Giải pháp tăng cường cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện vụ bản, tỉnh nam định

Vì vậy, việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa nói riêng còn hạn chế,năng suất lao động thấp, chi phí đầu tư cao, các dịch vụ cơ khí đi theo hoạt độngnày kém phát triển, đời sống nô

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng tất cả các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luậnvăn này là trung thực và chưa từng có trong các luận văn, khóa luận khác

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn này

đã được cảm ơn và tất cả các số liệu thông tin trong luận văn đều đã được chỉ rõnguồn gốc

Hà Nôi, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Phạm Thu Hường

Qua đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các bác, các cô, các chúthuộc các phòng ban và các hộ nông dân trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh namĐịnh đã nhiệt tình cung cấp thông tin và giúp đỡ tôi trong quá trình tìm hiểunghiên cứu tại địa bàn.

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, ngườithân đã giúp đỡ và động viên tôi trong suốt qúa trình học tập và hoàn thành luậnvăn này

Do thời gian có hạn, đề tài khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót Vìvậy, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và toàn thểbạn đọc

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nôi, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Phạm Thu Hường

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa 152.1.5 Vai trò của cơ giới hóa trong sản xuất lúa 20

2.2.1 Cơ giới hóa trong sản xuất lúa ở một số nước trên thế giới 21

2.2.2.1 Những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về cơ giới hóa

2.2.2.2 Thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa tại Việt Nam 26

3.2.5.2 Chỉ tiêu phản ảnh về điều kiện sản xuất của hộ nông dân 453.2.5.3 Chỉ tiêu phản ánh về thực trạng áp dụng cơ giới hóa 45

4.2 Thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện 494.2.1 Tình hình áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện 494.2.2 Tình hình áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa tại các xã 54

4.2.2.1 Thông tin chung của các đối tượng điều tra 544.2.2.2 Tình hình áp dụng cơ giới hóa trong các khâu sản xuất lúa 594.2.3 Lợi ích áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa 614.3 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới cơ giới hóa trong sản xuất lúa các hộ 65

4.3.2 Ảnh hưởng của công tác quy hoạch và cánh đồng mẫu lớn 66

4.4 Giải pháp tăng cường cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bàn 72

4.4.2 Các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên

4.4.2.2 Giải pháp về công tác quy hoạch sản xuất lúa và cánh đồng mẫu lớn 74

4.4.2.4 Tăng cường phát triển các dịch vụ cơ giới 78

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CNH-HĐH: Công nghiệp hóa-hiện đại hóaCN-TTCN: Công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp

DANH MỤC BẢNG

3.1 Sử dụng đất đai của huyện Vụ Bản qua 3 năm (2012 – 2014) 333.2 Dân số và lao động của huyện Vụ Bản qua 3 năm (2012 - 2014) 35

3.4 Kết qủa phát triển kinh tế của huyện qua 3 năm (2012 - 2014) 40

4.1 Kết quả sản xuất lúa huyện Vụ Bản qua các năm 474.2 Tình hình số lượng máy gặt và máy làm đất trên địa bàn huyện 504.3 Diện tích cơ giới hóa các khâu sản xuất lúa năm 2014 52

4.6 Tình hình máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất lúa của các hộ làm DV 574.7 Các chi phí thuê dịch vụ cơ giới hóa tại các xã (tính trên 1 ha) 584.8 Tỉ lệ cơ giới hóa các khâu sản xuất lúa trong các hộ 594.9 So sánh chi phí theo pp sạ hàng và gieo cấy truyền thống cho giống

4.10 So sánh hiệu quả sản xuất lúa theo pp sạ hàng và pp gieo cấy truyền

4.11 So sánh CP sử dụng máy gặt và gặt thủ công cho giống lúa DT68 654.12 Diện tích ruộng canh tác tại các hộ điều tra 674.13 Ảnh hưởng của lao động nông nghiệp tới CGH trong sản xuất lúa 68

4.15 Số lượng máy móc cần thiết phục vụ sản xuất lúa cho cả huyện 72

Đồ thị 3.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Vụ Bản qua 3 năm (2012- 2014) 41

PHẦN I MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là một chủ trươnglớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển tạo công ăn việclàm, tăng thu nhập cho dân cư nông thôn đồng thời tạo tiền đề để giải quyết hàngloạt các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước và từng bước góp phần đưanông thôn phát triển ngày càng văn minh hiện đại

Cơ giới hóa nông nghiệp là nhiệm vụ hết sức quan trọng trong toàn bộ sựnghiệp CNH-HĐH Tăng cường công tác cơ giới hóa trong sản xuất lúa sẽ giúp giảiquyết các công việc đồng áng nhất là các khâu gieo trồng, tưới nước, chăm sóc vàthu hoạch kịp thời và nhanh chóng Điều này không chỉ giúp sử dụng giống, nước,phân bón và thuốc trừ sâu hiệu quả hơn để nâng cao năng suất, chất lượng của câytrồng mà còn hạn chế tác động đối với sức khỏe của nông dân và môi trường tựnhiên ở nông thôn Trong những năm qua việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuậtmới trong thâm canh lúa được đẩy mạnh như việc áp dụng các tiến bộ về giống lúamới, các loại phân bón đa lượng, phân vi lượng, phân hỗn hợp mới, các loại thuốcđiều tiết sinh trưởng, thuốc bảo vệ cây trồng thế hệ mới và nhiều tiến bộ kỹ thuậtmới trong canh tác Theo báo cáo của USDA (2014) sản lượng lúa gạo Việt Namnăm 2013 ước tính 27,65 triệu tấn, tăng so với khoảng 27,15 triệu tấn năm trước

Tuy nhiên đến nay ở Việt Nam việc thực hiện công nghiệp hóa nôngnghiệp, nông thôn còn yếu và thiếu đồng bộ, còn tùy thuộc rất lớn vào trình độ vànguồn vốn của nông hộ Cơ sở sản xuất công nghiệp phục vụ nông nghiệp còn rấtyếu trong khi máy móc nhập từ nước ngoài thường không phù hợp trong sản xuất

so với qui mô sản xuất và khả năng của người nông dân trong vùng Lực lượnglao động qua đào tạo nghề ở nông thôn còn thấp cũng là một trong những trởngại trong việc ứng dụng cơ giới hoá trong sản xuất nông nghiệp, phát triển nôngthôn Vì vậy, việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa nói riêng còn hạn chế,năng suất lao động thấp, chi phí đầu tư cao, các dịch vụ cơ khí đi theo hoạt độngnày kém phát triển, đời sống nông dân ở nông thôn còn nhiều khó khăn

Huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định với đặc điểm là một huyện thuần nông,nông nghiệp luôn chiếm một tỷ trọng cao trong cơ cấu phát triển kinh tế của toànhuyện Sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng luôn đượchuyện cũng như tỉnh chú trọng và quan tâm Theo báo cáo tổng kết sản xuất vụmùa, vụ đông năm 2013 kết quả sản xuất lúa mùa trên toàn huyện đạt 47,0 tạ/hatrên tổng diện tích 8618 ha, bên cạnh đó trong những năm qua cùng với sự tăngtrưởng của sản xuất nông nghiệp việc ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất và chếbiến lúa bước đầu đạt được hiệu quả, một số hộ nông dân cũng đã mạnh dạn đầu

tư áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất

Tuy nhiên, việc ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất lúa vẫn mang nặng tính

tự phát, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu nhằm đánh giá đầy đủ việcứng dụng các công cụ, máy móc này vào sản xuất đồng thời chưa đưa ra giảipháp để tăng cường cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp đặc biệt là với cây lúatrên địa bàn huyện Với điều kiện đồng đất hiện tại của tỉnh Nam Định nói chung

và trên địa bàn huyện Vụ Bản nói riêng thì việc đưa máy móc vào sản xuất qua

đó từng bước cơ giới hoá một phần và toàn phần trong sản xuất lúa nói chung vàsản xuất nông nghiệp nói riêng vẫn còn nhiều vấn đề phải bàn tới

Do vậy, xuất phát từ vấn đề thực tiễn trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Giải pháp tăng cường cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bànhuyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định qua đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường cơ giớihóa trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện trong thời gian tới

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cở sở lý luận và thực tiễn về cơ giới hóa trong sản xuất lúa;

- Đánh giá thực trạng của việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa trênđịa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định;

- Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng cơ giới hóa trongsản xuất lúa;

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường cơ giới hóa trong sản xuấtlúa trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Thế nào là áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa?

- Sản xuất lúa trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định được áp dụng

cơ giới hóa trong những khâu nào? Diện tích, tỉ lệ áp dụng cơ giới hóa trong từngkhâu ra sao?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc áp dụng cơ giới hóa trong sảnxuất lúa của hộ nông dân?

- Giải pháp nào nhằm tăng cường cơ giới hóa trong sản xuất lúa ở huyện

Vụ Bản, tỉnh Nam Định?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu các vấn đề lí luận và thực tiễn về cơ giới hóa trong sản xuấtlúa nói chung và trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định nói riêng

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

1.4.2.1 Phạm vi nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề lí luận và thực tiễn về áp dụng cơ giớihóa trong sản xuất lúa ở các khâu làm đất, tưới tiêu, gieo cấy và thu hoạch trên địabàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm tăngcường cơ giới hóa trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện trong thời gian tới

1.4.2.2 Phạm vi không gian

Đề tài nghiên cứu trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định

1.4.2.3 Phạm vi thời gian

Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 6/2014 đến hết tháng 10/2015

Số liệu sử dụng trong đề tài: từ năm 2012 đến năm 2014

PHẦN II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm cơ bản

 Nông nghiệp và sản xuất nông nghiệp

- Theo Bách khoa toàn thư thì nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ

bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng vàvật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thựcphẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp Nông nghiệp là một ngành sảnxuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản;theo nghĩa rộng còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản Nông nghiệp là một ngànhkinh tế quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước, đặc biệt là trong các thế kỷtrước đây khi công nghiệp chưa phát triển

- Theo Bùi Thị Loan (2013), nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuấtvật chất chủ yếu của xã hội Sản xuất nông nghiệp có những đặc điểm riêng màcác ngành sản xuất khác không có

+ Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phức tạp,phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên nên mang tính khu vực rõ rệt Do điều kiện đấtđai khí hậu không giống nhau giữa các vùng đã làm cho nông nghiệp mang tínhkhu vực rất rõ nét

+ Trong nông nghiệp, ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thaythế được Đất đai là điều kiện cần thiết cho tất cả các ngành sản xuất, nhưng nộidung kinh tế của nó lại rất khác nhau Trong công nghiệp, giao thong đất đai là

cơ sở làm nền móng, trên đó xây dựng các nhà máy, công xưởng, hệ thống đườnggiao thông… để con người điều khiến các máy móc, các phương tiện vận tải hoạtđộng Trong nông nghiệp, đất đai có nội dung kinh tế khác, nó là tư liệu sản xuấtchủ yếu không thể thay thế được

+ Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cơ thể sống – cây trồng và vậtnuôi Các loại cây trồng và vật nuôi phát triển theo qui luật sinh học nhất định(sinh trưởng, phát triển và diệt vong) Cây trồng và vật nuôi với tư cách là tư liệu

sản xuất đặc biệt được sản xuất trong bản thân nông nghiệp bằng cách sử dụngtrực tiếp sản phẩm thu được ở chu trình sản xuất trước làm tư liệu sản xuất chochu trình sản xuất sau Để chất lượng giống cây trồng và vật nuôi tốt hơn, đòi hỏiphải thường xuyên chọn lọc, bồi dục các giống hiện có, nhập nội những giốngtốt, tiến hành lai tạo để tạo ra những giống mới có năng suất cao, chất lượng tốtthích hợp với điều kiện từng vùng và từng địa phương.

+Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao Đó là nét đặc thù điển hìnhnhất của sản xuất nông nghiệp Mặt khác do sự biến thiên về điều kiện thời tiết –khí hậu, mỗi loại cây trồng có sự thích ứng nhất định với điều kiện đó, dẫn đếnnhững mùa vụ khác nhau Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cây trồng – loạicây xanh có vai trò cực kỳ to lớn là sinh vật có khả năng hấp thu và tàng trữnguồn năng lượng mặt trời để biến từ chất vô cơ thành chất hữu cơ, tạo nguồnthức ăn cơ bản cho con người và vật nuôi Như vậy, tính thời vụ có tác động rấtquan trọng đối với nông dân

 Cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp

- Theo Nguyễn Đức Hùng (2012): Cơ giới hóa nông nghiệp là quá trình sửdụng máy móc vào sản xuất nông nghiệp thay thế một phần hoặc toàn bộ sức ngườihoặc súc vật nhằm tăng năng suất lao động và giảm nhẹ cường độ lao động

- Theo Từ điển bách khoa nông nghiệp (1991): Cơ giới hóa nông nghiệp

có các mức độ khác nhau từ cơ giới hóa từng công việc riêng lẽ (cày đất, gieohạt, đập lúa) đến cơ giới hóa liên hoàn đồng bộ một quy trình sản xuất một câytrồng, một vật nuôi, một sản phẩm nông nghiệp

- Theo Trần Anh Vũ (2012): Cơ giới hóa nông nghiệp là quá trình thay thếcông cụ thô sơ bằng công cụ cơ giới, động lực của người và gia súc bằng công cụ

cơ giới, lao động thủ công bằng công cụ cơ giới, thay thế phương pháp sản xuấtlạc hậu bằng phương pháp khoa học

- Như vậy xuất phát từ những quan điểm trên, tôi đưa ra khái niệm của cơgiới hóa trong sản xuất nông nghiệp như sau:

+ Về cơ bản, cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp chính là việc thay thếcông cụ thô sơ bằng công cụ cơ giới, lao động thô sơ bằng công cụ cơ giới vàphương pháp sản xuất lạc hậu bằng phương pháp tiên tiến hơn

+ Cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp cụ thể là đưa các trang thiết bịmáy móc và hỗ trợ người nông dân trong sản xuất nông nghiệp, như các loại máycày, máy gieo hạt, máy phun thuốc trừ sâu, thiết bị hỗ trợ làm cỏ lúa, máy gặtđập, máy xay xát lúa gạo, tách ngô, máy lột vỏ củ sắn (khoai mì)

+ Cơ giới hóa nông nghiệp sẽ góp phần đưa giá trị hàng hóa nông sản đạtchất lượng và giá thành sản phẩm sản xuất sẽ có tính cạnh tranh cao

+ Cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp ngoài đem lại lợi ích cho ngườinông dân, quan trọng hơn là đã tạo ra cách làm mới, đồng bộ, tập trung và có sựthống nhất trong các khâu sản xuất từ đó thay đổi tập quán canh tác lạc hậu

- Theo Nguyễn Đức Hùng (2012): Quy trình cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp bao gồm:

+ Cơ giới hóa bộ phận trước hết và chủ yếu được thực hiện ở những côngviệc nặng nhọc tốn nhiều sức lao động và dễ dàng thực hiện Đặc điểm giai đoạnnày là mới sử dụng các chiếc máy lẻ tẻ

+ Cơ giới hóa tổng hợp là sử dụng liên tiếp các hệ thống máy móc vào tất cảcác giai đoạn của quá trình sản xuất Đặc trung của giai đoạn này là sự ra đời hệ thốngmáy trong nông nghiệp, đó là những tổng thể máy bổ sung lẫn nhau và hoàn thànhliên tiếp tất cả các quá trình lao động sản xuất sản phẩm ở địa phương, từng vùng

+ Tự động hóa là giai đoạn cao của cơ giới hóa, sử dụng hệ thống máy vớiphương tiện tự động để hoàn thành liên tiếp tất cả các quá trình sản xuất từ lúcchuẩn bị đến lúc kết thúc cho sản phẩm Đặc trưng giai đoạn này là một phần laođộng chân tay với lao động trí óc, con người giữ vài trò giám sát, điều chỉnh quátrình sản xuất nông nghiệp

2.1.2 Đặc điểm kĩ thuật sản xuất lúa

Cây lúa thích nghi rất nhiều vùng sinh thái khác nhau như nhiệt đới, xíchđạo, cận nhiệt đới Ở Việt Nam lúa được trồng khắp cả nước đặc biệt là khu vựcđồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long

-Thời vụ tuỳ vào đặc điểm tình hình thời tiết từng năm, từng mùa vụ, thờigian sinh trưởng, đặc tính các giống lúa, tính chất của đất, tình hình diễn biến sâubệnh qua các năm để bố trí lịch cho thích hợp Giống để gieo cấy phải được nângcấp đảm bảo chất lượng tốt nhất, nên dùng giống đã được cấp xác nhận

-Theo Phạm Hoàng Hà (2015) thì sơ đồ phát triển của cây lúa gồm cácgiai đoạn như sau: Ngâm ủ hạt giống -> Gieo mạ -> Cấy lúa -> Đẻ nhánh ->Phân hóa đòng ( làm đòng) -> Trổ bông -> Chín.

 Ngâm ủ hạt giống:

Thóc giống trước khi ngâm phơi nắng nhẹ từ 3-4 giờ (tạo điều kiện hútnước nhanh) Sau đó tiến hành xử lí hạt giống và ngâm ủ

Ngâm hạt giống và xử lí hạt giống khỏi mầm bệnh :

+ Lúa lai: Vụ xuân ngâm bằng nước ấm 3 sôi 2 lạnh (54oC); ngâm từ 30h Vụ mùa ngâm từ 15-20h, cứ 5h đãi sạch và thay nước ấm một lần sau đó đãisạch rồi ngâm nước ấm ở vụ xuân, nước sạch ở vụ mùa bình thường

25-+ Lúa thuần :

Vụ xuân: ngâm bằng nước ấm 40-48 giờ, cứ 10-12 giờ thay nước ấm một lần

Vụ mùa: ngâm 36-40 giờ, cứ 8-10 giờ đãi sạch rồi thay nước một lần

 Gieo mạ và cấy lúa

-Vùng đất ruộng mạ phải chọn kỹ, ưu tiên chủ động tưới tiêu, khuất gióphòng chống được các điều kiện bất thuận như rét hại, sâu bệnh Đất có độ phìtrung bình khá, tốt nhất là đất cát pha hoặc thịt nhẹ Làm đất kỹ, nhuyễn bùn,sạch cỏ dại và cây trồng vụ trước

- Ruộng cấy cần được cày bừa làm đất kỹ, nhuyễn bùn, sạch cỏ, phẳngruộng Chỉ cấy vào những ngày trời ấm nhiệt độ trên 180C, mạ nhổ xong cấyngay không để ủ héo, không để mạ qua đêm Không được cấy mạ đã dập thân bẹ,hạn chế chắn đứt rễ mạ Hiện nay phương thức gieo thẳng là một biện pháp quantrọng để thâm canh tăng năng suất lúa Ruộng gieo thẳng cần được làm đất sớmđảm bảo kỹ, nhuyễn bùn sạch cỏ, mặt ruộng thật bằng nhưng không cần thậtphẳng Khi gieo cần rút cạn nước, không để đọng rải rác trên mặt ruộng hạn chếhỏng hạt giống sau khi gieo Khi lúa mọc kịp thời cho nước vào không để mặtruộng khô nẻ, mực nước cao dần theo chiều cao cây lúa để khống chế cỏ dại

- Theo Phạm Quốc Chiến (2015), trong canh tác lúa, vấn đề cung cấpnước và dinh dưỡng bằng các loại phân hoá học là 2 yếu tố rất quan trọng vàkhông thể thiếu Bởi, công việc này sẽ giúp cho cây lúa phát triển tốt, chống chịuđược với các loại sâu bệnh hại, cũng như các yếu tố bất lợi của thời tiết Nước là

điều kiện để thực hiện các quá trình sinh lý trong cây lúa, vận chuyển dưỡng chấtđến các bộ phận khác nhau của cây lúa Nếu thiếu nước thì cây lúa bị khô, lá lúa

bị cuộn lại không phát triển Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng phải giữ mựcnước cao trên ruộng, mà có những giai đoạn chỉ cần giữ cho mặt ruộng vừa đủ

ẩm là đủ cho cây lúa phát triển tốt

Bên cạnh nước, để cây lúa phát triển tốt, tất nhiên chúng còn cần phải cóđầy đủ các chất dinh dưỡng để nuôi thân và hạt Thực ra các chất dinh dưỡng chocây lúa đều có sẵn trong đất Tuy nhiên do xu hướng thâm canh, tăng vụ liên tụccủa bà con nông dân nên đã làm cho độ phì nhiêu của đất đai bị cạn kiệt đi nhiều

