Đánh giá sinh trưởng, năng suất nhiễm bệnh virut trên đồng đồng ruộng của một số tổ hợp lai cà chua mới vụ xuân hè 2016

Trước tiên, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy PGS.TS Nguyễn Hồng Minh – Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao – Trường Học viện nông nghi

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình trình thực tập tốt nghiệp, ngoài sự cố gắng của bản thân,

em đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của nhiều tập thể và cá nhân.

Trước tiên, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy PGS.TS Nguyễn Hồng Minh – Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao – Trường Học viện nông nghiệp Việt Nam, giảng viên bộ môn Di truyền – Chọn giống cây trồng đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong bộ môn Di truyền – Chọn giống cây trồng Khoa Nông học đã tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành đề tài tốt nghiệp của mình.

Em xin chân thành cảm ơn các cán bộ, công nhân viên thuộc Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao – Trường Học viện nông nghiệp Việt Nam đã nhiệt tình giúp đỡ em trong suốt thời gian thực tập tại trung tâm.

Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã động viên và cổ vũ cho em trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện đề tài tốt nghiệp.

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày26 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Bùi Thị Hải Yến

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Nguồn gốc, phân bố và phân loại của cây cà chua 3

2.1.1 Nguồn gốc, phân bố 3

2.1.2 Phân loại 3

2.2 Giá trị của cây cà chua 4

2.2.1 Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học 4

2.2.2 Giá trị kinh tế của cà chua 4

2.3 Đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây cà chua 5

2.3.1 Đặc điểm thực vật học 5

2.3.2 Yêu cầu ngoại cảnh 7

2.4 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và ở Việt Nam 10

2.4.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới 10

2.4.2 Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam 12

2.4 Một số nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua trên thế giới và ở Việt Nam 132.4.1 Một số nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua trên thế giới 13

2.4.2 Một số nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua ở Việt Nam 15

PHẦN II: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

3.1 Vật liệu 18

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 18

3.2.1 Thời gian nghiên cứu 18

3.2.2 Địa điểm nghiên cứu 18

3.3 Cách bố trí thí nghiệm và kỹ thuật trồng trọt 18

3.31 Bố trí thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khảo sát không nhắc lại

18

3.3.2 Vườn ươm 18

3.3.3 Giai đoạn trồng ra ruộng sản xuất 18

3.4 Các chỉ tiêu theo dõi 19

3.4.1 Các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua trên đồng ruộng 19

3.4.2 Cấu trúc và hình thái cây,hình thái 19

3.4.3 Tỷ lệ đậu quả 20

3.4.4 Các yếu tố cấu thành năng suất 20

3.4.5 Một số đặc điểm về hình thái quả 20

3.4.6 Tình hình nhiễm sâu bệnh hại trên đồng ruộng 20

PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 21

4.1 Các giai đoạn sinh trưởng chủ yếu của các tổ hợp lai cà chua 21

4.1.1 Thời gian từ trồng đến ra hoa 21

4.1.2 Thời gian từ trồng đến đậu quả 24

4.1.3 Động thái tăng trưởng chiều cao và số lá trên thân chính của các tổ hợp lai

cà chua 25

4.1.4 Động thái tang trưởng số lá của các THL cà chua vụ Xuân Hè 2016 274.2 Một số đặc điểm về cấu trúc cây của các THL cà chua vụ Xuân Hè 2016 294.2.1 Số đốt từ gốc tới chùm hoa đầu tiên 29

4.2.2 Chiều cao từ gốc đến chùm hoa đầu tiên 31

4.2.3 Chiều cao cây cuối cùng 31

4.2.4 Số lá cuối cùng 32

4.3 Một số tính trạng hình thái của các THL cà chua vụ Xuân Hè 2016 334.3.1 Màu sắc lá 33

4.3.2 Màu sắc quả khi xanh 33

4.4 Tỷ lệ đậu quả của các THL cà chua vụ Xuân Hè 2016 35

4.5 Tình hình nhiễm bệnh virus và một số sâu bệnh hại khác trên đồng ruộngcủa các tổ hợp lai cà chua vụ Xuân Hè năm 2016 37

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thành phần dinh dưỡng trong 100g cà chua 4

