Hướng dẫn thực hành kinh tế học vi mô dùng trong các trường cao đẳng và đại học khối kinh tế

HOÀNG THUÝ NGA ThS.. HOÀNG HẢI YẾN Công ty cổ phần sách Đại học - Dạy nghề - Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam giữ quyển công bố tác phẩm... Các khả năng Đàn ghita chiếc Đĩa nhạc chiếc.

PGS TS VŨ KIM D Ũ N G - PGS TS PHẠM VĂN MINH (đổng Chủ biên)

TT TT-TV * ĐHQGHN

338.5

Hưo

2010

ThS HOÀNG THUÝ NGA

ThS HOÀNG HẢI YẾN

Công ty cổ phần sách Đại học - Dạy nghề - Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam giữ quyển công bố tác phẩm.

S ò ’ i í l ổ l ẳ ả l i

Kinh tê Vi m ô là m ộ t bộ p h ậ n c ù a Kinh tố học, với tư cách

là m ộ t m ô n k h o a h ọc cơ sớ, n g h i ê n c ứ u b ả n c h ấ t các h i ệ n t ư ợ n g

và q u y l u ậ t k i n h tê thị t r ư ờ n g M u ố n n ắ m v ừ n g đ ư ợ c nội d u n g cua lý t h u v c t K in h t ế Vi m ô và p h ư ơ n g p h á p ra q u y ế t đ ị n h b ằ n g cách s ứ d ụ n g c ô n g cụ K in h t ế Vi m ô , các s i n h v i ê n c ầ n tư đọc,

Kinh t ế học) và PGS.TS P h ạ m V ăn M inh ( T r ư ở n g bộ m ô n Kinh tê học vi mô) là đ ồ n g c h ủ biên.

C á c tác giả x in đ ư ợ c bày tỏ l ò n g biết ơn c h â n t h à n h đ ô n các

V ( itt d r u y I

TÒNG QUAN VÊ KINH TÊ HỌC VI MÔ

Phầr 1 MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẨU CỦA CHƯƠNG

\ ê u c ấ u s i n h v i ê n p h a i n ắ m v ữ n g c á c k i ế n t h ứ c l ý t h u y ế t :

K h ái n i ệ m k i n h t ế học k i n h t ê vi mỏ, k i n h t ê vĩ mô v à môi

q u a i hộ g i ữ a k i n h tè vi mô và k i n h tê vĩ mô

N ắ m c h ắ c k h á i n iệ m vê n ề n k i n h tê, các t h à n h v i ê n k i n h tê,

các ci c h ê k i n h tê phối hợp.

H i ể u rõ b ả n c h ấ t c ủ a mô h ì n h k i n h tê và ứ n g d ụ n g c ủ a mô hìrih k in h tế

- H i ể u được m ộ t sô q u y l u ậ t t r o n g lý t h u y ế t lự a chọn: q u y l u ậ t

k h a n h iế m , q u y l u ậ t chi p h í cơ hội t ă n g d ầ n và lợi s u ấ t g iá m d ầ n

- H i ể u rõ ba v ấ n đê k i n h tê cơ b ả n v à các cơ c h ê giải q u y ế t ba

v ấ n (ề cơ b ả n

— H i ể u rõ n g u y ê n tắ c lự a c h ọ n k i n h tê t h e o p h ư ơ n g p h á p tôi

ư u - >h â n tí ch cận biên

Yìu cầu sin h viên có được các kỹ n ă n g l à m bài t ậ p thực hành:

- L à m được các b à i t ậ p t í n h t o á n chi p h í cơ hội

- \ p d ụ n g t o á n tối ư u đê giải các bài t o á n lự a c h ọ n đơn giả n

N ề n k i n h t ế là m ộ t cơ c h ê p h â n bổ các n g u ồ n lực k h a n h iê m cho các m ụ c t i ê u c ạ n h t r a n h Cơ c h ê n à y n h ằ m giải q u y ế t b a v â n

