THỰC TRẠNG sự THAM GIA của NGƯỜI dân vào bảo tồn và PHÁT HUY các GIÁ TRỊ văn hóa TRUYỀN THỐNG LÀNG VIỆT cổ ĐƯỜNG lâm sơn tây hà nội

DANH MỤC BẢNGBảng 4.1: Tăng trưởng số lượng khách tham quan làng cổ Đường Lâm...19Bảng 4.2: Nhận thức của người dân về giá trị văn hóa truyền thống của làng cổ Đường Lâm...22Bảng 4.3: ng

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ XÃ HỘI

***

-NGUYỄN VĂN TUẤN

THỰC TRẠNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN VÀO BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG LÀNG VIỆT

CỔ ĐƯỜNG LÂM - SƠN TÂY- HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ XÃ HỘI

***

-KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

THỰC TRẠNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN VÀO BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG LÀNG VIỆT

CỔ ĐƯỜNG LÂM- SƠN TÂY- HÀ NỘI

Tên sinh viên: NGUYỄN VĂN TUẤN Chuyên ngành đào tạo: XÃ HỘI HỌC

Lớp: K54 XHH Niên khóa: 2009 – 2013 Giảng viên hướng dẫn: Th.s Vũ Văn Tuấn

HÀ NỘI - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những kếtquả nghiên cứu và số liệu trong khóa luận được thực hiện một cách nghiêntúc, trung thực bằng nỗ lực của tác giả và chưa được ai công bố dưới bất kỳhình thức nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước khoa và nhà trường về lờicam đoan này

Hà Nội, ngày 25 tháng 04 năm 2013

Tác giả

Nguyễn Văn Tuấn

Quý thầy cô khoa Lý Luận Chính Trị & Xã Hội, thầy cô trong bộ môn

Xã hội học đã tận tình giảng dạy và truyền đạt những kiến thức chuyên môn

và cả những kinh nghiệm trong quá trình công tác trong suốt những năm tôi được theohọc dưới mái trường Nông Nghiệp đã giúp đỡ không chỉ sinh viên trong khoa mà với riêng tôi có được một nền tảng vững chắc và tâm huyết với ngành nghề này.

Xin gửi lời cảm ơn tới UBND xã Đường Lâm- Sơn Tây- Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện hết sức cho quá trình tôi đi nghiên cứu thực địa, đã nhiệt tình, vui vẻ cung cấp các số liệu cần thiết cho bài khoá luận của tôi.

Xin cảm ơn sâu sắc tới ban quản lý làng cổ Đường Lâm cùng toàn thể

bà con nhân dân xã Đường Lâm đã nhiệt tình trả lời, cung cấp các thông tin cho tôi giúp tôi có được một bài khoá luận đầy đủ thông tin và có tính thực tiễn cao.

Nhân đây, tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình người thân

và bạn bè đã quan tâm, động viên tôi trong quá trình học tập cũng như làm khóa luận Đặc biệt tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới Th.S Vũ Văn Tuấn đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này.

Hà Nội, ngày25tháng04.năm 2013

Tác gỉả

TÓM TẮT

Làng cổ Đường Lâm là di tích kiến trúc nghệ thuật đầu tiên được côngnhận ở tầm quốc gia Vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá, kiến trúcnghệ thuật có sự tham gia của người dân hiện nay là cần thiết và quan trọng

Mục tiêu của đề tài là tìm hiểu, đánh giá thực trạng việc bảo tồn và gìngiữ làng cổ Đường Lâm, nghiên cứu sự tham gia của người dân địa phương

và tìm hiểu một số nguyên nhân và đưa ra giải pháp đối với vấn đề nảy là mụctiêu cơ bản của đề tài Để thực hiện mục tiêu đó, các phương pháp cơ bảnđược sử dụng là: Phương pháp phỏng vấu sâu, điều tra bằng bảng hỏi, phươngpháp quan sát thực địa

Người dân sống tại Đường Lâm đã tuy còn gặp nhiều khó khăn nhưnghiện nay họ vẫn có thể kiếm sống nhờ vào các dịch vụ khác nhau nhằm phục

vụ khách du lịch và trở thành những người tuyên truyền nét văn hoá này đến

du khách và cũng là những người bảo tồn, phát huy truyền thống cho các thế

hệ sau này của họ Để tiếp tục khai thác giá trị của di tích,dù còn gặp nhiềuthách thức, hạn chế nhưng người dân sống ở làng cổ Đường Lâm vẫn luôntham gia gìn giữ và bảo vệ, khôi phục và phát huy làng cổ, quảng bá và cùngvới chính quyền địa phương nhằm một mục tiêu là đưa Đường Lâm trở thànhmột khu du lịch đặc biệt có vai trò và nét độc đáo riêng không một nơi nào cóthể so sánh được Người dân hiện nay luôn luôn mong muốn được tham giacác hoạt động hoạch định chính sách, tham gia vào quá trình quảng bá làng cổĐường Lâm Tuy nhiên chính quyền hiện nay còn chưa dành sự quan tâm,đầu tư nhiều vào di tích kiến trúc nghệ thuật Đường Lâm

Như vậy, đề tài đã đóng góp được một nghiên cứu mới về thực trạng sựtham gia của người dân vào việc bảo tồn, gìn giữ làng cổ Đường Lâm

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1: Tăng trưởng số lượng khách tham quan làng cổ Đường Lâm 19Bảng 4.2: Nhận thức của người dân về giá trị văn hóa truyền thống của làng

cổ Đường Lâm 22Bảng 4.3: người dân tại làng cổ Đường Lâm nhận được từ giá trị văn hóatruyền thống của lảng cổ Đường Lâm 25Bảng 4.4: Các mặt tiêu cực đang tồn tại của làng cổ Đường Lâm 28Bảng 4.5: Việc tham gia xây dựng các kế hoạch, chính sách nhằm bảo tồn

“Làng cổ Đường Lâm” với người dân 31Bảng 4.6: Mong muốn của người dân về lưu giữ, bảo vệ giá trị làng cổ ĐườngLâm” 33Bảng 4.7: Nguyên nhân người dân mong muốn bảo vệ và gìn giữ làng cổĐường Lâm 34Bảng 4.8: Nguyên nhân người dân không mong muốn được bảo vệ, lưu giữlàng cổ của làng cổ Đường Lâm 36Bảng 4.9: Hoạt động cụ thể của người dân vào việc phát huy các giá trị vănhóa truyền thống của làng cổ Đường Lâm 40Bảng 4.10: Khó khăn của người dân tham gia bảo tồn và phát huy giá trị vănhóa truyền thống của làng cổ Đường Lâm 41Bảng 4.11: Thực hiện việc tha gia lựa chọn của người dân đối với việc thamgia quảng bá làng cổ Đường Lâm 44Bảng 4.12: Tương quan giữa tỷ lệ lựa chọn của người dân đối với các hìnhthức quảng bá làng cổ Đường Lâm 45Bảng 4.13: Nhận thức của người dân đối với việc thay đổi trong công tác bảo

vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống di tích làng cổ Đường Lâm 46

