Trong quá trình giảng dạy tác giả nhận thấy sự phức tạp về việc “giúp học sinh hiểu nghĩa từ”. Làm thế nào để các em hiểu được nghĩa của từ, phân loại đúng theo yêu cầu, dùng từ chính xác để đặt câu, để viết văn và giao tiếp trong cuộc sống. Mặt khác, học sinh muốn viết câu đúng ngữ pháp, câu có hình ảnh, có cảm xúc học sinh phải hiểu rõ cấu tạo của từ. Trên cơ sở đó, học sinh biết vận dụng vào thực tế. Do vậy, tác giả đưa ra một số giải pháp, biện pháp là kinh nghiệm nhỏ của mình giúp học sinh lớp 4 phân biệt được từ đơn, từ ghép, từ láy và danh từ, động từ, tính từ.
Trang 1A. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
I. L i m đ uờ ở ầ
Giáo d c ti u h c nh m giúp h c sinh hình thành nh ng c s ban đ uụ ể ọ ằ ọ ữ ơ ở ầ cho s phát tri n đúng đ n và lâu dài v đ o đ c, trí tu , ph m ch t, th mự ể ắ ề ạ ứ ệ ẩ ấ ẩ
mĩ và các kĩ năng c b n đ h c sinh ti p t c h c lên b c h c Trung h cơ ả ể ọ ế ụ ọ ậ ọ ọ
c s ơ ở
Trong chương trình giáo d c ph thông C p ti u h c, m i môn h c đ uụ ổ ấ ể ọ ỗ ọ ề xác đ nh rõ m c tiêu, n i dung, phị ụ ộ ương pháp và hình th c t ch c d y h c.ứ ổ ứ ạ ọ
Do v y, m i giáo viên c n có s ph i h p nh p nhàng gi a n i dung,ậ ỗ ầ ự ố ợ ị ữ ộ
phương pháp, hình th c t ch c d y h c đ đ t hi u qu cao. Là m t giáoứ ổ ứ ạ ọ ể ạ ệ ả ộ viên qua 2 năm gi ng d y tôi th c s trăn tr v i m i bài gi ng c a mình.ả ạ ự ự ở ớ ỗ ả ủ Làm th nào đ h c sinh hi u đế ể ọ ể ược n i dung bài h c, bi t v n d ng vàoộ ọ ế ậ ụ
th c t cu c s ng. Hi u rõ đự ế ộ ố ể ượ ầc t m quan tr ng c a t ng môn h c tôi luônọ ủ ừ ọ
h c h i, tìm tòi, đúc rút kinh nghi m qua các bài h c v n d ng linh ho tọ ỏ ệ ọ ậ ụ ạ các PPDH, HTTC phù h p v i trình đ c a h c sinh.ợ ớ ộ ủ ọ
Trong quá trình gi ng d y tôi nh n th y s ph c t p v vi c “giúp h cả ạ ậ ấ ự ứ ạ ề ệ ọ sinh hi u nghĩa t ”. Làm th nào đ các em hi u để ừ ế ể ể ược nghĩa c a t , phânủ ừ
lo i đúng theo yêu c u, dùng t chính xác đ đ t câu, đ vi t văn và giaoạ ầ ừ ể ặ ể ế
ti p trong cu c s ng. M t khác, h c sinh mu n vi t câu đúng ng pháp, câuế ộ ố ặ ọ ố ế ữ
có hình nh, có c m xúc h c sinh ph i hi u rõ c u t o c a t Trên c sả ả ọ ả ể ấ ạ ủ ừ ơ ở
đó, h c sinh bi t v n d ng vào th c t Do v y, tôi đã m nh d n đ a raọ ế ậ ụ ự ế ậ ạ ạ ư
m t s gi i pháp, bi n pháp là kinh nghi m nh c a mình giúp h c sinh l pộ ố ả ệ ệ ỏ ủ ọ ớ
4 phân bi t đệ ượ ừ ơc t đ n, t ghép, t láy và danh t , đ ng t , tính t ừ ừ ừ ộ ừ ừ
II.Th c tr ng c a v n đự ạ ủ ấ ề
1. Tình hình nhà tr ườ ng
Trường Ti u h c Thành Vinh là m t trể ọ ộ ường n m cách trung tâm huy nắ ệ kho ng 17 km, có 17 l p v i 25 cán b giáo viên. 100% cán b giáo viênả ớ ớ ộ ộ
đ t trình đ chu n và trên chu n, có lòng yêu ngh m n tr t n tu v iạ ộ ẩ ẩ ề ế ẻ ậ ỵ ớ công vi c c a mình. Luôn trau d i , h c h i l n nhau, giúp đ nhau cùngệ ủ ồ ọ ỏ ẫ ỡ
ti n b ế ộ
2.Đ a ph ị ươ ng. Là m t xã mi n núi, đ i s ng c a nhân dân trong vùng đaộ ề ờ ố ủ
ph n còn g p nhi u khó khăn. Ngh nghi p chính là tr ng tr t, chăn nuôi,ầ ặ ề ề ệ ồ ọ thu nh p th p. M t s h gia đình do đi u ki n kinh t eo h p ph i đi làmậ ấ ộ ố ộ ề ệ ế ẹ ả
ăn xa phó m c con cái nhà cho ông bà, chú bác…D n đ n vi c quan tâmặ ở ẫ ế ệ
