SKKN: Khai thác, sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si Mét - Sự nổi - Vật lý 8

Mục đích nghiên cứu: Khai thác, sử dụng kênh hình dùng cho dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si Mét - Sự nổi- Vật lý 8”, nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, xây dựng tư liệu kênh hình phù hợp trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si Mét - Sự nổi - Vật lý 8”

Ph n 1ầ

M  Đ UỞ Ầ

I. Đ t v n đ ặ ấ ề

 Đ  đào t o con ngể ạ ười phát tri n toàn di n, đáp  ng nh ng yêu c u và tháchể ệ ứ ữ ầ  

th c trong quá trình đ i m i khoa h c và kĩ thu t, c n ph i c i ti n và hi n đ iứ ổ ớ ọ ậ ầ ả ả ế ệ ạ  hóa phương pháp gi ng d y   m i c p h c, ngành h c. ả ạ ở ọ ấ ọ ọ

Trong b  môn khoa h c và giáo d c, d y h c là m t quá trình s  ph m t ngộ ọ ụ ạ ọ ộ ư ạ ổ  

th , là quá trình tác đ ng qua l i gi a giáo viên và h c sinh, h c sinh v i h c sinhể ộ ạ ữ ọ ọ ớ ọ  

và h c sinh v i tài li u h c t pọ ớ ệ ọ ậ  nh m ti p thu và lĩnh h i nh ng tri th c khoaằ ế ộ ữ ứ  

h c.ọ

 Nh ng nh ng phư ữ ương pháp d y h c truy n th ng hi n nay h u nh  khôngạ ọ ề ố ệ ầ ư  

th  đáp  ng để ứ ược nhu c u lĩnh h i ki n th c cho h c sinh, đ ng th i mang tínhầ ộ ế ứ ọ ồ ờ  

ch t m t chi u, khô khan t o ra c m giác chán n n cho ngấ ộ ề ạ ả ả ườ ọ Đi u này đòii h c.  ề  

h i ph i có s  thay đ i v  phỏ ả ự ổ ề ương pháp trong công tác gi ng d y c a ngả ạ ủ ười giáo viên, trong đó phương pháp tr c quan và phự ương pháp th c hành là các phự ươ  ngpháp d y h c tích c c đang đạ ọ ự ược nhi u giáo viên quan tâm áp d ng. Đ c bi t làề ụ ặ ệ  

phương pháp s  d ng kênh hình trong d y h c.ử ụ ạ ọ

V t lýậ  là m t b  môn khoa h c g n li n v i đ i s ng, là t p h p t t c  cácộ ộ ọ ắ ề ớ ờ ố ậ ợ ấ ả  

m i quan h ,liên h  và bi u hi n c a s  v t và hi n tố ệ ệ ể ệ ủ ự ậ ệ ượng trong th  gi i tế ớ ự nhiên. Chính vì th , môn h c này có nhi u đ c đi m phù h p v i phế ọ ề ặ ể ợ ớ ương pháp 

d y h c b ng hình  nh.ạ ọ ằ ả

 Trong ch  đ  “L c đ y Ác Si Mét ­ S  n i ­ V t lý 8”, có đ  c p đ nủ ề ự ẩ ự ổ ậ ề ậ ế  nhi u các hi n tề ệ ượng v  s  n i c a các v t và các thí nghi m mô t  các hi nề ự ổ ủ ậ ệ ả ệ  

tượng v  s  n i. Nh ng h  th ng hình  nh trong sách giáo khoa và các sách thamề ự ổ ư ệ ố ả  

kh o hi n nay ch  ch a m t s  hình  nh mô t  khái quát v  các hi n tả ệ ỉ ứ ộ ố ả ả ề ệ ượng v tậ  

lý đó. M t s  trộ ố ường h p ta ch  ghi nh n đợ ỉ ậ ược k t qu  hi n tế ả ệ ượng mà không quan sát được hi n tệ ượng x y ra nh  th  nào. Đ c bi t trong sách giáo khoaả ư ế ặ ệ  không th  có nh ng video clip, nh ng hình  nh đ ng đ  mô t  c  th  thí nghi mể ữ ữ ả ộ ể ả ụ ể ệ  

và các hi n tệ ượng quay c a v t r n. Vi c giáo viên ch  dùng l i nói thì h c sinhủ ậ ắ ệ ỉ ờ ọ  

r t khó hình dung, vi c ti p thu bài c a các em tr  nên h n ch ấ ệ ế ủ ở ạ ế

Ngoài nh ng h c sinh có ni m đam mê, có kh  năng tữ ọ ề ả ưởng tượng thì v n cóẫ  nhi u h c sinh g p nhi u khó khăn trong vi c hình dung v  các hi n tề ọ ặ ề ệ ề ệ ượng, quá trình di n ra c a thí nghi m  ễ ủ ệ

Chính vì v y, vi c đ a hình  nh, đ c bi t là các hình  nh đ ng và các videoậ ệ ư ả ặ ệ ả ộ  clip c  th , chi ti tụ ể ế  vào bài gi ng là vi c h t s c quan tr ng, nó không nh ngả ệ ế ứ ọ ữ  

truy n t i ki n th c đ n h c sinh m t cách nhanh chóng, chính xác mà còn giúpề ả ế ứ ế ọ ộ  các em nh  đớ ược, hi u để ược bài h c lâu h n, v n d ng m t cách sáng t o, khoaọ ơ ậ ụ ộ ạ  

h c vào gi i quy t các bài t p. Các em có th  n m rõ đọ ả ế ậ ể ắ ược b n ch t và quá trìnhả ấ  

di n ra c a các hi n tễ ủ ệ ượng v t lý, t o ra s  h ng thú, ni m đam mê v  môn h cậ ạ ự ứ ề ề ọ  

và không khí sôi  đ ng trong ti t h c. ộ ế ọ

Tôi hy v ng r ng, vi c gi ng d y có k t h p v i h  th ng các ọ ằ ệ ả ạ ế ợ ớ ệ ố kênh hình có 

th  mang l i hi u qu  cao cho quá trình h c t p c a các em.ể ạ ệ ả ọ ậ ủ

         Xu t phát t  nh ng lí do trên tôi ch n đ  tàiấ ừ ữ ọ ề : Khai thác, s  d ng hi u quử ụ ệ ả kênh hình trong d y h c ch  đ  “L c đ y Ác Si Mét ­ S  n i ­ V t lý 8”ạ ọ ủ ề ự ẩ ự ổ ậ

Đ i tố ượng nghiên c u: Kênh hình trong d y h c ch  đ  “L c đ y Ác Siứ ạ ọ ủ ề ự ẩ  Mét ­ S  n i ­ V t lý 8”ự ổ ậ

Ph m vi nghiên c u: Toàn kh i 8, trạ ứ ố ường THCS Lê Quý Đôn t  tháng 12ừ  năm h c 2017­2018 đ n tháng 12 năm h c 2018­2019ọ ế ọ

II. M c đích nghiên c uụ ứ

Khai thác, s  d ng kênh hình dùng cho d y h c ử ụ ạ ọ ch  đ  “L c đ y Ác Si Métủ ề ự ẩ  

