Đề tài này được tiến hành nghiên cứu nhằm đánh giá tính hữu hiệu kiểm soát nội bộ trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng và từ đó nhận diện những tồn tại/bất cập để đề xuất bổ sung góp phần giảm thiểu rủi ro trong hoạt động thẩm định và xét duyệt cho vay tại đơn vị nghiên cứu.
Trang 1NHÁNH ĐÀ NẴNG
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
Mã số: 60.34.03.01
Đà Nẵng - Năm 2018
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐƯỜNG NGUYỄN HƯNG
Phản biện 1: TS ĐOÀN THỊ NGỌC TRAI
Phản biện2: PGS.TS LÊ ĐỨC TOÀN
Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Quản trị kinh doanh họp tại Trường Đại học Kinh
tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 18 tháng 08 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm thông tin – Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Hiện nay rủi ro liên quan đến hoạt động tín dụng của Ngân hàng ngày càng nhiều và mức độ vi phạm dẫn đến rủi ro ngày càng phức tạp Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro cho Ngân hàng từ nguyên nhân khách quan đến nguyên nhân chủ quan Trong giai đoạn
từ năm 2008 đến nay, lịch sử hoạt động ngành ngân hàng đã từng chứng kiến không ít các NHTM cổ phẩn bị phá sản, bị sát nhập vào các tổ chức tài chính mạnh vì không gánh nổi những tổn thất xảy ra
do rủi ro từ hoạt động tín dụng Do đó, việc nhận diện và kiểm soát rủi ro nhằm hạn chế tổn thất trong hoạt động cho vay là việc làm cấp thiết và vô cùng quan trọng Thành phố Đà Nẵng – trung tâm kinh tế trọng điểm của cả nước đặc biệt là khu vực miền Trung, là nơi hoạt động kinh tế năng động nhất, là nơi thu hút vốn đầu tư của nhiều tập đoàn tài chính lớn mạnh từ khắp mọi nơi trong và ngoài nước, cho nên đây cũng là nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp do thị trường cạnh tranh vô cùng gay gắt và khốc liệt Vì thế, việc nhận diện các rủi ro tín dụng và đưa ra các biện pháp để hạn chế rủi ro là vấn đề mang tính chất cấp bách, luôn được sự quan tâm đặc biệt của các quan chức cấp cao và đặc biệt là các ngân hàng thương mại trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh Tuy nhiên, rủi ro trọng yếu vẫn nằm trong nội tại của một đơn vị và
có thể quyết định đến hoạt động ngân hàng có hiệu quả, an toàn hay không Vấn đề thẩm định và xét duyệt cho vay là một khâu rất quan trọng mà Ngân hàng quan tâm để đạt mục tiêu kinh doanh cũng như tuân thủ quy định pháp luật
Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát tăng trưởng tín dụng đi đôi với nâng cao chất lượng tín dụng, đảm bảo an toàn trong hoạt động tín dụng trong thời gian tới Để đạt được
Trang 4được các nguyên nhân gây ra rủi ro trong quá trình thẩm định và xét duyệt cho vay Từ đó đề ra các giải pháp phòng ngừa rủi ro Vì vậy việc thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB) hữu hiệu nhằm giảm thiểu và kiểm soát rủi ro là rất cần thiết Mặc dù Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Thông tư số 44/2011/TT- NHNN ngày 29/12/2011 về việc “Quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nôị bộ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài”, nhưng thông tư chỉ mang tính là công cụ giám sát đối với NHNN và việc áp dụng thông tư này của các NHTM chỉ dừng ở việc gửi các báo cáo được yêu cầu cho cơ quan Thanh tra giám sát Các NHTM chưa hiểu rõ tầm quan trọng của HTKSNB, do
đó đã không phát huy hết tính hữu hiệu của hệ thống sẵn có Vì vậy việc nghiên cứu về HTKSNB tại NHTM là rất cần thiết nhằm giúp cho cấp lãnh đạo hiểu rõ hơn về HTKSNB, từ đó giảm thiểu được các lo ngại về rủi ro để tập trung vào chiến lược phát triển.Trước những đề cập tính chất thiết yếu việc đánh giá các rủi ro trên nên chọn đề tài:
“Hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng”
Đề tài này được tiến hành nghiên cứu nhằm đánh giá tính hữu hiệu kiểm soát nội bộ trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng và từ đó nhận diện những tồn tại/bất cập để đề xuất bổ sung góp phần giảm thiểu rủi ro trong hoạt động thẩm định và xét duyệt cho vay tại đơn