đ n vi c h c t p c a con em h là h n ch H c sinh đ n trế ệ ọ ậ ủ ọ ạ ế ọ ế ường không có
đ đ dùng h c t p, không làm bài và chu n b bài trủ ồ ọ ậ ẩ ị ước khi đ n l p d nế ớ ẫ
đ n ch t lế ấ ượng h c t p không cao.ọ ậ
M t khác, do đ c đi m vùng mi n kh năng dùng t đ t câu v n d ngặ ặ ể ề ả ừ ặ ậ ụ vào giao ti p c a h c sinh còn h n ch Ph huynh h c sinh ch a quan tâmế ủ ọ ạ ế ụ ọ ư
Trang 2nhi u, ch a hi u h t t m quan tr ng c a vi c h c nói chung và phân mônề ư ể ế ầ ọ ủ ệ ọ Luy n t và câu nói riêng.ệ ừ
3. Tình hình l p ớ
Sau 2 năm th c d y l p 4 tôi nh n th y h c sinh thự ạ ớ ậ ấ ọ ường hay nh m l nầ ẫ
r t nhi u.ấ ề
* Nguyên nhân ch y u :ủ ế
+ V phía h c sinhề ọ
Do h c sinh không hi u rõ nghĩa c a t ( trọ ể ủ ừ ường h p mà nghĩa c a tợ ủ ừ
ho c d u hi u hình th c không rõ ràng) nên khi xác đ nh t lo i còn khóặ ấ ệ ứ ị ừ ạ khăn
Do th i gian h c trên l p h n ch nên ch a m r ng h t đờ ọ ớ ạ ế ư ở ộ ế ược n i dungộ
ki n th c có liên quan.ế ứ
H c sinh ch a hi u đọ ư ể ược v kh năng k t h p c a t ề ả ế ợ ủ ừ
Bên c nh đó, s t p trung c a các em ch a b n v ng, kh năng t p trungạ ự ậ ủ ư ề ữ ả ậ
ch a cao, nóng v i trong các tình hu ng c ng v i trình đ ngôn ng th p soư ộ ố ộ ớ ộ ữ ấ
v i yêu c u đ t ra.ớ ầ ặ
Đi u ki n kinh t gia đình còn khó khăn, th i gian dành cho vi c h c t pề ệ ế ờ ệ ọ ậ nhà còn ít, m t s em nhà đi chăn trâu, b em giúp m Măt khác, vi c
mua s m tài li u tham kh o còn h n ch d n đ n ch t lắ ệ ả ạ ế ẫ ế ấ ượng không cao
Không ch u h c bài, rèn luy n, ghi nh các bài h c.ị ọ ệ ớ ọ
Không t rèn luy n, h c h i, t trao đ i nhà, v n d ng vào th c tự ệ ọ ỏ ự ổ ở ậ ụ ự ế
cu c s ng.ộ ố
+ V phía giáo viênề
Quá trình b i dồ ưỡng, tích lu kinh nghi m v v n t c a h c sinh cònỹ ệ ề ố ừ ủ ọ
h n ch ạ ế
Ch a h th ng đư ệ ố ược m t s d ng bài t p.ộ ố ạ ậ
T vi c tìm hi u nguyên nhân trên tôi đã ti n hành tìm hi u, đi u tra t iừ ệ ể ế ể ề ạ
l p mà mình th c d y. K t qu thu đớ ự ạ ế ả ược nh sau:ư
L i ỗ
HS sai
TS HS
Không phân
đ nh đị ược ranh
gi i t ớ ừ
Không xác đ nh ị đúng t ghép, t ừ ừ láy
Không xác đ nh đúngị danh t , đ ng t , tínhừ ộ ừ
t ừ
T nh ng nguyên nhân trên, tôi xin trình bày m t s kinh nghi m nh đừ ữ ộ ố ệ ỏ ể
hướng d n h c sinh kh c ph c các l i trên.ẫ ọ ắ ụ ỗ
B. GI I QUY T V N ĐẢ Ế Ấ Ề
I. Các gi i pháp th c hi nả ự ệ
Trang 3T vi c tìm hi u nguyên nhân, tôi đã ti n hành tìm hi u l i sai, n i dungừ ệ ể ế ể ỗ ộ bài d y, ph m vi ki n th c trong và ngoài bài h c, l a ch n n i dung ki nạ ạ ế ứ ọ ự ọ ộ ế
th c, PPDH phù h p v i bài d y, v i t ng đ i tứ ợ ớ ạ ớ ừ ố ượng h c sinh.ọ
1. Hướng d n h c sinh phân đ nh ranh gi i t ẫ ọ ị ớ ừ
1.1. Giúp h c sinh hi u rõ khái ni m ọ ể ệ
a) Ti ngế là đ n v c u t o nên t M i ti ng thơ ị ấ ạ ừ ỗ ế ường có ba b ph n : Âmộ ậ
đ u, v n và thanh. Ti ng nào cũng có v n và thanh. Có ti ng không có âmầ ầ ế ầ ế
đ u.ầ
Ví d :ụ
b) Từ là đ n v nh nh t có nghĩa dùng đ :ơ ị ỏ ấ ể
Bi u th s v t, ho t đ ng, đ c đi m, ( bi u th ý nghĩa) và c u t o câu.ể ị ự ậ ạ ộ ặ ể ể ị ấ ạ
Ti ng c u t o nên t T ch g m m t ti ng g i là t đ n. T g m haiế ấ ạ ừ ừ ỉ ồ ộ ế ọ ừ ơ ừ ồ hay nhi u ti ng g i là t ph c.ề ế ọ ừ ứ
