Mục đích nghiên cứu: Đề xuất thuật toán mới nhằm cân bằng điện áp trên các tụ điện một chiều trung gian, đề xuất thuật toán điều chế và chuyển mạch cho bộ biến đổi DC-AC-AC với khâu trung gian tần số cao và khâu AC-AC điều khiển chuyển mạch kiểu biến tần ma trận. Nghiên cứu khả năng áp dụng một số phương pháp điều khiển như điều khiển PI, cộng hưởng, tựa thụ động và tựa thụ động có khâu thích nghi tham số để kiểm chứng khả năng làm việc của bộ biến đổi.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
BÙI VĂN HUY
ĐIỀU KHIỂN BỘ BIẾN ĐỔI ĐA BẬC NGUỒN ÁP ỨNG DỤNG TRONG CÁC NGUỒN ĐIỆN PHÂN TÁN CÓ NỐI LƯỚI
Chuyên ngành: Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa
Mã số: 62520216
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐIỀU KHIỂN VÀ TỰ ĐỘNG HÓA
Hà Nội - 2016
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS.TS Nguyễn Văn Liễn
2 PGS.TS.Trần Trọng Minh
Phản biện 1: GS TSKH Thân Ngọc Hoàn
Phản biện 2: PGS TS Nguyễn Anh Nghĩa
Phản biện 3: PGS TS Lê Tòng
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến
sĩ cấp Trường họp tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Vào hồi …… giờ, ngày … tháng … năm ………
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
1 Thư viện Tạ Quang Bửu - Trường ĐHBK Hà Nội
2 Thư viện Quốc gia Việt Nam
Trang 3DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN
1 Bùi Văn Huy,Trần Trọng Minh (2013), “Chiến lược cân bằng điện áp các khâu DC cho chỉnh lưu tích cực trên cơ sở nghịch lưu đa bậc nối tầng cầu chữ H”, Hội nghị toàn quốc lần thứ 2 về
Điều khiển và Tự động hoá - VCCA-2013, (trang 204-210)
2 Bùi Văn Huy , Nguyễn Văn Liễn, Trần Trọng Minh, Vũ Hoàng
Phương (2014), “Bộ biến đổi DC-AC-AC qua khâu trung gian tần số cao có khả năng trao đổi công suất hai chiều”, Hội nghị
toàn quốc lần thứ 7 về Cơ Điện tử VCM2014, (trang 136 142)
-3 Bùi Văn Huy, Trần Trọng Minh, Nguyễn văn Liễn (2014), “Điều khiển dòng công suất hai chiều qua bộ biến đổi AC-DC-AC-AC
đa bậc nối tầng với khâu trung gian tần số cao”, Chuyên san
điều khiển tự động hóa Số 11- Tháng12/2014 ISSN 1859-0551 (trang 24-31)
4 Bùi Văn Huy,Trần Trọng Minh, Nguyễn Văn Liễn (2015), “Kỹ thuật mới cân bằng điện áp trên tụ cho nghịch lưu đa bậc nối tầng chữ H trong hệ thống STATCOM”, Tạp chí khoa học &
công nghệ các trường đại học kỹ thuật số No.107C/2015 (trang 13-18) ISSN 2354-1083
5 Trần Trọng Minh, Nguyễn văn Liễn, Bùi Văn Huy (2015), “Điều khiển tựa thụ động cho mạch vòng dòng điện trong bộ biến đổi
đa bậc nối tầng có khả năng trao đổi công suất hai chiều”,
Chuyên san điều khiển và tự động hóa số 12- Tháng 4/2015 ISSN 1859-0551 (trang 76-82)
6 Bùi Văn Huy, Nguyễn Văn Liễn, Trần Trọng Minh, Vũ Hoàng
Phương, Trần Đình Thoại (2015), “ Thực nghiệm bộ nghịch lưu DC-AC-AC với khâu trung gian tần số cao có khả năng trao đổi công suất hai chiều”, Hội nghị toàn quốc lần thứ 2 về Điều khiển