Bảng 4.14: Ý kiến của người dân về các nhân tố cụ thể cần thay đổia chọn người dân các nhân tố thay đổi trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của làng cổ Đường Lâm 47

ĐỒ THỊ, HỘP Ý KIẾ N

Đồ thị 4.1: Mức độ quan tâm của người dân đến làng cổ Đường Lâm 21

Đồ thị 4.2: Hình thức của người dân khi tham gia vào quá trình hoạch định chính sách 32

Đồ thị 4.3: Hoạt động củ thệ của người dân bảo vệ giá trị văn hoá truyền thống làng cổ Đường Lâm 39

Đồ thị 4.4: Đánh giá vai trò của chính quyền đối với người dân trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống làng cổ 42

Đồ thị 4.5: Tỷ lệ lựa chọn các đề xuất ý kiến của người dân trong xã 48

Hộp 1: Nhận thức của người dân về giá trị văn hóa truyền thống của làng cổ Đường Lâm 24

Hộp 2: Mong muốn của người dân về việc bảo tồn, gìn giữ làng cổ Đường Lâm 34

Hộp 3: Ý kiến người dân về mặt tiêu cực trong đời sống của gia đình 37

Hộp 4: Ý kiến người dân đối với khó khăn trong đời sống hiện tại 38

Hộp 5: Ý kiến người dân về việc bảo vệ làng cổ Đường Lâm 40

Hộp 6: Ý kiến người dân đối với vai trò của chính quyền và ảnh hưởng đời sống của người dân 43

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮ T

UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của

Liên hiệp quốc

PHẦN 1: GIỚI THIỆU1.1 Đặt vấn đề

Ngày nay chúng ta đang chứng kiến những bước phát triển mạnh mẽ

của quá trình khu vực hoá, toàn cầu hoá Sự phát triển trong quan hệ giao lưuquốc tế đòi hỏi mỗi quốc gia, dân tộc phải khẳng định tính độc lập tự chủ củamình Nhân tố quan trọng nhất để đảm bảo sự phát triển toàn diện của mỗinước chính là sức mạnh văn hoá Chính vì vậy vấn đề giữ gìn và phát huynhững giá trị văn hoá truyền thống không chỉ là vấn đề của từng quốc giariêng rẽ mà đã mang tính toàn cầu và khu vực

Di sản văn hoá nước ta giống như một kho báu của quá khứ cần phảiđược kế thừa một cách khoa học và tích cực, có chọn lọc đúng đắn để tiếnhành xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắcvăn hoá dân tộc Ngay lời mở đầu của Luật di sản văn hóa Quốc Hội nước ta

đã khẳng định “ Di sản văn hóa nước Việt Nam là tài sản quý giá của cộngđồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại,

có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta ”

Từ yêu cầu đó, văn kiện ĐHĐB Toàn Quốc lần thứ XI của Đảng đã ghi nhận:

“Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triểntoàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn,dân chủ, tiến bộ…” Việc nghiên cứu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoátruyền thống trong thời kì hội nhập có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc

Đường Lâm nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội 47km về phía tây, cáchtrung tâm hành chính thị xã Sơn Tây 5km gọi là làng cổ, ở đó là sự quy tụ 5thôn trong tổng số 9 thôn của xã Đường Lâm gồm: Mông Phụ, Cam Thịnh,Đông Sàng, Đoài Giáp và Cam Lâm, với diện tích tự nhiên có khoảng800,25ha, dân số hơn 8000 người Nơi đây đã được nhiều người biết đến cái

tên thuần việt như: “làng Việt cổ”- “làng cổ đá ong Đường Lâm” hay “Đất haivua”.

Làng cổ Đường Lâm được ví như một “bảo tàng sống” về lối sốngnông nghiệp nông thôn Việt Nam Đó là những giá trị văn hóa vật thể và phivật thể quý báu như cổng làng Mông Phụ, đình Mông Phụ, nhà thờ thám hoaGiang Văn Minh, chùa Mía, đình Cam Thịnh, đình Đoài Giáp, đình PhùngHưng, lăng Ngô Quyền, đền phủ Bà Chúa Mía, chùa Ón, các nhà thờ họ, quánđiếm, miếu, giếng, cây đa Các loại hình di tích có mặt ở tất cả các thôn củalàng cổ Tuy nhiên, nét đặc biệt nhất của làng cổ Đường Lâm là có hệ thốngcác ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi gắn liền với nhà là sân, vuờn, bếp, nhàngang, giếng nước, chuồng trại nuôi gia súc, gia cầm, bình phong, cây rơm vàcổng có mái che tuờng xây bằng đá ong gắn với với tay nắm xoay tròn và rangoài làng là cây đa cổ thụ, bến nước, luỹ tre, cánh đồng, cánh cò, ao làngngõ xóm đậm chất Bắc Bộ Với những giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể

to lớn lại hội tụ và nằm trong một quần thể cuộc sống của dân cư sinh hoạtcộng đồng, sản xuất dịch vụ và thương mại nhỏ…Ngày 28 tháng 11 năm

2005, Đường Lâm trở thành làng cổ đầu tiên ở Việt Nam được nhà nước xếphạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia

Tuy nhiên việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống

“làng Việt cổ Đường Lâm” hiện nay còn nhiều hạn chế do các điều kiện kinh

tế, xã hội do công tác tổ chức của chính quyền và sự nhận thức của người dân.Thực tế không ít người dân nơi đây không muốn sống trong những ngôi nhà

cổ thiếu tiện nghi trong khi cuộc sống đang “hiện đại hóa” từng ngày Ngượclại, không ít gia đình sẵn sàng tham gia vào công tác bảo tồn và phát huy cácgiá trị văn hoá truyền thống ở làng cổ Đường Lâm Cần khẳng định rằng việcbảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cần nhận được sự quan tâm của toàn

xã hội, trong đó sự tham gia của người dân là quan trọng Để phát huy hơnnữa vai trò của người dân Đường Lâm trong công tác bảo tồn và phát huy giá

trị văn hóa vật thể tại địa phương thì cần thiết có sự nghiên cứu cả trên bìnhdiện lý luận và thực tiễn Trong tinh thần hướng về cội nguồn, hướng về vănhoá làng xã nơi nuôi dưỡng văn hoá dân tộc, việc tìm hiểu các giá trị văn hoátruyền thống của “làng Việt cổ Đường Lâm” để từng bước bảo tồn và và pháthuy giá trị văn hoá là việc làm cần thiết

