Khi tiến hành giảng dạy cho học sinh viết văn, nhất là dạng văn miêu tả, giáo viên vẫn gặp khó khăn trong việc xác định được chắc chắn phương pháp dạy học và các mạch kiến thức cần truyền thụ cho học sinh dẫn đến hiệu quả giảng dạy chưa cao. Vì thế nhiều học sinh chưa thật sự yêu thích phân môn Tập làm văn nói chung, văn miêu tả nói riêng. Đa phần học sinh làm bài mới chỉ đạt ở mức độ đúng dạng bài. Từ ngữ mà các em dùng trong bài viết còn khô khan, cách miêu tả còn mang nhiều tính kể lể, liệt kê, chưa biết sử dụng linh hoạt các từ ngữ gợi tả, gợi cảm và các biện pháp tu từ mang tính nghệ thuật. Tham khảo chuyên đề Một số kinh nghiệm dạy học giúp học sinh lớp 5 viết văn miêu tả để biết thêm nội dung chi tiết.
Trang 1A. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
I. L i nói đ u:ờ ầ
Năm h c ọ 2010 – 2011 là năm h c ti p t c th c hi n cu c v n đ ng “ọ ế ụ ự ệ ộ ậ ộ Nói không v i tiêu c c trong thi c và b nh thành tích trong giáo d c”. Th mớ ự ử ệ ụ ấ nhu n cu c v n đ ng “ Hai không trong giáo d c”, m i chúng ta nh ng ng iầ ộ ậ ộ ụ ỗ ữ ườ làm công tác giáo d c luôn lo l ng, trăn tr , t p trung nâng cao ch t l ng d yụ ắ ở ậ ấ ượ ạ
h c nh m đáp ng yêu c u hoàn thành t t m c tiêu giáo d c,ọ ằ ứ ầ ố ụ ụ góp ph n ph c pầ ổ ậ giáo d c ụ có ch t ấ l ng đượ ể đào t o nhân l c, b i d ng nhân tài cho quê h ng,ạ ự ồ ưỡ ươ
đ t n c.ấ ướ
Ti u h c, môn Ti ng Vi t là môn h c chìa khoá m đ ng cho h c
sinh đi vào t t c các lĩnh v c khoa h c khác.ấ ả ự ọ Và nhờ s hự ướng d n, tẫ ổ ch cứ
c a giáo viên, các em đ c, hi u, và c m nh n đủ ọ ể ả ậ ược nh ng bài th , bài vănữ ơ hay trong sách giáo khoa, t đó m mang thêm tri th c, phong phú v tâmừ ở ứ ề
h n.ồ Đ cặ bi t môn h c này có nhi m v hình thành năng l c ho t đ ngệ ọ ệ ụ ự ạ ộ ngôn ng cho h c sinh, đữ ọ ược th hi n b n d ng ho t đ ng tể ệ ở ố ạ ạ ộ ương ng v iứ ớ
b n kĩ năng c b n: Nghe nói đ c vi t.ố ơ ả ọ ế Trong đó kĩ năng vi t là quá trìnhế
t ng h p hình th c t duy khái quát cao nh t. Song, đổ ợ ứ ư ấ ố v ii ớ văn vi t thì vănế miêu t đóng m t vai trò đả ộ ặ bi tc ệ quan tr ng, nh t là trong chọ ấ ương trình T pậ làm văn l p 5.ớ
D y t t th lo i văn miêu t có ý nghĩa r t quan tr ng. Bạ ố ể ạ ả ấ ọ ở vì, văn imiêu t góp ph n nuôi dả ầ ưỡng và phát tri n m i quan tâm c a h c sinh đ iể ố ủ ọ ố
v i thiên nhiên và cu c s ng, yêu cái đ p và phát tri n kh năng s d ngớ ộ ố ẹ ể ả ử ụ ngôn t mang tính th m mĩ cao cho h c sinh. Miêu t là s th hi n b ngừ ẩ ọ ả ự ể ệ ằ
l i văn, nét v , đ ng tác làm cho ngờ ẽ ộ ười khác có th hình dung để ượ ụ ể c c th ,
rõ nét và sinh đ ng v s v t, s vi c, hi n tộ ề ự ậ ự ệ ệ ượng và con người. Nghệ thu t miêu t là cách dùng t ng c a mình đ trình bày nh ng đ c đi m,ậ ả ừ ữ ủ ể ữ ặ ể tính ch t n i b t c a s v t, s vi c, con ngấ ổ ậ ủ ự ậ ự ệ ười, phong c nh… nh m làmả ằ cho cái được miêu t nh hi n lên trả ư ệ ước m t ngắ ườ ọi đ c, người nghe; giúp
ngườ ọi đ c có th hình dung ra chúng m t cách sinh đ ng. ể ộ ộ
Trình đ giáo viên ngày càng độ ược nâng cao, nhi u đ ng chí đã đ tề ồ ạ trình đ trên chu n đ i v i trình đ giáo viên Ti u h c. Tuy nhiên, khi ti nộ ẩ ố ớ ộ ể ọ ế hành gi ng d y cho h c sinh vi t văn, nh t là d ng văn miêu t , giáo viênả ạ ọ ế ấ ạ ả