và Tự động hoá - VCCA 2015 tháng 11/2015 (Trang 197-203)
7 Bùi Văn Huy, Trần Trọng Minh (2016), “Mô phỏng và thực nghiệm kiểm chứng thuật toán cân bằng điện áp trên tụ một chiều cho chỉnh lưu tích cực đa bậc cầu chữ H nối tầng”,
Chuyên san điều khiển và tự động hóa số 15 tháng 4/2016 ISSN 1859-0551 (Trang 41-48)
Trang 4MỞ ĐẦU
Các bộ biến đổi điện tử công suất đóng vai trò rất quan trọng trong việc điều khiển, ổn định và kết nối các nguồn điện phân tán, đặc biệt khi các nguồn phát này nối với lưới điện Công suất của các nguồn phát phân tán nối lưới ngày càng cao đặt ra yêu cầu cần có sự thay đổi về cấu trúc bộ biến đổi để thay thế các bộ biến đổi hai mức truyền thống Nghịch lưu đa bậc chính là một giải pháp cho những ứng dụng đòi hỏi công suất lớn và điện áp cao Trong các ứng dụng
sử dụng nghịch lưu đa bậc, điện áp của ngõ ra được tăng lên, tổn hao chuyển mạch của linh kiện điện tử công suất giảm Nghịch lưu đa bậc phân nhỏ các bước nhảy điện áp ra phía xoay chiều, nhờ đó giảm được tốc độ tăng điện áp du/dt trên tải, các van bán dẫn chỉ phải đóng cắt ở mức điện áp thấp, tần số đóng cắt của các van mạch lực thấp trong khi vẫn đảm bảo tần số điện áp ra của quá trình điều chế cao Như vậy nghịch lưu đa bậc giảm đáng kể tổn thất trong quá trình đóng cắt van, đảm bảo tốt chất lượng thành phần sóng hài của điện
áp ra, đó là những yếu tố rất quan trọng ở dải công suất lớn Trong các bộ biến đổi đa bậc thì bộ nghịch lưu đa bậc nối tầng cầu H có những ưu thế hơn so với những loại khác như: cấu tạo đơn giản, ít thành phần linh kiện, cấu trúc dạng module và dễ nâng cấp mở rộng
hệ thống
Đối tượng nghiên cứu:
Bộ biến đổi đa bậc nối tầng AC-DC-AC-AC có khâu cách ly tần số cao gồm 2 cổng: cổng 1 xây dựng trên cơ sở nghịch lưu đa bậc cầu H nối tầng; cổng 2 xây dựng trên cơ sở bộ nghịch lưu đa bậc DC-AC-
AC nối tầng, khâu DC-AC-AC có khâu trung gian tần số cao với khâu AC-AC điều chế theo nguyên lý biến tần ma trận
Mục đích nghiên cứu:
§ Đề xuất thuật toán mới nhằm cân bằng điện áp trên các tụ điện một chiều trung gian, đề xuất thuật toán điều chế và chuyển mạch cho bộ biến đổi DC-AC-AC với khâu trung gian tần số cao và khâu AC-AC điều khiển chuyển mạch kiểu biến tần ma trận
§ Nghiên cứu khả năng áp dụng một số phương pháp điều khiển như điều khiển PI, cộng hưởng, tựa thụ động và tựa thụ động có khâu thích nghi tham số để kiểm chứng khả năng làm việc của bộ biến đổi
Trang 5§ Kiểm chứng các phương pháp điều chế, thuật toán chuyển mạch
và phương pháp điều khiển thông qua những minh chứng bằng
mô phỏng và thực nghiệm
Phương pháp nghiên cứu:
§ Nghiên cứu trên lý thuyết các phương pháp điều khiển, điều chế
và thuật toán chuyển mạch đảm bảo các yêu cầu đã đặt ra cho bộ biến đổi
§ Mô phỏng các phương pháp điều khiển, điều chế và thuật toán chuyển mạch trên Matlab-Simulink