­ S  n i­ V t lý 8”ự ổ ậ , nh m tích c c hóa ho t đ ng nh n th c c a h c sinh, xâyằ ự ạ ộ ậ ứ ủ ọ  

d ng t  li u kênh hình phù h p trong  d y h c ự ư ệ ợ ạ ọ ch  đ  “L c đ y Ác Si Mét ­ Sủ ề ự ẩ ự 

n i ­ V t lý 8”ổ ậ

8 nói riêng được trình bày b ng nhi u lo i ngôn ng : ngôn ng  văn h c, ngônằ ề ạ ữ ữ ọ  

ng   đ  ho , ngôn ng  toán h c  Ngôn ng  văn h c đữ ồ ạ ữ ọ ữ ọ ược trình bày thông qua kênh ch , ngôn ng  toán h c đữ ữ ọ ược trình bày thông qua công th c, b ng bi u, sứ ả ể ố 

li u  còn các ngôn ng  khác đệ ữ ược trình bày thông qua kênh hình

 Kênh hình là nh ng kênh thông tin v  nh ng đ i tữ ề ữ ố ượng c n chuy n t iầ ể ả  

b ng hình  nh bao g m toàn b  h  th ng hình v ,  nh ch p, video clip, b ngằ ả ồ ộ ệ ố ẽ ả ụ ả  

bi u, s  đ , đ  th … v i ch c năng ch  y u là ngu n tri th c, phể ơ ồ ồ ị ớ ứ ủ ế ồ ứ ương ti n minhệ  

h a cho bài h c, có giá tr  tọ ọ ị ương đương v i kênh ch ớ ữ

Trong các môn khoa h c xã h i có th  nói v t lý là môn h c r t c n s  trọ ộ ể ậ ọ ấ ầ ự ợ giúp c a kênh hình v i hai ch c năng l n: v a là phủ ớ ứ ớ ừ ương ti n tr c quan sinhệ ự  

đ ng v a là ngu n tri th c c t lõi đ i v i ngộ ừ ồ ứ ố ố ớ ườ ọi h c. Nh ng hình  nh đa màuữ ả  

s c t  SGK đ n tranh  nh, hình v , màn hình PowerPoint… không ch  giúp HSắ ừ ế ả ẽ ỉ  

nh n th c đậ ứ ượ ự ậc s  v t hi n tệ ượng v t lý m t cách thu n l i mà còn là ngu n triậ ộ ậ ợ ồ  

th c đ  các em khai thác, phát hi n ra nh ng ki n th c v t lý m i m  còn  nứ ể ệ ữ ế ứ ậ ớ ẻ ẩ  

gi u trong kênh hình. ấ Đi u đó đòi h i khi h c v t lý, ề ỏ ọ ậ HS ph i có nhi m v  khaiả ệ ụ  thác ki n th c t  kênh hình. GV khi d y ph i t  ch c, hế ứ ừ ạ ả ổ ứ ướng d n cho HS làmẫ  

vi c v i kênh hình đ  thu nh n nh ng ki n th c t  đó. N u bi t cách làm vi cệ ớ ể ậ ữ ế ứ ừ ế ế ệ  

v i kênh hình s  r t thu n l i đ  HS n m b t ki n th c, t  h c t p v t lý t  tàiớ ẽ ấ ậ ợ ể ắ ắ ế ứ ự ọ ậ ậ ừ  

li u, giúp t  ch c t t ho t đ ng d y h c v t lý c a GV. ệ ổ ứ ố ạ ộ ạ ọ ậ ủ Do đó v n đ  s  d ngấ ề ử ụ  kênh hình c n đầ ược các nhà giáo và nhà nghiên c u trình bày nh ng sáng ki nứ ữ ế  kinh nghi m c a mình đ  m i ngệ ủ ể ọ ườ ọ ậi h c t p áp d ng.ụ

2. Các lo i kênh hình ạ

Chúng ta đ u bi t r ng, m i lo i kênh hình có các vai trò khác nhau trongề ế ằ ỗ ạ  

vi c t o ra nh ng hình  nh tr c quan v  đ i tệ ạ ữ ả ự ề ố ượng nh n th c, vì v y hi u quậ ứ ậ ệ ả 

s  d ng c a m i lo i kênh hình có s  khác nhau trong quá trình nh n th c v  cácử ụ ủ ỗ ạ ự ậ ứ ề  

đ c đi m c a m i s  v t và hi n tặ ể ủ ỗ ự ậ ệ ượng v t lý.ậ

Sau đây là các lo i kênh hình và k  năng làm vi c, cách rèn luy n các kạ ỹ ệ ệ ỹ năng đó cho HS:

­ K  năng khai thác thông tin t  tranh  nh, hình v : ỹ ừ ả ẽ

Tranh  nh trong SGK v t lý ch a đ ng m t lả ậ ứ ự ộ ượng thông tin cô đ ng vàọ  

c n thi t c a vi c v n d ng ki n th c vào th c t  cu c s ng, ho c mang tínhầ ế ủ ệ ậ ụ ế ứ ự ế ộ ố ặ  thông tin, tính t  duy hình  nh tr c giác cao. Vi c khai thác thông tin t  tranh  như ả ự ệ ừ ả  nên b t đ u t  vi c quan sát toàn c nh c a tranh, ti p đ n là các đi m nh n c aắ ầ ừ ệ ả ủ ế ế ể ấ ủ  tranh, t  đó dùng ph n x , kinh nghi m và t  duy tr c giác c a mình k t h p v iừ ả ạ ệ ư ự ủ ế ợ ớ  lĩnh v c ki n th c đang đ  c p t i đ  phát hi n thông tin liên quan t i tranh  nhự ế ứ ề ậ ớ ể ệ ớ ả  đó

Hinh anh v i t  cach la đăc ta hoăc s  phan anh khai quat hiên th c khac̀ ̉ ơ ứ ́ ̀ ̣ ̉ ̣ ự ̉ ́ ́ ́ ̣ ự ́ quan la môt nguôn tri th c la công cu day hoc quan trong cua vât ly.̀ ̣ ̀ ứ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ́

Hinh anh tao nên nh ng biêu t̀ ̉ ̣ ữ ̉ ượng chân th c tao điêu kiên đê hinh thanhự ̣ ̀ ̣ ̉ ̀ ̀  môt cach v ng chăc khai niêm, kiên th c c  ban.̣ ́ ữ ́ ́ ̣ ́ ư ớ ̉

Hinh anh đep nhiêu mau sac giao duc thâm my co tac d ng kich thich h ng̀ ̉ ̣ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̉ ̃ ́ ́ ụ ́ ́ ư  ́thu hoc tâp cua hoc sinh.́ ̣ ̣ ̉ ̣

Hinh anh tr c quan vê đôi t̀ ̉ ự ̀ ́ ượng ma hoc sinh co thê quan sat tr c tiêp se taò ̣ ́ ̉ ́ ự ́ ̃ ̣  

ra biêu t̉ ượng ban đâu vê s  vât, hiên t̀ ̀ ự ̣ ̣ ượng t  đo viêc hinh thanh kiên th c cuaừ ́ ̣ ̀ ̀ ́ ứ ̉  cac em diên ra dê dang h n. Th c tê kinh nghi m day hoc cho thây, hoc sinh rât́ ̃ ̃ ̀ ơ ự ́ ệ ̣ ̣ ́ ̣ ́ thich thu v i tranh ve va hinh anh.́ ́ ớ ̃ ̀ ̀ ̉

Hoc sinh co thê không đoc kênh ch , tuy nhiên cac em to ra thich thu v ị ́ ̉ ̣ ữ ́ ̉ ́ ́ ơ  ́kênh hinh. Nh ng b c anh cac em quan sat ky h n, d ng lai lâu h n, va   nh ng̀ ữ ứ ̉ ́ ́ ̃ ơ ừ ̣ ơ ̀ở ư  ̃

b c anh con có kha năng l u lai trong tri nh  cua hoc sinh môt cach dê dang h nứ ̉ ̀ ̉ ư ̣ ́ ớ ̉ ̣ ̣ ́ ̃ ̀ ơ  

hê thông kênh ch  Hinh anh hiên nay rât đa dang va phong phu t  anh ve, anh đeṇ ́ ữ ̀ ̉ ̣ ́ ̣ ̀ ́ ̀ư ̉ ̃ ̉  trăng, anh mau cua cac s  vât hiên t́ ̉ ̀ ̉ ́ ự ̣ ̣ ượng được đ a vao sach giao khao tai liêuư ̀ ́ ́ ̀ ̣  tham khao.̉

Anh giao khoa la môt nghê thuât mô ta đôi t̉ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ượng khach quan băng thông tiń ̀  

nh m tac đông vao thi giac cua con ngằ ́ ̣ ̀ ̣ ́ ̉ ươi. Đôi t̀ ́ ượng ghi băng may chup anh. Đăc̀ ́ ̣ ̉ ̣  điêm c  ban cua anh la mô ta s  vât hiên t̉ ơ ̉ ̉ ̉ ̀ ̉ ự ̣ ̣ ượng   trang thai tinh, trong th i gian vaở ̣ ́ ̃ ờ ̀ không gian nhât đinh.́ ̣