Vấn đề đặt ra hiện nay là: Thực trạng bảo tồn và phát huy những giá trịvăn hoá truyền thống làng cổ Đuờng Lâm như thế nào? Người dân đã thamgia vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá đó ra sao? Xuất phát từ

những vấn đề trên tôi chọn đề tài: “Thực trạng sự tham gia của người dân vào bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống làng Việt cổ Đường Lâm - Sơn Tây – Hà Nội”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Đề tài tập trung nghiên cứu sự tham gia của người dân vào bảo tồn và pháthuy các giá trị văn hóa vật thể của làng cổ Đường Lâm – Sơn Tây – Hà Nội

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Để đạt mục tiêu chung, đề tài thực hiện các mục tiêu cụ thể như sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóatruyền thống

- Tìm hiểu thực trạng vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị kiến trúcnghệ thuật làng cổ Đường Lâm

- Tìm hiểu và phân tích sự tham gia của người dân trong vấn đề bảo tồn

và phát huy các giá trị kiến trúc nghệ thuật làng cổ Đường Lâm

- Đưa ra khuyến nghị nâng cao vai trò của người dân trong việc bảo tồn

và phát huy các giá trị kiến trúc nghệ thuật làng cổ Đường Lâm

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu sự tham gia của người dân trong bảo tồn vàphát huy các giá trị văn hóa truyền thống làng cổ Đường Lâm.

+ Số liệu thứ cấp: Là thông tin số liệu vào các năm từ năm 2006 - 2012

- Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2013

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN2.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Nghiên cứu sự tham gia bảo tồn và phát các giá trị văn hóa truyềnthống là mảng đề tài đã và đang thu hút được nhiều sự quan tâm của các nhànghiên cứu Trên thực tế cũng đã có một số đề tài nghiên cứu thực nghiệm vềvấn đề này trên nhiều lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên trong nghiên cứu về sựtham gia bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống ở các ngôi làng

cổ thì thực sự vẫn chưa có nhiều

Trong một bài báo “Bảo tồn và phát huy các giá trị di tích ịch sử vănhóa phục vụ phát triển du lịch thủ đô của mình” đã đặt vấn đề bảo tồn di tíchlịch sử để phục vụ phát triển Thủ đô với tư cách là một nguồn tài nguyên dulịch và tác giả đã nêu lên những vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn và pháthuy các giá trị du lịch văn hóa trên địa bàn Hà Nội và từ đó đưa ra những giảipháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử văn hóa cho phát triển thủ đô.Tuy đã cơ bản đưa ra được những giải pháp để khắc phục những tồn tại,nhưng nghiên cứu chỉ dừng lại ở khía cạnh những giải pháp ở phía nhà nước

mà chưa chú trọng đến đóng góp của cộng đồng của người dân trong việctham gia khắc phục vấn đề đó

Theo tác giả với cuốn sách “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóatruyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội nhập” thì việc tiếp thu và xâydựng một hệ thống các lý thuyết về văn hóa và hệ giá trị văn hóa, coi đó như

là công cụ, phương pháp luận để nhận thức hệ giá trị văn hóa Việt Nam, cùngvới việc đề cập đến hệ giá trị tổng quát truyền thống Việt Nam là một vấn đềnghiên cứu được nhiều nhà nghiên cứu tiền bối khám phá và nghiên cứu.Ngoài nghiên cứu hệ giá trị tổng quát, tác giả còn phân tích các giá trị văn hóathể hiện trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống dân tộc, như thích ứng,khai thác hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đời sống vật chất

thỏa mãn nhu cầu ăn mặc ở đi lại trong cách tổ chức và ứng xử xã hội, trongsáng tạo văn học nghệ thuật, trong đời sống tâm linh, tôn giáo tín ngưỡng,trong giáo dục đào tạo, trong gia lưu văn hóa trong đấu tranh chống ngoạixâm cũng như nghiên cứu trên cuốn sách này chỉ giới thiệu và phân tích về

hệ giá trị văn hóa Việt Nam mà chưa nhấn mạnh tới sự tham gia của ngườidân trong vấn đề này

Còn trong bài bài báo” Bảo tồn và phát huy văn hóa thờ mẫu của ngườiViệt Nam trong những góc nhìn văn hóa” đã giới thiệu những nét đẹp trongvăn hóa thờ mẫu của người Việt Nam cũng như giới thiệu những biến đổi tụcthờ mẫu xưa và nay qua đó khái quát những mặt còn hạn chế trong sinh hoạtvăn hóa thờ mẫu cùng với đó là đưa ra những giải pháp phù hợp khắc phụcnhững hạn chế đó

Cũng nghiên cứu về nội dung này tác giả thông qua đề tài nghiên cứu

“Bảo tồn các làng cổ ở xã Đường Lâm, thực trạng và giải pháp” đã khái quát

về những nét đẹp trong văn hóa vật thể và phi vật thể của làng Đường Lâm vànhững vấn đề mà Đường Lâm đang gặp phải trong việc phát huy và bảo tồnnhững giá trị văn hóa đó Bên cạnh đó tác giả cũng đưa ra những giải pháp đểbảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của làng cổ

Còn tác giả có bài viết “Việt cổ Đường Lâm với phát triển du lịch”thông qua bái viết của mình đã khái quát những giá trị tiêu biểu của làng cổĐường Lâm bao gồm: Cấu trúc tổng thể không gian làng xã truyền thống, các

di tích văn hóa lịch sử và hệ thống các công trình kiến trúc, hệ thống các ngôinhà cổ với kiến trúc độc đáo, nét văn hóa ẩm thực độc đáo đậm chất làng quê

và nêu lên hiện trạng phát triển du lịch và định hướng phát triển du lịch trongtương lai Tuy những giải pháp mà tác giả nêu lại chưa thực sự đánh giá caovai trò của người dân trong việc phát triển du lịch địa phương

Tác giả trong cuốn “Cơ sở văn hoá Việt Nam” đã nêu lên Đường Lâm

là nơi có vị thế “ tọa sơn vọng thủy” tức là lưng tựa vào núi Tản, mặt ngoảnh

ra sông Hồng Đây là vùng đất cổ “ một đất hai vua” và cũng là “ tứ giác

nước” được bao bọc bởi sông Đà, sông Tích – Mặt chi lưu nối sông Hồng với

sông Đáy

Nhìn chung các nhà nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc giới thiệu một cáchtổng quan hoặc đề cập đến làng cổ Đường Lâm ở một vài khía cạnh đơn lẻ, đềcập rộng về phạm vi văn hóa truyền thống mà chưa có công trình nào đi sâutìm hiểu sự tham gia của người dân trong bảo tồn và phát huy giá trị làng cổ

2.2 Cơ sở lý luận

2.2.1 Một số các khái niệm cơ bản

Khái niệm văn hoá

Văn hoá là sản phẩm do con người sáng tạo, có từ thủa bình minh của xãhội loài người Đây là một lĩnh vực được giới nghiên cứu rất quan tâm trongsuốt tiến trình lịch sử Các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều định nghĩa khácnhau về văn hoá Mỗi định nghĩa lại tiếp cận văn hoá ở một góc độ riêng Theo định nghĩa chung nhất UNESSCO: “Văn hoá hôm nay có thể coi làtổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyếtđịnh tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hoábao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản củacon người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng.Văn hoá đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân Chính văn hoálàm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có ócphê phán và dấn thân một cách đạo lý Chính nhờ văn hoá mà con người tựthể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoànchỉnh đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệtnhững ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bảnthân”