T nào cũng có nghĩa và dùng đ t o câu.ừ ể ạ
M i ti ng trong t ph c có nghĩa rõ ràng ho c không rõ ràng. D a vào đóỗ ế ừ ứ ặ ự
người ta phân bi t t ph c thành hai lo i là t ghép và t láy.ệ ừ ứ ạ ừ ừ
* C u t o tấ ạ ừ
Từ
TG t ngổ
h pợ
TG phân
lo iạ
Láy âm
đ uầ
Láy
v nầ
Láy âm và
v nầ
Láy
ti ngế
1.2. Cách phân đ nh ranh gi i t ị ớ ừ
Đ tách câu thành t ng t , ta ph i chia câu thành t ng ph n nh có nghĩaể ừ ừ ả ừ ầ ỏ sao cho được nhi u ph n nh t ( chia cho đ n ph n nh nh t). Vì n u chiaề ầ ấ ế ầ ỏ ấ ế câu thành t ng ph n có nghĩa nh ng ch a ph i là nh nh t thì ph n đó cóừ ầ ư ư ả ỏ ấ ầ
th là m t c m t ch không ph i là m t t ể ộ ụ ừ ứ ả ộ ừ
D a vào tính hoàn ch nh v c u t o và v nghĩa c a t , ta có th xácự ỉ ề ấ ạ ề ủ ừ ể
đ nh đị ược 1 t h p nào đó là m t t ( t ph c) hay 2 t đ n b ng cách xemổ ợ ộ ừ ừ ứ ừ ơ ằ xét t h p y v 2 m t: k t c u và nghĩa.ổ ợ ấ ề ặ ế ấ
Ví d Bài 1 ( Ph n nh n xét). Ti ng vi t 4 T p 1 T đ n và t ph c.ụ ầ ậ ế ệ ậ ừ ơ ừ ứ
* Hướng d n h c sinh xác đ nh t đ n, t ph c.ẫ ọ ị ừ ơ ừ ứ
Cách 1. Dùng thao tác chêm, xen
Trang 4N u quan h gi a các ti ng trong t h p mà l ng l o, d tách r i, có thế ệ ữ ế ổ ợ ỏ ẻ ễ ờ ể chêm xen m t ti ng khác t bên ngoài vào mà nghĩa c a t h p y v cộ ế ừ ủ ổ ợ ấ ề ơ
b n v n không thay đ i thì t h p y là hai t đ n.ả ẫ ổ ổ ợ ấ ừ ơ
Ví d : ụ nh b n ờ ạ nh vài b n (2 t đ n)ờ ạ ừ ơ
Hai t h p trên đã chêm, xen thêm ti ng ‘vài’ nh ng nghĩa c a t này vổ ợ ế ư ủ ừ ề
c b n không thay đ i. Do đó nh b n là s k t h p c a hai t đ n.ơ ả ổ ờ ạ ự ế ợ ủ ừ ơ
Ngượ ạc l i, n u trong t h p mà m i quan h gi a các ti ng mà ch tế ổ ợ ố ệ ữ ế ặ
ch , khó có th tách r i và đã t o thành m t kh i v ng ch c, mang tính cẽ ể ờ ạ ộ ố ữ ắ ố
đ nh ( không th chêm, xen) thì t h p y là m t t ph c.ị ể ổ ợ ấ ộ ừ ứ
VD: h c hànhọ Không thêm đượ ừc t vào gi a 2 k t h p (t ghép)ữ ế ợ ừ Cách 2
Xét v nghĩa c a các t ( xét xem trong k t h p có y u t nào chuy nề ủ ừ ế ợ ế ố ể nghĩa hay m nghĩa.ờ
Ví d : truy n c (tên m t lo i truy n); nh n m t (xác đ nh đúng m tụ ệ ổ ộ ạ ệ ậ ặ ị ộ
người nào đó) đ u là các k t h p c a 1 t đ n và các y u t “c ”, “m t”ề ế ợ ủ ừ ơ ế ố ổ ặ
đã m nghĩa, ch còn là tên g i c a m t lo i truy n, xác đ nh đúng m t sờ ỉ ọ ủ ộ ạ ệ ị ộ ự
v t nào đó, chúng k t h p ch t ch v i các ti ng trậ ế ợ ặ ẽ ớ ế ước nó đ t o thành t ể ạ ừ Cách 3
Xét xem trong t h p y có n m trong th đ i l p không, n u có thì đó làổ ợ ấ ằ ế ố ậ ế
k t h p c a hai t đ n.ế ợ ủ ừ ơ
Ví d : có ụ truy n cệ ổ ch không có ứ c truy nổ ệ V y ậ truy n c ệ ổ là 1 từ
ph c.ứ
Ngược v i ớ ch y điạ là ch y l iạ ạ V y ậ ch y đi ạ là nh ng k t h p c a hai tữ ế ợ ủ ừ
đ nơ
L u ý: ư
+ Kh năng dùng m t y u t thay cho c t h p cũng là cách đ chúng taả ộ ế ố ả ổ ợ ể xác đ nh ranh gi i t ị ớ ừ
2. Hướng d n h c sinh phân bi t t ghép và t láy.ẫ ọ ệ ừ ừ
2.1. Giúp h c sinh hi u rõ khái ni m ọ ể ệ
* Có hai cách chính đ t o t ph c.ể ạ ừ ứ
Ghép nh ng ti ng có nghĩa l i v i nhau. Đó là t ghép.ữ ế ạ ớ ừ
Ph i h p nh ng ti ng có âm đ u hay v n ( ho c c âm đ u và v n) gi ngố ợ ữ ế ầ ầ ặ ả ầ ầ ố nhau. Đó là t láy.ừ