vị nghiên cứu
2 Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng kiểm soát nội bộ trong công tác thẩm định
và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
Trang 5Thông qua kết quả thực trạng nghiên cứu, đề ra các giải pháp nâng cao tính hữu hiệu và hiệu quả của HTKSNB trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là thực trạng về KSNB trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng, để tài tập trung chủ yếu vào công tác thẩm định và xét duyệt cho vay của mảng khách hàng doanh nghiệp Phạm vi nghiên cứu:
Về nội dung: Nghiên cứu thực trạng KSNB trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay trên cơ sở dựa vào khuôn khổ của SAS 55 áp dụng trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng Đề tài tập trung vào 03 yếu tố của KSNB về thủ tục kiểm soát đối phó rủi ro,
hệ thống thông tin và môi trường kiểm soát
Về thời gian: Thực trạng KSNB trong công tác thẩm căn cứ vào dữ liệu từ năm 2015 đến 2017
+ Về không gian: Tại Ngân hàng TMC ài n – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện nghiên cứu đề tài Hoàn thiện KSNB trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay, người viết tiến hành thực hiện các phương pháp sau:
hương pháp thu thập số liệu:
+ Số liệu thứ cấp: Từ các báo cáo của ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
+ Số liệu sơ cấp: Khảo sát thông tin từ nhà quản lý, kiểm soát viên nội bộ, cán bộ thẩm định, Hỗ trợ tín dụng làm việc tại Chi nhánh HB như: Trưởng Phó Phòng Tín dụng Doanh nghiệp và
Trang 6Phòng Tín dụng Cá nhân, kiểm toán viên Phòng Kiểm soát Nội bộ, Phòng Quản lý Tín dụng, ….để đúc kết được những thông tin xác thực và trọng yếu
hương pháp phân tích và xử lý số liệu thống kê:
Đề tài sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, so sánh, công cụ tổng hợp, xử lý số liệu là phần mềm Excel và Google Form
5 Bố cục đề tài
Đề tài bao gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về KSNB và công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần
Chương 2: Thực trạng hoạt động KSNB trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại ngân hàng TMCP Sài Gòn- Hà Nội chi nhánh Đà Nẵng
Chương 3: Các đề xuất nhằm hoàn thiện KSNB và nâng cao tính hữu hiệu trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại ngân hàng TMCP Sài Gòn- Hà Nội chi nhánh Đà Nẵng
6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Trang 71.1.1 Tổng quan về hoạt động cho vay
Quy trình cho vay được hiểu thông thường là tập hợp những nội dung nghiệp vụ cơ bản, các bước/công tác tiến hành từ khi bắt đầu đến khi kết thúc một khoản vay, tại Ngân hàng TMC được thực hiện qua các bước như sau:
+ Bước 1: Tiếp nhận nhu cầu và lập hồ sơ vay vốn
+ Bước 2: Thẩm định tín dụng
+Bước 3: Xét duyệt cho vay - Ra quyết định tín dụng
+ Bước 4: Giải ngân
+Bước 5: Giám sát tín dụng
+Bước 6: Thanh lý hợp đồng tín dụng
Trong các bước của quy trình cho vay thì bước thẩm định tín dụng và xét duyệt cho vay là khâu trọng yếu quyết định chất lượng tín dụng của khoản vay
1.1.2 Thẩm định tín dụng
a) Khái niệm thẩm định tín dụng
Là quá trình tổ chức thu thập và xử lý thông tin thông qua việc
sử dụng kỹ thuật để phân tích, đánh giá khách hàng một cách đầy
đủ và tuân thủ quy định pháp luật nhằm làm cơ sở đưa ra quyết định cấp tín dụng
b) Các bước của thẩm định tín dụng
Trang 8Thẩm định tín dụng được thực hiện qua nhiều bước và thẩm định nhiều khía cạnh khác nhau nhằm đảm bảo đánh giá được một cách toàn diện nhất các thông tin liên quan đến khách hàng vay, do đó thông thường công tác thẩm định khách hàng chủ yếu tập trung vào các nội dung sau:
- Thẩm định tư cách pháp lý khách hàng
- Thẩm định phương án vay vốn của khách hàng
- Thẩm định tình hình tài chính của khách hàng
- Thẩm định tài sản đảm bảo
1.1.3 Xét duyệt cho vay
