Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum; hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về quản lý thu bảo hiểm xã hội; phân tích và đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội huyện Đăk Hà, chỉ rõ những thành tựu đạt được, hạn chế và những nguyên nhân; đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Đăk Hà.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG
QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN ĐĂK HÀ, TỈNH KON TUM
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60 34 04 10
Đà Nẵng - Năm 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn khoa học: TS Ninh Thị Thu Thủy
Phản biện 1: GS Trương Bá Thanh
Phản biện 2: PGS TS Phạm Bảo Dương
Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 10 tháng 3 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin – Học liệu, Đại học Đà Nẵng;
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Xã hội ngày càng phát triển, nền kinh tế bắt đầu đạt được những bước phát triển tăng vọt, ngoài đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống nhân dân nhà nước bắt đầu chú trọng chăm lo hơn đến vấn đề an sinh xã hội, hướng tới sự tiến bộ, bình đẳng, công bằng
xã hội, thể hiện sự văn minh và phát triển của quốc gia Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế là một trong những chính sách để Chính phủ thực hiện tốt hơn việc chăm sóc sức khỏe cũng như cuộc sống của đại bộ phận người dân trong xã hội
Trong những năm gần đây, hoạt động quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội đã đạt được nhiều hiệu quả, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức, cần phải nghiên cứu một cách cụ thể cả về lý luận, thực hiện và đòi hỏi cần có các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của các chính sách an sinh xã hội của nhà nước Trên cơ sở đó,
đề tài: “Quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum” là cần thiết trong điều kiện hiện nay
2 Mục tiêu nghiên cứu
Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum
- Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về quản lý thu bảo hiểm xã hội
- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội huyện Đăk Hà, chỉ rõ những thành tựu đạt được, hạn chế
và những nguyên nhân
- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Đăk Hà
3 Câu hỏi nghiên cứu
- Nội hàm công tác quản lý thu BHXH gồm những vấn đề gì?
Trang 4- Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Đăk Hà trong giai đoạn 2013 – 2017 diễn ra như thế nào?
- Cần có giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Đăk Hà trong thời gian tới?
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu: Là những vấn đề lý luận và thực
tiễn về công tác thu BHXH tại BHXH huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum (không bao gồm bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội tự nguyện)
- Về không gian: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum
- Về thời gian: 2013– 2017
5 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và các phương pháp như: thu thập số liệu sơ cấp, thu thập thông tin, thống
kê mô tả, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh đối chiếu để phân tích thực trạng công tác thu BHXH tại huyện Đăk Hà
6 Ý nghĩa khoa học của luận văn
- Về mặt lý luận: Luận văn hệ thống lại và giới thiệu cụ thể các quy định thu BHXH theo Luật BHXH, Luật Lao động, các Nghị định của Chính phủ và Công văn hướng dẫn của Ngành
- Về mặt thực tiễn: Chỉ ra những khó khăn, tồn tại, vướng mắc khi thực hiện thu BHXH trên địa bàn huyện Đăk Hà Từ đó, đề xuất các biện pháp, giải pháp nâng cao quản lý thu BHXH nhằm tạo sự minh bạch, nhanh chóng và hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội của Chính phủ
Trang 57 Sơ lược tài liệu chính sử dụng trong nghiên cứu
8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
9 Bố cục luận văn
Nội dung chính của luận văn gồm 04 chương, cụ thể như sau: Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội Chương 3: Thực trạng quản lý thu BHXH tại huyện Đăk Hà Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH tại huyện Đăk Hà