§ Kiểm chứng các phương pháp điều khiển, điều chế và thuật toán chuyển mạch trên các hệ thống thực nghiệm
Phạm vi nghiên cứu:
§ Luận án giải quyết vấn đề trao đổi công suất giữa hai nguồn điện xoay chiều với giả thiết hai nguồn đó không có những trạng thái không bình thường Do đó, luận án không xử lý những vấn đề khi trên lưới điện xuất hiện các trạng thái không bình thường
§ Các nguồn phát điện phân tán có thể làm việc ở chế độ nối lưới hoặc ốc đảo Để các nguồn điện phân tán có thể nối lưới được thì chúng phải thỏa mãn những yêu cầu kỹ thuật nhất định Những vấn đề về yêu cầu kỹ thuật để đảm bảo nguồn phát phân tán nối lưới cũng như chế độ làm việc ốc đảo của nguồn phát phân tán không phải phạm vi nghiên cứu của luận án
§ Vấn đề chế tạo và khảo sát đặc điểm vật lý của máy biến áp tần số cao HF là một nội dung quan trọng đối với bộ biến đổi, tuy nhiên trong luận án cũng chưa đề cập về vấn đề này
§ Bài toán điều khiển đặt ra trong luận án là điều khiển trao công suất tác dụng và thu phát công suất phản kháng Luận án không giải quyết bài toán điều khiển hệ số cosφ ở hai cổng
§ Luận án triển khai mô phỏng ở cấp trung áp 3,3kV và thực nghiệm ở cấp điện áp 220V Tuy nhiên, những bộ biến đổi đa bậc
có ưu điểm lớn khi ứng dụng cho những nguồn phát phân tán có công suất lớn và điện áp cao Việc chọn mức điện áp phù hợp không phải phạm vi nghiên cứu của luận án
Ý nghĩa của đề tài:
Nghiên cứu những bộ biến đổi có khả năng kết nối linh hoạt các nguồn điện phân tán có bản chất khác nhau, đảm bảo cách ly, đảm bảo khả năng trao đổi công suất tác dụng và thu phát công suất phản kháng độc lập, đảm bảo độ tin cậy và khả năng dễ dàng mở rộng hệ
Trang 6thống là một nhu cầu bức thiết hiện nay Đề tài nghiên cứu bộ biến đổi đa bậc nối tầng có cấu trúc AC-DC-AC-AC, có khâu cách ly tần
số cao đáp ứng đòi hỏi yêu cầu của thực tiễn Một loạt các vấn đề về điều chế, điều khiển chuyển mạch, các mạch vòng điều khiển dòng điện, điện áp và công suất đã được đề tài đưa ra phương án giải quyết mang đến những đóng góp khoa học thực sự cho nghiên cứu này
Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án:
§ Đề xuất thuật toán mới đảm bảo cân bằng điện áp trên các tụ một chiều trung gian
§ Đề xuất phương pháp điều chế cho bộ DC-AC-AC với thuật toán chuyển mạch khâu AC-AC theo kiểu biến tần ma trận
§ Thiết kế thành công cấu trúc điều khiển trao đổi công suất hai chiều bằng các phương pháp điều khiển PI, PR, tựa thụ động và tựa thụ động có khâu thích nghi tham số
Bố cục luận án gồm 4 chương như sau:
Chương 1 Tổng quan
Chương 2 Bộ biến đổi hai cổng AC-DC-AC-AC có khâu trung gian tần số cao: Phân tích cấu trúc mạch lực của bộ biến đổi mà luận án nghiên cứu; đề xuất thuật toán cân bằng điện áp một chiều trung gian của bộ biến đổi; đề xuất phương pháp điều chế và thuật toán chuyển mạch cho bộ DC-AC-AC; trình bày phương pháp điều chế cho bộ biến đổi đa bậc kiểu dịch pha ở cổng 1 và cổng 2