Anh giao khoa cung câp t  liêu cho thây tro th c hiên tôt nôi dung bai hoc.̉ ́ ́ ư ̣ ̀ ̀ ự ̣ ́ ̣ ̀ ̣  Khac v i tranh anh phan anh tr c tiêp đôi t́ ớ ̉ ̉ ́ ự ́ ́ ượng mang tinh chân th c. Anh coń ự ̉ ̀ 

ch ng minh s  vât đo s  kiên đo, canh đo, s  kiên co thât trong cuôc sông. Vi thêứ ự ̣ ́ ự ̣ ́ ̉ ́ ự ̣ ́ ̣ ̣ ́ ̀ ́ 

co s c thuyêt phuc va giup hoc sinh co niêm tin vao đôi t́ ́ư ́ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ̀ ́ ượng minh nghiên c u.̀ ứ

Tranh anh chân dung co gia tri nh  cac t  liêu lich s  giup hoc sinh hinh̉ ́ ́ ̣ ư ́ ư ̣ ̣ ử ́ ̣ ̀  thanh biêu t̀ ̉ ượng con ngươi, giup hoc sinh hiêu thêm vê vê n ng công trinh, nh ng̀ ́ ̣ ̉ ̀ ̀ ữ ̀ ư  ̃công hiên cua cac nha khoa hoc đôi v i nhân loai.́ ́ ̉ ́ ̀ ̣ ́ ớ ̣

Môt sô l u y khi s  dung tranh ̣ ́ư ́ ử ̣

Đê s  dung hinh anh co hiêu qua tr̉ ử ̣ ̀ ̉ ́ ̣ ̉ ươc khi lên l p, giao viên cân chân bi:́ ớ ́ ̀ ̉ ̣+ Nghiên c u ky nôi dung kêt qua cua cac tranh anh s  dung: Chuân bi, timứ ̃ ̣ ́ ̉ ̉ ́ ̉ ử ̣ ̉ ̣ ̀  

nh ng tinh huông cho hoc sinh khai thac thông tin t  nôi dung cac tranh anh đo.ữ ̀ ́ ̣ ́ ừ ̣ ́ ̉ ́

+Tim hiêu tâp h p thông tin t  liêu đê h̀ ̉ ̣ ợ ư ̣ ̉ ương dân hoc sinh suy nghi, thaó ̃ ̣ ̃ ̉  luân.̣

+ Xac đinh th i điêm s  dung co hiêu qua nhât.́ ̣ ờ ̉ ử ̣ ́ ̣ ̉ ́

Trên l p: Khi day kiên th c co hinh ve, tranh anh, nh ng hinh anh đo phaiớ ̣ ́ ứ ́ ̀ ̃ ̉ ữ ̀ ̉ ́ ̉  bao đam hinh ve đu kich th̉ ̉ ̀ ̃ ̉ ́ ươc, ro rang  đê hoc sinh co thê quan sat. Nêu hinh nhó ̃ ̀ ̉ ̣ ́ ̉ ́ ́ ̀ ̉ giao viên co thê tô ch c thao luân theo nhom, theo ban. Đam bao moi hoc sinh đêú ́ ̉ ̉ ứ ̉ ̣ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣ ̀ quan sat ro hinh anh đo.́ ̃ ̀ ̉ ́

­ K  năng khai thác thông tin t  b ng bi u, đ  th , s  đ : ỹ ừ ả ể ồ ị ơ ồ

B ng bi u, đ  th , s  đ  có vai trò quan tr ng trong vi c tóm lả ể ồ ị ơ ồ ọ ệ ược, so sánh, bi n lu n các ki n th c, các quy lu t v t lý.ệ ậ ế ứ ậ ậ

T  b ng bi u ta có th  th y, đừ ả ể ể ấ ượ ực s  tóm t t các thông tin liên quan đ nắ ế  các đ i tố ượng, các đ i lạ ượng v t lý. Khi làm vi c v i lo i kênh thông tin nàyậ ệ ớ ạ  chúng ta nên xem xét chúng bao g m nh ng c t, dòng thông tin nào (b ng đồ ữ ộ ả ượ  c

l p theo d ng hàng ­ c t), ho c các kh i thông tin nào, b ng này nói v  cái gì, cácậ ạ ộ ặ ố ả ề  thông tin nào là thông tin mà ta đang quan tâm

V i đ  th , chúng ta c n bi t nó đớ ồ ị ầ ế ược v  ra đ  th  hi n m i quan h  gi aẽ ể ể ệ ố ệ ữ  các đ i lạ ượng v t lý nào (căn c  vào các tr c c a đ  th , s  tr c c a đ  th , đ nậ ứ ụ ủ ồ ị ố ụ ủ ồ ị ơ  

v  tính ). C n xem xét d ng đị ầ ạ ường c a đ  th  đ  bi t tính ch t bi n thiên c aủ ồ ị ể ế ấ ế ủ  các đ i lạ ượng (tuy n tính, phi tuy n tính ). Trong nhi u bài toán chúng ta khôngế ế ề  

c n ph i m t th i gian đ  gi i nó ho c gi i b ng phầ ả ấ ờ ể ả ặ ả ằ ương pháp thông thường sẽ 

g p không ít b t l i, trong khi n u khai thác t t đ  th  ta có th  đ a ra k t quặ ấ ợ ế ố ồ ị ể ư ế ả nhanh và chính xác

S  đ  trong SGK V t lý giúp tóm lơ ồ ậ ược m t h  th ng ki n th c, ho c môộ ệ ố ế ứ ặ  

t  ng n g n và s  lả ắ ọ ơ ược m t đ c tr ng nào đó c a bài h c theo ý đ  s  ph m c aộ ặ ư ủ ọ ồ ư ạ ủ  tác gi , ph n h c hay ki n th c v t lý. Khi làm vi c v i kênh thông tin này,ả ầ ọ ế ứ ậ ệ ớ  chúng ta c n xác đ nh s  đ  này đầ ị ơ ồ ượ ậc l p ra đ  làm gì, cho ph n ki n th c nào,ể ầ ế ứ  

d ng tóm t t hay so sánh. N u tóm t t hay so sánh thì tóm t t hay so sánh n iạ ắ ế ắ ắ ộ  dung gì

Đăc tr ng cua môn Vât ly là thi nghiêm, tuy nhiên không phai lam thị ư ̉ ̣ ́ ́ ̣ ̉ ̀ ́ nghiêm nao cung co thê tiên hanh thanh công. Nh  vao ban sô liêu sach giao khoạ ̀ ̃ ́ ̉ ́ ̀ ̀ ờ ̀ ̉ ́ ̣ ́ ́  

ma giao viên co thê tiên hanh thi nghiêm theo y đô cua minh,hoăc t  sô liêu sach̀ ́ ́ ̉ ́ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ̉ ̀ ̣ ừ ́ ̣ ́  

giao khoa va nh ng sô liêu th c tê trong qua trinh tiên hanh thi nghiêm hoc sinh có ̀ ữ ́ ̣ ự ́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ̣ ̣ ́ thê so sanh, đôi chiêu, rut ra kêt luân.̉ ́ ́ ́ ́ ́ ̣

Môt sô l u y khi s  dung bang sô liêu, đô thị ́ư ́ ử ̣ ̉ ́ ̣ ̀ ̣

+ Yêu câu hoc sinh phai đoc tiêu đê phia trên hoăc phia d̀ ̣ ̉ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ươi cua bang số ̉ ̉ ́ liêu, đ  hoc sinh xac đinh đ̣ ể ̣ ́ ̣ ược đôi t́ ượng cua bang sô liêu, đô thi.̉ ̉ ́ ̣ ̀ ̣