Khái niệm di sản:

Di sản văn hóa theo Công ước di sản thế giới của UNESCO thì di sảnvăn hóa là:

- Các di tích: Các tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa,các yếu tố hay các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, ký tự, nhà ở trong hang

đá và các công trình sự kết hợp giữa công trình xây dựng tách biệt hay liênkết lại với nhau mà do kiến trúc của chúng, do tính đồng nhất hoặc vị trí trongcảnh quan, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật

và khoa học

- Các di chỉ: Các tác phẩm do con người tạo nên hoặc các tác phẩm có

sự kết hợp giữa thiên nhiên và nhân tạo và các khu vực trong đó có các di chỉkhảo cổ có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, thẩm mỹ, dântộc học hoặc nhân chủng học

Theo luật di sản năm 2001 được ban hành thì:

Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, vănhoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằngtruyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyềnkhác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học,ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bíquyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về vănhoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân giankhác

Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá,khoa học, bao gồm di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổvật, bảo vật quốc gia

Di tích lịch sử - văn hoá là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật,

cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, vănhoá, khoa học

Danh lam thắng cảnh là cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kếthợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị lịch sử,thẩm mỹ, khoa học.

Khái niệm bảo vệ và phát huy giá trị văn hoá:

Khái niệm "bảo vệ" được sử dụng nhằm mục đích đề cao tính pháp lýcủa hoạt động tổ chức quản lý, giữ gìn, đặc biệt là việc xây dựng, ban hành vàkiểm tra việc thực hiện các văn bản có tính pháp quy để xác định đối tượng vàkhu vực bảo vệ của các di sản Mặt khác, khái niệm này cũng bao hàm cáchoạt động khác như tu sửa, tôn tạo, bảo quản, gia cố nhằm duy trì tínhnguyên gốc và sự toàn vẹn của các di sản văn hoá

Khái niệm bảo tồn

Theo định nghĩa của IUCN (1991): “Bảo tồn là sự quản lý, sử dụng củacon người về sinh quyển nhằm thu được lợi nhuận bền vững cho thế hệ hiệntại trong khi vẫn duy trì tiềm năng để đáp ứng những yêu cầu và nguyện vọngcủa thế hệ tương lai”

Khái niệm phát huy: trước hết là sử dụng giá trị tinh thần của di sản

văn hoá trong công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng tình cảm ; đồng thời,khái niệm "phát huy" cũng đã bao hàm cả các hoạt động khai thác, tuy nhiên,nếu sử dụng từ "khai thác" thay cho "phát huy" di sản văn hoá thì sẽ bị hiểu làquá thiên về tính hiệu quả kinh tế trong sử dụng

Khái niệm kiến trúc: Kiến trúc là nghệ thuật thiết kế và xây dựng các

công trình, tổ chức các môi trường không gian, phục vụ cho cuộc sống vàhọạt động của con người”

Khái niệm về sự tham gia:

Sự tham gia của quần chúng là phương tiện hữu hiệu để huy độngtài nguyên địa phương, tổ chức và tận dụng năng lực sự khôn ngoan, tínhsáng tạo của quần chúng vào các hoạt động phát triển

2.2.2 Một số lý thuyết về văn hoá

Quan điểm của Joseph H Fichter về văn hoá

- Văn hoá cung cấp một họa đồ hay họa kiểu về nếp sống cho bất cứmột xã hội nhất định nào Nhờ có văn hoá, những con người tham gia vào xãhội không phải luôn luôn học tập lại hay sáng tạo lại những cung cách xử sự

- Văn hoá hợp người ta lại với nhau Nó chứa đựng và giải thích nhữnggiá trị của một xã hội khiến cho con người có thể nhận định và phán đoánđiều hay dở Chính là qua văn hoá mà con người tìm thấy ý nghĩa và mục đíchcủa nếp sống vừa của cá nhân vừa của xã hội

Quan điểm của Đảng về vấn đề văn hoá

Theo văn kiện Đại hội Đảng : “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xãhội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

Mọi hoạt động văn hóa, văn nghệ phải xây dựng và phát triển nềnvăn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam

về tư tưởng, đạo đức tâm hồn, tình cảm lối sống, xây dựng môi trường vănhóa lành mạnh cho sự phát triển xã hội Kế thừa và phát huy các giá trịtinh thần, đạo đức và thẩm mĩ, các di sản văn hóa, nghệ thuật của dân tộc.Bảo tồn và tôn tạo các di sản lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnhcủa đất nước Trong điều kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc

tế phải đặc biệt quan tâm gìn giữ, nâng cao bản sắc văn hóa dân tộc, kếthừa và phát huy truyền thống, đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hàodân tộc Tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu thêm nềnvăn hóa Việt Nam; dấu tranh chống sự xâm nhập của các loại văn hóa độchại, những khuynh hướng sùng ngoại, lai căng, mất gốc.Khắc phục tâm lýsùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lí, coi thường các giá trị nhân văn.”

Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hoá:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sángtạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức pháp thuật, khoa học, tôngiáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn,

ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng vớibiểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầuđời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

Người còn dự định xây dựng nền văn hóa dân tộc với năm điểm lớn:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhândân trong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế

Khái niệm trên cho thấy: Văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng nhất, baogồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra; vănhóa là động lực giúp con người sinh tồn; văn hóa là mục đích cuộc sống loàingười; xây dựng văn hóa dân tộc phải toàn diện, đặt xây dựng “tinh thần độclập tự cường” lên hàng đầu

Qua các khái niệm, lý thuyết liên quan đến vấn đề văn hoá, chúng ta đãthấy được văn hoá có vai trò rất quan trọng đến đời sống của con người hiệnnay Làng cổ Đường Lâm là một cồng trình di tích kiến trúc nghệ thuật đầutiên được công nhận là công trình di tích cấp quốc giã đã càng khẳng định chonhận định trên Làng cổ Đường Lâm là nơi lưu giữ nét văn hoá truyền thống,

bảo tồn những giá trị về kiến trúc cổ, độc đáo Chính vì vây, bản thân ngườidân đang sing sống tại làng cổ và các du khách du lịch cần phải trở thànhnhững người luôn biết gìn giữ, bảo vệ và tuyên truyền cho làng cổ ĐườngLâm nhiều hơn để đưa làng cổ Đường Lâm trở thành một nét văn hoá riêngbiệt, một biểu tượng cho làng quê Việt Nam về các giá trị lịch sử, nét văn hoá

và kiến trúc

PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU3.1 Địa điểm nghiên cứu

Dọc theo sông Hồng về phía tây, cách thành cổ Thăng Long hơn 40

km, nằm giữa tỉnh Vĩnh Phúc, huyện Ba Vì, Phúc Thọ, có một vùng đất màxưa kia người ta hay gọi là xứ Đoài, một vùng đất cổ Phong Châu có tới 18đời vua Hùng dựng nước và giữ nước, nơi có truyền thuyết Sơn Tinh - ThủyTinh, có thành Cổ Sơn Tây hùng khí Trải qua bao thăng trầm cuả lịch sử vẫncòn nguyên vẹn một quần thể kiến trúc với những khu di tích văn hóa lịch sửđặc sắc - Làng cổ Đường Lâm

