Tóm tắt luận văn Thạc sĩ: Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận

Mục tiêu tổng quát là nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng trong phân phối thu nhập ở tỉnh Ninh Thuận. Mục tiêu cụ thể nghiên cứu cần hướng tới, gồm: Hệ thống cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập; thực trạng tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập ở Ninh Thuận trong thời gian qua; phân tích tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng trong phân phối thu nhập ở Ninh Thuận.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÝ VỸ CHÍ

NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐẾN BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH THUẬN

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Mã số: 60.31.01.05

Đà Nẵng - 2017

Người hướng dẫn KH: PGS TS BÙI QUANG BÌNH

Phản biện 1: TS NGUYỄN HIỆP

Phản biện 2: PGS.TS ĐỖ NGỌC MỸ

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 19 tháng 8 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội là hai trong những vấn đề lớn mà bất cứ xã hội nào cũng đều phải quan tâm Tăng trưởng nhanh và thực hiện phân phối công bằng là mục tiêu mà nhiều địa phương cũng như chính phủ đều mong muốn đạt được Đây là những vấn đề đã và đang được các nhà kinh tế trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm

Trong những năm qua, kinh tế của tỉnh Ninh Thuận phát triển khá mạnh mẽ và đạt được nhiều thành công nhất định Tuy nhiên, đi kèm với quá trình phát triển đó cũng xuất hiện nhiều vấn đề kinh tế -

xã hội phát sinh, mà một trong những vấn đề đó là bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Gần đây đã có một số nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập Tuy nhiên, các nghiên cứu hầu hết là nghiên cứu định tính và các nghiên cứu định lượng chủ yếu mới tập trung nghiên cứu ở tầm quốc gia Tại các địa phương, nhất là ở tỉnh Ninh Thuận, việc nghiên cứu mối quan hệ của tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập còn ít Bắt nguồn từ thực tế trên, em quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát là nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng trong phân phối thu nhập ở tỉnh Ninh Thuận

Mục tiêu cụ thể nghiên cứu cần hướng tới, gồm:

- Hệ thống cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập;

- Thực trạng tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập ở Ninh Thuận trong thời gian qua;

- Phân tích tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng trong phân phối thu nhập ở Ninh Thuận;

- Đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tận dụng tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của bất bình đẳng trong phân phối thu nhập đến tăng trưởng kinh tế ở Ninh Thuận

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Luận văn nhằm làm rõ câu hỏi tăng trưởng kinh tế trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận có tác động như thế nào đến bất bình đẳng thu nhập

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tƣợng nghiên cứu: Tác động của tăng trưởng kinh tế đến

bất bình đẳng thu nhập ở Ninh Thuận

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn chỉ nghiên cứu phân phối thu

nhập theo quy mô với trọng tâm là nghiên cứu tăng trưởng kinh tế với bất bình đẳng thu nhập giữa các nhóm dân cư Luận văn đi sâu phân tích thực trạng tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng ở Ninh Thuận trong giai đoạn 1995 – 2016 dựa trên bộ số liệu được thu thập

từ Cục thống kê và UBND các huyện, thành phố của tỉnh

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Về mặt l luận, luận văn cung cấp cho những ai quan tâm đến vấn đề tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng trong phân phối thu nhập một cách có hệ thống l luận tương đối đầy đủ

Về mặt thực tế, đây là một trong những số ít nghiên cứu ở Việt Nam lượng hóa được mối quan hệ của tăng trưởng kinh tế và bất

bình đẳng thu nhập, cung cấp một căn cứ tham khảo cho việc hoạch định các chiến lược tăng trưởng kinh tế, phân phối thu nhập cũng như nghiên cứu sâu về chủ đề này cho từng tỉnh, thành phố khác Luận văn chứng minh tầm quan trọng của các chính sách trong việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

1.Giáo trình kinh tế phát triển

Chủ biên: PGS TS Bùi Quang Bình

Trong giáo trình này, em tập trung nghiên cứu chương 1 và

chương 12 “tăng trưởng kinh tế và các vấn đề xã hội” để rút ra các

lý luận nhằm làm rõ các vấn đề trong luận văn của mình Các phần này giúp em có được một số kiến thức sau:

- Khái niệm và đo lường tăng trưởng kinh tế

- Các mô hình tăng trưởng kinh tế

- Thế nào là phân phối thu nhập

- Phân phối thu nhập theo quy mô

- Đánh giá tình trạng bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

- Các lý thuyết về sự bất bình đẳng và nghèo khó

Tăng trưởng kinh tế và các vấn đề xã hội là một trong những vấn đề quan trọng trong các giáo trình về Kinh tế Phát triển Theo cách tiếp cận này phát triển và phúc lợi con người có quan hệ mật thiết với nhau, và vấn đề đặt ra là sự tăng trưởng và phát triển có cải thiện điều kiện sống cho con người hay không? nếu có thì ở mức độ nào và bằng những cách nào? nếu phúc lợi của họ không được cải thiện, hoặc chậm cải thiện thì những thay đổi nào trong mô hình và quá trình phát triển có thể cải thiện được kết quả trên? Những thay đổi đó xảy ra như thế nào? (Bùi Quang Bình 2010) Theo đó, để đánh

giá được những tác động về tình trạng bất bình đẳng trong phân phối thu nhập chúng ta cần thông qua các lý thuyết để đo lường được mức

độ bất bình đẳng về thu nhập của một quốc gia, tỉnh thành một cách chính xác hơn

2 Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập: Lý thuyết và thực tiễn ở Việt Nam

Tác giả: PGS TS Lê Quốc Hội, tổng biên tập tạp chí kinh tế

và phát triển, trường đại học kinh tế quốc dân

Bài viết trên đã giúp em rút ra được một số lý thuyết về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập; vận dụng vào phân tích thực trạng tăng trưởng kinh tế, bất bình đẳng và giảm nghèo ở Việt Nam nói chung, qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, bảo đảm công bằng xã hội và lợi ích chính đáng của mọi tầng lớp nhân dân trong quá trình phát triển

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan lý luận về tác động của tăng trưởng kinh

tế tới bất bình đẳng thu nhập

Chương 2: Địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 4: Bàn luận và hàm ý chính sách

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

TỚI BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP

1.1 LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

1.1.1 Khái niệm về tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về sản lượng hay thu nhập thực tế được tính cho toàn bộ nền kinh tế (của một quốc gia, một vùng hay một ngành) trong một khoảng thời gian nhất định (thường

là một năm) Tăng trưởng kinh tế có thể biểu thị bằng số tuyệt đối (quy mô tăng trưởng) hoặc số tương đối (tỷ lệ tăng trưởng) Trong phân tích kinh tế, để phản ánh mức độ mở rộng quy mô của nền kinh

tế, khái niệm tốc độ tăng trưởng kinh tế thường được dùng Đó là tỷ

lệ phần trăm giữa sản lượng tăng thêm của thời kỳ nghiên cứu so với mức sản lượng của thời kỳ trước đó hoặc thời kỳ gốc Tiêu chí đánh giá được sử dụng là giá trị GDP hay GNP theo giá cố định hay tỷ lệ tăng GDP hay GNP hàng năm và trung bình theo thời gian Tính ổn định của tăng trưởng thường được xác định bằng tỷ lệ biến thiên – mức ổn định thông qua so sánh sai lệch giữa tăng trưởng hàng năm

và trung bình

1.1.2 Đo lường tăng trưởng kinh tế

Nhìn chung, tăng trưởng kinh tế được tính bằng phần trăm thay đổi của mức sản lượng quốc dân

gt = Trong đó:

gt là tốc độ tăng trưởng kinh tế thời kỳ t

yt là GDP thực tế của thời kỳ t

Như chúng ta đã biết, GDP là thước đo được chấp nhận rộng rãi về mức sản lượng của một nền kinh tế Tất nhiên, ở đây chúng ta nói đến GDP thực tế chứ không phải GDP danh nghĩa, tức là loại bỏ

sự biến động của giá cả theo thời gian

Chỉ tiêu nghĩa hơn về tăng trưởng kinh tế được tính bằng phần trăm thay đổi của GDP thực tế bình quân đầu người của thời kỳ nghiên cứu so với thời kỳ trước (thông thường tính cho một năm)