a) T ghépừ Là t do 2 ho c nhi u ti ng ghép l i t o thành nghĩa chung.ừ ặ ề ế ạ ạ
T ghép đừ ược chia thành 2 ki u:ể
T ghép có nghĩa t ng h p ( T ghép h p nghĩa, t ghép đ ng l p, từ ổ ợ ừ ợ ừ ẳ ậ ừ ghép song song): Là t ghép mà nghĩa c a nó bi u th nh ng lo i r ng h n,ừ ủ ể ị ữ ạ ộ ơ
l n h n, khái quát h n so v i nghĩa các ti ng trong t ớ ơ ơ ớ ế ừ
T ghép có nghĩa phân lo i (t ghép phân lo i, t ghép chính ph ): chừ ạ ừ ạ ừ ụ ỉ
m t lo i nh thu c ph m vi nghĩa c a ti ng th nh t.ộ ạ ỏ ộ ạ ủ ế ứ ấ
Trang 5* L u ý: ư
Các ti ng trong t ghép có nghĩa t ng h p thế ừ ổ ợ ường cùng m t ki u t lo i (ộ ể ừ ạ cùng danh t ho c cùng đ ng t , ).ừ ặ ộ ừ
Các t nh : chèo b o, b k t, nh ừ ư ẻ ồ ế ễ ương, b hóng, , axít, cà phê, ôtô,ồ môtô, có th cho là t ghép ( theo đ nh nghĩa) ho c là t đ n ( tuy là haiể ừ ị ặ ừ ơ
ti ng nh ng g p l i m i có nghĩa, còn tách r i thì không có nghĩa. Nh ngế ư ộ ạ ớ ờ ữ
trường h p này g i là t đ n đa âm).ợ ọ ừ ơ
b) T láyừ : Là t ph i h p nh ng ti ng có âm đ u ho c v n ( hay c âmừ ố ợ ữ ế ầ ặ ầ ả
đ u và v n) gi ng nhau. Căn c vào b ph n đầ ầ ố ứ ộ ậ ượ ặ ạc l p l i, người ta chia từ láy theo 4 ki u: Láy ti ng, láy v n, láy âm, láy c âm và v n. Căn c vào sể ế ầ ả ầ ứ ố
lượng ti ng đế ượ ặ ạc l p l i, người ta chia thành 3 d ng t láy: láy đôi, láy ba,ạ ừ láy t ư
Theo truy n th ng có th chia t láy làm 3 lo i l n:ề ố ể ừ ạ ớ
* T từ ượng thanh ( b t chắ ước âm thanh): Là t láy mô ph ng, g i t âmừ ỏ ợ ả thanh trong th c t : Ví d : rì rào, ào ào, lóc cóc, ùng oàng,…ự ế ụ
* T từ ượng hình ( b t chắ ước hình dáng): Là t láy g i t hình nh, hìnhừ ợ ả ả dáng c a ngủ ười, v t; g i t màu s c, mùi v ậ ợ ả ắ ị
Ví d : G i t dáng d p: lênh khênh, lè tè, lom khom, kh ng khiu, ụ ợ ả ấ ẳ
G i t màu s c: chon chót, s c s , l p lánh,…ợ ả ắ ặ ỡ ấ
G i t mùi vi: thoang tho ng, n ng nàn, ngào ng t, ợ ả ả ồ ạ
* T láy bi u thái ( bi u th tr ng thái s v t ho c tâm lí).VD: b n ch n, loừ ể ể ị ạ ự ậ ặ ồ ồ
l ng. ắ L u ý: ư
M t s t v a có nghĩa tộ ố ừ ừ ượng hình, v a có nghĩa từ ượng thanh, tu vào vănỳ
c nh mà ta x p vào nhóm nào.ả ế
Ví d : làm ào ào ( ào ào là t tụ ừ ượng hình), th i ào ào ( ào ào là t tổ ừ ượ ng thanh)
Th c t v n t n t i nh ng t tự ế ẫ ồ ạ ữ ừ ượng hình và t từ ượng thanh không ph iả
là t láy.ừ
* Nghĩa c a t láy: R t phong phú, cũng nh t ghép, chúng có c nghĩaủ ừ ấ ư ừ ả khái quát, nghĩa t ng h p và nghĩa phân lo i.ổ ợ ạ
Ví d : chim chóc, làm l ng, ( nghĩa t ng h p); nh nhen, nh nh n, x uụ ụ ổ ợ ỏ ỏ ắ ấ xa, ( nghĩa phân lo i). Tuy nhiên, Ti u h c đ c p đ n m t s d ng sau:ạ ở ể ọ ề ậ ế ộ ố ạ
Di n t s gi m nh c a tính ch t: đo đ < đễ ả ự ả ẹ ủ ấ ỏ ỏ
Di n t s l p đi l p l i các đ ng tác, khi n cho t láy có giá tr g i hìnhễ ả ự ặ ặ ạ ộ ế ừ ị ợ
c th ụ ể
Ví d : g t g t, rung rung,…ụ ậ ậ
Di n t s tăng m nh lên c a tính ch t. Ví d : c n con > conễ ả ự ạ ủ ấ ụ ỏ
Di n t s đ t đo n, không liên t c nh ng tu n hoàn.VD: l p loè, l p ló,ễ ả ự ứ ạ ụ ư ầ ậ ấ
…
Di n t tính ch t đ t đ n m t m c đ chu n m c, không chê đễ ả ấ ạ ế ộ ứ ộ ẩ ự ược
Ví d : nh nh n, xinh x n, ngay ng n, tròn tr a,…ụ ỏ ắ ắ ắ ị
Trang 62.2. Cách phân bi t t ghép và t láy ệ ừ ừ