Cách trung tâm Thủ đô Hà Nội 47 km về phía tây theo quốc lộ 32, làng

cổ Đường Lâm nằm ở phía bắc thị xã Sơn Tây, bên hữu ngạn sông Hồng (bờphía Nam), cạnh đường Quốc lộ 32, tại ngã ba giao cắt với đường Hồ ChíMinh Con sông Tích Giang chảy từ hướng hồ Suối Hai huyện Ba Vì, quaĐường Lâm, để vào thị xã Sơn Tây

Xã Đường Lâm nằm ở vị trí tiếp giáp với các địa danh:

- Phía Đông: Giáp phường Phú Thịnh

- Phía Tây: Giáp xã Cam Thượng (huyện Ba Vì)

- Phía Nam: Giáp xã Thanh Mỹ và Xuân Sơn

- Phía Bắc: Giáp sông Hồng( bên kia sông là tỉnh Vĩnh Phúc)

Xã Đường Lâm gồm 9 thôn: Mông Phụ, Đông Sàng, Đoài Giáp, CamThịnh, Cam Lâm, Phụng Khang, Hà Tân, Hưng Thịnh và Văn Miếu Trong đókhu vực làng Việt cổ nằm trên phạm vi 5 thôn: Mông Phụ, Đông Sàng, ĐoàiGiáp, Cam Thịnh, Cam Lâm Thôn Mông Phụ là trung tâm và có nhiều di tích

và nhà cổ nhất Năm 2005, Đường Lâm trở thành làng cổ đầu tiên ở Việt Namđược xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia

Đường Lâm là miền đất cổ giàu bản sắc văn hóa: Hiếm có một vùngđất nào mà dấu tích văn hóa vật thể lại nhiều như ở Đường Lâm Là một vùng

đất lịch sử của xứ Đoài và của đất nước, mang bề dày lịch sử với vị trí phíaTây của thành Thăng Long xưa, Đường Lâm đã có nhiều cống hiến cho dân tộcvới những nhân vật lịch sử nổi tiếng như: Phùng Hưng - Bố cái Đại Vương, Ngôvương Quyền (Ngô Quyền), Thám hoa Giang Văn Minh - nhà ngoại giao tài ba,mưu lược hơn người dưới thời Hậu Lê Đường Lâm cũng nổi tiếng là miền quêđậm đặc về di tích lịch sử đình, chùa, đền, miếu, nhà thờ họ, lăng mộ

Theo thống kê, hiện tại có 16 di tích như đền và lăng Ngô Quyền, đềnPhùng Hưng, chùa Mía, đình Mông Phụ, đình Đoài Giáp, đình Cam Thịnh,nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh Ngoài ra còn là những vùng Hùm, đồi

Hổ Gầm, đồi Sà Mâu, giếng Ngọc, rặng duối buộc voi nơi anh em PhùngHưng và Phùng Hải đánh hổ, tập trận; những rộc sâu mà theo tục truyền lại là

hồ sen nơi Ngô Quyền thường vui chơi tập trận thuở thiếu thời Không chỉnổi danh là mảnh đất địa linh nhân kiệt "Một ấp 2 vua" lưu danh sử sách màchúng ta còn biết đến một Đường Lâm bảo tồn, phát huy được những vốn cổ

về những nét đặc trưng của làng quê Việt

Hiện quần thể di tích làng cổ Đường Lâm còn lưu giữ gần 1.000 ngôinhà cổ truyền thống, trong đó có khoảng 37 ngôi nhà có niên đại từ 200-400năm, 74 ngôi nhà hơn 100năm tuổi,7 di tích cấp quốc gia và 16 di tích đượcxếp hạng cấp tỉnh

Với vị trí thuận lợi, cách trung tâm thủ đô Hà Nội trên khoảng 47km,làng cổ Đường Lâm cùng với nhiều điểm du lịch khác ở xứ Đoài đang là điểmđến rất phù hợp cho các tour tham quan, nghỉ dưỡng trong thời gian ngắn.Đặc biệt, với những ngôi nhà xây hoàn toàn bằng đá ong, lợp ngói mũi hài cổkính, môi trường sinh thái trong lành làng cổ Đường Lâm đã thực sự trởthành biểu trưng đặc sắc của nền văn minh lúa nước, là địa chỉ lý tưởng chonhững du khách ưa thích loại hình du lịch văn hoá - lễ hội

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu

Dựa vào những đặc điểm về dân cư và kinh tế xã hội tiến hành chọn 40mẫu điều tra để thu thập các thông tin mang tính định lượng và định tính,tham gia vào quá trình nghiên cứu chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản

3.2.2 Phương pháp thu thập thông tin

* Thu thập thông tin thứ cấp

Nguồn thông tin thứ cấp được sử dụng trong đề tài được tổng hợp quatài liệu ở sách báo, tạp chí, các trang wed, các báo cáo của thôn, xã có liênquan đến vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nóichung, của làng cổ Đường Lâm nói riêng

* Thu thập thông tin sơ cấp

Phương pháp phỏng vấn sâu: Để thực hiện đề tài tôi đã tiến hành

phỏng vấn sâu với 9 mẫu bao gồm những người dân sống trong những ngôinhà cổ lâu năm và am hiểu về tình hình của làng cổ, người dân sóng trongnhững ngôi nhà mới được xây dựng, các bộ chính quyền địa phương để thuthập những thông tin chi tiết về thực trạng bảo tồn và phát huy văn hóa truyềnthống của làng

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Tôi tiến hành điều tra bằng bảng

hỏi với 40 mẫu người với những mẫu đã được chọn trước nhằm thu thậpnhững thông tin về sự tham gia của người dân trong việc bảo tồn và phát huycác giá trị văn hóa truyền thống, của những người dân có nhà cổ và cả nhữngngười dân không có nhà cổ

Phương pháp quan sát: Tôi tiến hành quan sát thực tế tại địa bàn nhằm

thu thập những thông tin chung về thực trạng bảo tồn và phát huy những giátrị truyền thống cũng như những đóng góp của người dân trong lĩnh vực này