v n g p khó khăn trong vi c xác đ nh đẫ ặ ệ ị ược ch c ch n phắ ắ ương pháp d yạ
h c và các m ch ki n th c c n truy n th cho h c sinh d n đ n hi u quọ ạ ế ứ ầ ề ụ ọ ẫ ế ệ ả
gi ng d y ch a cao. Vì th nhi u h c sinh ch a th t s yêu thích phân mônả ạ ư ế ề ọ ư ậ ự
T p làm văn nói chung, văn miêu t nói riêng. Đa ph n h c sinh làm bàiậ ả ầ ọ
Trang 2m i ch đ t m c đ đúng d ng bài. T ng mà các em dùng trong bài vi tớ ỉ ạ ở ứ ộ ạ ừ ữ ế còn khô khan, cách miêu t còn mang nhi u tính k l , li t kê, ch a bi t sả ề ể ể ệ ư ế ử
d ng linh ho t các t ng g i t , g i c m và các bi n pháp tu t mang tínhụ ạ ừ ữ ợ ả ợ ả ệ ừ ngh thu t.ệ ậ
Xu t phát t nh ng lí do trên, v i t cách là m t giáo viên Ti u h c,ấ ừ ữ ớ ư ộ ể ọ
đ ng th i mong mu n góp m t ph n nh vào vi c nâng cao ch t lồ ờ ố ộ ầ ỏ ệ ấ ượ ng
d y văn miêu t Ti u h c, đ c bi t là l p 5, nên tôi ch n đ tài “ ạ ả ở ể ọ ặ ệ ở ớ ọ ề M t ộ
s kinh nghi m d y h c giúp h c sinh l p 5 vi t văn miêu t ố ệ ạ ọ ọ ớ ế ả”. Hi v ngọ sáng ki n c a tôi s giúp các em vi t văn miêu t t t h n.ế ủ ẽ ế ả ố ơ
II. Th c tr ng c a v n đ nghiên c u:ự ạ ủ ấ ề ứ
1. Th c tr ng: ự ạ
a. V phía giáo viênề :
Giáo viên d y văn miêu t v n có các bi u hi n sau:ạ ả ẫ ể ệ
M t s giáo viên m i ch hình thành nh ng khái ni m v m t líộ ố ớ ỉ ữ ệ ề ặ thuy t, các kĩ năng làm bài qua vi c phân tích các bài văn m u, câu văn m uế ệ ẫ ẫ trong ti t h c mà ch a m r ng đế ọ ư ở ộ ược nhi u nh ng ví d ngoài sách giáoề ữ ụ khoa
Nhi u giáo viên ch a th t s chú tr ng đ n vi c b i dề ư ậ ự ọ ế ệ ồ ưỡng năng
l c, tích lu v n hi u bi t v th c t cu c s ng và năng l c c m th , c mự ỹ ố ể ế ề ự ế ộ ố ự ả ụ ả xúc th m mĩ, tính ngh thu t c a văn miêu t đ t o nên s nh y c mẩ ệ ậ ủ ả ể ạ ự ạ ả trong tâm h n h c sinh giúp các em vi t văn nói chung, vi t văn miêu t nóiồ ọ ế ế ả riêng thêm sinh đ ng, g i c m.ộ ợ ả
b. V phía h c sinhề ọ :
Hi n nay, sách tham kh o nhi u, các bài văn m u đệ ả ề ẫ ược bán r ng rãiộ ngoài nhà trường. Nên g n nh các em l i, không ch u suy nghĩ, tìm tòiầ ư ỷ ạ ị sáng t o, trau r i kĩ năng và ki n th c đ vi t bài. M t s h c sinh thiên vạ ồ ế ứ ể ế ộ ố ọ ề sao chép văn m u. Nhi u em ch a th t yêu thích phân môn T p làm văn, vàẫ ề ư ậ ậ cho r ng đây là m t phân môn khó h c.ằ ộ ọ
Ph nầ l nớ h c sinh mọ ớ ch vii ỉ ết được nh ng câu văn, đo n văn miêuữ ạ
t r t đ n gi n, thi u hình nh sinh đả ấ ơ ả ế ả ộ g, h pn ấ d nẫ …, miêu t l i h t,ả ờ ợ chung chung. Nhi u h c sinh ch a miêu t đề ọ ư ả ược nh ng nét đ c s c, nh ngữ ặ ắ ữ
s c thái đ c đáo, riêng bi t c a đ i tắ ộ ệ ủ ố ượng được miêu t ả
Khi tôi ra m t s đ cho h c sinh l p 5A ( Năm h c 20092010ộ ố ề ọ ớ ọ HKII) đ kh o sát ch t lể ả ấ ượng h c sinh cho phân môn này, c th là ch tọ ụ ể ấ
lượng h c và vi t văn miêu t thì tình tr ng c th nh sau:ọ ế ả ạ ụ ể ư
Đ 1 ề : T cô ( th y) giáo mà em yêu quý nh tả ầ ấ :
Trang 3Đa s h c sinh t nh sauố ọ ả ư :
Thân cây to, r cây m c trên m t đ t ễ ộ ặ ấ
Ng n cao v ọ ượ t kh i lu tre làng ỏ ỹ
Bác lao công c n cù quét lá cho sân tr ầ ườ ng s ch s ạ ẽ