* Hướng d n h c sinh qua bài T ghép và t láy Ti ng vi t 4 T p 1.ẫ ọ ừ ừ ế ệ ậ
+ T ghépừ
Gi a các ti ng trong t ghép có quan h v nghĩa ( Các t khi tách raữ ế ừ ệ ề ừ thành t đ n đ u có nghĩa (t ghép t ng h p) ho c liên k t v i nhau r từ ơ ề ừ ổ ợ ặ ế ớ ấ
ch t ch không th tách r i nhau đặ ẽ ể ờ ược.Ví d : truy n c , ông cha, ghi nh ,ụ ệ ổ ớ
đ n th , ….( truy n + c , ông + cha)ề ờ ệ ổ
N u các t ch còn m t ti ng có nghĩa, còn m t ti ng đã m t nghĩa nh ngế ừ ỉ ộ ế ộ ế ấ ư hai ti ng không có quan h v âm thì ta cũng x p vào nhóm t ghép.ế ệ ề ế ừ
Ví d : tụ ưởng nh , ngay đ ,…ớ ơ
+ T láyừ
Gi a các ti ng trong t láy có quan h v âm ( Các t khi tách ra có m tữ ế ừ ệ ề ừ ộ
ti ng có nghĩa (nghĩa g c), m t ti ng không có nghĩa (m nghĩa)).ế ố ộ ế ờ
Ví d : nô n c, m c m c, nhũn nh n, c ng cáp, ụ ứ ộ ạ ặ ứ
Các t có m t ti ng có nghĩa còn m t ti ng không có nghĩa rõ ràng nh ngừ ộ ế ộ ế ư các ti ng trong t đế ừ ược bi u hi n trên ch vi t không có ph âm đ u thìể ệ ữ ế ụ ầ cũng x p vào nhóm t láy ( láy v ng khuy t ph âm đ u).VD: n ào, m ĩ,ế ừ ắ ế ụ ầ ồ ầ
m áp, …
ấ
Các t có m t ti ng có nghĩa còn m t ti ng không có nghĩa rõ ràng nh ngừ ộ ế ộ ế ư các ti ng có ph âm đ u đế ụ ầ ược ghi b ng các con ch khác nhau nh ng cóằ ữ ư cùng cách đ c ( c/ k/ q; ng/ ngh; g/ gh) cũng đọ ược x p vào nhóm t láy.ế ừ
Ví d : cu ng quýt, cũ kĩ, ng c ngh ch, g gh ,…ụ ố ố ế ồ ề
* L u ý: ư Trong th c t , có nhi u t ghép ( g c Hán) có hình th c ng âmự ế ề ừ ố ứ ữ
gi ng t láy, nh ng th c t các ti ng đ u có nghĩa nh ng h c sinh r t khóố ừ ư ự ế ế ề ư ọ ấ phân bi t. Do v y , ta nên li t kê cho h c sinh ghi nh ệ ậ ệ ọ ớ
Ví d : bình minh, c n m n, căn c , hoan h , chuyên chính, chân ch t, h oụ ầ ẫ ơ ỉ ấ ả
h ng, ạ
Ngoài ra, có nh ng t có c quan h v âm và v nghĩa ( t Thu n Vi t)ữ ừ ả ệ ề ề ừ ầ ệ
nh : t c kè, b hóng, b k t, bù nhìn, nh ư ắ ồ ồ ế ễ ương,…hay các t vay mừ ượ n
nh : mì chính, cà phê, xà phòng. ư
Trong quá trình d y, tôi thạ ường l y m t s t đ c bi t đ h c sinh xácấ ộ ố ừ ặ ệ ể ọ
đ nh.ị
Ví d : b n bè Có h c sinh cho r ng đó là t ghép nh ng cũng có h c sinhụ ạ ọ ằ ừ ư ọ cho r ng đó là t láy.ằ ừ
H c sinh gi i thích:ọ ả
B n bè t ghép vì bè có nghĩa nh bè phái, bè cánh.ạ ừ ư
B n bè t láy vì bè không có nghĩa nó ch láy l i âm đ u.ạ ừ ỉ ạ ầ
V i hai cách l p lu n này, giáo viên công nh n đ u đúng vì h c sinh đãớ ậ ậ ậ ề ọ
bi t d a vào khái ni m đã h c.ế ự ệ ọ
Bên c nh đó, vi c h th ng các d ng bài t p giúp h c sinh hi u rõ h n làạ ệ ệ ố ạ ậ ọ ể ơ
đi u không th thi u. Tu vào t ng đ i tề ể ế ỳ ừ ố ượng h c sinh.ọ
Trang 7Ví d : D a vào t g c, hãy t o ra các t ghép và t láy t t ụ ự ừ ố ạ ừ ừ ừ ừ ngay, th ng,ẳ
th t ậ ( Bài t p 2 Ti ng vi t 4 T1 Trang 40).ậ ế ệ
Ngay ngay th ng, ngay th t, ngay l ng,…ẳ ậ ư ngay ng n.ắ
Th ngẳ th ng băng, th ng cánh, th ng đ ng,ẳ ẳ ẳ ứ
th ng đu t, th ng t p, th ng góc,…ẳ ộ ẳ ắ ẳ th ng th n, th ngẳ ắ ẳ
th m, ớ
Th tậ chân th t, thành th t, th t lòng,…ậ ậ ậ th t thàậ
3. Hướng d n h c sinh phân bi t danh t , đ ng t , tính t .ẫ ọ ệ ừ ộ ừ ừ
3.1. Giúp h c sinh hi u rõ khái ni m ọ ể ệ
Trong Ti ng Vi t, xét v m t ng pháp, có th phân chi thành nh ng l pế ệ ề ặ ữ ể ữ ớ