3.3 Khung phân tích

3.4 Xử lý và phân tích thông tin

Số liệu sau khi thu thập sẽ được xử lý, loại bỏ những phiếu kém chấtlượng, được xử lý bằng chương trình máy tính Excel, SPSS, Từ những sốliệu trên sẽ được tiến hành phân tích bằng cách so sánh về việc tham gia củangười dân tại địa phương về việc gìn giữ và bảo tồn làng cổ Đường Lâm hiệnnay: So sánh giữa mức độ hiểu biết và các hành động khác biệt giữa nam và

nữ giới tại địa phương

Biến đổi kinh tế - văn hóa -

xã hội làng cổ Đường Lâm

Hệ quả

Xây dựng chính

sách, kế hoạch

Khôi phục các gía trị kiến trúc nghệ thuật

Bảo tồn các giá trị kiến trúc nghệ thuật

Quảng bá các giá trị kiến trúc nghệ thuật

Sự tham gia của người dân

Bảo tồn và phát huy các giá trị kiến trúc nghệ thuật làng

cổ Đường Lâm

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN4.1 Thực trạng việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống làng việt cổ Đường Lâm

Thực trạng làng cổ Đường Lâm hiện nay

Làng cổ Đường Lâm là một trong những di tích lịch sử kiến trúc củaquốc gia đang được bảo tồn và gìn giữ Trai qua hàng trăm năm, làng cỏ vẫngiữ được những nét cổ kính, lối kiến trúc truyến thống của nông thôn ngàytrước Đường Lâm trở thành một nơi thu hút khách du lịch không chỉ trongnước mà cả du khách nước ngoài đến để được chiêm ngưỡng vẻ đẹp truyềnthống với lối kiến trúc mang đậm bản sắc văn hoá Việt Nam

Trong nhiều năm qua, khách du lịch cũng đã có một vai trò quan trọngtrong phát triển kinh tế xã hội Đường Lâm và việc quảng bá cho thương hiệucủa làng Việt cổ Từ khi được công nhận là di tích kiến trúc - nghệ thuật cấpquốc gia năm 2005, các làng cổ Đường Lâm đã trở thành điểm thu hút khách

du lịch Số liệu của Ban quản lý di tích làng cổ Đường Lâm cho thấy mứctăng trưởng về khách trung bình đạt 49,6%/năm (khách du lịch quốc tế chiếmkhoảng 40% - 41% tổng số khách)

Bảng 4.1: Tăng trưởng số lượng khách tham quan làng cổ Đường Lâm

(Nguồn: Tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 329, tháng 11-2012).

Đến với làng cổ Đường Lâm là du khách được biết đến vẻ đẹp rất riêngbiệt của từng căn nhà, của từng mái ngói Làng cổ Đường Lâm nổi tiếng với

những căn nhà cổ được xây bằng đá ong, có 956 ngôi nhà kiểu truyền thống,

có 37 ngôi nhà niên đại từ 200-400 năm, 74 ngôi nhà hơn 100 năm và 128trong diện cần được bảo tồn Trong đó, thôn Đông Sàng có 441 nhà, MôngPhụ có 350 nhà và Cam Thịnh có 165 nhà và Đường Lâm có 7 di tích quốcgia, 16 di tích được sếp hạng cấp tỉnh

Xóm chợ 2, Miếu Xóm Cống (Nguồn: Số liệu Ban quản lý làng cổ Đường

Lâm)

Qua nhiều năm phát triển, làng cổ Đường Lâm vẫn gìn giữ được néttruyền thống và lưu giữ những nét văn hoá từ nếp sống, sự phong phú của ẩmthực,… Đó là kết quả của sự bảo tồn làng cổ của chính quyền và nhân dân địaphương Tuy nhiên vẫn cần quan tâm đến công tác bảo vệ, gìn giữ làng cổĐường Lâm để làng cổ tiếp tục vừa gìn giữ được các nét đẹp vừa tiếp tục trởthành một địa điểm thu hút khách du lịch và kinh tế địa phương phát triểnhơn

4.2 Sự tham gia của người dân trong vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của làng cổ Đường Lâm

4.2.1 Nhận thức của người dân về việc bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa làng cổ Đường Lâm

Người dân được sinh sống tại làng cổ Đường Lâm trong nhiều năm quakhông chỉ là những người được sống trong môi trường kiến trúc – nghệ thuậtđặc biệt mà bản thân họ đã trở thành những người bảo vệ, gìn giữ và tiếp tụctrở thành những người tuyên truyền về vẻ đẹp của làng cổ Đường Lâm Đếnvới làng cổ Đường Lâm, được nhìn ngắm từng ngôi nhà, từng hàng cây venđường, nhìn những con người đang sinh sống tại làng cổ Đường Lâm, ta mớithấy được bản thân chính cá nhân mỗi người đang sống ở làng cổ đó chắcchăn sẽ phải dành tình cảm, sự quan tâm đến với những thứ thân thuộc mà họđược sống từ nhỏ cho tới lớn như vậy

Đồ thị 4.1: Mức độ quan tâm của người dân đến làng cổ Đường Lâm (%)

Nguồn: Kết quả nghiên cứu

Qua kết quả nghiên cứu, có thể thấy đa phần người dân có quan tâm tới di tích kiến trúc văn hoá Đa phần người dân lựa chọn đến 55% đối với ý kiến có quan tâm tới làng cổ Đường Lâm Người dân đều là những người đang sống tại chính những ngôi nhà cổ trong làng Là những người được chứng kiến, trải nghiệm nên

bản thân họ bắt buộc phải có sự quan tâm tới hiện trạng của các ngôi nhà cổ có tuổi đời hàng trăm năm Tuy nhiên tỷ lệ những người ít quan tâm và không quan tâm chiếm một tỷ lệ cao, đến 40% người dân ít quan tâm tới làng cổ hơn và có 5% người không còn quan tâm tới làng cổ Đường Lâm nữa Điều này cho thấy, xã hội hiện nay ngày càng phát triển hơn, nhận thức con người đang dần dần thay đổi, họ sẽ có nhiều ước mong và kì vọng hơn đến một vấn đề nào đó Đối với làng cổ Đường Lâm, các điều kiện sống và những mong đợi của người dân đến tình hình cơ sở vật chất và cơ sở hạ tầng đang ngày càng được yêu cầu cao hơn Chính vì vậy hiện nay người dân sẽ dần dần ít quan tâm tới các qui định, sự cộng nhận đạt di tích cấp quốc gia mà thay vào đó con người phải quan tâm và chăm lo cho chính đời sống của họ Những khó khăn về thu nhập, về tiền lương, về giá cả… sẽ làm cho bản thân con người ngày càng bị phân tâm và phải quan tâm hơn đến nhiều yếu tố khác trong cuộc sống Chính vì vậy, hiện nay mức độ quan tâm của người dân dành cho làng cổ Đường Lâm bắt đầu giảm đi.