Chương 3 Thiết kế hệ thống điều khiển cho bộ biến đổi: Các vòng điều khiển dòng điện, điện áp một chiều trung gian, điều khiển công suất P,Q đều được đưa ra phân tích và thiết kế Vòng điều khiển dòng điện được quan tâm đặc biệt và thiết kế với thuật toán là thuật toán PI, cộng hưởng, tựa thụ động, tựa thụ động có khâu thích nghi tham số
Chương 4 Thiết kế hệ thống thực nghiệm Luận án trình bày các cấu trúc và kết quả thực nghiệm nhằm: kiểm nghiệm thuật toán cân bằng điện áp trên tụ một chiều trung gian trong bộ biến đổi đa bậc nối tầng cầu chữ H; kiểm nghiệm thuật toán chuyển mạch 4 bước theo điện áp kết hợp điều chế phía sơ cấp máy biến áp tần số cao cho bộ biến đổi DC-AC-AC, khâu AC-AC điều chế theo kiểu biến tần ma trận; kiểm nghiệm khả năng nối tầng của bộ biến đổi DC-AC-AC thông qua mô hình nghịch lưu nối tầng 7 bậc; kiểm nghiệm khả năng trao đổi công suất hai chiều của bộ biến đổi AC-DC-AC-AC một pha 3 bậc
Trang 7Cuối cùng là mục Kết luận và kiến nghị, chỉ ra những đóng góp chính của luận án và hướng phát triển tiếp của đề tài
Mỗi IGBT chỉ có thể chịu được điện áp tối đa khoảng 6,5 kV Như vậy, để có thể dùng bộ biến đổi nghịch lưu hai mức cho những ứng dụng điện áp cao thì có thể mắc nối tiếp các van IGBT Tuy nhiên, vấn đề thách thức đối với giải pháp này là làm sao điều khiển đồng thời các van Bộ biến đổi đa bậc có thể là khâu biến đổi năng lượng điện lý tưởng cho kết nối các nguồn năng lượng tái tạo với lưới điện, bao gồm hầu hết các nguồn phân tán như pin mặt trời, pin nhiên liệu, điện sức gió
1.2 Các bộ biến đổi đa bậc nguồn áp
1.3 Các phương pháp điều chế PWM cho nghịch lưu đa bậc
Có ba phương pháp điều chế phổ biến cho các bộ biến đổi đa bậc:
- Điều chế tại tần số cơ bản
- Điều chế theo sóng mang (carrier based PWM)
- Điều chế vector không gian
1.4 Tổng quan về phương pháp chuyển mạch trong biến tần ma trận khóa hai chiều
1.5 Các phương pháp điều khiển mạch vòng dòng điện cho bộ biến đổi đa bậc
Gồm hai nhóm phương pháp điều khiển là điều khiển tuyến tính và phi tuyến
1.6 Tổng quan về tình hình ứng dụng bộ biến đổi đa bậc trong việc kết nối nguồn điện phân tán với lưới
Do sự phát triển của công nghệ bán dẫn đặc biệt là công nghệ chế tạo IGBT, hàng loạt các bộ biến đổi đa bậc được sử dụng trong các ứng dụng ở mức trung và cao áp Điển hình như các hệ thống lọc tích cực
Trang 8(AF), STATCOMs, DVRs và UPFCs Hoặc hệ thống kết nối các nguồn phân tán có bản chất khác nhau như bộ biến đổi UNIFLEX-
PM (Universal Flexible Power Management system) kiếu DC-AC hoặc AC-DC-AC-AC Khi đó lưới được tổ chức dưới dạng như hình 1.23
AC-DC-Hình 1.23 Cấu trúc lưới điện phân tán sử dụng bộ Uniflex-PM
1.6.1 Cấu trúc bộ AC-DC-DC-AC
1.7 Định hướng và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