­  K  thu t khai thác thông tin t  băng đĩa hình, video clip: ỹ ậ ừ

Video được xây d ng d a vào n i dung SGK, ho c nh ng hi n tự ự ộ ặ ữ ệ ượ  ng

di n ra mà b ng m t thễ ằ ắ ường HS không tri giác được…Video giúp HS thu nh nậ  

th  gi i t  nhiên vào l p h c, xóa b  nh ng h n h p v  m t không gian c a l pế ớ ự ớ ọ ỏ ữ ạ ẹ ề ặ ủ ớ  

h c và v  m t th i gian c a gi  h c. Nh  các cu n phim đọ ề ặ ờ ủ ờ ọ ờ ố ược quay t  trừ ướ HS c quan sát v i t c đ  mong mu n ho c có th  làm d ng l i hình  nh đ  quan sátớ ố ộ ố ặ ể ừ ạ ả ể  

được các hi n tệ ượng v t lý m t cách t i  u, làm cho ậ ộ ố ư HS có th  hi u rõ v  đ iể ể ề ố  

tượng đang nghiên c u. Vi c s  d ng các kh  năng c a s  đ  h a, k t h p v iứ ệ ử ụ ả ủ ự ồ ọ ế ợ ớ  các tín hi u âm thanh và s  thuy t minh phim không ng ng t o cho ệ ự ế ừ ạ HS nh ngữ  

bi u tể ượng t t h n v  đ i tố ơ ề ố ượng nghiên c u mà còn tăng tính tr c quan, rút ng nứ ự ắ  

th i gian so v i v i vi c s  d ng các phờ ớ ớ ệ ử ụ ương ti n d y h c khác, do đó ệ ạ ọ GV có nhi u th i gian d n d t ề ờ ẫ ắ HS t  phát hi n ra ki n th c. Video còn có th  dùng ự ệ ế ứ ể ở 

t t c  các giai đo n c a quá trình d y h c:   l p h c ho c ngoài l p h c.ấ ả ạ ủ ạ ọ ở ớ ọ ặ ớ ọ

M t s  l u ý khi s  d ng video:ộ ố ư ử ụ

+ Đ t k  ho ch s  d ng video trong k  ho ch t ng th  c a m t chặ ế ạ ử ụ ế ạ ổ ể ủ ộ ương; 

m t ph n c  th  (s  d ng video nào, lúc nào, nh m m c đích nào v  m t lí lu nộ ầ ụ ể ử ụ ằ ụ ề ặ ậ  

d y h c ).ạ ọ

+ Xác đ nh các công vi c chu n b  v i HS trị ệ ẩ ị ớ ước khi s  d ng: giao cho HSử ụ  nhi m v  ôn t p   nhà nh ng ki n th c c n thi t đ  có th  hi u đệ ụ ậ ở ữ ế ứ ầ ế ể ể ể ược n i dungộ  video; nêu m c đích s  d ng video đ  đ t HS   tâm th  ch  đ i tích c c, khêuụ ử ụ ể ặ ở ế ờ ợ ự  

g i tính tò mò nh n th c; trợ ậ ứ ước khi chi u, đ  đ nh hế ể ị ướng s  chú ý c a HS vàoự ủ  

nh ng n i dung c  b n c a video, GV c n giao cho HS các nhi m v  c n hoànữ ộ ơ ả ủ ầ ệ ụ ầ  thành sau khi xem

+ Trong khi xem phim, GV c n quan sát, có th  đ a ra các g i ý nh  đầ ể ư ợ ỏ ể 

hướng s  chú ý c a HS vào cái c  b n, cái đ c bi t.ự ủ ơ ả ặ ệ

+ Đánh giá hi u qu  vi c s  d ng video h c t p: có th  đánh giá k t quệ ả ệ ử ụ ọ ậ ể ế ả 

s  d ng video ngay sau khi xem ho c   các gi  h c sau; hi u qu  s  d ng c nử ụ ặ ở ờ ọ ệ ả ử ụ ầ  

được đánh giá thông qua câu tr  l i c a HS cho các câu h i đã nêu. T t nh t là tả ờ ủ ỏ ố ấ ổ 

ch c các th o lu n c a HS qua đó đánh giá m c đ  n m v ng c a HS ứ ả ậ ủ ứ ộ ắ ữ ủ

Tùy vào m i đ n v  ki n th c, đ c đi m c a đ i tỗ ơ ị ế ứ ặ ể ủ ố ượng nh n th c màậ ứ  

GV s  d ng kênh hình đ  t  ch c các ho t đ ng nh n th c cho phù h p v iử ụ ể ổ ứ ạ ộ ậ ứ ợ ớ  

ho t đ ng nh n th c c a HS, sao cho m i lo i kênh hình đó là lo i phạ ộ ậ ứ ủ ỗ ạ ạ ương ti nệ  

h u hi u nh t đ  HS lĩnh h i tri th c m t cách d  dàng và hi u qu  ữ ệ ấ ể ộ ứ ộ ễ ệ ả Vi c sệ ử 

d ng các kênh hình trong và ngoài SGKụ  nh m làm cho đ i tằ ố ượng v t lý có tínhậ  

c p nh t, s ng đ ng và phong phú h n. Đ c bi t hi n nay v i s   ng d ng m nhậ ậ ố ộ ơ ặ ệ ệ ớ ự ứ ụ ạ  

m  c a công ngh  thông tin, GV có th  d  dàng thi t k  và t o ra nhi u lo i kênhẽ ủ ệ ể ễ ế ế ạ ề ạ  hình khác nhau đ  ph c v  cho gi ng d y.ể ụ ụ ả ạ

3. Vai trò c a vi c khai thác, s  d ng kênh hình trong d y h c V t lýủ ệ ử ụ ạ ọ ậ

N u h c sinh đế ọ ược xem clip, thí nghi m (đệ ược thi t k  theo logic c a bàiế ế ủ  

h c), tranh  nh v i màu s c sinh đ ng k t h p v i l i nói c a giáo viên thì khọ ả ớ ắ ộ ế ợ ớ ờ ủ ả năng ghi nh  c a cá em s  tăng lên. Không nh ng th , n u làm đớ ủ ẽ ữ ế ế ược vi c nàyệ  chúng ta s  t o ra đẽ ạ ược m t b u không khí h c t p sinh đ ng, kh i g i h ng thúộ ầ ọ ậ ộ ơ ợ ứ  

h c t p cho các em đ ng th i kh c sâu nh ng ki n th c mà các em đã đọ ậ ồ ờ ắ ữ ế ứ ược h c.ọ  

Rõ ràng vi c k t h p hai hay nhi u phệ ế ợ ề ương ti n d y h c s  giúp cho h c sinhệ ạ ọ ẽ ọ  

ti p thu thông tin nhanh, chính xác và nh  lâu h n.ế ớ ơ

Kênh hình còn phát tri n kh  năng quan sát, trí tể ả ưởng tượng, t  duy, ngônư  

ng  h c c a h c sinh. Đ ng th i có ý nghĩa giáo d c t  tữ ọ ủ ọ ồ ờ ụ ư ưởng tình c m, c m xúcả ả  

th m m  r t l n, góp ph n hoàn thi n tri th c.ẩ ỹ ấ ớ ầ ệ ứ

V i nh ng ý nghĩa trên, kênh hình góp ph n to l n trong vi c góp ph nớ ữ ầ ớ ệ ầ  nâng cao ch t lấ ượng d y h c môn v t lý, t o h ng thú, cu n hút h c sinh thamạ ọ ậ ạ ứ ố ọ  gia  tích c c vào bài gi ng, làm cho l p h c sôi đ ng, không bu n t , hi u quự ả ớ ọ ộ ồ ẻ ệ ả 

gi ng d y t t h n, giúp phát huy s c sang t o, kh  năng suy nghĩ đ c l p, năngả ạ ố ơ ứ ạ ả ộ ậ  

l c nghiên c u, t  duy tìm tòi khám phá, năng l c quan sát, kh  năng v n d ng lýự ứ ư ự ả ậ ụ  thuy t vào th c ti n c a h c sinh. ế ự ễ ủ ọ