đ ng nh t v m t ý nghĩa ( khái quát), v hình th c ng pháp và v ch cồ ấ ề ặ ề ứ ữ ề ứ năng cú pháp, s p x p thành h th ng các t lo i: Th c t và h tắ ế ệ ố ừ ạ ự ừ ư ừ
+ Th c t : G m nh ng t có nghĩa chân th c nh danh t , đ ng t , tính t ,ự ừ ồ ữ ừ ự ư ừ ộ ừ ừ
đ i t , s t ạ ừ ố ừ
+ H t : Dùng đ bi u th các quan h ng nghĩa cú pháp gi a các th cư ừ ể ể ị ệ ữ ữ ự
t .Đó là: ph t , quan h t , tình thái t ,…ừ ụ ừ ệ ừ ừ
H t không có kh năng m t mình t o thành câu hay làm thành ph nư ừ ả ộ ạ ầ câu nh th c t nh ng r t c n thi t trong vi c xây d ng câu. Ch c năngư ự ừ ư ấ ầ ế ệ ự ứ
c a h t là làm công c ng pháp.ủ ư ừ ụ ữ
M c đích c a vi c phân chia t lo i là ch ra các đ c đi m v ý nghĩa ngụ ủ ệ ừ ạ ỉ ặ ể ề ữ pháp và v ho t đ ng cú pháp c a t dùng đ đ t câu. Nó đề ạ ộ ủ ừ ể ặ ược chia theo các tiêu chu n sau:ẩ
+ Ý nghĩa khái quát c a t Kh năng k t h p c a t Ch c năng cú phápủ ừ ả ế ợ ủ ừ ứ
c a t ủ ừ
V i ph m vi sáng ki n này ch đ c p đ n danh t , đ ng t , tính tớ ạ ế ỉ ề ậ ế ừ ộ ừ ừ
a) Danh từ: Là nh ng t ch s v t ( Ng i, v t, hi n t ng, khái ni m,ữ ừ ỉ ự ậ ườ ậ ệ ượ ệ
đ n v ).ơ ị
Ví d ; Tìm các t ch s v t và x p vào nhóm thích h p (Ti ng vi t 4 T pụ ừ ỉ ự ậ ế ợ ế ệ ậ 1)
Mang theo truy n c tôi điệ ổ
Nghe trong cu c s ng th m thì ti ng x aộ ố ầ ế ư
Vàng c n n ng, tr ng c n m aơ ắ ắ ơ ư
Con sông ch y có r ng d a nghiêng soiả ặ ừ
Đ i cha ông v i đ i tôiờ ớ ồ
Nh con sông v i chân tr i đã xaư ớ ờ
Ch còn truy n c thi t thaỉ ệ ổ ế
Cho tôi nh n m t ông cha c a mình.ậ ặ ủ
Lâm Th M Dị ỹ ạ
T ch ngừ ỉ ười: ông cha, cha ông
T ch v t: sông, d a, chân tr i.ừ ỉ ậ ừ ờ
Trang 8 T ch hi n từ ỉ ệ ượng: m a, n ng.ư ắ
T ch khái ni m: cu c s ng, truy n c , ti ng, x a, đ i. ( bi u th nh ngừ ỉ ệ ộ ố ệ ổ ế ư ờ ể ị ữ cái ch có trong nh n th c c a con ngỉ ậ ứ ủ ười, không có hình thù, không ch mạ tay vào ng i, n m, …đử ế ược)
T ch đ n v : c n, con, r ng ( bi u th nh ng đ n v đừ ỉ ơ ị ơ ặ ể ị ữ ơ ị ược dùng đ tínhể
đ m s v t)ế ự ậ
Khi phân lo i danh t Ti ng vi t, ngạ ừ ế ệ ười ta phân chia thành 2 lo i: Danh tạ ừ chung và danh t riêng.ừ
* Danh t riêng: Là tên riêng c a m t lo i s v t.ừ ủ ộ ạ ự ậ
Tên người Vi t Nam là danh t riêng có c u t o nh sau:ệ ừ ấ ạ ư
+ Ch g m m t tên riêng: Vi t, Hi n, Thu Tiên,…ỉ ồ ộ ệ ề ỷ
+ G m t ch h và tên riêng: Nguy n Vi t, Trồ ừ ỉ ọ ễ ệ ương Hi n, Nguy n Thuề ễ ỷ Tiên,…
+ G m t ch h , t đ m, t tên riêng: Nguy n Văn Vi t, Trồ ừ ỉ ọ ừ ệ ừ ễ ệ ương Văn
Hi n, …ề
+ G m t ch h cha, m , t đ m và t tên riêng: Hoàng Nguy n Thuồ ừ ỉ ọ ẹ ừ ệ ừ ễ ỷ Tiên,…
Tên đ a đi mị ể
+ Đ a danh theo khu v c hành chính ho c đ a lí: Thanh Hoá, Th ch Thành,ị ự ặ ị ạ
…
+ Tên núi, tên sông, tên đ t: Ba Vì, Sông Mã,….ấ
* Danh t chung.ừ
Là tên m t lo i s v t ( dùng đ g i chung cho m t lo i s v t). Danh tộ ạ ự ậ ể ọ ộ ạ ự ậ ừ chung có th chia thành 2 lo i:ể ạ
+ Danh t c th : Là danh t ch s v t mà ta có th c m nh n đừ ụ ể ừ ỉ ự ậ ể ả ậ ược b ngằ các giác quan ( sách, v , gió,…).ở
+ Danh t tr u từ ừ ượng: Là danh t ch s v t mà ta không th c m nh nừ ỉ ự ậ ể ả ậ
được b ng các giác quan ( cách m ng, tinh th n, ý nghĩa,…).ằ ạ ầ