Do vậy việc cung cấp thêm các chất dinh dưỡng cho cây lúa thông qua sử dụngphân bón là không thể thiếu Song vấn đề bón phân và bổ sung thêm các chấtdinh dưỡng, điều hòa sinh trưởng trong canh tác lúa phải cân đối và phù hợp vớitừng giai đoạn phát triển khác nhau của cây lúa

Nói chung việc cung cấp nước và sử dụng phân bón trong quá trình canhtác lúa là công việc thường xuyên và tất yếu Vấn đề là bà con phải cung cấp nhưthế nào cho hợp lý và cân đối trong từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa Riêngđối với phân bón, khi sử dụng cần phải nắm vững vai trò của từng loại và tìnhhình phát triển thực tế của cây lúa trên đồng ruộng Khi bón phân phải đảm bảocân đối các chất đa, trung và vi lượng Bón phân cho cây lúa thâm canh cần theocác nguyên tắc 4 đúng: đúng loại, đúng lượng, đúng lúc, đúng cách; nguyên tắc

“nặng đầu, nhẹ cuối bổ sung giữa” Chú ý bón lót cần vùi trong đất để tránh bayhơi rửa trôi nhất là trên lúa gieo thẳng vụ Hè Thu Không bón phân khi trời nắngnóng, mưa to Đặc biệt tránh lạm dụng phân đạm để góp phần hạn chế sự pháttriển của các loại sâu bệnh, hạn chế sự đổ ngã của cây lúa Đồng thời tiết kiện chiphí, tăng hiệu quả sản xuất

Ruộng gieo thẳng cần được tiến hành nhổ cỏ, tỉa dặm và xới xáo sục bùn kịpthời khi cây lúa có 3 - 4 lá thật để cho lúa phát triển tốt, nếu biện pháp này khôngđược thực hiện tốt và để quá muộn ruộng lúa sẽ kém phát triển năng suất thấp

 Lúa chín: Khi lúa chín 90% tiến hành thu hoạch, riêng vụ hè thu

80%

lúa chín là thu hoạch được tránh mưa bão cuối vụ, thực hiện theo nguyên

tắc “Xanh nhà hơn già đồng” Nếu cắt sớm hay trễ đều làm tăng tỷ lệ hao hụt.

Nên sử dụng máy gặt dải hàng để cắt lúa Sau khi cắt tiến hành suốt ngay, khôngnên phơi mớ trên ruộng Sau khi làm khô, rê sạch và sử dụng bao để đựng Bảoquản lúa ở những nơi khô ráo và thoáng

Theo Phạm Hoàng Hà (2015) thì yêu cầu sinh thái để cây lúa sinh trưởngphát triển tốt bao gồm:

Điều kiện đất đai, địa hình

 Đối với lúa nước: ở Việt Nam lúa được gieo cấy ở hầu hết các nhóm và các loại đất biến động theo thứ tự sau: Đất phù sa, đất glây, đất mặn, đấtphèn, đất mới biển đổi, đất cát biển, đất xám, đất đỏ Nhưng muốn lúa có năngsuất cao đất trồng cần đáp ứng một số yêu cầu sau:

+Địa hình bằng phẳng, thành phần cơ giới từ thịt trung bình đến thịt nặng +Hàm lượng dinh dưỡng N,P,K tổng số khá

+Độ pH từ 4,5 đến 7

+Độ mặn < 0,5% tổng số muối tan

 Đối với lúa cạn: Ngoài các chỉ tiêu pH, tổng số muối tan có yêu cầu như cây lúa nước, lúa cạn (gieo thẳng) cần đất nhẹ hơn, đất có thành phần

cơ giới từ thịt trung bình đến thịt nhẹ Đất có độ dốc <50

Lượng mưa : Lúa yêu cầu nhiều nước hơn các cây trồng khác Lượng mưa

cần thiết cho cây lúa trung bình từ 6-7mm/ngày trong mùa mưa, 8-9mm/ngàytrong mùa khô Một tháng cây lúa cần khoảng 200 mm nước Sự thiếu hụt haythừa nước đều ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây

Ánh sáng :Ánh sáng ảnh hưởng đến cây lúa trên 2 mặt: Cường độ ánh

sáng ảnh hưởng đến quang hợp, số giờ chiếu sáng trong ngày ảnh hưởng đến sựphát triển, ra hoa, kết quả của lúa sớm hay muộn Cường độ ánh sáng thuận lợicho lúa từ 250-400 calo/cm2/ngày

Nhiệt độ: Nhiệt độ làm lúa sinh trưởng nhanh hay chậm, phát dục tốt hay

xấu Lúa sinh trưởng bình thường ở nhiệt độ 25-280C Nếu nhiệt độ thấp hơn

170C sinh trưởng của lúa chậm lại, nếu thấp hơn 130C thì lúa ngừng sinh trưởng,nếu nhiệt độ thấp kéo dài nhiều ngày lúa có thể chết Nhiệt độ cao trong phạm vi

từ 28-350C thì lúa sinh trưởng nhanh nhưng chất lượng kém Nhiệt độ >400C câylúa sinh trưởng nhanh nhưng tình trạng sinh trưởng xấu, nếu kéo theo gió lào, ẩm

độ không khí thấp thì cây chết Mức độ ảnh hưởng nhiệt độ cao hay thấp, mạnhhay yếu là tuỳ thuộc vào giống lúa và giai đoạn sinh trưởng, phát triển của lúa.Nhiệt độ thích hợp cho lúa nảy mầm là 28-320C, trổ bông, phơi mau yêu cầunhiệt độ 20-380C Nhiệt độ ảnh hưởng đến ra hoa kết quả sớm hay muộn của lúa

2.1.3 Cơ giới hóa trong sản xuất lúa

Sản xuất lúa là một lĩnh vực trong sản xuất nông nghiệp, việc áp dụng cơgiới hóa trong sản xuất lúa chính là việc đưa các máy móc, tiên bộ kỹ thuật vàotrong các khâu làm đất, tưới tiêu, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch và sau thu hoạch

Bảng 2.1 Nội dung cơ giới hóa trong sản xuất lúa

1.Làm đất Sử dụng sức kéo của động vật

như trâu bò hoặc con người Sử dụng máy làm đất2.Tưới tiêu Sử dụng gầu tát nước Sử dụng máy bơm nước

3 Gieo cấy Ngâm ủ thóc giống, gieo mạ,

chăm sóc mạ và cấy (ở miềnBắc) còn ở miền Nam là ngâm

ủ thóc giống rồi gieo vãi

Sử dung giàn sạ hànghoặc máy cấy

4 Chăm sóc,bón

phân, BVTV Sử dụng sức người để làm cỏ,bón phân, phun thuốc BVTV Sử dụng máy bón phân,máy phun thuốc BVTV

có gắn động cơ

5.Thu hoạch Sử dụng sức người để cắt, vận

6 Sau thu hoạch Phơi thóc dưới ánh nắng mặt

trời

Sử dụng máy sấy

Nguồn: Tác giả tổng hợp + Làm đất:

Làm đất là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong canh tác câytrồng nhằm mục đích duy trì và nâng cao độ phì của đất, tạo điều kiện cho sự

sinh trưởng và phát triển của hạt giống và cây trồng

Theo Lê Văn Bảnh (2013), nếu lấy giá trị toàn bộ phần tăng lên về năngsuất cây trồng do tác động của tất cả các khâu canh tác là 100% thì trong đó khâulàm đất chiếm 25% Do vậy, khâu làm đất đạt tiêu chuẩn là hết sức quan trọng

Trong canh tác lúa khâu làm đất là việc dùng các công cụ lao động tácđộng vào đất với các công đoạn cày, bừa, làm phẳng mặt ruộng để tạo ra một môitrường thuận lợi cho cấy lúa phát triển

Cơ giới hóa khâu làm đất là đưa máy móc công nghiệp có công suất cao vàothay thế các công cụ lao động thô sơ và thay thế cho sức người, sức gia súc kéotrong làm đất canh tác lúa Trải qua quá trình lịch sử phát triển của ngành sản xuấtlúa nước ở nước ta, khâu làm đất đã được dần chuyển lao động thô sơ, thủ công sửdụng sức người hoặc sức gia súc kéo sang sử dụng các máy móc chuyên dùng tronglàm đất nông nghiệp như máy cày, máy lồng, máy phay,…

Theo Lê Văn Bảnh (2013), cơ giới hóa khâu làm đất ở Đồng bằng SôngHồng đạt khoảng 80% Trong số 6 tỉnh được chọn để nghiên cứu, khảo sát khảnăng ứng dụng máy làm đất trong sản xuất lúa thì các tỉnh Thái Bình, Hà Nam,Nam Định có tỉ lệ diện tích được làm bằng máy cao nhất (91- 94%), còn các tỉnhkhác xấp xỉ 80%

+ Tưới tiêu

Trong những thập niên qua, nhà nước đã đầu tư rất mạnh về công tác thủylợi, các kênh chính đã được qui hoạch và một phần đê bao chống lũ đều đã đượcthi công khá hoàn thiện Hiện nay, việc kiên cố hóa kênh mương đã và đang đượcĐảng và Nhà nước có nhiều chính sách ưu tiên đầu tư nên các công đoạn tướitiêu tại một số địa phương dần được cơ giới hóa một phần hoặc toàn phần Cácnơi khác việc cơ giới hóa khâu tưới tiêu cũng được triển khai bằng việc áp dụngcác loại máy bơm nước cỡ nhỏ

Trong sản xuất lúa nước thì tưới tiêu luôn là một việc quan trọng hàngđầu, quyết định đến sự thành công hay thất bại của cả quá trình sản xuất lúa vậy

nên trong dân gian có câu:“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giồng”.