Sau khi quá trình thẩm định hoàn tất thì Xét duyệt cho vay là kết quả cuối cùng của công tác thẩm định Theo đó, Xét duyệt cho vay là quá trình xem xét tổng thể toàn bộ hồ sơ của một khách hàng căn cứ trên kết quả thẩm định đã được thực hiện để ra quyết định đồng ý hay không đồng ý cho vay Việc xét duyệt cho vay của một khách hàng có thể có hai loại sai lầm sau:
Đồng ý cho vay đối khách hàng có nhiều rủi ro do kết quả thẩm định không chuẩn xác
Từ chối cho vay đối với một khách hàng tốt
1.2 TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG HOẠT ĐỘNG THẨM ĐỊNH VÀ XÉT DUYỆT CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.2.1 Tổng quan về Kiểm soát nội bộ:
a) Khái niệm về KSNB:
Kiểm soát nội bộ được định nghĩa dưới nhiều khái niệm khác nhau và có thể được hiểu thông thường như sau: Kiểm soát nội bộ là một quá trình do người quản lý, hội đồng quản trị, các nhân viên của đơn vị chi phối, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý
Trang 9nhằm thực hiện ba mục tiêu dưới đây:Báo cáo tài chính đáng tin cậy,Các luật lệ và quy định được tuân thủ,Hoạt động hữu hiệu và hiệu quả
b) Cấu thành của kiểm soát nội bộ
Cấu thành của KSNB có nhiều phần Tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, tác giả nghiên cứu cấu thành KSNB gồm có 03 thành phần: Môi trường kiểm soát, thông tin và thủ tục kiểm soát
1.2.2 Thủ tục kiểm soát
a) Khái niệm chung về thủ tục kiểm soát
b) Nhận diện rủi ro trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay c) Các thủ tục kiểm soát để phát hiện các loại rủi ro trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay
1.2.3 Hệ thống thông tin
a) Khái niệm hệ thống thông tin
Thông tin là hệ thống thu thập, xử lý, ghi chép thông tin và hệ thống báo cáo thông tin bên trong nội bộ và bên ngoài Thông tin cần thiết cho mọi cấp trong doanh nghiệp để sản xuất kinh doanh và thỏa mãn các mục tiêu về hoạt động kinh doanh, báo cáo tài chính và tính tuân thủ Mọi thông tin được sử dụng trong doanh nghiệp có mối liên
Trang 10đồng thời có thể dự đoán về khoản tín dụng có thể chuyển sang nợ xấu
1.2.4 Môi trường kiểm soát
Môi trường kiểm soát tạo ra sắc thái chung của một tổ chức, thông qua việc chi phối ý thức kiểm soát của các thành viên Môi trường kiểm soát là nền tảng cho tất cả các thành phần khác của kiểm soát nội bộ
1.3 ĐÁNH GIÁ SỰ HỮU HIỆU KSNB TRONG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH VÀ XÉT DUYỆT CHO VAY
Việc đánh giá sự hữu hiệu của KSNB trong doanh nghiệp nói chung và trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay nói riêng được thực hiện thông qua:
a) Đánh giá các yếu tố đầu vào của hệ thống K NB như cách thức thực hiện, quy trình, thủ tục kiểm soát đã được ban hành có hữu hiệu và hiệu quả hay không
b) Đánh giá tính hữu hiệu của KSBN trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay được căn cứ vào kết quả đầu ra trong quá trình cho vay của khách hàng thông qua các tiêu chí sau:
- Số lượng hồ sơ sai sót hàng kỳ qua đánh giá, kiểm soát của
ph ng K NB, thanh tra Ngân hàng nhà nước
- Tiêu chí về chất lượng tín dụng, dư nợ xấu hàng năm
- Tiêu chí về hồ sơ bị khởi kiện, thua kiện, các thiệt hại xảy ra phát sinh tại Ngân hàng
- Dựa vào kết quả khảo sát thông tin tại đối với các cán bộ có liên quan đến công tác thẩm định và xét duyệt cho vay
Trang 11CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH VÀ XÉT DUYỆT CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN – HÀ NỘI CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG
2.1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN - HÀ NỘI CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG
2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
2.1.2 Đặc điểm và cơ cấu tổ chức của SHB Đà Nẵng
Cơ cấu tổ chức của SHB Chi nhánh Đà Nẵng ngày càng được hoàn thiện và hoạt động có hiệu quả hơn Số lượng cán bộ công nhân viên toàn Chi nhánh là 112 người, trong đó trên đại học và đại học là 85 người chiếm tỷ lệ 0,76%, cao đẳng và trung cấp là 15 người chiếm tỷ lệ 15%, lao động phổ thông là 11 người chiếm tỷ lệ 0,11% Bộ máy hoạt động của SHB Chi nhánh Đà Nẵng được tổ chức theo mô hình hiện đại, hoạt động theo khối chức năng, nhằm tập trung hiệu quả nguồn lực, đảm bảo công tác quản trị, điều hành được thuận lợi, an toàn và hiệu quả