Vi c khai thác, s  d ng kênh hình trong d y h c v t lý có nh ng vai tròệ ử ụ ạ ọ ậ ữ  quan tr ng:ọ

­ Kênh hình là phương ti n tr c quan c a GV, là ngu n tri th c quan tr ngệ ự ủ ồ ứ ọ  

c a HS. Nó có kh  năng cung c p thông tin m t cách đ y đ  h n, b  sung và mủ ả ấ ộ ầ ủ ơ ổ ở 

r ng v n đ  khi SGK ch a trình bày đ n nó.ộ ấ ề ư ế

­ Giúp HS d  dàng ti p thu trong quá trình nh n th c, phát tri n t  duy vàễ ế ậ ứ ể ư  

h  tr  HS trong các khái ni m tr u tỗ ợ ệ ừ ượng hoá, đ nh hị ướng đúng v n đ ấ ề

­ C i ti n phả ế ương pháp d y h c c a GV và thay đ i hình th c h c c a HSạ ọ ủ ổ ứ ọ ủ  theo hướng tích c c. L y HS làm trung tâm, GV có tác d ng hự ấ ụ ướng d n HS trongẫ  quá trình ch  đ ng ti p c n ki n th c.ủ ộ ế ậ ế ứ

­ Minh ho  cho các hi n tạ ệ ượng, khái ni m, công th c, đ nh lu t  Nó hệ ứ ị ậ ỗ 

tr  và phát huy m i giác quan c a HS. Tăng đ  tin c y và kh c sâu ki n th c.ợ ọ ủ ộ ậ ắ ế ứ  

Gi m th i gian gi ng gi i, gây h ng thú cho ngả ờ ả ả ứ ườ ọi h c, d  nh n bi t, d  nh ,ễ ậ ế ễ ớ  làm cho bài gi ng c  th , sinh đ ng h n.ả ụ ể ộ ơ

­ Phát huy, nâng cao được tính ch  đ ng, sáng t o c a ngủ ộ ạ ủ ười GV trong 

ho t đ ng d y h c.ạ ộ ạ ọ

­ Gi m th i gian gi ng gi i, gi m t i cho ngả ờ ả ả ả ả ườ ại d y, gây h ng thú choứ  

ngườ ọi h c, HS d  dàng hi u đễ ể ược nh ng v n đ  mu n di n đ t, làm rõ nh ngữ ấ ề ố ễ ạ ữ  

đi u GV mu n gi i thi u.ề ố ớ ệ

­ Giúp đ i m i phổ ớ ương pháp d y h c, đ i m i ki m tra, đánh giá k t quạ ọ ổ ớ ể ế ả 

h c t p c a HS.ọ ậ ủ

4. Các yêu c u khi khai thác, s  d ng kênh hìnhầ ử ụ

­  Các nguyên t c khai thác, s  d ng kênh hình  ắ ử ụ

Đ  khai thác tri t đ  công d ng c a kênh hình, GV ph i n m để ệ ể ụ ủ ả ắ ược m tộ  

s  nguyên t c có tính b t bu c sau:ố ắ ắ ộ

Tìm v  trí đ  gi i thi u kênh hình ho c phị ể ớ ệ ặ ương ti n tr c quan trên l p h pệ ự ớ ợ  

lý nh t, giúp HS có th  s  d ng nhi u giác quan nh t, ti p xúc phấ ể ử ụ ề ấ ế ương ti n m tệ ộ  cách đ ng đ u   m i v  trí trong l p, đ m b o cho toàn l p có th  quan sát kênhồ ề ở ọ ị ớ ả ả ớ ể  hình m t cách rõ ràng, đ m b o không làm phân tán t  tộ ả ả ư ưởng c a h c sinh khiủ ọ  

ti n hành các ho t đ ng h c t p ti p theo.ế ạ ộ ọ ậ ế

+ Nguyên t c s  d ng đúng c ắ ử ụ ườ ng đ :  ộ

Nguyên t c này ch  y u đ  c p n i dung và phắ ủ ế ề ậ ộ ương pháp d y h c saoạ ọ  cho thích h p, v a v i trình đ  ti p thu và l a tu i c a HS.M i lo i kênh hìnhợ ừ ớ ộ ế ứ ổ ủ ỗ ạ  

ho c phặ ương ti n d y h c có m c đ  s  d ng t i l p khác nhau. N u kéo dàiệ ạ ọ ứ ộ ử ụ ạ ớ ế  

vi c s  d ng m t lo i phệ ử ụ ộ ạ ương ti n ho c l p đi l p l i nhi u l n trong m t bu iệ ặ ặ ặ ạ ề ầ ộ ổ  

h c, hi u qu  c a chúng s  gi m sút. Vi c s  d ng nhi u hình th c, nhi uọ ệ ả ủ ẽ ả ệ ử ụ ề ứ ề  

phương ti n khác nhau trong m t bu i h c có  nh hệ ộ ổ ọ ả ưởng l n đ n s  ti p thu c aớ ế ự ế ủ  

HS, đ n hi u qu  s  d ng phế ệ ả ử ụ ương ti n d y h c. Theo nghiên c u c a các nhàệ ạ ọ ứ ủ  sinh lý h c, n u m t d ng ho t đ ng đọ ế ộ ạ ạ ộ ược ti p t c trên 15 phút thì kh  năng làmế ụ ả  

vi c s  gi m sút r t nhanh. Vi c áp d ng thệ ẽ ả ấ ệ ụ ường xuyên các phương ti n ngheệ  nhìn   trên l p d n đ n s  quá t i thông tin đ i v i HS do ch a có đ  th i gianở ớ ẫ ế ự ả ố ớ ư ủ ờ  

đ  chuy n hóa lể ể ượng thông tin đó. S  d ng phử ụ ương ti n nghe nhìn không quá 3 –ệ  

4 l n trong m t tu n và kéo dài không quá 20 – 25 phút trong m t bu i d y.ầ ộ ầ ộ ổ ạ

­  Nh ng đi u giáo viên c n l u ý khi khai thác và s  d ng kênh hình ữ ề ầ ư ử ụ

Khi s  d ng kênh hình trong d y h c, ử ụ ạ ọ GV c n chú ý đ m b o các yêu c uầ ả ả ầ  sau:

+ Kênh hình ph i đả ược s  d ng có hi u qu  cao, đáp  ng đử ụ ệ ả ứ ược yêu c uầ  

v  n i dung và phề ộ ương pháp được quy đ nh trong chị ương trình giáo d c.ụ

+ T p trung vào vi c s  d ng các kênh hình nh  m t ngu n ki n th c,ậ ệ ử ụ ư ộ ồ ế ứ  

h n ch  dùng chúng theo cách minh h a cho ki n th c.ạ ế ọ ế ứ

+ Đ  có th  s  d ng t t các kênh hình, khi lên l p ể ể ử ụ ố ớ GV c n:ầ

Có k  ho ch chu n b  trế ạ ẩ ị ước các kênh hình. Nghiên c u k  các kênh hìnhứ ỹ  

đ  hi u rõ n i dung, tác d ng c a t ng lo i kênh hình, tránh tình tr ng khi lênể ể ộ ụ ủ ừ ạ ạ  

l p m i cùng HS ti p xúc v i kênh hình.Khi so n bài cũng nh  khi lên l p h c.ớ ớ ế ớ ạ ư ớ ọ  

GV c n ph i xây d ng đầ ả ự ược h  th ng câu h i, bài t p tệ ố ỏ ậ ương đ i chính xác, rõố  ràng đ  HS làm vi c v i các lo i kênh hình nh m lĩnh h i ki n th c, rèn luy nể ệ ớ ạ ằ ộ ế ứ ệ  

k  năng v t lý. GV c n giúp ỹ ậ ầ HS n m đắ ược trình t  các bự ước làm vi c v i t ngệ ớ ừ  

lo i phạ ương ti n, thi t b   d y h c đ  tìm ki n th c, rèn luy n k  năng, phátệ ế ị ạ ọ ể ế ứ ệ ỹ  tri n t  duy.ể ư