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI
1.1.1 Một số khái niệm về BHXH và quản lý thu BHXH
- Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một
phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập
do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội
- Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do
Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia Đối tượng tham gia BHXH được quy định cụ thể chi tiết trong luật BHXH
- Thu BHXH: Là việc Nhà nước thông qua cơ quan BHXH
dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối tượng được tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho hoạt động BHXH
Trang 6- Quản lý thu BHXH: là mối quan hệ giữa Nhà nước, người
sử dụng lao động, người lao động và cơ quan BHXH Trong đó, người lao động và người sử dụng lao động là đối tượng quản lý; Nhà nước giao cho cơ quan BHXH là chủ thể trực tiếp quản lý
1.1.2 Vai trò của quản lý thu bảo hiểm xã hội
- Tạo sự thống nhất trong hoạt động thu BHXH
- Đảm bảo hoạt động thu BHXH bền vững, hiệu quả
- Giúp Nhà nước kiểm tra, đánh giá hoạt động thu BHXH
1.1.3 Nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm xã hội
- Nguyên tắc 1: Thu đúng, thu đủ, thu kịp thời
- Nguyên tắc 2: Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai
- Nguyên tắc 3: An toàn hiệu quả
1.2 NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.2.1 Quản lý đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội
a Đối tượng tham gia BHXH
Gồm: Người lao động và người sử dụng lao động
Cơ quan BHXH xác định những đơn vị SDLĐ có trách nhiệm đăng ký tham gia BHXH cho NLĐ để thông báo, hướng dẫn các đơn
vị đăng ký tham gia và đóng đủ tiền BHXH cho cơ quan BHXH theo quy định của pháp luật
b Phạm vi quản lý
- Quản lý các đơn vị SDLĐ thuộc diện tham gia BHXH bắt
buộc theo sự phân cấp quản lý của BHXH Việt Nam, BHXH tỉnh
- Quản lý NLĐ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc trong từng đơn vị sử dụng lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc
- Quản lý mức tiền lương hoặc tiền công đóng BHXH của
những NLĐ tham gia BHXH bắt buộc và tổng quỹ tiền lương, tiền
công đóng BHXH bắt buộc của các đơn vị sử dụng lao động
Trang 7c Công cụ quản lý đối tượng tham gia BHXH
- Cơ sở pháp lý: Pháp luật về lao động, pháp luật về BHXH và
các văn bản quy phạm pháp luật khác liên quan…
- Thông qua hệ thống tổ chức bộ máy của BHXH và các nhà
quản trị BHXH trong tổ chức BHXH từ trung ương đến địa phương
- Hồ sơ tham gia và thủ tục thực hiện
- Công nghệ thông tin
- Các cơ quan, tổ chức hữu quan
c Chỉ tiêu phản ánh công tác quản lý đối tượng thu BHXH
1.2.2 Lập dự toán thu Bảo hiểm xã hội
a Quy định về lập dự toán thu BHXH
- Đối với đơn vị sử dụng lao động: Hàng năm đơn vị có trách
nhiệm đối chiếu số lao động, quỹ tiền lương và mức nộp BHXH thực
tế so với số quản lý cơ quan BHXH
- Đối với cơ quan BHXH:
+ BHXH huyện: Lập 02 bản dự toán thu BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN theo khối đơn vị do tỉnh phân cấp, gửi BHXH tỉnh 01 bản theo quy định
+ BHXH tỉnh: Lập 02 bản dự toán thu BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN và kinh phí hỗ trợ công tác thu đối với đơn vị do tỉnh quản lý, gửi 01 bản cho BHXH Việt Nam
+ BHXH Việt Nam tiến hành tổng hợp, lập, giao dự toán thu BHXH cho BHXH tỉnh
+ Thời gian: theo hướng dẫn hàng năm của BHXH Việt Nam
b Tiêu chí đánh giá công tác lập dự toán thu BHXH
1.2.3 Tổ chức thu Bảo hiểm xã hội
a Quản lý mức đóng BHXH: Mức đóng BHXH hằng tháng
đối với người SDLĐ và NLĐ được tính theo mức tiền lương, tiền
Trang 8công ghi trong Hợp đồng lao động
+ Quản lý tiền thu: Quản lý tiền thu bao gồm quản lý: số tiền
phải thu BHXH, số tiền thực tế cơ quan BHXH đã tiến hàng thu được của các đơn vị tham gia BHXH
b Quản lý phương thức đóng BHXH: Phương thức đóng
hằng tháng; phương thức đóng 3, 6 tháng một lần; đóng theo địa bàn
c Quản lý quy trình thu: quản lý việc thực hiện đúng quy