Khâu tưới tiêu cũng như khâu chăm sóc được thực hiện liên tục từ khi làm

đất cho đến khi thu hoạch lúa Tưới tiêu giữ một vai trò quan trọng và có ảnhhưởng tới việc áp dụng cơ giới hóa trong các khâu làm đất, gieo cấy và khâu thuhoạch Hiện nay, theo các phương pháp canh tác lúa tiên tiến thì trong từng giaiđoạn sinh trưởng và phát triển của cây lúa cần tưới hoặc tiêu nước trong ruộng ra

để cây lúa có thể sinh trưởng phát triển tốt nhất Mặt khác, việc tiêu nước để cóđược một mặt ruộng cứng khi thu hoạch lúa là một yếu tố hàng đầu ảnh hưởngđến hiệu quả của cơ giới hóa khâu thu hoạch lúa

+ Gieo cấy

Theo phương thức canh tác thủ công truyền thống thì khâu gieo cấy baogồm các công đoạn ngâm ủ thóc giống, gieo mạ, chăm sóc mạ và cấy (ở miềnBắc) còn ở miền Nam là ngâm ủ thóc giống rồi gieo vãi

Cơ giới hóa khâu gieo cấy là việc sử dụng công cụ, máy móc công nghiệpvào thay thế cho lao động thủ công của con người như: giàn sạ hàng, máy cấy

Ở nước ta, đặc biệt là Đồng Bằng sông Cửu long, do nông dân ở đây códiện tích gieo trồng lúa lớn, công làm đất cho kỹ đủ tiêu chuẩn để cấy rất tốnkém Do đó nông dân ở đây có tập quán sạ lan, sạ lan có ưu điểm là không cầnphải làm đất kỹ, năng suất sạ tay rất cao, một người sạ lúa giỏi có thể sạ được vàihecta trong một ngày Nhưng nó có nhược điểm là tốn rất nhiều hạt giống (từ 200đến 250 kg /ha) Mặt khác, mật độ sạ quá dày như vậy dễ gây ra nhiều sâu bệnhcho cây lúa, khó thực hiện việc cơ giới hoá trong khâu làm cỏ, bón phân đặc biệt

là không thể sản xuất lúa giống tốt được vì chúng lẫn nhiều lúa nền, lúa cỏ rấtkhó khử lẫn Diện tích lúa sạ lan ở miền Nam hiện nay còn rất lớn, khoảng gần80% diện tích Để khắc phục các nhược điểm trên của tập quán sạ lan, Viện lúaĐBSCL qua nhiều năm nghiên cứu, sau khi nghiên cứu thành công đã có khuyếncáo bà con nông dân dùng công cụ, thiết bị gieo, đặc biệt là các đơn vị sản xuấtlúa giống nên dùng máy gieo sạ lúa theo hàng thay tập quán sạ lan Giải phápnông học này rất có hiệu quả: giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất, tăng chấtlượng hạt giống và cả chất lượng hạt gạo

Theo Lê Văn Bảnh (2013), Thí nghiệm của Viện lúa Đồng bằng sông CửuLong so sánh giữa lúa gieo hàng và lúa sạ lan đã khẳng định tính ưu việt hơn hẳn của

lúa gieo hàng, mật độ hạt gieo phân bổ đều, không khí thông thoáng, tiếp thu ánh sángtốt làm cho cây lúa phát triển tốt nên: giảm sâu bệnh, tiết kiệm giống (40 - 50%),thuận tiện trong cơ giới hóa bón phân, diệt cỏ dễ hơn, giảm chi phí trong sản xuất,năng suất lúa tăng (15-20%).

Ngoài phương pháp gieo sạ, việc cơ giới hóa trong khâu gieo cấy cũngđược tiến hành thông qua việc sử dụng máy cấy lúa Các công đoạn khi sử dụngmáy cấy lúa trong khâu gieo cấy về cơ bản giống gieo cấy theo phương pháptruyền thống, tuy nhiên công đoạn cấy đã được cơ giới hóa bằng máy, mạ khi cấyphải là mạ gieo khay hoặc mạ sân Việc dùng máy cấy phải có đòi hỏi nhất định:

kỹ thuật làm mạ, mặt đồng ruộng có độ bằng phẳng tương đối tốt, kỹ thuật vậnhành của công nhân, v.v… nhưng có nhiều cái lợi: tiết kiệm hạt giống (chỉ 30–40kg/ha); tránh được ốc bươu vàng (chỉ ăn mầm và thân mạ non) làm giảm đượclượng thuốc sát trùng đáng kể (lợi về kinh tế và môi trường); giảm thời gian lúađứng trên đồng (15-20 ngày) phù hợp cho vùng lũ rút chậm, giảm việc sạ ngầmphải dùng quá nhiều hoá chất độc làm ô nhiễm môi trường hoặc tránh được ngậpmặn cuối vụ ở vùng nhiễm mặn ven biển; lúa được cấy (sâu 3-5cm) ít đổ ngả, dễ

cơ giới trong khâu chăm sóc và thu hoạch bằng cơ giới

+ Chăm sóc

Khoảng giữa khâu gieo cấy và thu hoạch, khâu chăm sóc lúa cũng rấtquan trọng, mặc dù là khâu tốn ít công lao động trong canh tác lúa, tuy nhiên nócần nhiều chi phí và thời gian (chăm sóc là khâu cần phải thực hiện trong suốtquá trình canh tác lúa) Các công đoạn chăm sóc lúa bao gồm: làm cỏ, sục bùn,bảo vệ thực vật, bón phân

Đến nay, có nhiều loại máy bón phân được sử dụng trong sản xuất nôngnghiệp, đặc biệt là trong sản xuất lúa Có loại dùng bón lót khi chưa gieo cấy lúcđang làm đất người ta dùng máy tung hoặc rải phân lân, phân hữu cơ trên mặtđồng khô rất thuận lợi Nhưng khi bón phân đạm hoặc phân hỗn hợp NPK,DAP cần bón đúng thời điểm theo chu kỳ sinh trưởng của cây lúa, bón trênđồng ruộng ngập nước nên phân bón thường bị bay hơi, cây lúa hấp thu khôngkịp bị xả trôi, v.v theo tính toán của các nhà khoa học cho thấy mức độ hao hụt

lên đến 30 – 40% Do vậy, người ta dùng phân có bao hợp chất chậm tan hoặc nénphân này thành viên để có thể dùng máy dúi vào đất để cây lúa hấp thu dần, tránhhao hụt, tiết kiệm được lượng phân bón đáng kể Công cụ này trước đây Việnnghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) cũng đã nghiên cứu đưa vào sử dụng nhưng cònnhiều bất cập nên chưa được ứng dụng rộng rãi.

Phương pháp thu hoạch lúa nhiều giai đoạn: gặt (cắt), gom, tuốt, làm sạch.Trong các giai đoạn này có thể dùng hoàn toàn bằng sức lao động thủ công hoặcmột phần bằng máy tùy theo trình độ phát triển

Phương pháp thu hoạch lúa 1 giai đoạn: được thực hiện trên một máy thuhoạch liên hợp (máy gặt đập liên hợp) với các bộ phận cắt, gom, vận chuyển lúa,đập (tuốt) hạt, làm sạch, đóng bao tiến hành liên tục Đây là phương pháp thuhoạch tiên tiến, được sử dụng phổ biến tại các nước có nền nông nghiệp tiên tiến.Tuy nhiên cũng cần có một số điều kiện về tình trạng mặt đồng ruộng nhưng nhìnchung có khả năng thu hoạch trên nhiều địa bàn, nhiều hình thái thảm lúa khácnhau Như vậy máy gặt đập liên hợp là sự tổng hợp của 3 loại máy: máy gặt xếpdãy, máy gom lúa, máy phụt lúa Việc sử dụng máy gặt đập liên hợp trong thuhoạch lúa đã cho thấy những ưu điểm sau: giảm áp lực lao động khi mùa vụ tới,giảm công lao động, giảm chi phí đầu vào, giảm tổn hao trên đồng ruộng, thíchhợp với công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn

+ Sau thu hoạch

Sau thu hoạch là khâu tiếp theo khi công việc thu hoạch đã được hoànthành và kết thúc khi thóc được xay xát thành gạo để tiêu dùng Như vậy, sau thuhoạch bao gồm các công đoạn phơi (sấy), bảo quản và chế biến Thực tế tại nước

ta thì công đoạn chế biến đã hầu như cơ bản được cơ giới hóa bằng việc phát

triển các máy xay xát nhỏ hoặc tổ hợp nhà máy xay xát lớn hiện đại phục vụ xuấtkhẩu Các công đoạn còn lại như phơi, bảo quản thường được tiến hành thủ công,chỉ một số ít địa phương chủ yếu phổ biến ở đồng bằng Sông Cửu Long có các lòsấy và việc bảo quản thóc trong các xilo hiện đại hầu như không có

Như vậy việc cơ giới hóa trong sản xuất lúa được áp dụng vào các khâu sau: + Cơ giới hóa khâu làm đât (cày, bừa, xới…)

+ Cơ giới hóa khâu tưới tiêu

+ Cơ giới hóa khâu gieo cấy

+ Cơ giới hóa khâu chăm sóc, bón phân, bảo vệ thực vật

+ Cơ giới hóa khâu thu hoạch: cắt gặt lúa, thu gom, tuốt đập, phơi sấy, làmsạch và vận chuyển

+ Cơ giới hóa khâu sau thu hoạch: phơi sấy, bảo quản tồn trữ, xay xát

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa

a) Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên

Những nhân tố về điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng trực tiếp đến mảnh đất

mà người nông dân canh tác như thời tiết, khí hậu Do đối tượng sản xuất củanông nghiệp là sinh vật sống nên quá trình sinh trưởng và phát triển của câytrồng, vật nuôi chịu ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh

Khí hậu, thủy văn ảnh hưởng lớn đến quá trình cơ giới hóa trong sảnxuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng Nếu trời mưa ruộng dễ

bị sụt lún nên máy móc không xuống đồng hoạt động được; nếu sử dụng công

cụ sạ thì mộng dễ bị chết ngập úng, thối; bên cạnh đó khi thu hoạch gặp trờimưa luá hay bị đổ, máy dễ bị sa lầy không xuống được ruộng Nếu thời tiếtkhô hạn đất cứng làm năng suất hoạt động của máy giảm, tiêu hao thêm nhiềunhiên liệu

-Địa hình đồng ruộng ảnh hưởng lớn tới quá trình áp dụng cơ giới hóa Ởnhững vùng đồng bằng để máy móc hoạt động hiệu quả cần những điều kiện nhấtđịnh như: đồng ruộng có độ bằng phẳng, cày ải hàng năm, tránh bị lầy lún, kíchthước lô thửa phải đủ lớn Còn đối với địa hình đồng ruộng ở miền núi như ruộngbậc thang việc đưa máy móc vào là không thể phải sử dụng sức kéo của trâu bò

hoặc lao động thủ công Trong canh tác lúa, nếu đồng ruộng được san phẳng sẽrất thuận lợi cho việc áp dụng cơ giới hóa vì chủ động cung cấp nước cũng nhưthoát nước đồng đều trên đồng ruộng, khống chế cỏ dại dễ dàng; quản lý được ốcbươu vàng vì chúng thường ở những vùng nước trũng Mặt đồng có độ bằngphẳng tốt rất thuận lợi khi dùng máy gieo hàng hoặc máy cấy, khi dùng máy thuhoạch cũng rất thuận lợi