2.1.3 Các hoạt động inh oanh tại SHB Chi nhánh Đà Nẵng
Lĩnh vực kinh doanh của SHB là: Kinh doanh tiền tệ, vàng, ngoại hối và dịch vụ ngân hàng Các hoạt động kinh doanh của SHB Chi nhánh Đà Nẵng bao gồm: Hoạt động huy động vốn, Hoạt động cho vay và bảo lãnh, Các hoạt động khác: Kinh doanh vàng, ngoại hối; Dịch vụ quản lý tiền mặt, tư vấn ngân hàng, tài chính; Các dịch vụ quản lý, bảo quản tài sản, cho thuê tủ, két an toàn; Hoạt động ngân hàng điện tử, Bảo hiểm,…
2.1.4 Kết quả hoạt động kinh doanh của SHB Chi nhánh Đà Nẵng trong giai đoạn từ 2015 đến 2017
Trang 12Lợi nhuận trước thuế lũy kế đến 31/12/2017 của Chi nhánh đạt 121.731 triệu đồng, giảm 39.980 triệu đồng tương ứng giảm 24,7%
so với năm 2016 Hoạt động huy động vốn: Số dư huy động của Chi nhánh tăng từ các năm 2015 – 2017 Tính đến 31/12/2017, số dư huy động của Chi nhánh đạt 4.800.812 triệu đồng, tăng 2.096.225 triệu đồng so với năm 2016, tương ứng tăng 77,5% Hoạt động tín dụng: Phát triển tín dụng có xu hướng giảm nhẹ năm 2016 nhưng đã tăng trở lại vào năm 2017 Dư nợ cho vay năm 2017 đạt 6.752.337 triệu đồng, tăng 936.379 triệu đồng so với năm 2016, tương ứng tăng 16,1% Hoạt động khác: Các hoạt động thanh toán quốc tế, thanh toán trong nước và hoạt động thẻ tăng qua các năm 2015 – 2017 đặc biệt là hoạt động thanh toán trong nước và hoạt động thẻ, tăng lần lượt 61,7% và 41,4% so với năm 2016
2.2 THỰC TRẠNG QUY TRÌNH CHO VAY, CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH VÀ XÉT DUYỆT CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN – HÀ NỘI CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG
2.2.1 Tổng quan quy trình cho vay tại SHB Chi nhánh Đà Nẵng 2.2.2 Tổng quan về công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
Công tác thẩm định và xét duyệt cho vay được thực hiện trực
tiếp bởi hai bộ phận quan hệ khách hàng và thẩm định (gọi chung là cán bộ thẩm định khoản vay) nhằm đạt đến các mục tiêu sau:
- Thống nhất cách thức thu thập hồ sơ, đánh giá và phân tích một cách toàn diện các thông tin liên quan đến một khách hàng để ra quyết định cho vay phù hợp với quy định của Ngân hàng, pháp luật
- Nhận diện các rủi ro trọng yếu liên quan đến hồ sơ xin cấp tín dụng của khách hàng, từ đó đề xuất các biện pháp kiểm soát rủi ro và điều kiện tín dụng phù hợp, hạn chế hai loại sai lầm trong quyết định
Trang 13cấp tín dụng: Sai lầm về việc chấp thuận cho vay đối với một phương
án không hiệu quả và sai lầm về việc từ chối cho vay đối với một phương án hiệu quả
2.3 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH VÀ XÉT DUYỆT CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN – HÀ NỘI CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG 2.3.1 Nhận diện các loại rủi ro trong công tác thầm định và xét duyệt cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Chi nhánh Đà Nẵng
Nhận diện rủi ro trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay
là một nội dung quan trọng để Ngân hàng thực hiện thủ tục kiểm soát đối phó rủi ro khi quyết định cho vay Việc nhận diện các loại rủi ro trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay được tác giả nghiên cứu trọng tâm trong luận văn này là các loại rủi ro xuất phát từ phía khách hàng
a) Các loại rủi ro trong công tác thẩm định pháp lý của Khách hàng vay vốn
- Rủi ro 1: Rủi ro doanh nghiệp che dấu, không tuân thủ về pháp
lý theo quy định của cơ quan Nhà nước
- Rủi ro 2: Rủi ro khi Khách hàng sử dụng, cung cấp hồ sơ pháp
lý về vay vốn cho Ngân hàng có sự gian lận, không đảm bảo về vấn
đề pháp lý giao dịch, có điều khoản bất lợi cho Ngân hàng nếu cho vay vốn
- Rủi ro 3: Rủi ro về sự không ổn định trụ sở hoạt động kinh doanh, khách hàng có ý định hoạt động kinh doanh tạm bợ, không lâu dài
b) Các loại rủi ro trong bước thẩm định phương án vay vốn của khách hàng