định về quy trình hướng dẫn và nộp hồ sơ thủ tục tham gia BHXH của đơn vị SDLĐ, NLĐ trong việc tiếp nhận, giải quyết, lưu trữ hồ
sơ
d Chỉ tiêu phản ánh kết quả công tác thu BHXH
1.2.4 Giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý các vi phạm trong công tác thu bảo hiểm xã hội
a Giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý các vi phạm trong công tác thu BHXH: Thu BHXH là nội dung của tài chính BHXH,
dễ phạm phải các sai sót, vô ý hoặc cố ý làm sai, ảnh hưởng quyền lợi của NLĐ Quá trình quản lý thu BHXH được tiến hành theo cấp Trung ương – Tỉnh – Huyện, do đó khi tiến hành công tác quản lý trong quá trình thu nộp sẽ hạn chế đến mức tối thiểu việc thất thoát quỹ BHXH
b Chỉ tiêu phản ánh công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra,
xử lý vi phạm trong quản lý thu BHXH
1.3 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BHXH 1.3.1 Tổ chức bộ máy, trình độ đội ngũ cán bộ quản lý thu BHXH
a Tổ chức bộ máy quản lý trong cơ quan BHXH
- Tăng cường quyền lực, phân cấp chức năng, nhiệm vụ và
thực hiện thu về BHXH cấp địa phương (cấp huyện)
Trang 9- Tổ chức quản lý và sự phối hợp của các mảng nghiệp vụ
khác trong nội bộ cơ quản BHXH
- Sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan như: UBND các
cấp, Phòng lao động – Thương binh xã hội, Liên đoàn lao động…
b Trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý thu BHXH
Trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý thu BHXH cao, chuyên nghiệp sẽ là yếu tố quan trọng trong việc tuyên truyền, kiểm soát tình hình đóng, quản lý thu quỹ BHXH
1.3.2 Tình hình ứng dụng công nghệ thông tin:
CNTT giúp cán bộ quản lý thu hoàn thành hồ sơ được nhanh chóng, tiết kiệm được công sức, chi phí thực hiện, đồng thời tránh được các mâu thuẫn cá nhân khi tiếp xúc trực tiếp với kế toán đơn vị
1.3.3 Ý thức của người tham gia bảo hiểm xã hội
a Nhận thức của người sử dụng lao động về BHXH
b Nhận thức của người lao động về BHXH
1.4 KINH NGHIỆM QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG
1.4.1 Kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng
1.4.2 Kinh nghiệm của tỉnh Gia Lai
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI
HUYỆN ĐĂK HÀ, TỈNH KON TUM
2.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA HUYỆN ĐĂK HÀ, TỈNH KON TUM
2.1.1 Đặc điểm tự nhiên
Đăk Hà là trung điểm giữa thành phố Kon Tum và huyện Đăk
Tô, bao gồm 11 xã, thị trấn, có quốc lộ 14 chạy qua, nên có điều kiện
Trang 10thuận lợi trong giao lưu phát triển kinh tế
2.1.2 Đặc điểm kinh tế
Cơ cấu kinh tế của Đăk Hà chủ yếu là nền kinh tế nông nghiệp
có sự chuyển dịch dần sang công nghiệp và thương mại – dịch vụ
2.1.3 Đặc điểm xã hội
Công tác an sinh xã hội được quan tâm thực hiện, đảm bảo chi trả chế độ chính sách cho các đối tượng Công tác y tế dần nâng cao chất lượng chuyên môn trong khám, chữa bệnh
2.2 KHÁI QUÁT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN ĐĂK HÀ 2.2.1.Quá trình hình thành, phát triển của BHXH huyện Đăk Hà
Cùng với sự thành lập BHXH tỉnh Kon Tum, BHXH huyện Đăk Hà được xây dựng dựa trên nguyên tắc đảm bảo được sự quản lý
và thực hiện các chính sách an sinh xã hội đến toàn dân trên địa bàn huyện một cách sâu rộng và hiệu quả Bảo hiểm xã hội huyện Đăk
Hà có 16 cán bộ, viên chức và người lao động, trong đó 14 người có trình độ đại học, chiếm tỷ lệ 87,5%
2.2.2 Tình hình thu BHXH của huyện Đăk Hà
Tính đến giữa năm 2018, Bảo hiểm xã hội huyện Đăk Hà được phân cấp quản lý 146 đơn vị trên địa bàn tham gia các loại bảo hiểm với 68.426 người Trong đó, 4.474 người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, tăng 1.668 người; 112 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tăng 12 người; 68.426 người tham gia bảo hiểm y tế, tăng 5.509 người Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 94,42% dân số
2.3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM
XÃ HỘI TẠI HUYỆN ĐĂK HÀ
2.3.1 Thực trạng quản lý đối tượng tham gia BHXH
a Xác định đối tượng thu BHXH