đê k i n h tê cơ bả n:

n g u ồ n lực dó cho các d o a n h n g h iệ p T h ị t r ư ờ n g y ế u tô s ả n x u ấ t có

b a n g u ồ n lực cơ b ả n là : lao động, vốn và đ ấ t dai

D o a n h ng hiệp: là tô chức m u a hoặ c t h u ê các y ế u tô s ả n x u ấ t

v à tỏ chứ c k ế t hợp các yếu tô đó để s ả n x u ấ t và b á n các loại h à n g

C ơ c h ế p h ố i hỢ p: C h ú n g t a đ ã biết các loại cơ chê phôi hợp là:

t h a m g ia giải q u y ế t các v ấ n đê k i n h tê cơ b ả n H i ệ n n a y , các nưóc

t r ê n t h ê giới đ ề u á p d ụ n g cơ c h ê h ỗ n hợp đê giải q u y ế t các v ấ n đê

7

k i n h tê cơ b ả n T u y n h i ê n , việc giải q u y ế t các v ấ n đ ê k i n h t ê cu

b ả n đó k h á c n h a u ở các nưóc k h á c n h a u

M ộ t k h á i n i ệ m k h á c t h ư ờ n g g ặ p vê k i n h t ê học là: k i n h t ố học

là m ô n k h o a học n g h i ê n c ứ u c á c h t h ứ c p h â n bô c ác n g u ồ n lực

k h a n h i ế m cho m ụ c đích c ạ n h t r a n h đê t h o ả m ã n n h u c ầ u c ủ a con người N g o à i ra , c h ú n g t a t h ư ờ n g x u y ê n n g h e nói đ ế n k i n h tỏ học n h ư m ô n k h o a học c ủ a s ự l ự a chọn

2 Các bộ phận của Kinh tế học

a ) K i n h t ế h ọ c v i m ô

K i n h t ê học vi mô là m ộ t bộ p h ậ n c ủ a K i n h t ê học K i n h tè học vi mỏ n g h i ê n c ú u h à n h vi c ủ a các t h à n h v i ê n k i n h tế, đó là: các hộ gia đ ìn h , d o a n h n g h i ệ p và C h í n h p h ủ C ụ t h ể , K in h t ế học

3 Kinh tế học thực chứng (positive) và Kinh tế học chuan tắc (normative)

K in h tê học t h ự c (.'hứng liên q u a n đôn cách lý giái k h o a học các v â n d ể m a n g t í n h n h õ n q u á và t h ư ờ n g liên q u a n đôn các c â u hói n h ư : Dó là gì ? T ạ i sao lại n h ư vậv ? Đ iể u gì sê x áy ra nêu

Ví <lụ khi C h í n h p h ủ (lánh t h u ê vào xe m á y n h ậ p k h á u th ì giá xe

m á v t r o n g nước sẽ t ă n g lên; hơậc n e u giá h à n g h o á t â n g lên, nguòi t i ê u d u n g sẽ m u a ít h à n g h o a đó đi

k i n h tê s ử d ụ n g m ô h ì n h k i n h tê n h ư các công cụ hỗ trợ n g h i ê n

cứ u h à n h vi c ủ a các t h à n h viên k i n h tê c ũ n g n h ư t ư ơ n g t á c g iữ a

c h ú n g với n h a u t r ê n t h ị trư ờ n g T ấ t n h i ê n , các d ự b á o c ủ a mô

h ì n h k i n h t ê c ầ n p h ả i được k iê m đ ị n h so vói t h ự c tế Ví d ụ, mô

h ì n h c u n g — c ầ u c h o b iế t r ằ n g : khi g iá h à n g h o á t ă n g lên, thì người t i é u d ù n g m u a ít đi L iệ u t h ự c tê có k h ẳ n g đ ị n h đ i ề u dó

h a y k h ô n g ? K i ể m đ ị n h t h ự c t ê sẽ cho c h u n g t a k ế t q u á d ự b á o

c ủ a mô h ì n h k i n h t ê

9

Q u á t r ì n h p h á t t r i ể n k i n h tê c ủ a mỗi nước c h í n h là q u á t r ì n h lựa

c h ọ n đê q u y ế t đ ị n h tối ư u b a v ấ n đê k i n h t ê cơ b ả n đó N h ư n g việc lự a c h ọ n đê q u y ế t đ ị n h tối ư u b a v ấ n đê n à y lạ i p h ụ th u ộ c vào vai t r ò c ủ a C h í n h p h ủ , p h ụ t h u ộ c v ào c h ê độ c h í n h trị xã hội

c ủ a mỗi nước T ó m lại, việc l ự a c h ọ n tối ư u b a v ấ n đê k i n h t ế C'ơ

b ả n p h ụ t h u ộ c v ào cơ c h ê k i n h tế Hiện nay, nền kin h t ế Việt

N a m đ a n g h o ạ t đ ộ n g tr o n g cơ chẽ thị trư ờ n g có s ự q u ả n l ý của

N h à nước theo đ ị n h hướng xã hội chủ nghĩa.

