượt lên hình th c h iứ ỏ  phát hi n – tái hi n ệ ệ ( đ c trên dòng ọ  ) đ  đi sâu vào các câu h i sáng t o ể ỏ ạ (đ c ọ  

gi a dòng và v ữ ượ t ra kh i  dòng ỏ ) kích thích năng l c c m th  văn ch ngự ả ụ ươ  

c a h c sinh.Trong quá trình gi ng d y tôi luôn chú ý đ n hình th c h i nêuủ ọ ả ạ ế ứ ỏ  

v n đ  và l a ch n k t lu n có nhi u kh  năng nh t trong vi c kh i d y “ấ ề ự ọ ế ậ ề ả ấ ệ ơ ậ  

Ho t đ ng t  duy bên trong c a h c sinh”.ạ ộ ư ủ ọ

     Ví d  khi so n gi ng  văn b n ụ ạ ả ả “ Ng u nhiên vi t nhân bu i m i v  quê ẫ ế ổ ớ ề ” 

Ng  văn l p 7 t p I,  tôi đã đ t câu h i “ T i sao tác gi  tr  v  quê l i v aữ ớ ậ ặ ỏ ạ ả ở ề ạ ừ  

m ng v a  ng m ngùi ”. Đ i v i câu h i này  h c sinh c n ph i t  duy đ  trừ ừ ậ ố ớ ỏ ọ ầ ả ư ể ả 

l i đó là m ng vì sau bao nhiêu năm xa cách nay nhà th  m i có d p tr  v  quêờ ừ ơ ớ ị ở ề  

hương. Nh ng ng m ngùi xót xa vì mình v n là ngư ậ ố ườ ởi   đây mà khi tr  v  l iở ề ạ  

ch ng có ai nh n ra! B n tr   đón nhà th  nh  đón khách l ! Khách l  ngayẳ ậ ọ ẻ ơ ư ạ ạ  

gi a quê hữ ương c a mình. Dù r ng bi t đó là quy lu t t  nhiên c a th i gianủ ằ ế ậ ự ủ ờ  trôi ch y, nh ng ngả ữ ườ ại b n cùng trang l a v i nhà th  ch c đ u đã quy tiênứ ớ ơ ắ ề  

c  r i. Nh ng trong đáy lòng ông, v n nhói lên n i t i bu n vì tình yêu, n iả ồ ư ẫ ỗ ủ ồ ỗ  

nh  quê hớ ương tích t , d n nén trong trái tim nhà th  đã h n n a th  k , màụ ồ ơ ơ ử ế ỷ  đâu ng  l i đờ ạ ược đ n đáp nh  th  này  ? ề ư ế ư

      G p nhau mà ch ng bi t nhau ặ ẳ ế

      H i r ng : Khách   ch n nào l i ch i ?  ỏ ằ ở ố ạ ơ

     Khi so n giáo án đ  có đạ ể ược h  th ng câu h i đáp  ng đệ ố ỏ ứ ược yêu c u nh nầ ậ  

bi t, v n d ng, sáng t o là r t khó ch  không d  dàng gì. Có đi u kh  năngế ậ ụ ạ ấ ứ ễ ề ả  chi m lĩnh tác ph m không ch    b n thân câu h i mà ph  thu c vào cáchế ẩ ỉ ở ả ỏ ụ ộ  thi t k  câu h i và  v n d ng c a ngế ế ỏ ậ ụ ủ ười giáo viên h  th  nào cho th t nhi uư ế ậ ệ  

qu  Đ i v i câu h i sáng t o, nêu v n đ  không ph i áp d ng th  nào cũngả ố ớ ỏ ạ ấ ề ả ụ ế  

được mà ph i căn c  vào tình hình th c t  c a h c sinh trong l p mình gi ngả ứ ự ế ủ ọ ớ ả  

d y, c  th  đ i v i h c sinh   trạ ụ ể ố ớ ọ ở ường tôi đang  gi ng d y t  l  h c sinh kháả ạ ỷ ệ ọ  

gi i ch a cao vì th  mà m t ti t d y giáo viên đ a  ra nhi u câu h i này thìỏ ư ế ộ ế ạ ư ề ỏ  

h c sinh s  không c m th  đọ ẽ ả ụ ượ ấ ảc t t c  và d n đ n các em r t tr m, khôngẫ ế ấ ầ  hào h ng phát bi u xây d ng bài,  k t qu  gi   d y không thành công. Nh ngứ ể ự ế ả ờ ạ ư  

ngượ ạc l i m t ti t d y đ c hi u văn b n mà ngộ ế ạ ọ ể ả ười giáo viên khi so n bàiạ  không có m t  câu h i nêu v n đ , câu h i sáng t o thì d t khoát ti t d y sộ ỏ ấ ề ỏ ạ ứ ế ạ ẽ 

gi m đi ch t văn mà ngả ấ ười th y  mu n truy n l i cho h c sinh.Ví d  khi d yầ ố ề ạ ọ ụ ạ  bài th  ơ “ Bánh trôi n ướ  c a H  Xuân H c” ủ ồ ương giáo  viên kh ng đ nh “ Bàiẳ ị  

th  này đa nghĩa: nghĩa th  nh t v  n i dung miêu t  bánh trôi nơ ứ ấ ề ộ ả ước. Nghĩa 

th  hai thu c v  n i dung ph m ch t và thân ph n ngứ ộ ề ộ ẩ ấ ậ ười ph  n  trong xã h iụ ữ ộ  

cũ. T  s  g i ý trên em hãy cho bi t trong hai nghĩa, nghĩa nào là quy t đ nhừ ự ợ ế ế ị  giá tr  bài th ?ị ơ

     D y Đ c ­ Hi u văn b n b ng h  th ng câu h i là phạ ọ ể ả ằ ệ ố ỏ ương pháp d y  h cạ ọ  tích c c rèn luy n k  năng ự ệ ỹ Nghe ­ Nói  và năng l c  c m th  văn ch ng, ự ả ụ ươ ở 

phương pháp này giáo viên c n l a ch n h  th ng câu h i bám sát văn b n đầ ự ọ ệ ố ỏ ả ể 

t  ch c cho h c sinh ho t đ ng, h c sinh  có th  tr  l i theo cách c m thổ ứ ọ ạ ộ ọ ể ả ờ ả ụ riêng c a b n thân, ho c theo dõi nghe l a ch n cách tr  l i hay c a b n.ủ ả ặ ự ọ ả ờ ủ ạ

     H  th ng câu h i ệ ố ỏ Đ c ­ Hi u ọ ể  văn b n r t phong phú song trong gi  h cả ấ ờ ọ  văn không th  tuy t đ i hóa ho c xem thể ệ ố ặ ường b t k  lo i câu h i nào nh ngấ ỳ ạ ỏ ư  giáo viên nên chú ý ki u câu h i sáng t o, câu h i v n d ng đ c bi t để ỏ ạ ỏ ậ ụ ặ ệ ược coi