Trang 11- Người làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn, HĐLĐ
xác định thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng
- Cán bộ, công chức, viên chức;
- Người sử dụng LĐ bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị sự
nghiệp; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể
b Tiền lương, mức đóng và phương thức đóng BHXH
Mức tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc quy định không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng Mức lương cao nhất đóng không cao hơn 20 lần mức lương cơ sở (BHXH, BHYT), và không cao hơn 20 lần mức lương tối thiểu vùng (BHTN)
- Phương thức đóng BHXH: đóng hàng tháng; đóng 03 tháng
hoặc 06 tháng một lần; đóng theo địa bàn
c Quy trình quản lý đối tượng tham gia BHXH
Bước 1: Đơn vị sử dụng phần mềm kê khai BHXH điện tử lập
hồ sơ thu BHXH, BHYT bắt buộc
Bước 2: Bộ phận Thu tiếp nhận hồ sơ điện tử Thực hiện giải
quyết hồ sơ theo kê khai của đơn vị Sau đó chuyển Bộ phận Sổ thẻ
Bước 3: Bộ phận Sổ thẻ thực hiện cấp sổ BHXH, thẻ BHYT Bước 4: Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả thủ tục hành chính
thực hiện trả kết quả qua hệ thống bưu điện
d Công cụ quản lý đối tượng tham gia BHXH
- Cơ sở pháp lý thông qua hệ thống pháp luật
- Thông qua hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật khác
liên quan: Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hợp tác xã…
- Công nghệ thông tin
- Các cơ quan, tổ chức hữu quan có liên quan: UBND các cấp,
Huyện ủy, Phòng Lao động – Thương binh xã hội, Chi cục thuế…
2.3.2 Thực trạng lập dự toán thu BHXH
Trang 12a Quy trình lập dự toán thu BHXH
- Xây dựng, điều chỉnh kế hoạch thu
+ BHXH huyện Đăk Hà: Rà soát và lập 02 bản kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN, gửi 01 bản đến BHXH tỉnh theo quy định + BHXH tỉnh Kon Tum: Lập 02 bản kế hoạch, điều chỉnh kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN và kinh phí hỗ trợ công tác thu đối với đơn vị do tỉnh trực tiếp thu, gửi BHXH Việt Nam
+ BHXH Việt Nam: Tổng hợp, xây dựng, điều chỉnh, giao kế hoạch đảm bảo sát tình hình thực tế và khả năng thực hiện
- Xây dựng, điều chỉnh kinh phí hỗ trợ thu, hoa hồng đại lý
+ BHXH huyện Đăk Hà: Dựa trên dự kiến kế hoạch, kế hoạch điều chỉnh để xây dựng điều chỉnh kinh phí hỗ trợ thu, hoa hồng đại
lý gửi BHXH tỉnh theo quy định
+ BHXH tỉnh Kon Tum: Tiến hành phân bổ kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN; kinh phí hỗ trợ công tác thu, hoa hồng đại lý cho BHXH tỉnh và BHXH huyện được BHXH Việt Nam giao
b Nội dung của lập dự toán thu BHXH
- Xây dựng dự toán thu theo các đối tượng quản lý: khối Hành
chính sự nghiệp, Đảng, Đoàn; khối DN Nhà nước; khối DN ngoài quốc doanh, Khối xã, phường, thị trấn
- Thu BHXH bắt buộc nguồn NSNN đảm bảo theo từng nội
dung thu: BHXH, BHYT, BHTN theo các đối tượng quản lý
c Xét duyệt dự toán thu BHXH
- Hàng năm, BHXH tỉnh Kon Tum sau khi nhận được dự toán
thu BHXH của BHXH huyện và khối Văn phòng tỉnh; tổng hợp, lập thành 02 bộ dự toán thu, ký gửi BHXH Việt Nam
- Sau khi được BHXH Việt Nam phê duyệt dự toán thu, tổ
chức thực hiện phân bổ dự toán thu cho BHXH huyện dựa trên số dự toán của huyện đã được thông qua và có sự điều chỉnh hợp lý
Trang 13Bảng 2.5: Tình hình dự toán và kết quả thu BHXH của huyện Đăk
(Nguồn: Bảo hiểm xã hội tỉnh Kon Tum)
Trong các năm 2013, 2014 dự toán chi sát với số thực tế thu cuối năm Trái với dự toán chi, dự toán thu được bộ phận quản lý thu
dự tính dựa trên tổng sổ lao động và số đơn vị tham gia theo tình hình giữa năm để thực hiện cho năm sau, do đó, căn cứ vào tình hình đóng BHXH và nguồn quỹ của UBND huyện Tuy nhiên, vẫn có sự thiếu hụt nhất định, đặc biệt là Khối xã, phường, thị trấn trong năm 2015,
2016, lý do là từ nguồn ngân sách xã nộp lên cơ quan BHXH thường bao gồm cả các đối tượng chỉ tham gia BHYT Đối với Khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh, trong năm 2016 số thực thu thấp hơn dự toán 7% do nợ treo từ Công ty cổ phần Vina cà phê Việt Lào và treo
số tiền đóng BHXH cho đến hết năm