Ba v ấ n đê k i n h t ê cơ b ả n được h i ể u n h ư s a u :

x u y c n đổi mỏi kỹ t h u ậ t và công ng h ệ, n â n g cao t r ì n h độ công n h â n

và lao d ộ n g q u á n lý n h á m t ă n g h à m lượng c h ấ t x á m t r ơ n g h à n g

h o á và dịch vụ

c) Q u y ế t d i n h s ả n x u ấ t c h o a i ?

Bao g ồ m việc xác đ ị n h rõ ai sẽ dược h ư ớ n g và được lợi t ừ

n h ữ n g h à n g h o á và dịch vụ dược s á n x u ấ t ra V â n dê m â u c h ô t ỏ (lây là việc p h â n p hối cỏ t á c d ụ n g v ừ a kích t h í c h s á n x u ấ t v ừ a

d á m b ả o c ô n g b a n g xã hội V ấ n đê n à y liên q u a n t r ự c t i ê p đ è n VÚ‘C p h á n ph ố i t h u n h ậ p và các c h í n h s á c h c ủ a N h à nước đôi với

v á n d ề dó

2 Các cơ chế kinh tế và việc lựa chọn các vấn đề kinh tế cơ bản

Cơ c h ê q u ả n lý k i n h tê có ả n h h ư ơ n g q u y ế t đ ị n h đôn việc giải

q u y é t các v ấ n đê k i n h t ê cơ b á n

a ) C ơ c h ê m ê n h l ệ n h (kê h o ạ c h h oá t ậ p t r u n g ) :

T r o n g m ộ t n ề n k i n h tê được q u ả n lý t h e o cơ chê n ày, các v ấ n (lề k i n h t ê cơ b ả n c ủ a n ê n k i n h t ế đ ư ợ c giải q u y ế t t ậ p t r u n g N h à nước x á c đ ị n h t o à n bộ kê h o ạ c h s ả n x u ấ t , t i ê u t h ụ cho các d o a n h

t r a n h t r ê n t h ị t r ư ờ n g Các d o a n h n g h i ệ p c h ủ đ ộ n g đ iề u t r a n h u

c ầ n c ủ a t h ị t r ư ờ n g , n ắ m b ắ t thị h i ế u c ủ a người t i ê u d ù n g và tố

c h ú c s ả n x u ấ t n h à m d ạ t dược lợi n h u ậ n tối đa Cơ c h ê th ị t r ư ờ n g

có ưu đ i ể m nổi b ậ t t r o n g việc đ á p ứ n g các n h u c ầ u n g à y c à n g

p h o n g p h ú v à đ a d ạ n g c ủ a người t i ê u d ù n g Cơ chê th ị t r ư ờ n g

k h u y ê n k h í c h c ạ n h t r a n h và đổi mới công n g h ệ kỹ t h u ậ t Cơ ch ê

n à y còn k h u y ê n k h í c h việc sử d ụ n g các n g u ồ n t à i n g u y ê n c ủ a xã hội m ộ t c á c h có h i ệ u q u á n h ấ t T u y n h i ê n , cơ c h ế n à y c ũ n g có một

sô n h ư ợ c đ i ể m cơ b ả n n h ư t í n h k h ô n g công b à n g t r o n g p h â n phôi

t h u n h ậ p , việc c h ạ y t h e o lợi n h u ậ n t h u ầ n t u ý có t h ể l à m ô n h i ỗ m môi t r ư ờ n g , k h ô n g c u n g c ấ p đ ủ h à n g h oá công cộng

c) Cơ ch ê hỗn hợp

T r o n g n ề n k i n h t ê t h ị t r ư ờ n g , có m ộ t sô l ĩ n h vực t h ị t r ư ờ n g

k h ô n g đ e m lại h i ệ u q u ả tôi ư u đôi với xã hội C h í n h p h ủ p h ả i

t r ự c t i ế p t h a m gia vào việc giải q u y ê t các v ấ n đê cơ b ả n đế k h ắ c

1 Chi phí cơ hội

Chi p h í cơ hội là g i á trị của cơ hội tốt n h ấ t bị bỏ q u a k h i đ ứ a

ra m ộ t s ự lựa chọn k in h tế.