Theo Lê Văn Bảnh (2013), nghiên cứu của các nhà nông học cho thấyrằng khi mặt đồng ruộng được cải tạo san phẳng, dễ dàng trong quản lý nước, tiếtkiệm nước, quản lý được cỏ dại và tiết kiệm bón phân lúa sẽ cho năng suất caohơn đồng ruộng còn gò, trũng từ 5 –10% Do vậy, việc san ủi tạo độ bằng phẳngmặt ruộng là rất cần thiết, từ lâu nông dân cũng đã trang phẳng mặt ruộng bằngcác thiết bị thông thường nhờ can mực nước nhưng độ đồng đều không cao.Ở cácnước tiên tiến như Mỹ, Nhật, Úc, người ta thường rất quan tâm đến độ bằngphẳng của mặt ruộng, họ dùng máy san điều khiển bằng tia laser, việc làm nàytuy có đầu tư nhiều hơn san ủi bình thường nhưng rất thuận lợi, độ chênh lệchcao trình có thể đạt đến < 2cm Những năm gần đây, Viện nghiên cứu lúa Quốc tếIRRI đã có chuyển giao qua VN công nghệ này, ĐBSCL có một số nơi áp dụng rấthiệu quả

Theo Lê Văn Bảnh (2013), kết quả thực nghiệm của Viện Nghiên cứu LúaQuốc tế (IRRI) tại Philippines, Ấn độ và Campuchia cho thấy các lợi điểm của mặtruộng bằng phẳng:

+Tăng năng suất lúa khoảng 0,5 tấn/ha;

+Dễ kiểm soát cỏ do khống chế mức nước, giảm 70% công lao động làm cỏ+Tăng diện tích đất hữu hiệu them khoảng 5-7% vì không cần bờ ruộng+Vận hành máy móc hiệu quả do giảm được 10-15% thời gian quay vòng+Thuận tiện cho sử dụng máy sạ hàng

+Tiết kiệm nước

b) Quy hoạch sản xuất lúa và cánh đồng mẫu lớn

Cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa được thuận lợi và hiệu quả nhấtkhi gắn cơ giới hóa với quy hoạch, tổ chức sản xuất lúa theo mô hình cánh đồngmẫu lớn

Quy hoạch sản xuất lúa cần sự liên kết giữa các hộ nông dân có ruộng liền

kề để phá bỏ bờ vùng bờ thửa, tạo thuận lợi đưa máy móc vào đồng ruộng Thựchiện các qui trình kỹ thuật canh tác khoa học phù hợp với từng điều kiện ruộngđồng tại địa phương như: sử dụng cùng một loại giống, thời điểm gieo trồng, thờiđiểm gặt Thực hiện cơ giới hóa từng khâu tiến tới thực hiện cơ giới hóa đồng bộcác khâu từ: Làm đất, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch và sau thu hoạch

Theo Trần Thị Vân (2014), điều kiện để xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn:

- Điều kiện tự nhiên

Diện tích thực hiện mô hình phải hoàn toàn chủ động về thủy lợi (tưới vàtiêu), có bờ vùng bở thửa đảm bảo đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng

Vị trí địa lý thuận lợi cho việc tổ chức sản xuất và thu mua Những vùngnguyên liệu khó khăn cần từng bước đầu tư cơ sở hạ tầng cho phù hợp

-Điều kiện kinh tế xã hội

Nông dân tự nguyện tham gia, bảo đảm quyền lợi cho nông dân, nông dânphải hoàn toàn tự giác và nghiêm túc trong việc thực hiện mô hình

Có hạ tầng giao thông tốt phục vụ cho công tác cơ giới hóa trong sản xuấtlúa từ khâu làm đất đến khâu thu hoạch, phơi sấy, bảo quản

Trong mô hình phải có hình thức liên kết có tính pháp nhân như hợp tác xã hay

tổ hợp tác

- Kỹ thuật canh tác: Nông dân phải được tập huấn kỹ thuật canh tác trước và sau

khi thu hoạch, áp dụng các tiến bộ kĩ thuật như sạ hàng, 3 giảm 3 tăng, 1 phải 5giảm, sử dụng cùng giống đã vào cấp, đồng trà, đồng giống cùng thời vụ

+Giống lúa : 100% giống lúa sử dụng từ cấp xác nhận trở lên Mật độ sạ

30 – 35 kg/ha (với giống hạt nhỏ như Bắc thơm 7), 28 – 30 kg/ha với gống lúalai, 35 – 40 kg/ha với giống có kích thước hạt lớn hơn Bắc Thơm 7

+Làm đất: cơ giới hóa khâu làm đất 100% diện tích được cày ải sau gặt

vụ mùa Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ trước và sau khi thu hoạch

+Cơ giới hóa khâu gieo cấy 100% diện tích

+Nguồn nước: chủ động tưới tiêu phục vụ sản xuất

+Bón phân cân đối, sử dụng phân đạm hợp lý, bón phân đạm theo bảng somàu lá lúa Có thể sử dụng NPK tổng hợp, các loại phân chậm tan… có trongdanh mục phân bón được phép sử dụng tại Việt Nam

+Không phun thuốc BVTV bừa bãi Dùng thuốc BVTV khi cần thiết , có

sự khuyến cáo hướng dẫn của cán bộ chuyên ngành Khuyến khích ứng dụngcông nghệ sinh học trong quản lý dịch hại

+Cơ giới hóa khâu thu hoạch đạt 100% diện tích

+100% sản lượng lúa sau thu hoạch được phơi, sấy đảm bảo yêu cầu

- Hình thức liên kết

Mô hình được xây dựng trên nền tảng liên kết 4 nhà Hình thức liên kết đượcthể hiện qua các hợp đồng giữa các tổ chức, doanh nghiệp với hợp tác xã nôngnghiệp hoặc tổ hợp tác

c)Ảnh hưởng của nguồn lực sản xuất

- Quy mô diện tích canh tác: diện tích từng mảnh ruộng hay địa hình đồngruộng ảnh hưởng lớn tới khả năng áp dụng cơ giới hóa Diện tích đất đai nhỏ lẻ,manh mún cản trở thực hiện cơ giới hóa đưa máy móc xuống đồng ruộng, hiệu quả

sử dụng nguồn lực không cao Nhiều mảnh nhỏ lẻ còn gây lãng phí đất làm bờthửa, đường đi, thời gian khi di chuyển từ mảnh này xang mảnh kia bên cạnh đó

bờ quá nhỏ không đủ diện tích để máy móc có thể xuống đồng hoạt động Tạinhững nơi ruộng bằng phẳng, diện tích canh tác lớn thì tại đó quá trình cơ giớihóa sẽ có hiệu quả cao Với ruộng bằng phẳng có thể dễ dàng áp dụng các biệnpháp canh tác thích hợp để đưa các máy móc xuống đồng vào trong từng giaiđoạn sản xuất lúa

-Chất lượng lao động thể hiện ở trình độ học vấn, kỹ năng lao động, khả năng tiếp thu tiến bộ khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất Để tiếp thu vàđưa kỹ thuật hiện đại vào sản xuất thì kiến thức chuyên môn cho người lao động

là rất cần thiết, họ là người đưa ra quyết định lựa chọn phương án sản xuất cuốicùng dẫn đến sự thành công hay thất bại trong sản xuất Thúc đẩy cơ giới hóaphát triển thì khả năng hiểu biết, nhận thức của người dân cũng không kém phầnquan trọng Cơ giới hóa trong sản xuất lúa cần người dân phải thay đổi tư duy từsản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa có quy mô Có sự hiểu biết sẽ giúp nôngdân dễ dàng tiếp thu khoa học kĩ thuật, nhanh chóng tiếp cận và nắm được nguyên lýhoạt động của các loại máy cơ giới Tuy nhiên, với xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao

động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ nhanh chóng như hiện nay thìtrong tương lai gần nguồn lao động trong nông nghiệp sẽ giảm nhanh chóng vàviệc phải tiến hành cơ giới hóa đưa máy móc vào sản xuất nông nghiệp là yêu cầurất cần thiết và nhanh chóng.

- Vốn là một yếu tố quan trọng không thể thiếu được để tiến hành tổ chứcsản xuất, kinh doanh, nó bao gồm: tiền mặt, nguyên liệu và công cụ sản xuất Thunhập của nông dân ảnh hưởng đến việc mua sắm máy móc, công cụ phục vụ sảnxuất cũng như chi phí mà người nông dân thuê dịch vụ cơ giới hóa phải bỏ ra đểtrả cho người cung cấp dịch vụ cơ giới hóa

d)Ảnh hưởng của tập quán sản xuất

Mỗi vùng mỗi địa phương còn có những ngành nghề truyền thống khácnhau, quan niệm về sản xuất, kinh doanh cũng khác nhau Chính vì những đặcđiểm đó mà tập quán sản xuất ăn sâu vào ý thức của nông dân Điều kiện phongtục tập quán, phương thức sản xuất ảnh hưởng đến việc áp dụng cơ giới hóa vàosản xuất vì đa số tập quán lâu đời của nông dân vẫn còn tư tưởng sản xuất tiểunông với việc sử dụng công cụ thô sơ và dùng sức lao động của chính mình trongnhiều khâu sản xuất là chính

e).Ảnh hưởng của chính sách Nhà nước

Đội ngũ cán bộ khuyến nông là những người làm cầu nối chuyển giaonhững tiến bộ khoa học kĩ thuật trong sản xuất nông nghiệp tới người dân Vì vậy

ở những địa phương công tác khuyến nông được quan tâm, phát triển chắc chắnngười dân sẽ được tiếp cận, học hỏi những tiến bộ kĩ thuật trong sản xuất lúa nóiriêng và sản xuất nông nghiệp nói chung