Danh t hi n từ ệ ượng: Hi n tệ ượng là cái x y ra trong không gian và th iả ờ gian mà con người có th nh n th y, nh n bi t để ậ ấ ậ ế ược. Có hi n tệ ượng tự nhiên nh : m a, n ng, s m, ch p,…và hi n tư ư ắ ấ ớ ệ ượng xã h i nh : chi n tranh,ộ ư ế đói nghèo,…Danh t ch hi n từ ỉ ệ ượng là danh t bi u th các hi n từ ể ị ệ ượng tự nhiên: tia ch p, ánh sáng,…ớ
Danh t ch khái ni m: ừ ỉ ệ
Là danh t có ý nghĩa tr u từ ừ ượng. Là lo i danh t không ch v t th , cácạ ừ ỉ ậ ể
ch t li u hay các đ n v s v t c th mà bi u th các khái ni m tr uấ ệ ơ ị ự ậ ụ ể ể ị ệ ừ
tượng nh : t tư ư ưởng, đ o đ c, phạ ứ ương châm, ch trủ ương, tình yêu,…Các khái ni m này ch t n t i trong nh n th c, trong ý th c con ngệ ỉ ồ ạ ậ ứ ứ ười, không
v t ch t hoá hay c th hoá đậ ấ ụ ể ược. Nói cách khác, các khái ni m này khôngệ
có hình thù, không c m nh n tr c ti p đả ậ ự ế ược b ng các giác quan. Đây là lo iằ ạ
Trang 9danh t h c sinh khó xác đ nh nh t. Nên giáo viên c n d a vào văn c nh cừ ọ ị ấ ầ ự ả ụ
th đ n gi i thích cho h c sinh.ể ể ả ọ
Danh t ch đ n v : Hi u theo nghĩa r ng, danh t ch đ n v là nh ng từ ỉ ơ ị ể ộ ừ ỉ ơ ị ữ ừ
ch đ n v các s v t. Căn c vào đ c tr ng ng nghĩa, vào ph m vi s d gỉ ơ ị ự ậ ứ ặ ư ữ ạ ử ụ
có th chia thành các lo i nh sau:ể ạ ỏ
+ Danh t ch đ n v t nhiên: Các danh t này ch rõ các lo i s v t nênừ ỉ ơ ị ự ừ ỉ ạ ự ậ còn được g i là danh t ch lo i. Ví d : c c, m u, mi ng, t , quy n,…ọ ừ ỉ ạ ụ ụ ẩ ế ờ ể + Danh t ch đ n v đo lừ ỉ ơ ị ường: Các danh t này dùng đ tính đ m, đo đ mừ ể ế ế các s v t, v t li u, ch t li u.Ví d : l ng, cân, y n, s i, gang,…ự ậ ậ ệ ấ ệ ụ ạ ế ả
+ Danh t ch đ n v t p th : Dùng đ tính đ m các s v t t n t i dừ ỉ ơ ị ậ ể ể ế ự ậ ồ ạ ướ i
d ng t p th , t h p. Ví d : đôi, c p, dãy, bó,…ạ ậ ể ổ ợ ụ ặ
+ Danh t ch đ n v th i gian: giây, phút, gi ,…ừ ỉ ơ ị ờ ờ
+ Danh t ch đ n v hành chính, t ch c: xóm, thôn, xã, ti u đ i,…ừ ỉ ơ ị ổ ứ ể ộ
b) Đ ng t ộ ừ ( ĐT ):
Khái ni m ệ : ĐT là nh ng t ch ho t đ ng, tr ng thái c a s v t.ữ ừ ỉ ạ ộ ạ ủ ự ậ
Phân lo i: ạ Căn c vào ý nghĩa khái quát và kh năng s d ng đ c l p hayứ ả ử ụ ộ ậ không đ c l p ngộ ậ ười ta phân đ ng t làm hai lo i: Nh ng đ ng t đ c l pộ ừ ạ ữ ộ ừ ộ ậ
và nh ng đ ng t không đ c l p.ữ ộ ừ ộ ậ
* Nh ng đ ng t đ c l p: ữ ộ ừ ộ ậ
Là nh ng đ ng t t mình làm thành ph n câu, không đòi h i có đ ng tữ ộ ừ ự ầ ỏ ộ ừ khác b nghĩa: ăn h c, nói năng, ổ ọ
ĐT đ c l p có th có các ti u lo i đ ng t sau: ộ ậ ể ể ạ ộ ừ
ĐT tác đ ng: c t, g t, cu c, ch t, ăn, b t, gánh, xách, gi t, đ c, đóng ộ ắ ặ ố ặ ắ ế ọ
ĐT mang ý nghĩa trao nh n: t ng, cho, bi u, c p, phát, tr , n p, vay,ậ ặ ế ấ ả ộ
mượn, đòi,
ĐT gây khi n: sai b o, đ ngh , yêu c u, cho phép, khi n, khuyên, c m ế ả ề ị ầ ế ấ
ĐT c m nghĩ nói năng (đ ng t ch tr ng thái, tâm lý): hi u, bi t, nghe,ả ộ ừ ỉ ạ ể ế
th y, ấ
ĐT ch v n đ ng di chuy n: ra, vào, đi, ch y, lên, xu ng, v , đ n ỉ ậ ộ ể ạ ố ề ế
ĐT v n đ ng di chuy n có đ c đi m riêng bi t là sau đ ng t b t bu cậ ộ ể ặ ể ệ ộ ừ ắ ộ
ph i có thành t ph ch n i ch n (b ng ch đ a đi m).ả ố ụ ỉ ơ ố ổ ữ ỉ ị ể
ĐT t n t i; có, còn, n y sinh n , m c, l n, n i, s ng, ch t, tàn, t t, tanồ ạ ả ở ọ ặ ổ ố ế ắ tác