Ví dụ: C hi p h í cơ hội c ủ a việc giữ t i ề n là l ã i s u ấ t m à c h ú n g t a

có t h ể t h u được k h i gửi t i ề n v ào n g â n h à n g C h i p h í cơ hội c ủ a la o

đ ộ n g là th òi g i a n n g h ỉ ngơi bị r n ấ t

N h ư vậy, k h i đ ư a r a b ấ t cứ sự l ự a chọn k i n h t ê n à o c h ú n g t a

c ũ n g p h ả i c â n n h ắ c so s á n h các p h ư ơ n g á n với n h a u d ự a vào <;hi

p h í cơ hội c ủ a sự lự a chọn

N g o à i ra , c h ú n g t a c ũ n g g ặ p m ộ t k h á i n i ệ m k h á c vê chi p h í cơ

hội: Chi p h í cơ hội là n h ữ n g h à n g hoá và d ị c h vụ cần t h i ế t n h ả t

bị bỏ q u a đ ể thu được n h ữ n g h à n g h oá và d ịc h vụ khác Ví (lụ:

k h i người n ô n g d â n q u y ế t đ ị n h t r ồ n g hoa t r ê n m ả n h vườn c ủ a

m ì n h t h a y cho c â y ă n q u ả h i ệ n có, t h ì chi p h í cơ hội c ủ a việc

t r ồ n g h o a là lượng h o a q u ả bị m ấ t di

2 Quy luật chi phí cơ hội tãng dần

Q u y l u ậ t chi p h í cơ hội t ă n g d ẩ n t h ư ờ n g được m i n h h o ạ b ằ n g

khiá n a n g tôi da vổ han<i h()ỉi và dịch vụ (•() t h ê được s á n x u â t

t r o n g d iề u k iệ n các n^iiõi) lực và công n g h ệ h i ệ n có C ác đ iếm

n à n t r ô n d ư ờ n g P P F t h e h i ệ n h i ệ u q u á s ả n x u ấ t , k h ô n g t h ê s ả n

x u â t h ê m h à n g h o á n à y mà k h ô n g p h á i g i ả m bớt h à n g h oá khác, ( ’áiccliếm n ằ m t r o n g d ư ờ n g P P F m i n h h ọa việc s ử d ụ n g n g u ồ n

l ự c íh ừ a h i ệ u q u á Các d ie m n ằ m ngoài đ ư ờ n g P P F là k h ô n g t h ê ( t ạ t iược S ự t h a y đôi công n g h ệ sẽ là m dịch c h u y ê n d ư ờ n g P P F

Vậy lọi ích rò n g d ạ t gia trị cực đại khi: M B = MC

Phẩn 4 CÂU HỎI Đ Ú N G /SA I CÓ GIẢI THÍCH

b) T i ề n chi p h í cho sá ch g iá o khoa

c) T i ề n chi cho ă n uông.

vrHM n/A IM^yt

G TỈM thự v i ê n

B àng 1.2 CHI PHÍ c ơ HÒI CỦA VIỆC SẢN XUẤT LƯƠNG THƯC

Chi phí cơ hội của 1 triệu tấn lương thực

(triệu m vải)

ị 40 triệu tản lương thưc đầu tièn

! 20 triệu tân lương thưc tiếp theo

; 10 triệu tấn lương thưc tiếp theo

: đoi hỏi phải bỏ qua 4 trièu m vải

L _

4/10

Ị 10 triệu tấn lương thực cuối cùng

Ị đòi hỏi phải bỏ qua 8 triệu m vải

1

8/10

Bảng 1.3 CHI PHỈ c ơ HỘI CỦA VIỆC SẢN XUẤT VẢI

Chi phí cơ hội c ủ a 1 triệ u m vải (triệu tấ n lương thự c)

8 triệu m vải đấu tiên đòi hỏi phải

bỏ qua 10 triệu tấn lương thực 10/8

4 triệu m vải tiếp theo đòi hỏi phải

! bỏ qua 10 triệu tấn lương thực 10/4

4 triệu m vải tiếp theo đòi hỏi phải

bỏ qua 20 triệu tản lương thực 20/4

4 triệu m vải cuối cùng đòi hỏi phải

bỏ qua 40 triệu tấn ỉương thực 40/4

Máy bay (USD)

Các khả năng Đàn ghita

(chiếc)

Đĩa nhạc (chiếc)