2. K t qu c a th c tr ng trên:ế ả ủ ự ạ
Kh o sát h c sinh l p 5A (Đ u năm h c 20102011) v i 2 đ bài sau:ả ọ ớ ầ ọ ớ ề
Đ ề 1: T m t cây cho bóng mát sân tr ng em.ả ộ ở ườ
S bài ch a đ t yêu c uố ư ạ ầ 5 em 20
S bài có s d ng t ng ngh ố ử ụ ừ ữ ệthu t làm cho câu văn sinh đ ng…ậ ộ 3 em 12
S bài đ t yêu c u cao ( giàu hình ố ạ ầ
h n ch v m t bi u l c m xúc, ngh thu t s d ng t ng và các th phápạ ế ề ặ ể ộ ả ệ ậ ử ụ ừ ữ ủ
Trang 4ngh thu t tu t đ vi t câu văn, đo n văn và bài văn có c m xúc, sinh đ ng,ệ ậ ừ ể ế ạ ả ộ thu hút ng i đ c. Vì th , câu văn, đo n văn c a các em ít giá tr bi u c m màườ ọ ế ạ ủ ị ể ả
m i ch đ giá tr n i dung thông báo.ớ ỉ ủ ị ộ
Đ kh c ph c, h n ch tình tr ng trên, tôi đã nghiên c u và rút ra đ cể ắ ụ ạ ế ạ ứ ượ
m t s kinh nghi m d y h c giúp h c sinh l p 5 vi t văn miêu t sinh đ ng,ộ ố ệ ạ ọ ọ ớ ế ả ộ
g i c m mang tính ngh thu t.ợ ả ệ ậ
B. GI I QUY T V N ĐẢ Ế Ấ Ề
I. Nhóm các gi i pháp th c hi n:ả ự ệ
1. Gi i phápả 1: D y h c sinh ạ ọ bi t quan sát b ng nhi u giác quan, quan sát ế ằ ề
có ch n l c và luôn đ t đ i t ọ ọ ặ ố ượ ng đ ượ c miêu t trong tình tr ng “ có ả ạ
v n đ ” ấ ề
2. Gi i phápả 2: D y h c sinh ạ ọ bi t t ế ưở ng t ượ ng và liên t ưở ng khi miêu
t ả
3. Gi i phápả 3: D y h c sinhạ ọ b c l c m xúc khi miêu t ộ ộ ả ả
4. Gi i phápả 4: D y h c sinhạ ọ s d ng các bi n pháp ngh thu t tu t và ử ụ ệ ệ ậ ừ
nh ng t ng giàu bi u c m, giàu hình nh và g i t ữ ừ ữ ể ả ả ợ ả
II. Các bi n pháp t ch c th c hi n:ệ ổ ứ ự ệ
1. Bi n pháp 1ệ : D y h c sinh ạ ọ bi t ế quan sát b ng nhi u giác quan, quan sát ằ ề
có ch n l c và luôn đ t đ i t ọ ọ ặ ố ượ ng đ ượ c miêu t trong tình tr ng “ có v n ả ạ ấ
đ ” ề
Quan sát là hình th c cao nh t c a tri giác, là t ng th các ho t đ ngứ ấ ủ ổ ể ạ ộ
c a các giác quan, là c a ngõ k t n i th gi i bên ngoài v i th gi i n iủ ử ế ố ế ớ ớ ế ớ ộ tâm bên trong c a ngủ ười vi t. Vì v y, trong qua trình gi ng d y cho h cế ậ ả ạ ọ sinh, tôi luôn giúp các em hi u: Quan sát ph i có ch đích, có h ng thú, cóể ả ủ ứ
đ ng c đ đi đ n k t qu Đó là vi c đem đ n cho h c sinh m t th gi iộ ơ ể ế ế ả ệ ế ọ ộ ế ớ
Trang 5đ i tố ượng được miêu t Ngả ười vi t quan sát không ch đ c m nh n vế ỉ ể ả ậ ẻ bên ngoài mà còn ph i nh p tâm, hoá thân vào đ i tả ậ ố ượng miêu t Mu nả ố quan sát t t, h c sinh luôn ph i bi t ch n cho mình m t đi m nhìn, m t gócố ọ ả ế ọ ộ ể ộ nhìn h p lí t đó đem đ n cho b n đ c nh ng hình nh đ c đáo, h p d nợ ừ ế ạ ọ ữ ả ộ ấ ẫ
và sinh đ ng.ộ
Tuy nhiên, người giáo viên luôn ph i nh n th c m t đi u: Cái nhìnả ậ ứ ộ ề
c a h c sinh Ti u h c là cái nhìn ngây th , trong sáng và h n nhiên đ tủ ọ ể ọ ơ ồ ể ừ
đó có cách đánh giá đúng đ n và hắ ướng d n các em sao cho đ t hi u quẫ ạ ệ ả cao nh t khi miêu t v m t đ i tấ ả ề ộ ố ượng c th nào đó.ụ ể
gi i pháp này, tôi giúp các em bi t cách quan sát m t cách tinh t
và h c t p cách quan sát c a các nhà văn m t cách linh ho t. Và đ giúpọ ậ ủ ộ ạ ể
h c sinh có kĩ năng quan sát, tôi họ ướng d n các em c th nh sau:ẫ ụ ể ư
1.1. D y h c sinh bi t ạ ọ ế quan sát b ng nhi u giác quan ằ ề nh xúc giác, thínhư giác, v giác, kh u giác….Tị ứ ừ đó, tôi giúp các em hi u r ng quan sát khôngể ằ