Bảng 4.2: Nhận thức của người dân về giá trị văn hóa truyền thống của

Nguồn: Kết quả điều tra

Nhìn chung, người dân tại địa phương đều biết đến các giá trị về lịch

sử, kiến trúc của làng cổ Đường Lâm Có sự tương đồng giữa người nam vàngười nữ sinh sống tại Đường Lâm Có nhiều giá trị khác nhau, mỗi giá trị lại

người dân đều có biết đến các đặc điểm đó Nguyên nhân được người dân lựachọn nhiều là làng cổ có là nơi thờ hai vị vua Phùng Hưng và Ngô Quyền với

tỉ lệ 100% Đây là lý nguyên nhân chủ yếu vì nói đến Đường Lâm đa số ngườidân đều biết đó là nơi hai vị vua có công lao với đất nước trong việc chốnggiặc ngoại xâm đó là Phùng Hưng và Ngô Quyền, người dân sống tại ĐườngLâm luôn tự hào là mình là những người được sống và tiếp nối truyền thốngyêu nước đó Ngoài ra một nguyên nhân khác cũng đã được người dân chọnnhiều là làng cổ có “giá trị lâu đời trên 200 năm” với tỷ lệ lựa chọn là 55% Ýkiến này đã khẳng định đối với người dân, người dân quan tâm đến việc làng

cổ đã có hơn 200 năm tuổi Đây là một làng cổ có truyền thống lâu năm, cógiá trị lịch sử lâu đời Người dân được sống ở trong chính làng cổ cũng nhìnnhận thấy được những nếp nhà xưa cũ, khung cảnh, không gian nông thôn cổkính cũng sẽ giúp cho họ cảm nhận được lảng cố đã có từ lâu đời Hai ý kiếnkhác cũng nhận được sự động tình cao của cả nam và nữ là ý kiến “Có hệthống kiến trúc lưu giữ những nét lịch sử truyền thống” được lựa chọn đến55% đều là những giá trị đặc biệt nhất của làng cổ Đường Lâm Đa số ngườidân khi đã sống lâu năm trên mảnh đất của mình, đều mà ai ai cũng sẽ biết đó

là một không gian lịch sử lâu đời và một không gian kiến trúc rất đặc biệt

Hộp 1: Nhận thức của người dân về giá trị văn hóa truyền thống của làng

cổ Đường Lâm

Ông Nguyễn Văn Hùng 47 tuổi đã nói: “Nhà chú được xây dựng từ năm

1649, nhà chú có 5 gian là nhà cổ nhất và nguyên vẹn nhất ở Đường Lâm…Cho đến nay đã có 12 đời sống trong ngôi nhà này…” (Phỏng vấn sâu)

Bảng 4.2 còn cho thấy có một số khác biệt về tỷ lệ hiểu biết của ngườidân tại địa phương Với ý kiến “Là nơi thờ hai vị vua Phùng Hưng và NgôQuyền” được chọn tới 55% và ý kiến “Nơi tổ chức các lễ hội” chiếm tới 47%.Người dân nông thôn là những người luôn quan tâm tới tình làng nghĩa xóm,

họ hầu như luôn quan tâm tới mọi chuyện từ trong làng trong xã cho đến

thôn…đặc biệt người dân nông thôn luôn luốn là những người quan tâm tớicác nét văn hoá truyền thống các di tích lịch sử nên bản thân họ là nhữngngười biết nhiều thông tin hơn đặc biệt là các vấn đề liên quan tới lịch sử haykiến trúc nổi bật ở trong làng Các phong tục và các lễ hội luôn luôn là nhữngngày hội, ngày lễ mà toàn bộ người dân trong làng quan tâm Các hoạt độngsinh hoạt như múa hát, tổ chức các ngày lễ thờ hai vị vua Phùng Hưng và NgôQuyền, các hoạt động liên quan đến tín ngương thờ Thành hoàng làng… chắcchắn sẽ thu hút sự quan tâm và chú ý của tất cả người dân trong thôn.

Ngoài ra người dân cũng biết đến nơi đây có hơn 1000 nhà cổ (45%)cũng đã cho thấy sự quan trọng và vai trò của nhà cổ có một tầm ảnh hưởng

to lớn đến đời sống của người dân đang sinh sống tại địa phương như thế nào

Tuy nhiên trải qua hàng trăm năm lịch sử, làng cổ Đường Lâm ngàynay đã có nhiều sự biến đổi có cả những nét tích cực và cả tiêu cực từ tínhchất ảnh hưởng mạnh mẽ từ chính di tích cấp quốc gia này Khi nền kinh tếthị trường có sức lan toả sâu rộng đến đời sống con người hơn, đời sống conngười sẽ thay đổi liên tục, đời sống làng quê cũng bắt đầu thay đổi với bộ mặtmới hơn Đời sống con người thay đổi chóng mặt, con người được tiếp nhậnvới nhiều điều mới hơn, cuộc sống thay đổi Đặc biệt với làng cổ Đường Lâm,trong nhiều năm qua lượng khách du lịch đến thăm quan ngày càng nhiều đãkhiến đời sống của một làng quê cổ kính đã có nhiều sự thay đổi Lúc này,chúng ta cần có cái nhìn toàn diện về những mặt tích cực và tiêu cực của làng

cổ trong suốt thời gian qua

Trong nhiều năm trở lại đây, Đường Lâm đã trở thành một di tích kiếntrúc nghệ thuật được đông đảo người dân biết đến Mảnh đất gắn liền với hai

vị vua Phùng Hưng và Quang Trung, là một mảnh đất có lịch sử hàng trămnăm vẫn lưu giữ được những nét đẹp rất riêng và đặc biệt Đường Lâm trởthành một địa điểm du lịch nổi tiếng và thu hút khách du lịch Đặc biệt kể từ

khi được công nhận bằng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, ĐườngLâm đã có một bộ mặt mới, hấp dẫn hơn và thu hút hơn Điều này đã tạo nênrất nhiều mặt thuận lợi khác nhau đến đời sống người dân tại địa phương.