Bảng 2.2: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới 10

Bảng 2.3 Diện tích, sản lượng, năng suất cà chua của các châu lục năm 2012 11Bảng 2.4 Những nước có sản lượng cà chua cao nhất thế giới năm 2012 11

Bảng 2.5 Diện tích, năng suất, sản lượng cà chua của Việt Nam 12

Bảng 4.1: Các giai đoạn phát triển trên đồng ruộng của các THL cà chua

vụ Xuân Hè 2016 (ngày) 24

Bảng 4.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây (cm) của các tổ hợp lai cà chua vụXuân Hè 2015 27

Bảng 4.3 Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính của các THL (lá) 29

Bảng 4.4 Một số đặc điểm cấu trúc cây của các THL cà chua 31

Bảng 4.5 Một số tính trạng hình thái và khả năng phân nhánh của các THL

cà chua 35

Bảng 4.6 Tỷ lệ đậu quả (%) của các tổ hợp lai cà chua vụ Xuân Hè 201637

Bảng 4.7 Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai 41

PHẦN I

MỞ ĐẦU

Cuộc sống ngày càng phát triển thì nhu cầu về các sản phẩm phục vụ đờisống con người ngày càng được nâng cao Rau là một trong những sản phẩmthiết yếu phục vụ đời sống con người Giàu dinh dưỡng , dễ chế biến và có thể

sử dụng lâu dài liên tục là những đặc điểm cần thiết của rau để phục vụ nhu cầucủa con người Cà chua là một trong những loại rau đáp ứng được nhu cầu trên

Cà chua ( Lycopersicon esculentum Mill ), thuộc họ cà ( Solanaceae ) , là loạirau ăn quả có nguồn gốc từ Nam Mỹ , Trong quả các quả chín có chứa nhiềuđường , vitamin , khoáng chất quan trọng ( Ca , Fe , Mg , P … ) và các loại acidhữu cơ Cà chua có thể sử dụng để ăn tươi , chế biến , làm nguyên liệu cho sảnxuất Về mặt y học cà chua có vị tinh mát , vị ngọt giúp tạo năng lượng , tăngsức sống , cần bằng tế bào , giàu nhiệt , điều hòa bài tiết , tăng khả năng tiêuhóa

Cà chua có thể trồng được ở nhiều khu vực trong các điều kiện thời tiếtkhác nhau và thời gian cho thu hoạch tương đối dài do đó cà chua là một trongnhững loại rau được sử dụng phổ biến nhất hiện nay Sản xuất cà chua ở ViệtNam tập trung nhiều ở đồng bằng Bắc Bộ và trồng chủ yếu trong vụ đông nênhiệu quả kinh tế chưa cao , chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng cà chua lúcsớm Để nâng cao hiệu quả sản xuất cà chua và nhằm đáp ứng nhu cầu tiêudùng thì sản xuất cà chua vụ xuân – hè có ưu điểm : tăng cao hiệu quả suất ,giải quyết vấn đề rau giáp vụ, nguyên liệu cho các nhà máy chế biến cũng nhưnguồn lao động dư thừa

Sản xuất cà chua vụ xuân hè còn gặp nhiều khó khăn do điều kiện ngoạicảnh Hơn nữa sản xuất cà chua giáp vụ còn gặp khó khăn về chọn giống phùhợp Để góp phần làm đa dạng hơn bộ giống cà chua trồng trong điều kiện giáp

vụ được sự đồng ý của Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam , Bộ Môn Di Truyền– Chọn giống cây trồng , Khoa Nông Học và dưới sự hướng dẫn của PGS.TS

Nguyễn Hồng Minh , chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá sinh trưởng, năng suất nhiễm bệnh virut trên đồng đồng ruộng của một số tổ hợp lai cà chua mới vụ xuân hè 2016”

1.2 Mục đích và yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Xác định được khả năng sinh trường các yếu tố cấu thành năng suất , của

các tổ hợp lai cà chua ở vụ xuân hè nhằm tuyển chọn các tổ hợp lai triển vọngphù hợp trồng ở vụ sớm xuân hè