ph i ch nhìn th y, mà là t ng th các ho t đ ng c a các giác quan: m tả ỉ ấ ổ ể ạ ộ ủ ắ nhìn, tai nghe, mũi ng i, tay s … Làm đử ờ ược đi u đó các em s giúp cho đ iề ẽ ố
tượng miêu t đả ược hi n lên s c nét v i nh ng đ c đi m n i b t, nh ngệ ắ ớ ữ ặ ể ổ ậ ữ
s c thái đ c đáo, nh ng c m xúc th m mĩ m i m , tinh t và cu n hútắ ộ ữ ả ẩ ớ ẻ ế ố
ngườ ọi đ c
Tôi đ a ra nhi u ví d và phân tích cho h c sinh hi u và nh n th yư ề ụ ọ ể ậ ấ
được hi u qu c a kĩ năng quan sát b ng nhi u giác quan. T trên c sệ ả ủ ằ ề ừ ơ ở
ti n đ này, các em đề ề ược trang b thêm tri th c và làm giàu v n hi u bi tị ứ ố ể ế
v văn chề ương và th c t cu c s ng.ự ế ộ ố
Ví dụ:
* Dùng th giác: ị
Nh s quan sát tinh t b ng th giác c a mình mà nhà văn Tô Hoàiờ ự ế ằ ị ủ
đã nhìn th y đấ ược nh ng màu s c, nh ng tr ng thái tâm lí, nh ng hình kh iữ ắ ữ ạ ữ ố
đ “v ” lên hình nh m t con chim gáy th t đáng yêu:ể ẽ ả ộ ậ
“ Con chim gáy hi n lành, béo n c. Đôi m t nâu tr m ngâm, ng ề ụ ắ ầ ơ ngác. Cái b ng thì m n m ụ ị ượ t. C y m quàng t p d công nhân đ y nh ng ổ ế ạ ề ầ ữ
h t c ạ ườ m đen bi c ” ế
* Dùng thính giác:
Âm thanh náo nhi t, nh p đi u kh n trệ ị ệ ẩ ương, t p n p n ào nh m tấ ậ ồ ư ộ
b n hoà t u c a cu c s ng đô th s không th đả ấ ủ ộ ố ị ẽ ể ược di n t chính xác, đ cễ ả ộ đáo n u nhà văn Tô Ng c Hi n không bi t s d ng thính giác đ nghe:ế ọ ế ế ử ụ ể
“Ti ng nh ng thùng n ế ữ ướ c va vào nhau lo ng xo ng m t vòi n ả ả ở ộ ướ c công c ng. Ti ng còi ô tô xin đ ộ ế ườ ng gay g t. Ti ng x h i c a m t đ u ắ ế ả ơ ủ ộ ầ
Trang 6máy h i n ơ ướ c. Ti ng còi tàu ho thét lên và ti ng bánh xe tàu ho đ p vào ế ả ế ả ậ
đ ườ ng ray m m nh s p lao vào thành ph R i t t c im l ng h n đ ầ ầ ư ắ ố ồ ấ ả ặ ẳ ể nghe ti ng đ n viôlông trên m t ban công, ti ng pianô m t gác ba hay ế ầ ộ ế ở ộ
m t gi ng nam tr m c a m t ngh sĩ đ n ca đang luy n thanh ộ ọ ầ ủ ộ ệ ơ ệ …’’
* Dùng kh u giác: ứ
Miêu t hả ương th m c a r ng h i x L ng nhà văn Tô Hoài vi t: ơ ủ ừ ồ ứ ạ ế
“ R ng h i ngào ng t, xanh th m trên các qu đ i quanh làng. Nh ng ừ ồ ạ ẫ ả ồ ữ
c n gió đ m mùi h i, t các đ i tr c L c Bình xôn xao xu ng, tràn vào cánh ơ ẫ ồ ừ ồ ọ ộ ố
đ ng Thúc Khê, lùa lên nh ng hang đá Văn Lãng trên biên gi i, ào xu ng Cao ồ ữ ớ ố
L c, Chi Lăng. M t m nh lá gãy cũng d y mùi th m ” ộ ộ ả ậ ơ
Nhà văn Tô Hoài ng i ử trong không khí, trong t ng c nh v t c a r ngừ ả ậ ủ ừ
h i. Và dồ ường nh ông còn ư ng i ử c trong h i th c a chính mình. Vì thả ơ ở ủ ế
mà hương th m c a r ng h i x L ng trong văn c a tác gi là m t mùiơ ủ ừ ồ ứ ạ ủ ả ộ
th m đ c bi t nh bám di t c nh v t, dơ ặ ệ ư ế ả ậ ượt đu i theo gió và quy t li t nhổ ế ệ ư
người n i đây. Đó là hơ ương th m còn mài trong tâm trí b n đ c. Mùiơ ạ ọ
hương còn mãi vương v n trong t ng câu, trên t ng con ch c a nhà văn.ấ ừ ừ ữ ủ Ông không ch quan sát b ng các giác quan mà b ng c tâm h n c a chínhỉ ằ ằ ả ồ ủ mình. Hình nh ả m t m nh lá gãy cũng d y mùi th m ộ ả ậ ơ đã giúp ông l t t đ cộ ả ượ
t t c s c m nh, s h p h n ma l c c a h ng h i L ng S n mà không n iấ ả ứ ạ ự ấ ẫ ự ủ ươ ồ ạ ơ ơ nào có được.