Bảng 4.3: người dân tại làng cổ Đường Lâm nhận được từ giá trị văn hóa

truyền thống của lảng cổ Đường Lâm (%)

Được sống trong không gian sống truyền thống – lịch sử 32 80.0

Được gặp gỡ trao đổi với du khách nước trong và ngoài

Nguồn: Kết quả điều tra

Việc làng cổ Đường Lâm được chứng nhận là di tích kiến trúc nghệthuật cấp quốc gia đã tạo nên rất nhiều hiệu ứng tích cực Người dân sống tạiđịa phương đều không cho rằng giá trị các làng cổ lại không có ý nghĩa nào,

mà đa phần thể hiện đa phần người dân được sinh sống tại đây đã được tiếpcận và thừa hưởng rất nhiều các tác động tích cực đến đời sống người từchình làng cổ Đường Lâm Có một điều khá thú vị và đặc biệt đó là người dânsinh sống tại làng cổ đều cho rằng đến 100% người dân đối vơi việc làng cổĐường Lâm ngày càng thu hút khách du lịch khiến cho họ có thể “Được gặp

gỡ trao đổi với du khách trong nước và nước ngoài” Điều này đã thể hiệnngười dân ở đây khá thân thiện, vui vẻ và luôn mong muốn được đưa văn hoáViệt được truyền bá đến không chỉ người nước ngoài, được trao đổi cải thiện

vốn ngoại ngữ cho người dân trong vùng hoặc cũng có thể họ có thể tăngthêm nguồn thu nhập với các dịch vụ dành du khách

Một yếu tố cũng được người dân lựa chọn cao đó là “Được sống trongkhông gian sống truyền thống – lịch sử” với đàn ông chọn là 80%, đây là một

tỷ lệ khá cao, nó thể hiện vấn đề này có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sốngcủa người dân Đường Lâm là một làng cổ có hơn 200 năm lịch sử, khi đếnvới làng cổ Đường Lâm, chúng ta ít thấy nét đô thị, thành thị trong khônggian sống nơi đây Đến với Đường Lâm, chúng ta được sống và hoà mìnhcùng với không gian của một làng quê xưa Những nhà cổ đá ong phù rêuphong, mái ngói đỏ, những hàng cây cổ thủ xanh mát, mái đình, cây đa… tất

cả đều tạo nên một không gian êm đềm của một vùng quê đồng bằng miềnBắc Chính người dân nơi đây họ cũng luôn thích thú, yêu mến nơi này Họđược sống trong không gian của lịch sử, của kiến trúc nghệ thuật đặc biệt nênbản thân người dân cũng dành tình cảm riêng cho mảnh đất này Họ sống tạicác ngôi nhà cổ, họ được thưởng thức vẻ đẹp và gỉn giữ vẻ đẹp đó càng khiếncho họ yêu thích không gian lịch sử, kiến trúc này hơn

Ngoài, ra người dân Đường Lâm cũng đều có lựa chọn các ý kiến cònlại như “thu nhập tăng lên” và “tìm kiếm việc làm mới” cũng khiến cho ngườidân rất quan tâm Điều này cho thấy làng cổ Đường Lâm trải qua nhiều nămphát triển và biến đổi đặc biệt là ngành du lịch đã có nhiều sự phát triển vươnlên mạnh mẽ và đáng kinh ngạc Điều này đã giúp cho đời sống người dânđược thay đổi nhanh chóng hơn, họ được tiếp cận với nhiều ý kiến và luông tưtưởng mới hơn Điều này đã giúp cho không chỉ không gian làng cổ ĐườngLâm được biến đổi mà bản thân người dân được sống trong làng cổ cũng thayđổi nhiều hơn

Tuy vậy do đời sống con người ngày càng phát triển hơn, chúng ta bắtđầu thay đổi nhiều tập quán mới Đời sống văn minh hiện đại hơn nhưng con

người do vẫn mang nặng tư tưởng bảo thủ, lối sống nông thôn , tư duy còn lạchậu nên họ vẫn còn tồn tại nhiều cách sống và suy nghĩ chưa được tân tiến.Không chỉ có vậy, việc mối năm làng cổ Đường Lâm đón một lượng kháchnhiều hơn đã khiến cho đời sống con người thay đổi nhiều hơn, vừa để đápứng được khách du lịch vừa để đáp ứng nhu cấu sống của bản thân Trong xuhướng đô thị hoá các vùng quê hiện nay cũng đã ảnh hưởng một phần nào đóđến chính bộ mặt của làng quê Việt Nâm hiện tai Nhiều vấn đề mới nảy sinh,nhiều hiện tượng xấu đang lan tràn nhanh chóng dẫn đến bản thân con ngườicần phải luôn biết gìn giữ bản thân mình được tốt hơn Chính vì vậy các hiệntượng tiêu cực đang diễn ra ngày một nhiều hơn tại làng cổ.

Bảng 4.4: Các mặt tiêu cực đang tồn tại của làng cổ Đường Lâm(%)

Người dân, du khách địa phương xâm hại đến các khu di

Chính quyền địa phương chưa đầu tư nhiều vào khu di

Nguồn: Kết quả điều tra

Kết quả khảo sát đã thể hiện một phần những tâm tư nguyện vọng củangười dân Những ngôi nhà đá ong cổ kính, những mảng tường đã bắt đầuphủ nhiều rêu Trải qua hàng trăm năm, nhiều nhà cổ đã bắt đầu xuống cấpnghiêm trọng Bản thân những người được phỏng vấn cũng lựa chọn phương

án “làng cổ xuống cấp ít được trùng tu” và “nhiều nhà cổ bị phá đi xây lại” làchủ yếu Bản thân người dân tại địa phương đều lựa chọn các phương án nàykhá cao, tỷ lệ lựa chọn đến 70% đối với phương án “nhiều nhà cô phá đi xâylại” và lựa chọn 62.3% đối với phương án “làng cổ ít được trùng tu bắt đầuxuống cấp” trở thành những vấn đề được người dân quan tâm nhiều nhất.Điều này cho thấy đối với ngay bản thân người dân được sống trong nhà cổ,

dù cho nhà cổ luôn thu hút sự hiếu kỳ của khách du lịch với những đường nét

cổ xưa nhưng hiện nay nhà cổ xuống cấp quá nhiều Những ngôi nhà ít đượctrùng tu sẽ khó có thể phục vụ tốt hơn cho người khách du lịch Ngôi nhàxuống cấp sẽ ảnh hưởng đến hình dáng và hỉnh ảnh của ngôi nhà, nó sẽ xấuhơn và trông ẩm mốc quá Một số nhà cổ bị phá đi thay vào đó lại là nhữngngôi nhà tầng, nhà bê tông sẽ làm kém đi sức hút dành cho người khách vàđối với người dân khi họ sống trong những ngôi nhà bê tông như vậy cũng làcách đào thải và triệt tiêu đi những nét văn hoá xưa

Ngoài ra còn một yếu tố khác cũng được người dân rất quan tâm và nêu

ý kiến của họ Đối với việc “Chính quyền địa phương chưa đầu tư nhiều vàokhu di tích lịch sử”, những người đang sống ở Đường Lâm lựa chọn tới52.5% đã cho thấy tầm quan trọng của chính quyền địa phương như thế nàokhi chính quyền ít đầu tư, quan tâm đến đời sống của làng cổ hiện nay Khiđịa phương ít tổ chức và gìn giữ các lễ hội truyền thống mà đơn thuần chỉ lànơi có làng cổ và nhà cổ thì du khách sẽ khó có thể tiếp tục quay trờ lại nơiđây Khi các du khách quay trở lại thì điều họ mong muốn phải có điều gì đómới mẻ hấp dẫn nếu chỉ thuần là các nhà cổ thì sức hấp dẫn sẽ kém hơn Bảnthân đối với ngay người dân tại địa phương việc tổ chức các lễ hội truyền