+ Trong quá trình s  d ng kênh hình GV nên dùng phử ụ ương pháp đàm tho iạ  

đ  hể ướng d n HS quan sát, t p trung chú ý nh ng chi ti t quan tr ng.ẫ ậ ữ ế ọ

+ Khi tranh  nh không nêu rõ đả ược đ c đi m, chi ti t c a đ i tặ ể ế ủ ố ượng thì 

GV ph i k t h p v i vi c b  sung các hình v  trên b ng ho c các v t m u.ả ế ợ ớ ệ ổ ẽ ả ặ ậ ẫ

+ GV nên cho HS s u t m nh ng tranh  nh t  các t p chí, báo trong cácư ầ ữ ả ừ ạ  trang web theo các ch  đ  khác nhau.ủ ề

II. Th c tr ng v  vi c s  d ng kênh hình trong d y h c v t lý   cácự ạ ề ệ ử ụ ạ ọ ậ ở  

trường trung h c c  sọ ơ ở

1. V  phía giáo viênề

Nhìn chung đa s  GV nh n th c đố ậ ứ ượ ầc t m quan tr ng c a kênh hình trongọ ủ  

d y h c v t lý, có s  d ng kênh hình trong d y h c, tuy nhiên m c đ  khôngạ ọ ậ ử ụ ạ ọ ứ ộ  

thường xuyên  GV khai thác tương đ i t t kênh hình trong SGK, còn v i kênhố ố ớ  hình ngoài SGK thì ch a đư ược GV s  d ng nhi u trong gi  h c. ử ụ ề ờ ọ Giáo viên đã sử 

d ng kênh hình trong gi ng d y, tuy nhiên v n  nh hụ ả ạ ẫ ả ưởng l i truy n th  cũ. B iố ề ụ ở  

v y, h c sinh ch a phát huy h t vai trò ch  th  c a nh n th c,ậ ọ ư ế ủ ể ủ ậ ứ  đ  phát huy tri tể ệ  

đ  tính tích c c, s  ch  đ ng c a HS trong m t ti t lên l p, ngể ự ự ủ ộ ủ ộ ế ớ ười GV c n ph iầ ả  huy đ ng các phộ ương ti n d y h c t i  u, trong đó vi c s  d ng kênh hình ph cệ ạ ọ ố ư ệ ử ụ ụ  

v  bài d y là m t thao tác h u ích và r t c n thi t.ụ ạ ộ ữ ấ ầ ế

Các quan ni m c a GV v  kênh hình có s  nh n th c khác nhau. T  đóệ ủ ề ự ậ ứ ừ  

d n đ n hẫ ế ướng s  d ng kênh hình c a GV khác nhau:ử ụ ủ

­ N u coi kênh hình là phế ương ti n minh h a, thì GV là ngệ ọ ười ch  đ ngủ ộ  trong ho t đ ng d y h c. GV trình bày ki n th c xong r i gi i thi u kênh hìnhạ ộ ạ ọ ế ứ ồ ớ ệ  

đ  minh h a cho n i dung v a trình bày, nh m c ng c  bài h c.ể ọ ộ ừ ằ ủ ố ọ

­ N u coi kênh hình là ngu n ki n th c, thì GV s  t  ch c cho HS khaiế ồ ế ứ ẽ ổ ứ  thác tri th c t  kênh hình, thông qua hứ ừ ướng d y h c tích c c b ng h  th ng câuạ ọ ự ằ ệ ố  

h i và bài t p mà GV chu n b  trỏ ậ ẩ ị ước

Tuy nhiên kênh hình được GV s  d ng ch  y u mang tính ch t minh h a,ử ụ ủ ế ấ ọ  

ch a s  d ng kênh hình là ngu n khai thác tri th c ho c dùng gi i các bài t p.ư ử ụ ồ ứ ặ ả ậ

Nh  vây giao viên đa nhân th c đư ̣ ́ ̃ ̣ ứ ượ ực s  cân thiêt c a s  dung kênh hinh̀ ́ ủ ử ̣ ̀  trong day hoc. Nh ng trong th c tê thi viêc s  dung kênh hinh trong day hoc coṇ ̣ ư ự ́ ̀ ̣ ử ̣ ̀ ̣ ̣ ̀ nhiêu han chê. Môt măt trong đo là ̀ ̣ ́ ̣ ̣ ́ do đi u ki n v t ch t khó khănề ệ ậ ấ , điêu kiên thiêt̀ ̣ ́ 

bi day hoc   tṛ ̣ ̣ ở ương phô thông còn thiêu (may chiêu…),̀ ̉ ́ ́ ́  m t khác m t nhi u th iặ ấ ề ờ  gian chu n b , m t s  GV kh  năng s  d ng công ngh  thông tin còn h n ch ,ẩ ị ộ ố ả ử ụ ệ ạ ế  nên vi c khai thác kênh hình vào d y h c có hi u qu  ch a cao.ệ ạ ọ ệ ả ư

Tuy nhiên viêc s  dung kênh hinh co s  chuyên biên tich c c, kêt qua ḅ ử ̣ ̀ ́ ự ̉ ́ ́ ự ́ ̉ ướ  cđâu kha quan, rât cân phát triên thêm.̀ ̉ ́ ̀ ̉

nh ng cái m i l , không thích ch p nh n m t cách đ n gi n các yêu c u c aữ ớ ạ ấ ậ ộ ơ ả ầ ủ  

GV, n u ch  nghe GV gi ng bài và ghi chép các em s  c m th y nhàm chán, cácế ỉ ả ẽ ả ấ  

em s  có bi u hi n th    ho c kém h ng thú trong ti t h c. Đi u này th  hi nẽ ể ệ ờ ơ ặ ứ ế ọ ề ể ệ  qua gi  h c trên l p và qua k t qu  kh o sát đ  h ng thú c a h c sinh trờ ọ ớ ế ả ả ộ ứ ủ ọ ước khi 

áp d ng đ  tài nghiên c u:ụ ề ứ

B ng 1: Kh o sát đ  h ng thú c a h c sinh khi h c v  ch  đả ả ộ ứ ủ ọ ọ ề ủ ề “L c đ yự ẩ  

Ác Si Mét ­ S  n i ­ V t lý 8”ự ổ ậ (khi ch a áp d ng đ  tài)ư ụ ề

h ng thúứ 20 66,7 17 58,6 18 64,3 18 60 16 53,6 89 61

Qua s  li u kh o sát ta th y đ  h ng thú c a h c sinh khi h c ch  đ  nàyố ệ ả ấ ộ ứ ủ ọ ọ ủ ề  

là ch a cao, d n đ n khó hi u bài t  đó l  là ch nh m ng trong h c t p, th mư ẫ ế ể ừ ơ ể ả ọ ậ ậ  chí có em cúp h c,  nh họ ả ưởng t i s  ti p thu ki n th c, k t qu  h c t p ch aớ ự ế ế ứ ế ả ọ ậ ư  cao. Đi u này th  hi n qua các bài ki m tra :ề ể ệ ể

 B ng 2: K t qu  ki m tra 15 phút ch  đả ế ả ể ủ ề “L c đ y Ác Si Mét ­ S  n i ­ự ẩ ự ổ  