Cơ giới hóa trong sản xất lúa đòi hỏi phải có vốn đầu tư lớn để mua máymóc, trang thiết bị nông nghiệp, đầu tư xây dựng các công trình thủy lợi để tướitiêu nước kịp thời trong từng khâu canh tác lúa Những việc trên đòi hỏi phải cócác chính sách khuyến khích cũng như hỗ trợ của Đảng và Nhà nước thì quá trình

cơ giới hóa trong sản xuất lúa mới diễn ra nhanh chóng và có hiệu quả cao

Quy trình, phương pháp và kỹ thuật canh tác lúa có ảnh hưởng rất lớn tớiquá trình đưa cơ giới hóa vào trong sản xuất lúa, đặc biệt là trong khâu thu

hoạch Sử dụng phương pháp canh tác lúa không phù hợp sẽ dễ phát sinh sâubệnh, cỏ dại sẽ làm lá dễ bị ủ mục sâu bệnh, thân cây yếu dễ bị đổ khi thuhoạch…điều này hạn chế máy gặt xuống ruộng.

f) Lợi ích cơ giới hóa mang lại cho hộ nông dân

Cơ giới hóa giúp người dân giảm nhẹ sức lao động, bảo vệ họ tránh phảitiếp xúc trực tiếp với các loại hóa chất độc hại Đồng thời, cơ giới hóa tạo ra mộtlực lượng lao động dồi dào cho các lĩnh vực khác của nền kinh tế quốc dân.g) Sự phát triển của các dịch vụ cơ giới

Sự phát triển của các dịch vụ là một nhân tố quan trọng và quyết định đến

tỉ lệ áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa Tại những nơi có dịch vụ cơ giớiphát triển thì thỉ lệ áp dụng cơ giới hóa tăng mạnh vì khi đó người dân có nhiều

sự lựa chọn sử dụng máy móc trong sản xuất đồng thời nhận thấy ưu điểm rõ rệtcủa việc máy móc thay thế sức lao động của con người

2.1.5 Vai trò của cơ giới hóa trong sản xuất lúa

- Theo Cù Ngọc Bắc (2008) thì việc thực hiện cơ giới hóa sẽ nâng cao đượcnăng suất lao động: Vì một người lao động bình thường cuốc đất sẽ được khoảng

40 m2/h, khi sử dụng trâu bò cày đất được khoảng 300 m2/h, khi sử dụng máy càycông suất nhỏ năng suất có thể đạt 400 - 720 m2/h, nếu sử dụng máy cày côngsuất lớn thì năng suất có thể lên tới 5000 m2/h Ngoài ra, khi sử dụng lao độngthủ công thì chỉ có thể lao động được một thời gian ngắn trong ngày còn khi sửdụng máy móc thì thời gian làm việc có thể tăng lên 2 - 3 lần bằng cách làm việcnhiều ca, vì vậy năng suất lao động khi sử dụng máy cao gấp nhiều lần so với laođộng thủ công

- Tiết kiệm các nguồn như giống, phân bón, nước, lao động…vì nếu việc

áp dụng thiết bị kỹ thuật cao để cải tạo đồng ruộng sẽ được nhân rộng thì khi mặtruộng được bằng phẳng, nông dân sẽ giảm nhiều chi phí ở các khâu như giảmlượng lúa giống nhờ sử dụng dụng cụ gieo sạ theo hàng, giảm chi phí bơm tưới,giảm thời gian và nhân công do thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp, kịpthời xuống giống tăng vụ

- Theo Nguyễn Anh Vũ (2012), cơ giới hóa đáp ứng kịp thời mùa vụ hạnchế ảnh hưởng của thời tiết khí hậu do đó giảm tính căng thẳng thời vụ trongsản xuất lúa Sản xuất lúa mang tính thời vụ chặt chẽ, cây lúa có đặc điểm sinhtrưởng, phát triển riêng, thời lịch trong năm như là điều kiện tiên quyết để cây lúacho năng suất khác nhau Sản xuất lúa có tính căng thẳng mùa vụ là rất cao, nếucanh tác trễ muộn, không kịp thời vụ cây trồng sẽ cho năng suất thấp thậm chí làmất trắng Thời hạn để thực hiện mỗi công đoạn canh tác sẽ được rút ngắn khi sửdụng máy bằng cách sử dụng nhiều ca/ ngày, đây là việc mà lao động thủ côngkhông thể làm được Nhờ vậy mà ta có thể tăng được năng suất chất lượng câytrồng, tăng thêm vụ sản xuất (tăng hệ số sử dụng ruộng đất), làm tăng thu nhậpcho người nông dân.

-Theo Lê Văn Bảnh (2013), cơ giới hóa góp phần giải phóng bớt lựclượng lao động trong nông nghiệp đồng thời giảm cường độ lao động nặng nhọccho người dân

- Tăng cường khả năng phát triển bền vững của sản xuất nông nghiệp, thúcđẩy phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa Phát triểngiao thông ở nông thôn Nếu cơ giới hóa phát triển, bắt buộc phải phát triển hệ thốngđường xá, vừa cho phép các loại xe cơ giới di chuyển, vừa nâng cấp về chất luợngđường giao thông nông thôn Có đường giao thông nội đồng để vận chuyển, hệthống tưới, tiêu chủ động phục vụ cho gieo cấy và thu hoạch

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Cơ giới hóa trong sản xuất lúa ở một số nước trên thế giới

Tại một số nơi có nền sản xuất lúa nước phát triển như Hàn Quốc, NhậtBản và Đài Loan quá trình sản xuất lúa được cơ giới hóa hoàn toàn, mang tínhđồng bộ cao Để có thể ứng dụng khâu thu hoạch bằng máy tuốt trên cây lúa,khâu cấy phải đảm bảo khoảng cách hàng tiêu chuẩn, ruộng đất phải quy hoạchtốt, hệ thống thủy lợi đầu tư đầy đủ, kế hoạch sản xuất phải được thiết lập đảmbảo cho việc ứng dụng máy móc một cách đồng bộ và triệt để Tuy nhiên mỗiquốc gia có một mô hình quản lý khác nhau

Nhật Bản

Theo Trung tâm khuyến nông khuyến ngư Việt Nam (2014), tại Nhật Bản,trong phát triển nông nghiệp họ đã đề ra một chiến lược khôn khéo và hiệu quảnhư tăng năng suất nền nông nghiệp quy mô nhỏ; dưỡng sức dân, tạo khả năngtích lũy và phát huy nội lực; xuất khẩu nông, lâm sản để nhập khẩu máy móc,thiết bị phục vụ công nghiệp hóa; phi tập trung hóa công nghiệp, đưa côngnghiệp về nông thôn, gắn nông thôn với công nghiệp, gắn nông thôn với thànhthị Những bước đi thích hợp này ngày càng tỏ rõ hiệu quả cao.Cơ giới hóa trongsản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng chủ yếu theo mô hìnhtrang trại Tỷ lệ diện tích sử dụng máy cấy tại Nhật Bản năm 1960 là 3%, năm

1980 đã tăng 91% Tỷ lệ diện tích thu hoạch bằng máy năm 1970 là 27%, năm

1980 tăng 95% Hiện nay, tất cả diện tích lúa tại Nhật Bản đều được cấy và thuhoạch bằng máy Các phương pháp canh tác truyền thống nhanh chóng nhườngchỗ cho các máy cày, máy ủi và nhiều loại máy móc khác nhau

Hiện tại nền nông nghiệp truyền thống của Nhật Bản, dựa trên phương phápthâm canh và đòi hỏi nhiều lao động, đã chuyển thành một hệ thống cần nhiều vốn vàchủ yếu sử dụng máy móc, và nói chung kỹ thuật mới của nông nghiệp Nhật Bản đượccoi là hình mẫu cho các nước đang phát triển khác ở châu Á Hiện tại, một trongnhững ưu tiên về chính sách của Chính phủ Nhật Bản trong cơ giới hóa nôngnghiệp là luôn hướng vào việc khuyến khích và sử dụng các máy nông nghiệp antoàn với sức khoẻ con người, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường

 Đài Loan, Trung Quốc

Theo Trung tâm khuyến nông khuyến ngư Việt Nam (2014) thì

- Tại Đài Loan cơ giới hóa chủ yếu mang tính dịch vụ Nhưng dù dướihình thức nào thì việc lập kế hoạch trong sản xuất mang tính khoa học rất cao

- Nước Trung Quốc luôn coi nông nghiệp là nền tảng của nền kinh tế quốcdân và cơ giới hóa đóng một vai trò quan trọng đối với sự phát triển nông nghiệp,

cơ giới hóa trong nông nghiệp cũng được người dân áp dụng rộng rãi

Theo Trung tâm khuyến nông khuyến ngư Việt Nam (2014), tính đến cuốinăm 2008, tổng động lực máy nông nghiệp ở Trung Quốc đạt 822 triệu KW, tăng

6,5% so với năm 2007 Trong đó có hơn 3 triệu máy kéo cỡ lớn và cỡ trung, 17triệu máy kéo cỡ nhỏ, 13 triệu xe vận tải dùng trong nông nghiệp, 734.000 máygặt đập liên hợp và một lượng lớn máy cày, bừa, gieo và bảo vệ lúa Cơ giới hóatrong sản xuất nông nghiệp là 45,85% (trong đó cơ giới hóa trong sản xuất lúađạt 51,2%) Năm 2008, Chính phủ Trung Quốc đã đầu tư 13 tỷ NDT để hỗ trợnông dân mua máy Xuất phát từ nhu cầu của thị trường về máy nông nghiệp cỡtrung và cỡ lớn tăng nhanh nên các nhà máy chế tạo máy nông nghiệp nổi tiếngtrên thế giới đã đặt văn phòng đại diện tại Trung Quốc như Công ty Tongyangcủa Hàn Quốc, hãng Kubota và Yanmar của Nhật Bản…

Để khuyến khích thị trường khoa học, công nghệ phát triển, Trung Quốccòn áp dụng một số chính sách như: giảm bao cấp của ngân sách Nhà nước đốivới các viện nghiên cứu; các viện nghiên cứu phải tự tìm kiếm nhu cầu thực tế từ

xã hội; đổi mới phương thức cấp phát của ngân sách nhà nước đối với công tácnghiên cứu triển khai thông qua việc áp dụng cơ chế đấu thầu cạnh tranh đối vớicác dự án đầu tư trong lĩnh vực khoa học công nghệ lớn của chính phủ

Chính phủ đặc biệt coi trọng việc phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vựckhoa học công nghệ Các cán bộ khoa học chuyển về làm việc tại các vùng nôngthôn, vùng sâu được hưởng mức lương hệ số trung bình là 1,5 Các cơ quan được

ký hợp đồng không hạn chế mức lương với cán bộ nghiên cứu khoa học

Hiện nay, ở các quốc gia Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bảnđang sử dụng phương pháp cấy bằng máy cấy 4, 6 và 8 hàng, mạ thảm được sản xuấttheo kiểu công nghiệp Khâu chăm sóc cũng sử dụng các thiết bị hiện đại như máy bónphân, máy phun thuốc liên hợp với máy kéo, các trạm cung cấp nước tưới Bên cạnh