1.2.2 Yêu cầu

- Đánh giá sinh trường , cấu trúc cây của tổ hợp lai cà chua trong vụ xuân

hè năm 2016

- Đánh giá khả năng đậu quả của các tổ hợp lai cà chua vụ xuân hè 2016

- Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại trên đồng ruộng của các tổ hợp lai

cà chua vụ xuân hè 2016

- Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai cà chua của

vụ xuân hè 2016

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Nguồn gốc, phân bố và phân loại của cây cà chua

2.1.1 Nguồn gốc, phân bố

Cà chua có nguồn gốc ở Peru, Bolivia và Equado Những loài cà chuahoang dại gần gũi với loài cà chua trồng trọt ngày nay vẫn được tìm thấy ở dọctheo dãy núi Anđơ (Peru), Equado và Bolivia Trước khi Crixitop Colong pháthiện ra Châu Mĩ thì ở Peru và Mehico đã có trồng cà chua Các nhà thực vật học

De Candolle (1884), Muller (1940), Luckwill (1943), Breznev (1955), Dinlingen (1956)… đều thống nhất cho rằng cây cà chua có nguồn gốc ở bánđảo Galanpagos bên bờ biển Nam Mỹ, Peru, Equado, Chile Tuy nhiên Mehico

Becker-là đất nước đầu tiên trồng trọt hóa cây trồng này (Mai Thị Phương Anh, 1996)[4]

Có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc cây cà chua trồng song tập trungchủ yếu vào hai hướng:

Thứ nhất là cây cà chua có nguồn gốc từ cây cà chua dại (L.esculentum varpimpine llifome)

Thứ hai là cà chua Anh Đào (L.esculentum var cerasiforme) là tổ tiên của

các giống cà chua trồng ngày nay

2.1.2 Phân loại

Phân loại thực vật: cà chua là thành viên trong họ cà, chi Lycopersicon.Trên thế giới có rất nhiều quan điểm khác nhau về phân loại cà chua Tuynhiên hiện nay, hệ thống phân loại của Brezhnev (1964) được sử dụng đơn giản

và rộng rãi nhất đó là Eulycopersicon (chi phụ 1) và Eriopersicon (chi phụ 2)

(Nguyễn Hồng Minh, Chọn tạo giống cà chua, 2000, tr 300-343) [16]

2.2 Giá trị của cây cà chua

2.2.1 Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học

Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều gluxit,nhiều axit hữu cơ và nhiều loại vitamin cần thiết cho cơ thể con người

Bảng 2.1 Thành phần dinh dưỡng trong 100g cà chua.

Nguyên tố hóa học Thành phần Vitamin + khoáng Thành phần

(Mai Phương Anh, rau và kĩ thuật trồng rau, 1996) [4]

2.2.2 Giá trị kinh tế của cà chua

Ngày nay, cà chua đang chiếm một vị trí rất lớn trong cơ cấu cây trồngtrên thế giới Với những đặc tính quý, cà chua đang không ngừng được nâng caonăng suất, chất lượng và diện tích

Cà chua không chỉ là thành phần trong nhiều món ăn mà nó đem lại thunhập cao cho người nông dân Cây cà chua có thể cho năng suất cao, sinh trưởngnhanh, bảo quản tương đối dài hơn các loại rau khác, quả có khả năng vậnchuyển tiện lợi và đi xa Hơn nữa trồng cà chua còn tận dụng được đất đai, giảiquyết lao động dư thừa và là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị Theo Tạ ThuCúc [8], ở Mỹ (1997) tổng giá trị xuất khẩu 1 ha cà chua cao hơn gấp 4 lần sovới trồng trọt lúa nước, 20 lần so với trồng lúa mỳ Chính vì vậy, cà chua là loạicây có giá trị kinh tế cao được trồng rộng rãi khắp thế giới

2.3 Đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây cà chua

2.3.1 Đặc điểm thực vật học.