Nhà văn Nguy n Th Bình miêu t đ c đôi bàn tay c a m Bình “ ran rát” làễ ị ả ượ ủ ẹ
do s ti p xúc tr c ti p mà có đ c s c m nh n đó. Vì v y, chúng ta có th c mự ế ự ế ượ ự ả ậ ậ ể ả
nh n đ c s g n gùi, tình c m chân thành sâu n ng, ni m t hào c a ng i conậ ượ ự ầ ả ặ ề ự ủ ườ
Trang 7đ i v i ng i m Và chính điố ớ ườ ẹ ề đó đã t o nên s xúc đ ng đ i v i ng i đ c vu ạ ự ộ ố ớ ườ ọ ề đôi bàn tay lam lũ, v t v nuôi con c a m Bình.ấ ả ủ ẹ
Sau đó, tôi cho h c sinh th c hành, v n d ng vào các đ bài c th ọ ự ậ ụ ề ụ ể
Ví dụ:
Quan sát tìm ý cho đ bài: “ T quang c nh sân tr ng em trong gi ra ch i”:ề ả ả ườ ờ ơ
Quan sát b ng th giác: ánh n ng, t ng nhóm h c sinh vui đùa…ằ ị ắ ừ ọ
Tri giác b ng thính giác : ti ng chim hót, ti ng c i nói c a các b n…ằ ế ế ườ ủ ạ
Tri giác b ng kh u giác : h ng th m c a hoa, mùi c a đ t, b i b n…ằ ứ ươ ơ ủ ủ ấ ụ ẩ
Nh kĩ năng trên mà khi t chi c c p c a em, h c sinh t đờ ả ế ặ ủ ọ ả ược nh sau:ư
“ Chi c c p m i c a em đ c may b ng vài gi da, màu tím, n p màu ế ặ ớ ủ ượ ằ ả ắ đen. Nó khá to và n ng h n chi c c p cũ nhi u. B ngang c p b ng hai gang ặ ơ ế ặ ề ề ặ ằ tay c a em. Quai sách v a v n v i n m tay em. Phía sau c p có hai quai đ đeo ủ ừ ặ ớ ắ ặ ể trên l ng gi ng chú b đ i đeo ba lô v y. Phía tr c c p là hình búp bê Barlie ư ố ộ ộ ậ ướ ặ
v i mái tóc vàng óng , và đôi m t xanh bi c th t đ p ớ ả ắ ế ậ ẹ ”( Tr n Thu Trang –ầ
L p 5A, Trớ ường Ti u h c Th tr n Hà Trung).ể ọ ị ấ
Ch c r ng khi ngắ ằ ư iờ giáo viên h ng d n h c sinh quan sát nh v y, thìướ ẫ ọ ư ậ bài văn miêu t c a các em s sinh đ ng và phong phú h n, di n t đ c nhi uả ủ ẽ ộ ơ ễ ả ượ ề cung b c c m xúc th m mĩ khác nhau. Đ t o nên cái hay, cái say c a bài vi t.ậ ả ẩ ể ạ ủ ế1.2. Giúp h c sinh ph i bi t ọ ả ế quan sát có ch n l c và luôn đ t đ i t ọ ọ ặ ố ượ ng
đ ượ c miêu t trong tình hu ng “có v n đ ”: ả ố ấ ề
Giáo viên luôn ph i hả ướng d n h c sinh ch n l c nh ng nét tiêuẫ ọ ọ ọ ữ
bi u, tìm ra nét chính, th y để ấ ược nét riêng, móc được nh ng ngóc ngáchữ
c a v n đ và đ i tủ ấ ề ố ượng. Làm được đi u đó, đ i tề ố ượng được miêu t sả ẽ
hi n lên sinh đ ng v i nh ng nét đ c đáo, riêng bi t và gây đệ ộ ớ ữ ộ ệ ượ ấ ượ c n t ngsâu s c cho ngắ ườ ọi đ c nh m tránh tình tr ng k l , li t kê.ằ ạ ể ể ệ
Ví dụ:
T m t đ v tả ộ ồ ậ :
Khi quan sát ta có th quan sát nhi u góc đ , v i t ng b ph n cể ở ề ộ ớ ừ ộ ậ ụ
th Song khi miêu t ph i tránh l i li t kê đ y đ các chi ti t, n ng n v líể ả ả ố ệ ầ ủ ế ặ ề ề trí
Không ch nh m m c đích cung c p nh ng hi u bi t v c uỉ ằ ụ ấ ữ ể ế ề ấ
t o,công d ng, l i ích c a nó mà nh m m c đích thông qua nh ng nét đ cạ ụ ợ ủ ằ ụ ữ ặ
s c, n i b t c a đ v t. Do v y, đ v t đắ ổ ậ ủ ồ ậ ậ ồ ậ ược miêu t đ l i n tả ể ạ ấ ượ ng
m nh m và c m xúc chân th t đ i v i ngạ ẽ ả ậ ố ớ ườ ọi đ c
Có nh ng c nh v t, con ngữ ả ậ ười, s vi c di n ra r t quen thu c.ự ệ ễ ấ ộ
Nh ng, n u ta không chú ý quan sát, nh n xét đ có c m xúc và ghi nh , thìư ế ậ ể ả ớ
Trang 8chúng ta s không th làm giàu thêm v n hi u bi t v cu c s ng quanh taẽ ể ố ể ế ề ộ ố
và cũng không nh n th y đậ ấ ược v đ p c a nó.ẻ ẹ ủ
Chính vì v y, t p quan sát thậ ậ ường xuyên, quan sát b ng nhi u giácằ ề quan là m t thói quen c n thi t c a ngộ ầ ế ủ ườ ọi h c sinh. Ngoài ra, người giáo viên ph i hả ướng d n h c sinh nên quan sát kĩ đ c m nh n đẫ ọ ể ả ậ ược v đ pẻ ẹ