T  nh ng s  li u đi u tra trên đòi h i trong quá trình d y h c ph i cóừ ữ ố ệ ề ỏ ạ ọ ả  

nh ng c i ti n sao cho phù h p. Lúc này  GV có vai trò quan tr ng trong vi cữ ả ế ợ ọ ệ  kích thích h ng thú h c t p c a HS, thay vì nh ng ti t gi ng ch  s  d ng phứ ọ ậ ủ ữ ế ả ỉ ử ụ ươ  ngpháp truy n th  theo l i thuy t trình, gi ng gi i GV nên s  d ng các phề ụ ố ế ả ả ử ụ ươ  ngpháp d y tích c c k t h p v i kênh hình. ạ ự ế ợ ớ H u h t HS đ u có mong mu n GVầ ế ề ố  khai thác nhi u h n n a h  th ng kênh hình cho bài h c v t lý, đ c bi t là cácề ơ ữ ệ ố ọ ậ ặ ệ  

lo i kênh hình mà các em yêu thích.ạ

III. Các gi i pháp đã ti n hành đ  gi i quy t v n đả ế ể ả ế ấ ề

1. Gi i pháp 1: Bám sát m c tiêu, chu n ki n th c, kĩ năng c a  ả ụ ẩ ế ứ ủ ch  đủ ề 

“L c đ y Ác Si Mét ­ S  n i” V t lý 8ự ẩ ự ổ ậ

1.1. M c tiêuụ

Bài “L c đ y Ác Si Mét ­ S  n i” v t lý 8ự ẩ ự ổ ậ  nghiên c u v  tác d ng c a l cứ ề ụ ủ ự  

đ y Ác Si Mét  liên quan đ n s  n i c a v t, là m t trong nh ng n i dung ki nấ ế ự ổ ủ ậ ộ ữ ộ ế  

th c quan tr ng trong chứ ọ ương c  h c c a v t lý 8.  ơ ọ ủ ậ

Bài này giúp h c sinh có kĩ năng gi i quy t các v n đ  liên quan đ n ọ ả ế ấ ề ế l cự  

đ y Ác Si Mét và s  n iẩ ự ổ  T  đó t o đừ ạ ược kh  năng v n d ng các ki n th c trongả ậ ụ ế ứ  bài đ  gi i quy t các v n đ  c a th c t ể ả ế ấ ề ủ ự ế

Bài này có nhi u ki n th c liên quan đ n đ i s ng và thề ế ứ ế ờ ố ực ti n nên hìnhễ  thành cho h c sinh m t h ng thú h c t p, m t thái đ  h c t p tích c c và yêuọ ộ ứ ọ ậ ộ ộ ọ ậ ự  thích môn h c h n. ọ ơ

1.2. N i dung c  b n ộ ơ ả

1.2.1 Chu n ki n th c, k  năng ẩ ế ứ ỹ

­ Mô t  đả ược hi n tệ ượng v  s  t n t i c a l c đ y Ác­si­métề ự ồ ạ ủ ự ẩ

­ Vi t đế ược công th c tính đ  l n l c đ y, nêu đứ ộ ớ ự ẩ ược đúng tên đ n v  đoơ ị  các đ i lạ ượng trong công th c.ứ

­ Nêu được đi u ki n n i c a v t.ề ệ ổ ủ ậ

­ Gi i thích đả ược các hi n tệ ượng v t lí liên quan đ n l c đ y Ác­si­mét,ậ ế ự ẩ  

s  n iự ổ

­ V n d ng đậ ụ ược công th c v  l c đ y Ác­si­mét F = V.d.ứ ề ự ẩ

1.2.2. Ki n th c c  b nế ứ ơ ả

­ Tác d ng c a ch t l ng lên v t nhúng chìm trong nóụ ủ ấ ỏ ậ

M t v t nhúng vào ch t l ng, b  ch t l ng đ y th ng đ ng t  dộ ậ ấ ỏ ị ấ ỏ ẩ ẳ ứ ừ ưới lên v iớ  

l c có đ  l n b ng tr ng lự ộ ớ ằ ọ ượng c a ph n ch t l ng mà v t chi m ch  L c nàyủ ầ ấ ỏ ậ ế ỗ ự  

g i là l c đ y Ác – si – mét.ọ ự ẩ

­ Đ  l n c a l c đ y Ác­si­métộ ớ ủ ự ẩ

Công th c tính l c đ y Ác­si­mét:ứ ự ẩ

FA = d.VTrong đó: d là tr ng lọ ượng riêng c a ch t l ng (Nủ ấ ỏ /m3)

V là th  tích ph n ch t l ng b  v t chi m ch  (mể ầ ấ ỏ ị ậ ế ỗ 3)

FA là l c đ y Ác­si­mét (N)ự ẩ

L u ý: V là th  tích ph n ch t l ng b  v t chi m ch  cũng chính là thư ể ầ ấ ỏ ị ậ ế ỗ ể tích ph n chìm c a v t ch  không ph i là th  tích c a v t. Mu n tính th  tíchầ ủ ậ ứ ả ể ủ ậ ố ể  

ph n chìm c a v t có nhi u trầ ủ ậ ề ường h p:ợ

V t chìm xu ng khi l c đ y Ác si mét FA nh  h n tr ng lậ ố ự ẩ ỏ ơ ọ ượng P: FA < P

V t n i lên khi : ậ ổ  FA >  P

V t l  l ng trong ch t l ng khi: ậ ơ ử ấ ỏ  FA = P

­  Đ  l n c a l c đ y Ác si mét khi v t n i lên trên m t ch t l ng: Khi v tộ ớ ủ ự ẩ ậ ổ ặ ấ ỏ ậ  

n i lên trên m t ch t l ng thì l c đ y Ác – si – mét ổ ặ ấ ỏ ự ẩ  FA = d. V, trong đó V là thể tích c a ph n v t chìm trong ch t l ng, (không ph i th  tích c a v t), d là tr ngủ ầ ậ ấ ỏ ả ể ủ ậ ọ  

lượng riêng c a ch t l ng.ủ ấ ỏ

L u ý: Khi nhúng chìm v t r n vào trong m t bình ch t l ng thì có baư ậ ắ ộ ấ ỏ  

trường h p x y ra: V t chìm xu ng; V t n m l  l ng trong lòng ch t l ng; V tợ ả ậ ố ậ ằ ơ ử ấ ỏ ậ  

n i lên trên m t ch t l ng.ổ ặ ấ ỏ

+ Trường h p v t đang chìm xu ng, n m l  l ng trong ch t l ng và đangợ ậ ố ằ ơ ử ấ ỏ  

n i lên, là nh ng trổ ữ ường h p tợ ương đ i d  đ  phân tích và HS thố ễ ể ường m c ph iắ ả  sai l m. tuy nhiên, trầ ường h p v t đã n m yên   đáy bình và nh t là trợ ậ ằ ở ấ ường h pợ  

v t n m yên trên m t ch t l ng, là nh ng trậ ằ ặ ấ ỏ ữ ường h p mà HS d  nh m l n.ợ ễ ầ ẫ

+ Trường h p v t đã n m yên   đáy bình, HS thợ ậ ằ ở ường ch  hi u trongỉ ể  

trường h p này P > Fợ A mà không chú ý là khi đã n m yên   đáy bình thì các l cằ ở ự  tác d ng lên v t ph i cân b ng nhau:ụ ậ ả ằ

    P =   FA + F'

Trong đó F’ là l c c a đáy bình tác d ng lên v t.ự ủ ụ ậ

+ Trường h p v t n m yên trên m t ch t l ng, HS thợ ậ ằ ặ ấ ỏ ường cho r ng trongằ  

trường h p này ợ  FA > P mà không th y là khi v t đã n m yên thì các l c tác d ngấ ậ ằ ự ụ  lên v t ph i cân b ng nhau:ậ ả ằ

   FA = P

T i đây, HS l i hay m c sai l m v  giá tr  đ  l n c a l c đ y Ac­ si­ métớ ạ ắ ầ ề ị ộ ớ ủ ự ẩ  

 FA trong khi áp d ng công th c Fụ ứ A = d. V, HS thường cho V là th  tích c a v t,ể ủ ậ  không th y V ch  là th  tích c a ph n v t b  chìm trong ch t l ng.ấ ỉ ể ủ ầ ậ ị ấ ỏ