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế

a Các nhân tố kinh tế

Các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng kinh tế là những nhân tố có tác động trực tiếp đến yếu tố đầu vào và đầu ra của nền

kinh tế, bao gồm vốn, lao động, tiến bộ công nghệ và tài nguyên

b Các nhân tố phi kinh tế

Nhân tố thể chế chính trị- kinh tế xã hội

1.2 LÝ LUẬN VỀ TĂNG BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP 1.1.1 Khái niệm về bất bình đẳng thu nhập

Bất bình đẳng thu nhập là chênh lệch giữa các cá nhân, các nhóm trong xã hội trong việc phân phối các tài sản, sự giàu có, hay thu nhập

1.2.2 Đo lường bất bình đẳng thu nhập

a Tỷ lệ Q5/Q1

b Đường Lorenz

c Hệ số Gini

d Tiêu chuẩn 40 của ngân hàng thế giới

1.2.3 Các nguyên nhân của bất bình đẳng thu nhập

Nhìn chung các nguyên nhân gây ra bất bình đẳng trong phân phối thu nhập có thế xếp vào hai nhóm: bất bình đẳng trong phân phối thu nhập từ tài sản, và bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

từ lao động

1.3 TỔNG QUAN CÁC LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐẾN BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP

Nghiên cứu của Simon uzznets vào năm 1995 với tiêu đề “ Tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập” được công bố trên Tạp chí inh tế ỹ năm 1995 đã đặt nền móng cho các nghiên cứu

về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập

ng là người đầu tiên giới thiệu tưởng về một sự liên kết giữa bất bình đẳng và phát triển uznets đã chỉ ra rằng sự phát triển liên quan đến chuyển dịch dân số từ các hoạt động truyền thống sang các hoạt động hiện đại Quá trình dịch chuyển này của dân số từ tham gia sản xuất nông nghiệp chuyển sang sản xuất công nghiệp cho ph p uznets dự đoán hành vi của bất bình đẳng trong quá trình phát triển:

n Đườn on n n ư ủ u n ts

tưởng chính trong nghiên cứu của ông là mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập có thể biểu thị bằng hình một chữ U ngược Điều này thường được biết đến trong các tài liệu kinh tế như là “giả thiết uznets” Giả thiết này cho rằng,

ở mức thu nhập bình quân đầu người thấp, bất bình đẳng thu nhập tăng cùng với sự gia tăng của thu nhập bình quân đầu người và chỉ giảm trong giai đoạn phát triển sau của quá trình công cuộc công nghiệp hóa – tạo ra một mối liên kết hình chữ U ngược giữa thu nhập bình quân đầu người và bất bình đẳng thu nhập – dựa trên một mô hình mà trong đó các cá nhân di cư từ khu vực nông thôn có mức lương thấp và bất bình đẳng thấp đến khu vực đô thị được đặc trưng bởi bất bình đẳng thu nhập cao và thu nhập trung bình cao

Theo lý thuyết của Lewis, A W (1954), trong giai đoạn đầu, khi lao động dịch chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp sẽ giúp khu vực này mở rộng quy mô sản xuất Nhưng xu hướng tăng lương cho lao động di chuyển giúp họ chuyển từ mức sống thấp sang mức sống gần với mức của khu vực thành thị Trong nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra xu thế tác động dương của tăng trưởng tới bất bình đẳng thu nhập lúc đầu tăng dần và sau đó giảm dần trong quá trình phát triển

1.3.1 Tác động tích cực của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập

Có nhiều quan điểm cho rằng tăng trưởng kinh tế có thể ảnh hưởng tích cực đến bất bình đẳng thu nhập Các nghiên cứu có kết luận rất khác nhau về tác động của tăng trưởng kinh tế tới bất bình đẳng thu nhập Theo lý thuyết truyền thống, thực hiện mục tiêu công bằng xã hội ở đây là lấy thu nhập của người giàu chuyển cho người nghèo, Chính phủ phải thực hiện các chính sách tái phân phối thu

nhập, ví dụ như thông qua hệ thống thuế thu nhập lũy tiến và các chương trình phúc lợi và chính vì thế sẽ làm giảm động lực lao động

và gây ra tổn thất cho tăng trưởng kinh tế

1.3.2 Tác động tiêu cực của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập

Có nhiều lý thuyết cho thấy tăng trưởng kinh tế có thể làm tăng thêm bất bình đẳng cũng như có nhiều quan điểm cho rằng tăng trưởng kinh tế tác động tiêu cực đến bất bình đẳng thu nhập Có thể

kể ra các luận cứ sau:

Thứ nhất, là luận cứ của aldor, sau đó được Stiglitz (1969) chính thức hoá, cho rằng xu hướng tiết kiệm biên của người giàu cao hơn so với người nghèo Nếu tốc độ tăng trưởng của GDP có quan hệ trực tiếp với tỷ lệ tiết kiệm so với thu nhập quốc dân, thì nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn có phân phối bất bình đẳng hơn so với các nền kinh tế tăng trưởng chậm hơn Vì vậy, phân phối lại thu nhập từ người giàu cho người nghèo bằng cách đánh thuế luỹ tiến cao hơn sẽ làm giảm tỷ lệ tiết kiệm của nền kinh tế với tư cách là một tổng thể Theo lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển, tiết kiệm là yếu tố then chốt quyết định quá trình tích luỹ tư bản và giảm tiết kiệm sẽ làm giảm tăng trưởng kinh tế

Lý thuyết kinh tế chính trị được phát triển bởi các nhà nghiên cứu Alesina và Rodrik (1994), Perrson và Tabellini (1994) lý giải về tác động tiêu cực của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng dựa trên nền tảng: (i) Chi tiêu nhằm mục tiêu tái phân phối có thuế và có tác động ngược chiều đến tăng trưởng do tác động tiêu cực của thuế đến tích lũy tư bản; (ii) Các loại thuế có xu hướng tỷ lệ thuận với thu nhập nhưng lợi ích của chi tiêu công nhìn chung được phân bố đều

cho tất cả các cá nhân; (iii) Chính phủ lựa chọn chính sách được nhóm cử tri chiếm đa số ủng hộ

Luận cứ tiếp theo ủng hộ cho quan điểm muốn tăng trưởng kinh tế nhanh hơn thì cần hi sinh mục tiêu công bằng liên quan đến tính không thể chia cắt được của đầu tư

Như vậy, các lý thuyết đã đưa ra nhiều kênh mà qua đó tăng trưởng kinh tế có thể tác động đến bất bình đẳng thu nhập và sự tác động này có thể diễn ra theo nhiều chiều Hơn nữa, nó cũng rất khó

để xác định kênh nào sẽ có vai trò chi phối nếu chỉ sử dụng các lý thuyết và phân tích định tính Do vây, để nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng và bất bình đẳng thu nhập cần thiết phải xem xét các kênh tạo ra tăng trưởng kinh tế và ước lượng tác động của những kênh này đến bất bình đẳng thu nhập

KẾT UẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

e Tài nguyên biển

f Tài nguyên khoáng sản

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

- Phương pháp phân tích: Phân tích là nghiên cứu các văn bản,

tài liệu, các công trình nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế và bất bình

đẳng thu nhập khác nhau bằng cách phân tích chúng thành từng bộ

phận để tìm hiểu sâu hơn về tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu

nhập cũng như tác động của

- Phương pháp tổng hợp lý thuyết: Tổng hợp là liên kết từng

khía cạnh, từng bộ phận thông tin đã được phân tích để đúc kết lý

thuyết một cách đầy đủ và sâu sắc về tăng trưởng kinh tế và bất bình

đẳng thu nhập; tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng

- Phương pháp phân tích thống kê

để xây dựng mô hình kinh tế lượng nhằm kiểm định và ước lượng đánh giá tác động của tăng trưởng kinh tế đến bất bình đẳng thu nhập trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận

Theo như mô hình chữ U ngược của uznet, ông đã đưa ra mô hình lượng hóa xu hướng thay đổi tình trạng bất bình đẳng như sau:

G = f(Yp, Yp

2

) LnG = β0 + β1LnYp + β2LnYp

2

với G là hệ số GINI – biến đại diện cho BBĐ thu nhập

Yp là GDP/ng – biến đại diện cho tăng trưởng kinh tế

Thường hệ số β1 kỳ vọng là dương vì GDP/ng tăng thì hệ số GINI tăng, nhưng β2 kỳ vọng âm vì GDP/ng càng tăng thì sẽ làm giảm GINI