c a đ i tủ ố ượng m t cách tinh t và sâu s c.ộ ế ắ
Quan sát cái bình th ng đ tìm ra cái không bình th ng trong đó, l yườ ể ườ ấ hình nh này đ t đ i ngh ch v i hình nh kia c a đ i t ng miêu t là m tả ể ả ố ị ớ ả ủ ố ượ ả ộ ngh thu t thú v , đ y s c hút. Đi u này đem l i s b t ng cho ng i đ c.ệ ậ ị ầ ứ ề ạ ự ấ ờ ườ ọ
Nh s quan sát tinh t và luôn đ t đ i t ng miêu t trong nh ng tìnhờ ự ế ặ ố ượ ả ữ
hu ng “ có v n đ ” đã giúp ông nhìn th y “ cái không bình th ng” nh ngố ấ ề ấ ườ ở ữ loài cây bình thư ngờ đó
Nh v y, quan sát trong văn h c không ch giúp h c sinh ư ậ ọ ỉ ọ bi t ế mà còn
giúp các em hi uể ,“ đ c” ọ b n ch t bên trong c a s v t, con ngả ấ ủ ự ậ ười, hi nệ
tượng. Vì v y, trong quá trình quan sát tôi giúp h c sinh t o đậ ọ ạ ược h ng thú,ứ
s say mê trự ước đ i tố ượng quan sát đ miêu t đ t hiể ả ạ ệ qu cao nhu ả ấ Có t
h ng thú và c m xúc, h c sinh m i d dàng tìm t , ch n ý đ có th di nứ ả ọ ớ ễ ừ ọ ể ể ễ
t sinh đ ng và h p d n h n. ả ộ ấ ẫ ơ H c sinh càng h ng thú khi vi t văn, càngọ ứ ế thêm yêu quý ti ng Vi t và ngày càng có ý th c gi gìn s trong sáng c aế ệ ứ ữ ự ủ
ti ng Vi t.ế ệ
2. Bi n pháp ệ 2: D y h c sinh ạ ọ bi t t ế ưở ng t ượ ng và liên t ưở ng khi miêu
t : ả
Trong văn miêu t , tả ưởng tượng và liên tưởng có m t vai trò r t quanộ ấ
tr ng. B i vì, n u “ liên tọ ở ế ưởng là nhân s vi c , hi n tự ệ ệ ượng nào đó mà nghĩ
t i s vi c, hi n tớ ự ệ ệ ượng khác có liên quan”, thì " t ưở ng t ưở ng là t o ra ạ trong trí hình nh nh ng cái không có tr ả ữ ở ướ c m t ho c ch a h có ặ ặ ư ề ” ( Từ
đi n Ti ng Vi t Vi n ngôn ng h c). ể ế ệ ệ ữ ọ
2.1. Giúp h c sinh hi u và nh n th y đ ọ ể ậ ấ ượ c vai trò quan tr ng c a ngh ọ ủ ệ thu t liên t ậ ưở ng và t ưở ng t ượ ng trong văn miêu t : ả
Trang 9Nh hai th pháp này mà ngờ ủ ười vi t có th miêu t , sáng t o nênế ể ả ạ
nh ng hình nh lung linh r c r hi m có trong th c t , t o nên nhi u t ngữ ả ự ỡ ế ự ế ạ ề ầ
v a giá tr c a câu văn, đo n văn. ỉ ị ủ ạ
M t khác, liên tặ ưởng và tưởng tượng còn giúp ngườ ọi đ c c m nh nả ậ
được hi n th c, s v t đệ ự ự ậ ược miêu t s ng đ ng. Vì th , dù không có đi uả ố ộ ế ề
ki n tr c ti p quan sát, ti p xúc tr c ti p v i đ i tệ ự ế ế ự ế ớ ố ượng thì người vi t v nế ẫ
có th miêu t s v t, s vi c, hi n tể ả ự ậ ự ệ ệ ượng và con người m t cách rõ nét,ộ
c th và sinh đ ng.ụ ể ộ
Ví dụ :
Ngoài s hi u bi t v cu c s ng làng quê Vi t Nam, b n Nguy nự ể ế ề ộ ố ở ệ ạ ễ
Th Bích Đào đã b ng s tị ằ ự ưởng tượng và liên tưởng c a mình mà vi tủ ế
được nh ng câu văn đ y xúc đ ng và hay đ n th này:ữ ầ ộ ế ế
“ H t g o đã tích t bao ch t phù sa màu m đ ạ ạ ụ ấ ỡ ượ m đ y s c s ng ầ ứ ố
c a dòng sông Kinh Th y. V phù sa nh ng ủ ầ ị ư ườ i m hi n nuôi n ng, chăm ẹ ề ấ sóc t ng h t g o nh bé. L n trong phù sa là c v h ừ ạ ạ ỏ ẫ ả ị ươ ng đài sen th m ơ ngát. H t còn nhu m c h ạ ố ả ươ ng th m ng t ngào, c s trong tr ng, tinh ơ ọ ả ự ắ khi t c a đoá hoa sen n a. H t g o quy n l n ti ng hát ng t bùi m êm ế ủ ữ ạ ạ ệ ẫ ế ọ ấ
c a ng ủ ườ i m hi n, c a ti ng sáo vi vu, vi vu trên cánh đ ng bát ngát trong ẹ ề ủ ế ồ
nh ng bu i chi u l ng gió. H t g o th t đáng quý bi t bao ữ ổ ề ộ ạ ạ ậ ế !”