Cà chua là cây nhị bội thể với số lượng nhiễm sắc thể 2n=24, là cây đượcđặc trưng bởi các đặc điểm thực vật sau:

*Rễ

Cà chua có bộ rễ chùm, ăn sâu và phân nhánh mạnh, có thể ăn sâu tới1,5m Khả năng tái sinh của hệ rễ cà chua mạnh, khi rễ chính bị đứt, rễ phụ pháttriển mạnh Cây cà chua còn có khả năng sinh rễ bất định, loại rễ này tập trungchủ yếu ở đoạn thân dưới 2 lá mầm Sự phát triển của hệ rễ phụ thuộc vào bộphận trên mặt đất và các yếu tố khác (điều kiện ngoại cảnh và kĩ thuật trồngtrọt) Hệ rễ chịu hạn tương đối tốt, nhưng rễ sinh trưởng tốt ở độ ẩm 70-80%

*Thân

Thân tròn, phân nhánh rất nhiều, toàn cây có lông mềm và lông tuyến.Thân cà chua phân nhánh mạnh, chiều dài thân đạt 0,3 đến 2m, phụ thuộc vào giống

và điều kiện trồng trọt, có thể chia phân chia thành 3 loại theo chiều cao cây:

- Loại lùn: chiều cao cây < 65 cm

- Loại cao: chiều cao cây > 120 cm

- Loại cao trung bình: chiều cao cây từ 65-120 cm

Thân cà chua thay đổi trong quá trình sinh trưởng tùy thuộc vào giống,điều kiện ngoại cảnh và thời kỳ sinh trưởng Trong quá trình phát triển, cây càchua sẽ mọc rất nhiều chồi nách làm cho cây rậm rạp nên trong sản xuất người

ta đưa ra kỹ thuật tỉa nhánh để cho cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả

*Hoa

Hoa cà chua là loại hoa hoàn chỉnh (bao gồm lá đài, cánh hoa, nhị vànhụy) Cà chua là cây tự thụ phấn, hoa cà chua nhỏ, màu sắc hoa và mùi vịkhông hấp dẫn côn trùng Tuy vậy hiện tượng thụ phấn chéo cũng xảy ra là docấu tạo của hoa (nhụy cao hơn nhị), giống và thời vụ gieo trồng…

Hoa cà chua mọc thành chùm, hoa đính vào chùm bởi cuống ngắn Chùmhoa cà chua có 3 loại: đơn giản, trung giản và phức tạp Số chùm hoa/cây daođộng từ 4-20, số hoa/chùm dao động từ 2-26 hoa Hoa đính dưới bầu nhụy, đàihoa màu vàng, số đài và số cánh hoa tương ứng nhau từ 5-9 Hoa lưỡng tính, nhịđực liên kết với nhau thành bao hình nón, bao quanh nhụy

Chất lượng quả được đánh giá qua các chỉ tiêu chủ yếu: cấu trúc quả, độrắn chắc, tỷ lệ thịt quả, tỷ lệ đường/axit, sắc tố, đường, độ Brix và vitamin… Sựcân bằng về đường và axit thể hiện hương vị thích hợp

2.3.2 Yêu cầu ngoại cảnh

* Nhiệt độ

Nhiệt độ ảnh hưởng trong suốt quá trình sinh trưởng phát triển của càchua: nảy mầm, tăng trưởng cây, ra hoa, đậu quả, hình thành hạt, năng suấtthương phẩm, mẫu mã quả, chất lượng quả

Cà chua ưa thích khí hậu ấm áp, ôn hòa, khả năng thích nghi rộng Càchua sinh trưởng phát triển thuận lợi ở nhiệt độ 20 – 27oC Nhiệt độ trên 30oCkéo dài kết hợp với hạn hán sẽ dẫn đến rối loạn quá trình đồng hóa, giảm hàmlượng chất khô trong quả, giảm năng suất Nhiệt độ trên 30oC và dưới 15oC cà

chua ngừng sinh trưởng Hạt bắt đầu nảy mầm ở nhiệt độ 15-18oC nhưng nảymầm nhanh ở nhiệt độ 25 – 30oC, nhiệt độ quá cao làm hạt mọc chậm, dễ mấtsức sống, mầm bị dị dạng.