Do v y HS c n l u ý r ng:ậ ầ ư ằ

+ Khi v t n m yên, các l c tác d ng vào v t ph i cân b ng nhau.ậ ằ ự ụ ậ ả ằ

+ Khi v t n i lên trên m t ch t l ng thì ậ ổ ặ ấ ỏ  FA = d. V v i V là th  tích c aớ ể ủ  

ph n v t chìm trong ch t l ng.ầ ậ ấ ỏ

2. Gi i pháp 2: Xây d ng kho t  li u kênh hình ch  đ  “L c đ y Ác Si Métả ự ư ệ ủ ề ự ẩ  

­ S  n i” V t lý 8ự ổ ậ

2.1. Các yêu c u khi khai thác, s  d ng kênh hình ầ ử ụ

Đ  nâng cao hi u qu  c a vi c khai thác kênh hình trong quá trình d y h cể ệ ả ủ ệ ạ ọ  

v t lý thì b n thân kênh hình ph i đ m b o các yêu c u sau:ậ ả ả ả ả ầ

­ Tính khoa h c ọ

Các kênh hình đượ ử ục s  d ng trong d y h c v t lý ph i đ m b o tính khoaạ ọ ậ ả ả ả  

h c. M t trong nh ng yêu c u khoa h c đ u tiên là kênh hình ph i đ m b o tínhọ ộ ữ ầ ọ ầ ả ả ả  chính xác v  đ i tề ố ượng v t lý, các hi n tậ ệ ượng v t lý c n th  hi n trên các kênhậ ầ ể ệ  hình ph i có s  tả ự ương  ng v i th c nghi m. ứ ớ ự ệ

Tính khoa h c c a kênh hình còn đọ ủ ược th  hi n   lể ệ ở ượng thông tin mà nó truy n t i. D a vào n i dung c  th  cũng nh  trình đ  nh n th c c a HS mà taề ả ự ộ ụ ể ư ộ ậ ứ ủ  

ti n hành xây d ng kênh hình theo hế ự ướng tích c c hóa ho t đ ng c a HS.ự ạ ộ ủ

­ Tính tr c quan ự

Đ m b o tính tr c quan là m t trong nh ng nguyên t c quan tr ng c aả ả ự ộ ữ ắ ọ ủ  kênh hình. Tính tr c quan c a kênh hình th  hi n   kh  năng nh n bi t nhanh cácự ủ ế ệ ở ả ậ ế  

đ i tố ượng và hi n tệ ượng v t lý đậ ược bi u hi n trên kênh hình c a HS.ể ệ ủ

H  th ng kênh hình nên s  d ng nh ng màu s c đ p, các kí hi u g n gũi,ệ ố ử ụ ữ ắ ẹ ệ ầ  các hình  nh tr c quan nh m kích thích h ng thú h c t p c a HS.ả ự ằ ứ ọ ậ ủ

Tuy nhiên do đ c thù c a môn h c cho nên h  th ng kênh hình không chặ ủ ọ ệ ố ỉ 

d  nhìn mà ph i g n nh , d  di chuy n. Ngoài ra đ  đ m b o các nguyên t cễ ả ọ ẹ ễ ể ể ả ả ắ  

tr c quan thì kênh hình đự ược trình bày trong SGK ph i có m t s  nh t quán v iả ộ ự ấ ớ  kênh ch , n i dung bi u hi n ph i t p trung vào n i dung quan tr ng tránh l ngữ ộ ể ệ ả ậ ộ ọ ồ  ghép quá nhi u n i dung vào m t đ n v  hình làm r i kênh hình.ề ộ ộ ơ ị ố

ch t c a các em. Do v y khi l a chon, thi t k  kênh hình ph c v  d y h c, tínhấ ủ ậ ự ế ế ụ ụ ạ ọ  

s  ph m còn th  hi n   s  th ng nh t v  kí hi u, phư ạ ể ệ ở ự ố ấ ề ệ ương pháp th  hi n.ể ệ

­ Tính th m mĩ ẩ

Kênh hình đượ ử ục s  d ng trong gi ng d y v t lý ph i đ m b o tính th mả ạ ậ ả ả ả ẩ  

mĩ cao, các đường nét, màu s c  ph i hài hoà, cân đ i. Tính th m mĩ v a có tácắ ả ố ẩ ừ  

d ng thu hút h c t p c a HS v a có tác d ng giáo d c óc th m mĩ cho HS.ụ ọ ậ ủ ừ ụ ụ ẩ

hi u qu  Tuy nhiên do khuôn kh  có h n c a SGK nên ngoài kênh hình trongệ ả ổ ạ ủ  SGK c n khai thác thêm kênh hình ngoài SGK.ầ

Sau đây là m t s  hình  nh trong SGK l y t  kho t  li u mà tôi đã xâyộ ố ả ấ ừ ư ệ  

d ng ự

Hình 1. M t s  hình  nh trong SGKộ ố ả2.3. Khai thác kênh hình ngoài sách giáo khoa

Hi n nay s  phát tri n m nh m  c a công ngh  thông tin, internet s  cungệ ự ể ạ ẽ ủ ệ ẽ  

c p cho chúng ta m t th  vi n kênh hình v i n i dung h t s c phong phú, thôngấ ộ ư ệ ớ ộ ế ứ  qua đó GV có th  l a ch n và s  d ng đ  thi t k  các ho t đ ng nh n th c choể ự ọ ử ụ ể ế ế ạ ộ ậ ứ  

HS. Tuy nhiên vi c l a ch n kênh hình phù h p v i m c tiêu bài h c, ph i cóệ ự ọ ợ ớ ụ ọ ả  tính ch n l c k , đi n hình và có tính khái quát cao nh m gi i quy t đọ ọ ỹ ể ằ ả ế ược m cụ  tiêu đ t ra c a bài h c, đ c bi t ph i mang l i h ng thú cho HS.ặ ủ ọ ặ ệ ả ạ ứ

Ngoài ra GV còn có th  t o thí nghi m mô ph ng, thí nghi m  o nh  cácể ạ ệ ỏ ệ ả ờ  

ph n m m. Hi n nay có r t nhi u ph n m m h  tr  d y h c v t lý: Power point,ầ ề ệ ấ ề ầ ề ỗ ợ ạ ọ ậ  Violet, Matlab, Crocodile Physics, Physics draw…

Các thí nghi m mô ph ng giúp GV kh c ph c tình tr ng thi u thi t b  thíệ ỏ ắ ụ ạ ế ế ị  nghi m, thí nghi m khó ti n hành cũng nh  các thí nghi m c n cho HS nhìn ệ ệ ế ư ệ ầ ở 

m i góc đ   Đ  tài đã s u t p đọ ộ ề ư ậ ược m t s  kênh hình ngoài SGK ph c v  d yộ ố ụ ụ ạ  

h c ch  đ  “L c đ y Ác Si Mét ­ S  n i” V t lý 8 nh  các hình  nh, video, flashọ ủ ề ự ẩ ự ổ ậ ư ả  

đ  đ a vào kho kênh hình.ể ư

Sau đây là m t s  ví d  kênh hình ngoài SGK trong kho t  li u:ộ ố ụ ư ệ

       Hình 2. M t s  hình  nh ngoài SGKộ ố ả

       Hình 3. M t s   nh đ ng và thí nghi m  o b ng powerpointộ ố ả ộ ệ ả ằ

       Hình 4. M t s  video thí nghi m ngoài SGKộ ố ệ  

3.  Gi i pháp 3: D a vào m c tiêu đ  l a ch n kênh hình phù h p v i bàiả ự ụ ể ự ọ ợ ớ  

Ph n m  bài ta có th  dùng hình  nh kéo gàu nầ ở ể ả ước dưới gi ng lên đ  phátế ể  

hi n có l c đ y t  dệ ự ẩ ừ ưới lên.      

      Hình 5. Kéo gàu nướ ừ ếc t  gi ng lên

Tuy nhiên hi n nay r t ít gia đình s  d ng gàu nệ ấ ử ụ ước nên h c sinh r t khóọ ấ  

nh n ra, chúng ta có th  dùng thí nghi m  o s  n i lên c a khúc g  thì h c sinhậ ể ệ ả ự ổ ủ ỗ ọ  

r t d  nh n ra có l c đ y khúc g  n i lên m t nấ ễ ậ ự ẩ ỗ ỗ ặ ước.      

      Hình 6. Thí nghi m  o tác d ng c a l c đ y ác si mét  khúc gệ ả ụ ủ ự ẩ ỗ