Tư ngở tư ngợ ho c liên tặ ưởng s giúp các em miêu t đẽ ả ược nh ngữ
đ c tính, nh ng đ c đi m, nh ng tính ch t …mà tác đ ng đ n th m mĩ,ặ ữ ặ ể ữ ấ ộ ế ẩ xúc c m c a b n đ c. ả ủ ạ ọ
T đó, tôi giúp h c sinh bi t cách t xác đ nh n i dung và phừ ọ ế ự ị ộ ươ ngpháp luy n t p v năng l c tệ ậ ề ự ưởng tượng và liên tưởng cho b n thân.ả
Ví dụ :
T m t ca sĩ mà em yêu thích nh t:ả ộ ấ
Dù ch a ph i là thân thu c, giáo viên v n hư ả ộ ẫ ướng d n các em có cáiẫ nhìn m áp tình ngấ ười và ph i tả ưởng tượng ho c liên tặ ưởng đ n nh ng nétế ữ riêng, nh ng đi m n i b t, nh ng đ c tính t t mà nó tác đ ng đ n c mữ ể ổ ậ ữ ứ ố ộ ế ả xúc c a b n thân và ngủ ả ườ ọi đ c
Giáo viên nên d n d t h c sinh t quan sát gián ti p ( qua các phẫ ắ ọ ừ ế ươ ng
ti n truy n thông đ i chúng) đ n tệ ề ạ ế ưởng tượng ho c liên tặ ưởng theo m tộ lôgic phù h p, không đợ ược liên tưởng và tưởng tượng ra nh ng đi u khôngữ ề đúng, l ch l c đ miêu t ệ ạ ể ả
V i cách hớ ướng d n trên, thì h c sinh đã vi t đẫ ọ ế ược:
Trang 10“….T trong khán đài, cô C m Ly đĩnh đ c b ừ ẩ ặ ướ c ra chào kháng gi ả
v i n c ớ ụ ườ ạ i r ng r Thân hình nh nh n c a cô kh cúi chào. V i gi ng ỡ ỏ ắ ủ ẽ ớ ọ nói d u dàng đ y t tin, cô gi i thi u bài hát s trình bày “V ng c bu n” ị ầ ự ớ ệ ẽ ọ ổ ồ
Cô m c b bà ba màu xanh nh t tôn lên làn da tr ng tr o, m n màng… ặ ộ ạ ắ ẻ ị
Gi ng hát c a cô th t ng t ngào. Nó r t phù h p v i âm h ọ ủ ậ ọ ấ ợ ớ ưở ng dân ca Khán gi đang say s a th ả ư ưở ng th c gi ng ca m ứ ọ ượ t mà, sâu l ng c a cô, thì ắ ủ
cô l i b t ch t chuy n sang m t câu v ng c th t mùi m n đ k t thúc ti t ạ ấ ợ ể ộ ọ ổ ậ ẫ ể ế ế
m c c a mình”( Cao Thiên H ụ ủ ươ ng L p ớ 5A, Trường Ti u h c Th Tr n Hàể ọ ị ấ Trung)
L pớ 5, giai đo n này, đ i v i h c sinh là m t đi u khó khăn, b i vìở ạ ố ớ ọ ộ ề ở đây là quá trình ho t đ ng t duy m c đ cao. Chính vì v y, giáo viênạ ộ ư ở ứ ộ ậ
c n ph i hầ ả ướng d n h c sinh ti p c n d n d n, t ng bẫ ọ ế ậ ầ ầ ừ ước m t.ộ
2.2. Giúp h c sinh trau r i trí t ọ ồ ưở ng t ượ ng và liên t ưở ng cho h c sinh ọ
vi t văn miêu t : ế ả
Mu n có năng l c tố ự ưởng tượng và liên tưởng, ngoài việ tôi giúp c
h c sinh bi t quan sát trong th c t đ tích lu v n hi u bi t và có đọ ế ự ế ể ỹ ố ể ế ượ c
n i tâm phong phú. Đ t đó h c sinh th hi n độ ể ừ ọ ể ệ ược cá tính và cách nhìn riêng c a mình. Tôi còn hủ ướng d n cho h c sinh c a mình quan sát bênẫ ọ ủ ngoài ph i g n li n v i trí tả ắ ề ớ ưởng tượng, liên tưởng đ hình dung ra nh ngể ữ
di n bi n bên trong c a s v t, hi n tễ ế ủ ự ậ ệ ượng và con ngườ ượi đ c miêu t ả Làm được đi u đó trong văn thì đ i tề ố ượng được miêu t s ch nên sinhả ẽ ở
đ ng, tinh t và t o nên s c cu n hút c a m t bài văn hay.ộ ế ạ ứ ố ủ ộ
Tôi l y mấ ộ số ví d ngoài sách giáo khoa đt ụ ể phân tích v nghề ệ thu tậ liên tưởng và tưởng tượng c a các nhà văn, nhà th nhủ ơ ằ giúp h c sinhm ọ
hi u vai trò, công d ng c a nghể ụ ủ ệ thu tậ này và bi t cách h c t p.ế ọ ậ
mu t, nu t nà và “ th p thoáng” m t mùi h ố ộ ấ ộ ươ ng…”.