Nhiệt độ còn ảnh hưởng đến độ ra hoa và đậu quả ở cà chua Trong thời kỳphân hóa mầm hoa, nhiệt độ không khí ảnh hưởng đến vị trí chùm hoa đầu tiên, nhiệt

độ không khí và nhiệt độ đất ảnh hưởng đến số lượng hoa/chùm Theo L.H.Aung(1979) thì số chùm hoa đạt cao hơn ở 14oC Nhiệt độ không khí ngày trên 30oC vàđêm trên 25oC làm tăng số đốt dưới chùm hoa đầu, nếu nhiệt độ ngày tăng hơn vànhiệt độ đất trên 21oC làm giảm số hoa/chùm Quả cà chua phát triển tốt nhất ở nhiêt

độ 18 – 24oC, khi nhiêt độ tăng lên 35oC ngăn cản sự phát triển của quả làm giảmkích thước quả Nhiệt độ cao làm giảm sự hình thành pectin đây là nguyên nhân làmcho quả nhanh mềm (Kuo và cộng sự, 1998) [28]

Trong thời kì quả chín, nhiệt độ và ánh sáng có ảnh hưởng có ảnh hưởng

rất lớn đến sự hình thành các sắc tố của quả, chủ yếu là Lycopen và Caroten

(theo Tạ Thu Cúc, Hồ Hữu An, Nghiêm Bích Hà, 2000) [1]

*Ánh sáng

Cà chua là cây ưa ánh sáng nhưng không nhạy cảm với độ dài chiếu sáng(Trần Khắc Thi và Nguyễn Công Hoan, 1995) [11] Tuy nhiên chất lượng ánhsáng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây cà chua Ánh sáng đỏ làmtăng tốc độ phát triển lá, ngăn chặn sự phát triển chồi bên, thúc đẩy quá trình tạo

nhụy vươn dài, gây khó khăn cho sự thụ phấn, giảm khả năng thụ tinh dẫn đếnnăng suất giảm và quả thường bị dị hình (Kallo, 1993) [30].

*Nước

Cà chua cà cây chịu hạn trung bình nhưng đồng thời lại là cây ưa nước

Để tạo nên một tấn chất khô, cà chua cần 570 – 600m3 nước Để đạt được mứcnăng suất 50 tấn/ha cà chua tiêu thụ 600m3 nước/ha Trong quá trình sinh trưởng

cà chua cần được tưới một lượng nước tương đương lượng mưa từ 460 – 500mm(Kuo và cộng sự 1998) [28]

Nhu cầu nước của cà chua khác nhau tùy từng giai đoạn với xu hướngtăng ở giai đoạn giữa và sau đó giảm dần Kuo và cộng sự (1998) [28], khuyếncáo nên tưới cho cà chua với lượng 21mm/tuần trong vòng 4 tuần sau trồng, 8tuần tiếp theo 38mm/tuần và những tuần còn lại là 31mm/tuần Tuy nhiên khitính lượng nước tưới cần chú ý đến loại nước và độ ẩm hiện hữu

Đất quá khô và quá ẩm đều gây bất lợi cho quá trình sinh trưởng phát triển vànăng suất cà chua Héo cây là biểu hiện của cả héo và thừa nước trong đó héo dothừa nước xảy ra do thiếu oxy, thừa carbonic nên rễ cây cà chua bị ngộ độc; thiếunước cà chua chậm lớn, quả bị rám canxi bị giữ chặt ở các bộ phận già không chuyểnđến các bộ phận non Nhiều nghiên cứu cho thấy ẩm độ thích hợp với cà chua là từ

60 – 70% (Tạ Thu Cúc, 1985) [3]; (Kuo và cộng sự, 1998) [28]

*Đất và dinh dưỡng

Cà chua yêu cầu chế độ luân canh rất nghiêm ngặt, không được trồng càchua trên đất mà cây trồng trước là cây họ cà Đất phù hợp với cây cà chua là đấtthịt nhẹ, đất thịt trung bình, đất thịt pha cát, giàu mùn, tơi xốp, tưới tiêu thuậnlợi Độ pH từ 6,0 – 6,5 thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển, pH < 5 cây

dễ bị héo xanh

Cung cấp đầy đủ, cân đối các chất dinh dưỡng là yếu tố có tính chất quyếtđịnh đến năng suất và chất lượng quả Cây cà chua cần ít nhất 12 nguyên tố làphốt pho (P), kali (K), lưu huỳnh (S), magie (Mg), Bo (B), sắt (Fe), mangan(Mn), đồng (Cu), kẽm (Zn), molipden (Mo) và canxi (Ca) Trong đó cà chua sửdụng nhiều nhất là kali, đạm, sau đó mới đến lân và canxi Cà chua sử dụng 60%

lượng đạm, 59 – 60% kali và 15 – 20% lân tổng lượng phân bón vào ruộng suốt

vụ trồng Theo nghiên cứu của Trần Khắc Thi và cộng sự (1999) [10] cho thấy:

Ở điều kiện Việt Nam lượng phân bón cho 1 ha cà chua là: 25 tấn phân chuồng +

- Kali: cần thiết để hình thành thân, bầu quả Kali làm cho thân cây cứngchắc, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất thuận, tăng quá trìnhquang hợp, tăng cường quá trình vận chuyển các chất hữu cơ và đường vào quả,đặc biệt kali có tác dụng tốt đối với hình thái quả, quả nhẵn, thịt quả chắc, do đólàm tăng khả năng bảo quản và vận chuyển quả chín Cây cần nhiều kali nhấtvào thời kì ra hoa, hình thành quả

- Các yếu tố vi lượng: tác dụng quan trọng đối với sự sinh trưởng và pháttriển của cây đặc biệt là cải thiện chất lượng quả Cà chua phản ứng tốt với cácnguyên tố vi lượng B, Mn, Zn… Trên đất chua nên bón phân molipden, đất thiếuvôi cây bị bệnh thối đầu quả

2.4 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và ở Việt Nam

2.4.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới

- Do có thành phần dinh dưỡng phong phú, nhiều giá trị về mặt y học nên

cà chua đã trở thành món ăn thông dụng của nhiều nước trên thế giới và đượctrồng rộng rãi ở các châu lục Theo FAO (1999), trên thế giới có 158 nước trồng

cà chua (dẫn theo Tạ Thu Cúc, 2002) Diện tích, sản lượng, năng suất cà chuatrên thế giới như sau:

- Theo FAO, 2012: Diện tích : 4.803.680 (1000 ha)

Năng suất : 33.68 (tấn/ha)

Sản lượng : 161.793.834 (1000 tấn)

Bảng 2.2: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới.

(triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Bảng 2.3 Diện tích, sản lượng, năng suất cà chua của các châu lục năm 2012

Tên châu lục Diện tích (ha) (1000 ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn)

đã đạt sản lượng (98.892.723 tấn) cao nhất thế giới, nhưng năng suất thì caonhất thế giới lại là Châu Mỹ (54,75 tấn/ha)

Bảng 2.4 Những nước có sản lượng cà chua cao nhất thế giới năm 2012

Nguồn : FAOSTAT 2014

Ở Châu Á, Đài Loan là một trong những nước có nền công nghiệp chế

biến cà chua sớm nhất Ngay từ 1918, Đài Loan đã phát triển cà chua đóng hộp Năm 1967, họ mới chỉ có một công ty chế biến cà chua Đến năm 1976, họ

đã có tới 50 nhà máy sản xuất cà chua đóng hộp

2.4.2 Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam

Cà chua là cây được du nhập vào Việt Nam mới được hơn 100 năm nhưng

đã trở thành một loại rau phổ biến và được sử dụng ngày càng rộng rãi Cà chua

ở nước ta được trồng chủ yếu vào vụ đông (chính vụ), có thời gian cung cấp sản phẩm ngắn

Hiện nay sản xuất cà chua ở miền Bắc được triển khai ở các thời vụ hèthu, thu đông (các vụ sớm), vụ đông (chính vụ), vụ xuân hè (vụ muộn) Sảnphẩm cà chua tươi cung cấp cho thị trường kéo dài từ đầu tháng 10 dương lịchtới đầu tháng 7 năm sau Đó là một tiến bộ rất lớn

Bảng 2.5 Diện tích, năng suất, sản lượng cà chua của Việt Nam

Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn)

2.4 Một số nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua trên thế giới và ở Việt Nam

Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giá trị sử dụng đadạng và là loại rau có giá trị kinh tế, là mặt hàng xuất khẩu của nhiều quốc gia

Vì vậy, cà chua được trồng ở rộng khắp các châu lục Do đó nhu cầu về giốngmới có năng suất cao, chất lượng tốt luôn được đặt ra Công tác chọn tạo giốngđược quan tâm và đã đạt được những kết quả đáng kể