Nh ng đ ng t không đ c l p: ữ ộ ừ ộ ậ c n k t h p v i đ ng t khác đ bi u thầ ế ợ ớ ộ ừ ể ể ị
n i dung c a hành đ ng, tr ng thái: nên ăn, c n h c, ph i đi làm, Đ ng tộ ủ ộ ạ ầ ọ ả ộ ừ không đ c l p ch dùng m t mình khi hoàn c nh giao ti p cho phép, nghĩaộ ậ ỉ ộ ả ế
là, người nói người nghe ch p nh n và không hi u đấ ậ ể ược n i dung liênộ quan mà đ ng t không m r ng, đòi h i, m c dù không nói ra tr c ti pộ ừ ở ộ ỏ ặ ự ế Căn c vào ý nghĩa khái quát c a đ ng t bi u th các d ng th c v n đ ngứ ủ ộ ừ ể ị ạ ứ ậ ộ
và đ c tr ng ng pháp, chia thành đ ng t ch hành đ ng, ch tr ng thái, chặ ư ữ ộ ừ ỉ ộ ỉ ạ ỉ tính ch t, ch quan h ấ ỉ ệ
Trang 10* Nh ng đ ng t không đ c l p ữ ộ ừ ộ ậ (đ ng t tình thái): độ ừ ược chia làm hai
ti u lo i:ể ạ
1a. ĐT ch quan h : ỉ ệ
ĐT ch quan h đ ng nh tỉ ệ ồ ấ
ĐT ch quan h quá trình bi n hoá: tr nên, tr thành.ỉ ệ ế ở ở
ĐT ch quan h đ i chi u, so sánh: nh , gi ng, khác, t a ỉ ệ ố ế ư ố ự
2b. ĐT ch tình thái: ỉ
ĐT tình thái ch s c n thi t và kh năng: n u, c n, ph i, c n ph i, cóỉ ự ầ ế ả ế ầ ả ầ ả
th , …ể
ĐT tình thái ch ý chí, ý mu n: đ nh, toan, n , mong ỉ ố ị ỡ
ĐT tình thái ch s ch u đ ng, ch s ti p thu: b , ph i, đỉ ự ị ự ỉ ự ế ị ả ược
* M t s l u ý v đ ng t ch tr ng thái.ộ ố ư ề ộ ừ ỉ ạ
Đ c đi m ng pháp n i b t nh t c a đ ng t ch tr ng thái là: n u nhặ ể ữ ổ ậ ấ ủ ộ ừ ỉ ạ ế ư
đ ng t ch ho t đ ng, hành đ ng, có k k t h p v i t song phía sau. Víộ ừ ỉ ạ ộ ộ ể ế ợ ớ ừ ở
d : ăn xong, đ c xong,… thì đ ng t tr ng thái không k t h p v i xong ụ ọ ộ ừ ạ ế ợ ớ ở phía sau ( không nói: còn xog, h t xong,…). ế
M t s n i đ ng t sau đây cũng độ ố ộ ộ ừ ược coi là đ ng t tr ng thái: n m,ộ ừ ạ ằ
ng i, ngh , th c,…ồ ỉ ứ
M t s t v a độ ố ừ ừ ược coi là đ ng t ch hành đ ng l i v a độ ừ ỉ ộ ạ ừ ược coi là
đ ng t ch tr ng thái.ộ ừ ỉ ạ
M t s đ ng t chuy n nghĩa thì độ ố ộ ừ ể ược coi là đ ng t ch tr ng tháiộ ừ ỉ ạ ( tr ng thái t n t i).ạ ồ ạ
Ví d : Bác đã ụ đi r i sao Bác i! ( T H u). Anh y ồ ơ ố ữ ấ đ ngứ tu i r i.ổ ồ
M t s t mang đ c đi m ng pháp c a tính t ( k t h p độ ố ừ ặ ể ữ ủ ừ ế ợ ược v i cácớ tính t ch m c đ ).ừ ỉ ứ ộ
+ Các ngo i đ ng t sau đây cũng đạ ộ ừ ược coi là đ ng t ch tr ng thái ( tr ngộ ừ ỉ ạ ạ thái tâm lí): yêu, ghét, kính tr ng, thèm,….các t này mang đ c đi m ngọ ừ ặ ể ữ pháp c a tính t , có tính ch t trung gian gi a đ ng t và tính t ủ ừ ấ ữ ộ ừ ừ
+ Có m t s đ ng t ch hành đ ng độ ố ộ ừ ỉ ộ ược s d ng nh m t đ ng t chử ụ ư ộ ộ ừ ỉ
tr ng thái.ạ
Ví d : Trên đụ ường treo m t b c tranh. Dộ ứ ưới g c cây có bu c m t conố ộ ộ
ng a.ự
+ Đ ng t trang thái mang m t s đ c đi m v ng pháp và ng nghĩaộ ừ ộ ố ặ ể ề ữ ữ
gi ng nh tíh t Vì v y, chúng có th làm v ng trong câu k : Ai th nào?ố ư ừ ậ ể ị ữ ể ế c) Tính t :ừ Là nh ng t miêu t đ c đi m ho c tính ch t c a v t, ho tữ ừ ả ặ ể ặ ấ ủ ậ ạ
đ ng, tr ng thái,…ộ ạ
Có 2 các lo i tính t là:ạ ừ
Tính t ch tính ch t chung không có m c đ ( xanh, tím, sâu,…).ừ ỉ ấ ứ ộ
Tính t ch tính ch t có xác đ nh m c đ Ví d : xanh lè, tím ng t, sâuừ ỉ ấ ị ứ ộ ụ ắ
ho m,…ắ
* Phân bi t t ch đ c đi m, t ch tính ch t, t ch tr ng thái.ệ ừ ỉ ặ ể ừ ỉ ấ ừ ỉ ạ