1.7.1 Định hướng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là bộ biến đổi đa bậc nối tầng dùng để trao đổi công suất giữa hai nguồn điện xoay chiều Bộ biến đổi đó đảm bảo khả năng trao đổi công suất tác dụng ở hai cổng đồng thời có khả năng tự thu phát công suất phản kháng ở mỗi cổng một cách độc lập Luận án tập trung nghiên cứu bộ biến đổi AC-DC-AC-
AC với khâu trung gian tần số cao Những nhiệm vụ nghiên cứu có thể liệt kê tóm tắt ở mục 1.7.2 sau đây
1.7.2 Những nhiệm vụ cần giải quyết của luận án
v Lựa chọn cấu trúc bộ biến đổi:
Cấu trúc bộ biến đổi mà luận án lựa chọn được xây dựng trên cơ sở
bộ đa bậc nối tầng cầu chữ H ở phía cổng 1(thường dùng để nối với lưới), ở cổng 2 có cấu trúc đa bậc nối tầng trên cơ sở module DC-
Trang 9AC-AC để ghép nối với nguồn phân, module DC-AC-AC lại được điều chế và thực hiện chuyển mạch theo nguyên lý biến tần ma trận
v Vấn đề điều chế:
Với cấu trúc bộ biến đổi mà luận án lựa chọn, các vấn đề điều chế cần giải quyết là:
- Điều chế cho bộ biến đổi đa bậc nối tầng ở hai cổng
- Cân bằng điện áp một chiều trung gian
- Điều chế bộ biến đổi DC-AC-AC nối tầng và đảm bảo quá trình chuyển mạch một cách tin cậy ở khâu AC-AC theo nguyên lý biến tần ma trận
v Vấn đề điều khiển:
Luận án sẽ lần lượt thiết kế bộ điều khiển PI, PR, tựa thụ động và thích nghi tựa thụ động nhằm đảm bảo quá trình trao đổi công suất hai chiều của bộ biến đổi
1.7.3 Đóng góp của luận án
v Dự kiến luận án có một số đóng góp mới như sau:
§ Đề xuất thuật toán mới đảm bảo cân bằng điện áp trên các tụ một chiều trung gian
§ Đề xuất phương pháp điều chế cho bộ DC-AC-AC với thuật toán chuyển mạch khâu AC-AC theo kiểu biến tần ma trận
§ Thiết kế thành công cấu trúc điều khiển trao đổi công suất hai chiều bằng các phương pháp điều khiển PI, PR, tựa thụ động
và tựa thụ động có khâu thích nghi tham số
v Với kết quả nghiên cứu đó, dự kiến đem lại những ý nghĩa về mặt
khoa học lẫn thực tiễn:
§ Ý nghĩa khoa học: đề xuất thuật toán cân bằng điện áp trên tụ một chiều trung gian mới, đảm bảo quá trình điều chế và chuyển mạch an toàn của khâu DC-AC-AC bằng phương pháp điều chế phía sơ cấp máy biến áp tần số cao kết hợp thuật toán chuyển mạch kiểu biến tần ma trận phía thứ cấp Với những cấu trúc điều khiển thích hợp, bộ biến đổi hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu trao đổi công suất hai chiều của bộ biến đổi
§ Ý nghĩa thực tiễn: kết quả nghiên cứu là tiền đề cho việc tích hợp các nguồn phát phân tán với lưới tại Việt Nam với mức cỡ trung áp và công suất cỡ vài trăm kVA đến vài MVA
2 Bộ biến đổi 2 cổng AC-DC-AC-AC có khâu trung gian tần số cao
2.1 Cấu trúc của bộ AC-DC-AC-AC đa bậc nối tầng
Trang 10Cấu trúc chi tiết của bộ AC-DC-AC-AC đa bậc nối tầng được cho như Hình 2.1
Hình 2.1 Cấu trúc hệ thống
AC-DC-AC-AC đa bậc nối tầng
Bộ biến đổi ở cổng 1 đảm nhiệm hai nhiệm vụ chính là ổn định điện áp một chiều trung gian của từng pha, cân bằng điện