2.4.1 Một số nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua trên thế giới

Cà chua trở thành món ăn thông dụng của nhiều nước trên thế giới trên

150 năm nay Công tác chọn tạo giống đã có nhiều tiến bộ trong khoảng 200năm kể lại đây Những tiến bộ ban đầu trong công tác chọn tạo giống cà chua đạtđược ở Châu Âu Italia là một trong những nước đầu tiên phát triển các giống càchua mới Năm 1863, 23 mẫu giống cà chua được giới thiệu, trong đó Trophyđược coi là giống có chất lượng tốt nhất Trong khoảng hai thập kỷ, số lượngdòng giống cà chua được tăng lên hàng mấy trăm Thế kỉ 20 đã đánh dấu nhữngbước tiến to lớn trong công tác chọn tạo giống cà chua Việc cải tiến năng suất,chất lượng luôn là hai mục tiêu hàng đầu và chung cho tất cả các chương trìnhchọn tạo giống Trước năm 1925, việc cải tiến giống cà chua được thực hiệnbằng cách chọn các kiểu gen ngay từ bản thân các giống – từ các đột biến tựnhiên, lai tự do hoặc tái tổ hợp của các biến thể di truyền đang tồn tại trong tựnhiên (theo Tigchelaar E.C, 1986) [31]

Chương trình chọn tạo giống cà chua trường đại học Florida được bắt đầu

từ năm 1925 Một loạt các giống mới năng suất chất lượng được đưa ra như:Tropic, Walter, Florida MH- 1, Floradea (dẫn theo Nature, 1982) [32]

Từ năm 1979 đến 1984 Ai Cập đã tiến hành công trình nghiên cứu nhằmtăng năng suất và nâng cao chất lượng cà chua Các giống đã được đánh giátrồng ở các địa phương hầu hết nhập từ Mỹ như Housney, Prirchard, VFN8

đều có những ưu điểm về năng suất và chất lượng Để cải tiến chất lượng chogiống cà chua, các nhà chọn giống đã sử dụng các loài hoang dại và bán hoangdại làm nguồn vật liệu quý cho lai tạo.

Bên cạnh việc chọn tạo giống cà chua năng suất, chất lượng cao, các nhà chọngiống còn chú ý đến khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của các giống cà chuanhư khả năng chịu nóng, khả năng chống chịu sâu bệnh hại

Nhiều nhà khoa học đã sử dụng nguồn gen di truyền từ các loài dại và bánhoang trên nền nhiệt độ cao, nhiệt độ thấp; chọn lọc hợp từ; gây đột biến nhân tạo bước đầu đã thu được những kết quả khả quan, tạo ra những giống thích hợp trồngtrong điều kiện nhiệt độ cao, có phổ thích ứng rộng, chống chịu sâu bệnh tốt, khả năngtrồng nhiều vụ trong năm (Kiều Thị Thư, 1998) [13]

Gần đây, nhiều nước trên thế giới đặc biệt là ở Mỹ, các nhà khoa học đãtạo ra những giống cây trồng biến đổi gen trong đó có cà chua Các nhà khoahọc Mỹ đã nghiên cứu kỹ thuật gen nhằm cấy vào cây một gen vi khuẩn, gennày sẽ sản sinh ra một chất gọi là Chitinaza có tác dụng hạn chế, tiêu diệt các tếbào nấm, giúp kéo dài thời gian bảo quản cà chua Những giống này ngoài khảnăng chống chịu được sâu bệnh, tuyến trùng, điều kiện khô hạn còn có khả năngcất giữ lâu, chất lượng cao, mang nhiều dược tính, năng suất cao gấp bội Năm

1994, Calgene giới thiệu một loại cà chua biến đổi gen được gọi là ‘FlavrSavr’.Tuy nhiên, khi đưa ra thị trường nó không được chấp nhận vì chúng ta chưa thấyhết được những ảnh hưởng của cà chua biến đổi gen đến sức khỏe con người.Các nhà nghiên cứu tại đại học bang Oregon (Mỹ) đang hoàn thiện một giống

cà chua tím, đây là một sự kết hợp giữa màu sắc và chất dinh dưỡng Loại càchua này có nguồn gốc từ dạng dại ở Nam Mỹ Hàng trăm năm trước các nhàkhoa học đã phát hiện cà chua màu tím trong thiên nhiên nhưng loài cây nàynhỏ và có độc Vào thập niên 1960-1970, các nhà khoa học đã thu nhặt hạtgiống từ cà chua tím và lai với loài hiện đại để cho ra loại quả an toàn vớimọi người hơn dạng ban đầu của nó

Hiện nay với nền khoa học kỹ thuật hiện đại các nhà khoa học trên thếgiới vẫn đang tiếp tục những công trình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua đểđáp ứng nhu cầu của con người đặc biệt là cà chua quả nhỏ phục vụ ăn tươi vàchế biến.