đó, một số nơi còn sử dụng máy bay để thực hiện bón phân, phun thuốc Khâu thuhoạch lúa cũng được cơ giới hóa ở mức độ cao, đa số các nước sử dụng máy thu hoạchliên hợp với chiều rộng làm việc lớn, chỉ có một số rất ít các nước thuộc khu vực ĐôngNam Á và Nam Á còn thu hoạch bằng phương pháp thủ công

 Thái Lan

Theo Nguyễn Đức Hùng (2012), Thái Lan vốn là một nuớc nông nghiệptruyền thống với dân số nông thôn chiếm khoảng 80% dân số cả nước Sản xuất

nông nghiệp của Thái Lan với hơn 10 triệu ha canh tác là đối thủ canh tranh số 1với Việt Nam trong xuất khẩu gạo hiện nay Gạo Thái Lan hiện nay có chất lượngkhá tốt, giá bán cạnh tranh một phần là nhờ thành quả của các chính sách CGHngành nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng Thái Lan chú trọngphát triển cơ giới hóa nhằm đưa nông nghiệp đi vào thâm canh, cải tạo và xâydựng nông thôn Thực hiện nhiều chính sách ưu đãi đối với hệ thống sau thuhoạch như:

+ Miễn thuế thu nhập cho các doanh nghiệp mới đầu tư vào nông nghiệp

và công nghệ sau thu hoạch;

+ Giảm 5 - 10% số thuế phải nộp hàng năm đối với đầu tư vào các lĩnhvực bảo quản, chế biến nông sản

+ Nâng mức lương khởi điểm của các cán bộ KHCN trong các cơ quan nghiêncứu lên gấp 3 lần so với mức lương tối thiểu, cán bộ giảng dạy và giáo sư trong một

số chuyên ngành được tiếp tục công việc của mình sau khi nghỉ hưu

Xuất phát điểm không có ngành cơ khí phát triển như Nhật Bản hay TrungQuốc nhưng Thái Lan đã khá thành công trong phát triển cơ giới hóa nôngnghiệp nhờ một chiến lược cơ giới hóa hợp lí

Theo Nguyễn Đức Hùng (2012), chiến lược này có bốn điểm chính:

+ Điểm thứ nhất: Nhà nước khuyến khích nhập máy móc và công nghệ

phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp Các máy móc công nghệ được Nhà nước miễngiảm thuế nhập khẩu, hỗ trợ tài chính, tiếp cận thị trường Miễn thuế nhập khẩumáy móc thiết bị và chuyển giao công nghệ của nước ngoài, giảm 5% thuế thunhập của công ty trong 5 năm sau thời kỳ được miễn thuế, giảm gấp đôi thuế thunhập về điện nước, giao thông vận tải trong một năm cho các cơ sở kinh doanhxuất khẩu gạo

+ Điểm thứ 2: Xây dựng các bộ quy chuẩn chất lượng về máy nông

nghiệp Các máy móc và phụ kiện bất kể có nguồn gốc từ đâu đều tuân thủ cáctiêu chuẩn, quy chuẩn về chất lượng máy nông nghiệp Nhờ vậy mà các máy móc

có thể sử dụng linh kiện thay thế của nhau

+ Điểm thứ 3: Phát triển sản xuất linh kiện thay thế và hệ thống cơ sở sửa

chữa nông cụ, máy nông nghiệp ở nông thôn Nhà nước khuyến khích thành lập

và phát triển các cơ sở sản xuất kể cả cơ sở sản xuất nhỏ tham gia sản xuất linhkiện máy nông nghiệp theo đúng tiêu chuẩn và quy chuẩn quốc gia Khuyếnkhích phát triển mạng lưới xí nghiệp cơ khí nhỏ và vừa của tư nhân ở các thànhphố, thị trấn và nông thôn Hiện Thái Lan có tới hơn 1/4 số xí nghiệp gia côngsản phẩm được xây dựng ngay tại nông thôn

+ Điểm thứ 4: Hoàn thiện công nghệ và tổ chức sản xuất máy trong nước.

Khuyến khích nông dân mua máy móc do các xí nghiệp cơ khí trong nước chếtạo, có cơ chế bảo hành và sửa chữa miễn phí trong vòng từ 1 đến 3 năm Nhờvậy, mà hiện nay các máy kể cả máy gặt đập liên hợp mang nhãn hiệu Thái Lan

đã ra đời Một số còn được xuất khẩu Ở ĐBSCL hiện nay đã có mặt nhiều sảnphẩm cơ khí của người Thái Lan

2.2.2 Cơ giới hóa trong sản xuất lúa ở Việt Nam

2.2.2.1 Những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về cơ giới hóa trong sản xuất lúa

 Quyết định số 497/QĐ-TTg ngày 17/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ vềviệc hỗ trợ vốn vay mua máy móc thiết bị, vật tư phục vụ sản xuất nông nghiệp vàvật liêu xây dựng nhà ở khu vực nông thôn (gói kích cầu của chính phủ)

Hàng hóa sản xuất trong nước, phải được đăng ký, niêm yết giá bán và cónhãn hàng hóa theo quy định thì được hỗ trợ lãi suất bao gồm: sản phẩm máymóc, thiết bị cơ khí, phương tiện phục vụ sản xuất và chế biến nông nghiệp, vật

tư phục vụ sản xuất nông nghiệp, các loại vật liệu xây dựng chủ yếu để làm nhà ởkhu vực nông thôn Các tổ chức và cá nhân được hỗ trợ lãi suất 4% với mức vaytối đa 100% giá trị hàng hóa nhưng không quá 7 triệu đồng/ha đối với vật tư sảnxuất nông nghiệp, không quá 50 triệu đồng đối với vật liệu làm nhà ở nông thôn

 Quyết định số 63/2010/QĐ-TTg ngày 15/10/2010 của Thủ tướng Chínhphủ về chính sách hỗ trợ giảm tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản

Theo đó ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% lãi suất trong 2 năm đầu, từ nămthứ 3 là 50% lãi suất đối với các loại máy móc, thiết bị có giá trị sản xuất trong

nước trên 60% và có nhãn hàng hóa theo quy định của pháp luật về nhãn hànghóa Ngân sách Nhà nước hỗ trợ 100% kinh phí cho các trường hợp cụ thể trongquyết định.

 Nghị định 02/2010/NĐ-CP của Chính phủ về khuyến nông

Theo mục d khoản 1 điều 14 chương IV của Nghị định có nêu rõ: Đối vớicác mô hình cơ giới hóa nông nghiệp, bảo quản chế biến và ngành nghề nôngthôn, nghề muối, được hỗ trợ kinh phí để mua công cụ, máy cơ khí, thiết bị vớimức 100% ở địa bàn khó khăn, huyện nghèo, không quá 75% ở địa bàn trung dumiền núi, bãi ngang và không quá 50% ở địa bàn đồng bằng

Tại điều 18 chương V của Nghị định cũng quy định nguồn kinh phí thựchiện các chương trình dự án khuyến nông trong đó có các chương trình dự án về

cơ giới hóa trong sản xuất lúa được cấp từ các nguồn ngân sách của Trung ương,địa phương và các nguồn tài trợ đóng góp hợp pháp của các nhà tài trợ và các tổchức trong và ngoài nước

2.2.2.2 Thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa tại Việt Nam

Việc tổ chức thực hiện áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa là phù hợpvới chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước, ngành NN&PTNT nhằm đẩymạnh chuyển giao các tiến bộ khoa học - kỹ thuật mới trong sản xuất, phù hợp vớicác mục tiêu trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, từng bước hoàn thành côngcuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn

Trong những năm vừa qua, nhờ có những chủ trương, biện pháp khuyếnkhích hỗ trợ về vốn, kỹ thuật của Nhà nước và của các tỉnh cho việc đẩy mạnh ápdụng cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêngnên số lượng máy móc đưa vào sản xuất ngày càng nhiều, diện tích được cơ giớihóa ngày càng tăng Điều đó đã góp phần đáng kể vào việc tạo ra những thànhtựu vượt bậc của ngành nông nghiệp những năm qua Theo báo cáo của Cục Chếbiến nông lâm thủy sản và nghề muối, tính đến năm 2013, số lượng máy độnglực, máy nông nghiệp sử dụng trong nông nghiệp có mức tăng trưởng bình quân10%, một số loại máy có mức tăng nhanh như máy gặt lúa tăng 25,6 lần so vớinăm 2006, máy phun thuốc trừ sâu tăng 5,8 lần so với năm 2006; bơm nước dùng

sản xuất nông nghiệp tăng 1,2 lần…Theo Trung tâm Khuyến nông quốc gia tínhtới thời điểm hiện tại tỷ lệ cơ giới hóa trong sản xuất lúa ở khâu làm đất và vậnchuyển đạt trên 80%; khâu tưới tiêu đạt trên 85%; riêng khâu thu hoạch mới chỉđạt trên 40%

Để có thể nắm rõ về thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa tôi

đi tìm hiểu thực trạng ở đồng bằng sông Cửu Long vì chế biến lúa gạo ở khu vựcnày đã trở thành vùng xuất khẩu gạo chủ lực của cả nước (cung cấp khoảng 80%lượng gạo xuất khẩu) nhờ áp dụng đồng bộ cơ giới hóa vào sản xuất nôngnghiệp, nhất là vào sản xuất lúa Điều này khẳng định cơ giới hóa nông nghiệpvùng đồng bằng sông Cửu Long đã tạo được bước đột phá trong sản xuất hànghóa nông sản, thúc đẩy phát triển hiệu quả và bền vững nông nghiệp của vùng