áp trên các tụ một chiều trung gian và thu hoặc phát công suất phản kháng Q
Bộ biến đổi ở cổng 2 điều khiển cả quá trình trao đổi công suất tác dụng P và thu phát công suất phản kháng Q Bộ biến đổi cho phép trao đổi P và Q một cách độc lập ở cổng 2
2.2 Phân tích bộ biến đổi phía cổng 1
Đối với phương pháp điều chế cho nghịch lưu đa bậc cầu H nối tầng thì phương pháp điều chế sóng mang kiểu dịch pha là phù hợp nhất Xét về chức năng bộ biến đổi, cổng 1 có vai trò như bộ chỉnh lưu tích cực trong đó phía DC đóng vai trò là phụ tải Vì mạch vòng điện áp chỉ có một mạch vòng chung tác động lên giá trị trung bình của điện
áp DC nên nếu tải các khâu khác nhau thì không có gì đảm bảo điện
áp trên các tụ DC sẽ bằng nhau Trong các ứng dụng back-to-back của sơ đồ nối tầng thì cân bằng điện áp trên các tụ DC là yêu cầu bắt buộc, nó là một thách thức đối với việc điều chế và điều khiển bộ biến đổi Nội dung về cân bằng điện áp trên tụ một chiều trung gian được trình bày ở mục 2.2.1 Phương pháp điều chế cho nghịch lưu đa bậc cầu H nối tầng
v Các phương pháp điều chế cho một module cầu H
v Phương pháp điều chế cho nghịch lưu 7bậc nối tầng cầu H
Trang 11Dạng sóng điện áp ra và các dạng xung điều khiển được cho như hình 2.7
H v v v
2.2.1 Cân bằng điện áp các khâu DC NL đa bậc nối tầng cầu H
v Các phương pháp cân bằng điện áp trên tụ DC
v Thuật toán mới cân bằng điện áp trên tụ DC
Ở đây sẽ xây dựng phương pháp cân bằng điện áp trên tụ DC áp dụng được không phụ thuộc vào phương pháp điều chế PWM Các
Hình 2.7 Điều chế kiểu dịch pha cho bộ nghịch lưu cầu H 7 bậc
Trang 12chế độ phóng nạp tụ ứng với các trạng thái van được tóm tắt như bảng 2.3
Bảng 2.3 Trạng thái van và tình trạng phóng nạp của tụ một chiều
đối với một cầu chữ H
0 (S1, S3),
(S2,S4)
0 Không thay đổi Không thay đổi
Tác động của thuật toán tóm tắt lại trong bảng 2.5, những ô có dấu
“-” nghĩa là bỏ qua, không tác động gì
Bảng 2.5 Tác động cân bằng điện áp trên các tụ một chiều cho
nghịch lưu nối tầng 3 cầu H
hi-1, hi+1 = 1 (discharge
Ci-1, Ci+1)
h = 1
-
hi = 1 (charge Ci)
hi-1, hi+1 =0 (bypass Ci-1,
Ci+1)
hj = 1 (discharge
Cj)
hj-1, hj+1 =0 (bypass Cj-1,
Trang 13Ci+1)
h=-2
-
hi =0 (bypass Ci )
hi-1, hi+1 = -1 (discharge
Ci-1, Ci+1 )
hj = 0 (bypass Cj )
hj-1, hj+1 = -1 (charge Cj-
= 12 , Rdc2 = 8 , Rdc3 = 6 Udc,ref = 150 V
Kết quả MP cho thấy mặc dù có sự chênh lệch về giá trị C và R nhưng điện áp trên các tụ vẫn được cân bằng Điện áp đầu vào bộ biến đổi có dạng 7 bậc
2.3 Phân tích bộ biến đổi ở cổng 2
Bộ biến đổi ở cổng 2 gồm 3 pha, mỗi pha có 3 module DC-AC-AC 2.3.1 Các nguyên lý điều chế mạch AC-AC
2.3.2 Điều chế PWM cho bộ biến đổi DC-AC-AC với khâu AC-AC điều chế kiểu biến tần ma trận
0 0.05 0.1 0.15 0.2 0.25 0.3 0.35 0.4 0
50 100 200
Time [s]
-500 0 500
Time [s]
Hình 2.12 Chỉnh lưu tích cực trên cơ sở NL đa bậc cầu H