Ngh thu t liên tệ ậ ưởng và tưởng tượng đã t o cho nhà văn Lê T nạ ấ sáng t o và th hi n rõ nét nh t, c th nh t, sinh đ ng và đ y đ nh t đ iạ ể ệ ấ ụ ể ấ ộ ầ ủ ấ ố
tượng trung tâm c a bài vi t : cành mai. ủ ế Cành mai ngày t t hi n lên trongế ệ
v đ p m n m n, căng tròn nh a s ng. T ng n mai, t ng cánh hoa maiẻ ẹ ơ ở ự ố ừ ụ ừ
đ u tràn đ y s c s ng trong s sinh sôi, n y n Và chính nh th phápề ầ ứ ố ự ả ở ờ ủ
Trang 11ngh thu t này đã giúp ông th hi n đệ ậ ể ệ ược tình c m đang thôi thúc trongả tim, trong gan c a mình ni m tin yêu cu c s ng.ủ ề ộ ố
Trí t ng t ngưở ượ đem đ n cho các em bao đi u kì thú và h p d n. ế ề ấ ẫ Trí
tư ngở tư ngợ nhi u khi d n h c sinh đi r t xa, v thêu ra l m đi u thú v ề ẫ ọ ấ ẽ ắ ề ị Tuy
v y m i h c sinh mu n h c t t c n ph i rèn luy n nhi u m t.ậ ỗ ọ ố ọ ố ầ ả ệ ề ặ Và vì th tôiế
h ng d n h c sinh tướ ẫ ọ ưởng t ng, ho c liên t ng khi vi t văn miêu t nh ngượ ặ ưở ế ả ư các em luôn ph i g n v i suy nghĩ, c m nh n, s đánh giá c a các em v đ iả ắ ớ ả ậ ự ủ ề ố
t ng. Tránh tượ ưởng t ng ho c liên t ng đ n nh ng đi u xa v i, khôngượ ặ ưở ế ữ ề ờ khách quan, xáo r ng, không thi t th c.ỗ ế ự
H c sinh luôn ph i t ng t ng ho c liên tọ ả ưở ượ ặ ưởng theo m t lôgíc c aộ ủ suy nghĩ và c m nh n c a chính các em.ả ậ ủ
T s hừ ự ướng d n, phân tích c a tôi, h c sinh ch đ ng ti p c n, h cẫ ủ ọ ủ ộ ế ậ ọ
t p đậ ược cách tưởng tượng và liên tưởng c a các nhà th , nhà văn. Và khiủ ơ
ra đ “ T m t lo i cây ăn qu mà em thích”, h c sinh đã vi t đề ả ộ ạ ả ọ ế ược như sau:
“ Vú s a là m t loài cây ăn trái, không nh ng quý hi m mà còn mang ữ ộ ữ ế
m t bi u t ộ ể ượ ng tuy t v i v ng ệ ờ ề ườ i m M i làn c m trái vú s a trên tay, ẹ ỗ ầ ữ
d u ch a ăn mà em đã c m nh n đ ẫ ư ả ậ ượ c h ươ ng v ng t ngào ch y ra t b u ị ọ ả ừ ầ
s a “ kì di u” y. Ôi! Tình yêu c a ng ữ ệ ấ ủ ườ i m th t nh n ẹ ậ ư ướ c trong ngu n ồ
mà su t c cu c đ i chúng con không bao gi đ n đáp đ ố ả ộ ờ ờ ề ượ ( Cao Thu c”
Hương L p 5A, Trớ ường Ti u h c Th Tr n Hà Trung).ể ọ ị ấ
Nh v y, hư ậ ướng d n h c sinh bi t liên tẫ ọ ế ưởng và tưởng tượng là
đi u c n thi t đ m t bài văn, m t đo n văn miêu t hay và sinh đ ng. Tuyề ầ ế ể ộ ộ ạ ả ộ nhiên giáo viên c n l u ý h c sinh ph i bi t liên tầ ư ọ ả ế ưởng và tưởng tượng sao cho đúng và phù h p. Có nh v y thì bài văn m i đ m đợ ư ậ ớ ả ược yêu c u vàầ
h p d n ngấ ẫ ườ ọi đ c, người nghe
3. Bi n pháp ệ 3: B c l c m xúc khi miêu t : ộ ộ ả ả
Miêu t không ph i là tái hi n l i đ i t ng m t cách khô khan không cóả ả ệ ạ ố ượ ộ
c m xúc. Đ i t ng không ph i ch là hình nh đ c “ ch p” mà khi miêu tả ố ượ ả ỉ ả ượ ụ ả
ng i vi t ph i b c l “ c m xúc, c m nghĩ” c a mình v đ i t ng đ c miêuườ ế ả ộ ộ ả ả ủ ề ố ượ ượ
t m t cách chân thành. S c h p d n c a m t đo n văn, m t bài văn hay chính làả ộ ứ ấ ẫ ủ ộ ạ ộ đó
ở
3.1. D y cho h c sinh hi u đ ạ ọ ể ượ c tình c m, c m xúc trong văn miêu t ả ả ả
có ý nghĩa r t l n: ấ ớ
Sau bài văn miêu t là c m t th gi i tâm h n c a ngả ả ộ ế ớ ồ ủ ười vi t. Nhế ờ
c m xúc mà hình nh đi sâu vào lòng ngả ả ườ ọi đ c. Vì lí do đó, nên trong qúa trình gi ng d y, tôi đ a ra các ví d và phân tích cho h c sinh th y đả ạ ư ụ ọ ấ ượ c