Theo Lê Văn Bảnh (2013), thực hiện chính sách hỗ trợ nhằm giảm tổn thấtsau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản theo Quyết định số 63/2010/QĐ-TTg vàQuyết định số 65/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đến nay các tỉnh đồngbằng sông Cửu Long đã có nhiều doanh nghiệp sản xuất máy móc, thiết bị nhằmgiảm tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản, với những loại máy móc,thiết bị như: Máy sấy nông sản; máy tách hạt bắp; máy gặt lúa rải hàng; máy gặtđập liên hợp; máy xay xát lúa gạo…Do có thế mạnh về sản xuất lúa gạo nên việcđầu tư cho cơ giới hóa sản xuất lúa là phù hợp Vì vậy, đến năm 2013, vùng đãđạt mức độ cơ giới hóa bình quân các khâu: làm đất trồng lúa đạt 80%; thu hoạchđạt 30%; sấy lúa chủ động 42%; tuốt lúa 95%; xay xát lúa, gạo 95% Một số tỉnhđồng bằng sông Cửu Long có mức độ cơ giới hóa cao như: Đồng Tháp; LongAn; Tiền Giang; Vĩnh Long; Kiên Giang …

Tuy nhiên thực tế cho thấy, giải bài toán cơ giới hóa cho nông nghiệpkhông phải là việc làm trong “một sớm một chiều” mà đòi hỏi phải có thời gian.Bởi vẫn đề này không chỉ liên quan đến vốn, nhân lực và các chính sách ưu tiên,

hỗ trợ mà còn cả điều kiện về hệ thống hạ tầng Hiệu quả của cơ giới hóa nôngnghiệp là vậy, nhưng đến nay việc ứng dụng máy móc trong sản xuất nôngnghiệp trên cả nước nói chung vẫn còn hạn chế

Theo Phan Huy Thông (2013), nhiều tỉnh, thành phố đưa cơ giới hóa vàosản xuất lúa còn rất thấp, nông dân vẫn cặm cụi làm đất, gieo mạ, cấy, gặt thủcông, không chỉ ảnh hưởng tới tính thời vụ mà còn lãng phí chi phí vật tư, laođộng Đặc biệt, khâu thu hoạch lúa vốn nặng nhọc nhất nên tỷ lệ thất thoát sauthu hoạch cũng cao nhất Bộ NN&PTNT vừa thống kê cho thấy, nếu thu hoạchthủ công tỷ lệ hao hụt từ 5% đến 8%, còn thu hoạch bằng máy hao hụt cao nhấtchỉ 3% So với thu hoạch bằng phương pháp truyền thống thì việc áp dụng cơgiới hóa có thể giảm chi phí từ 10% đến 20% Thất thoát lúa trong khâu thuhoạch và sau thu hoạch của Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 3,2 triệu tấnlúa/năm, tương đương 760 triệu USD Riêng tổn thất ở khâu sấy khoảng 970.000tấn, tương đương 233 triệu USD Nếu không có khoản thất thu này thì việc bảođảm lợi ích cho nông dân trồng lúa có lãi 30% theo chủ trương Chính phủ sẽ dễdàng được thực hiện, doanh nghiệp cũng có lợi

Theo Lê Văn Bảnh (2013), ngay cả ở cây trồng thế mạnh như cây lúa củavùng Đồng bằng sông Cửu Long thì dù diện tích làm đất bằng máy đạt 80%, bơmtưới hơn 90%, nhưng thu hoạch bằng máy có nơi hiện cũng mới đạt khoảng 40%diện tích

Mức độ cơ giới hóa không đồng đều giữa các khâu, như: Làm đất đạt khoảng80% so với nhu cầu, bơm nước đạt khoảng 90-100%, gieo sạ bán cơ giới 70-75%; thuhoạch 60-65% Trong khi đó, mức sử dụng máy gặt đập liên hợp là 45-50%, sấy chỉđạt 38,7%, bảo quản đúng yêu cầu kỹ thuật chỉ đạt 15%; xay xát lúa gạo đạt xấp xỉ95% Còn các khâu như gieo sạ, cấy, làm cỏ và phun thuốc có mức độ cơ giới hóa rấtthấp, chủ yếu vẫn là lao động thủ công Còn sản lượng lúa được sấy và bảo quản đúng

kỹ thuật thì là rất thấp Chính thực trạng này hàng năm đã gây ra những tổn thất không

hề nhỏ cho ngành hàng sản xuất kinh doanh lúa gạo tại Việt Nam

Nước ta ngay từ đầu đã xác định Việt Nam có “nền văn minh lúa nước”,tức cây lúa vẫn chiếm giữ một vai trò chủ đạo trong ngành nông nghiệp nướcnhà, do đó trong thời gian tới, Bộ NN&PTNT cùng các địa phương cần có nhiều

đề tài, dự án nghiên cứu hơn nữa cho lĩnh vực cơ giới hóa sản xuất Có như thế

con đường tiến lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn củanước nhà mới đảm bảo được tính bền vững

2.2.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng hiện nay, công nghiệp hóa,hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn được coi là yêu cầu cần thiết, nhất là khiViệt Nam đang nỗ lực tập trung triển khai xây dựng nông thôn mới Trong quátrình đó, không thể không nhắc đến cơ giới hóa trong nông nghiệp nhất là đối vớisản xuất lúa Vì vậy việc áp dụng cơ giới hóa đã được nhiều tác giả nghiên cứu đồngthời đã có dự án cụ thể được triển khai, một số tác phẩm như:

- Dự án “Cơ giới hóa trong sản xuất lúa” của Trung tâm Khuyến nôngQuốc Gia được thực hiện trên 27 tỉnh, thành phố trong 3 năm từ năm 2011-2013.Tuy dự án mới chỉ hỗ trợ máy móc ở các khâu làm đất, gặt đập liên hợp nhưngnông dân tham gia mô hình đã có thể hạch toán để thấy lợi ích của việc sản xuấttập trung và áp dụng cơ giới hoá đồng bộ Theo báo cáo tổng kết và đánh giáthực tế của các đoàn kiểm tra, hiệu quả từ việc áp dụng cũng như nâng cao nhậnthức của người dân về tầm quan trọng, cần thiết của việc áp dụng cơ giới hóatrong sản xuất lúa là rất lớn

- Bài viết của TS Lê Văn Bảnh - Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL, “Tìnhhình ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp đồng bằng Sông CửuLong”, qua việc phân tích thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa nóiriềng tác phẩm nhấn mạnh đế đáp ứng nhu cầu sản xuất lúa hàng hóa trong giaiđoạn hội nhập việc ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất để tăng năng suất,đáp ứng tính thời vụ, đảm bảo chất lượng sản phẩm, giảm tối đa tổn thất sau thuhoạch… là nhu cầu bức thiết Do đó, Nhà nước cần tiếp tục bổ sung hoàn thiệnmột số chính sách thúc đẩy ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa; đẩy mạnhquy hoạch xây dựng mô hình “cánh đồng mẫu lớn”, nhằm phát huy tối đa vai tròliên kết “4 nhà”, đặc biệt là vai trò chủ động của các doanh nghiệp kinh doanh,xuất khẩu gạo trong việc đầu tư hệ thống sấy lúa, kho chứa để thu mua, tồn trữlúa, nhất là giai đoạn thu hoạch rộ Đây chính là giải pháp thiết thực góp phần ổnđịnh sản xuất, khắc phục tình trạng “được mùa, mất giá” trong sản xuất nông

nghiệp nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng.

- Luận văn của Trần Anh Vũ, Thạc sĩ kinh tế Học Viện Nông Nghiệp ViệtNam: “Thực trạng và giải pháp ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa ở tỉnhBắc Ninh” Tác giả nghiên cứu theo hướng tìm hiểu thực trạng của việc ứng dụng

cơ giới hóa vào sản xuất lúa ở tỉnh Bắc Ninh, nghiên cứu so sánh giữa nhóm hộ

đã ứng dụng cơ giới hóa và nhóm hộ chưa ứng dụng cơ giới hóa (hoặc ứng dụngmột phần) trong sản xuất lúa Từ đó thấy được những nhân tố ảnh hưởng đếnviệc ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất, những tác dụng, thuận lợi, khó khăn củaquá trình đẩy nhanh ứng dụng cơ giới hóa và đề ra một số giải pháp để khắc phụcnhững trở ngại khó khăn của việc ứng dụng cơ giới hóa.Tuy nhiên các giải phápđưa ra vẫn mang tính chất chung chung chưa cụ thể cho từng vùng với các điều kiệnkhác nhau trên địa bàn nghiên cứu

Nhìn chung các bài viết đều đi sâu nghiên cứu tầm quan trọng của việc ápdụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng qua

đó đưa ra các giải pháp tăng cướng áp dụng.Tuy nhiên, giải bài toán cơ giới hóa chonông nghiệp không phải là việc làm trong “một sớm một chiều” mà đòi hỏi phải cóthời gian Chính vì vậy làm thế nào để tăng cướng áp dụng cơ giới hóa trong sảnxuất lúa nói riêng luôn là vấn đề nghiên cứu mới, cần được bổ sung và hoàn thiệntrong mỗi giai đoạn mỗi thời kỳ nhất định

PHẦN III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

 Với vị trí địa lý như trên huyện Vụ Bản rất thuận lợi để giao lưu kinh

tế văn hóa, tập trung các nguồn lực cho phát triển kinh tế nói chung và sản xuấtnông nghiệp nói riêng

 Địa hình

- Nhìn chung huyện Vụ Bản có địa hình tương đối bằng phẳng, phía Bắcgiáp vùng thượng huyện đất hơi thấp và được cao dần lên ở phía Nam (phần giápquốc lộ 10)

- Từ đất đai, địa hình và các tiêu chí khác Vụ Bản được chia thành 2 tiểuvùng sinh thái - kinh tế khác nhau đó là:

+ Vùng thượng huyện có 8 xã (tiểu vùng 1): Minh Thuận, Tân Khánh,Hiển Khánh, Hợp Hưng, Minh Tân, Cộng Hòa, Trung Thành, Đại An

+ Vùng miền hạ huyện (tiểu vùng 2) có 9 xã và 1 thị trấn: thị trấn Gôi,Tam Thanh, Liên Minh, Liên Bảo, Kim Thái, Quang Trung, Vĩnh Hào, ĐạiThắng, Thành Lợi và Tân Thành

3.1.1.2 Đặc điểm khí hậu, thủy văn

Vụ Bản mang đặc trưng chung của khí hậu nhiệt đới gió mùa, có mùađông lạnh, mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều của vùng Đồng bằng sông Hồng, cónhiệt độ trung bình ngày là 23,5oC, lượng mưa trung bình trong năm khoảng

1700 - 1800 mm, độ ẩm trung bình trong năm 84 - 86%

Diện tích(ha)

Cơcấu(%)

Diện tích(ha)

Cơcấu(%)

Nguồn: Chi cục thống kê huyện Vụ Bản