2.4.2 Một số nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua ở Việt Nam

Công tác chọn tạo giống cà chua ở Việt Nam bắt đầu từ nửa sau thế

kỷ 20 và hiện nay đã đạt được những thành tựu rất đáng khích lệ

Ở nước ta, công tác nghiên cứu chọn tạo giống cà chua được thực hiệnbởi các Viện, Trường, Trung tâm…Trong đó có một số đơn vị chủ lực nhưHọc viện Nông nghiệp Việt Nam mà đại diện là Trung tâm nghiên cứu và pháttriển giống giống rau chất lượng cao, Viện nghiên cứu rau quả, Viện câylương thực và cây thực phẩm, Viện di truyền nông nghiệp…

Theo Nguyễn Hồng Minh, 2007 [21] công tác nghiên cứu chọn tạogiống

Ở nước ta, công tác nghiên cứu chọn tạo giống cà chua được thực hiệnbởi các Viện, Trường, Trung tâm…Trong đó có một số đơn vị chủ lực nhưHọc viện Nông nghiệp Việt Nam mà đại diện là Trung tâm nghiên cứu và pháttriển giống giống rau chất lượng cao, Viện nghiên cứu rau quả, Viện câylương thực và cây thực phẩm, Viện di truyền nông nghiệp…

Theo Nguyễn Hồng Minh, 2007 [21] công tác nghiên cứu chọn tạogiống cà chua ở nước ta có thể được chia thành các giai đoạn sau:

1/ Giai đoạn trước năm 1985:

Giai đoạn này công tác chọn tạo giống chủ yếu là thu thập nguồn vậtliệu (nhập nội), chọn lọc, lai tạo, đánh giá từ các nguồn vật liệu này như cácgiống: Ba Lan, Dazuma, Nozumi…

2/ Giai đoạn 1986-1995

Các nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua đã thu được kết quả và đi

theo hai hướng:

(1) Các giống trồng trong điều kiện vụ đông “truyền thống” như cácgiống số 7, 214, Hồng lan (VCLTCTP)…

(2) Các nghiên cứu về chọn giống cà chua chịu nóng để phục vụ chotrồng cà chua trái vụ Do điều kiện nóng ẩm, đặc thù của nước ta nên tớinăm 1994 - 1995 nước ta vẫn chưa đưa ra được giống cà chua chịu nóng đảmbảo chất lượng thương phẩm để đưa ra sản xuất Học viện Nông Nghiệp ViệtNam là cơ quan nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua chịu nóng có hệ thống ởnước ta Năm 1995 đã chọn tạo ra giống MV1 có khả năng chịu nóng và đápứng được các yêu cầu về năng suất, chất lượng thương phẩm Tới năm 1997,giống MV1 được công nhận là giống quốc gia, được phát triển trên diện tíchđại trà lớn (Nguyễn Hồng Minh, Kiều Thị Thư, 1999) [15]

3/ Giai đoạn 1996-2005

Giai đoạn này công tác nghiên cứu chọn tạo giống cà chua ưu thế laiđược đẩy mạnh với mục tiêu là tạo các giống lai có nhiều ưu điểm về năngsuất, chất lượng, trồng chính vụ và trái vụ, đồng thời phục vụ cho chế biếncông nghiệp Kết quả đã tạo ra các giống cà chua ưu thế lai như giống cà chualai số 1, VT3, HT7, HT21 , HT42, FM20, FM21…[17], [20], [21], [22]

4/ Giai đoạn từ 2005-2006 trở đi

Ở giai đoạn này sản xuất cà chua mini (quả nhỏ) ở nước ta đã có được sựkhởi sắc về diện tích (phục vụ chủ yếu cho đóng hộp xuất khẩu) Năm 2004-

2005 đã hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất hạt giống cà chua lai quả nhỏ rađại trà, đã tạo ra bộ giống cà chua lai quả nhỏ chất lượng cao trong đó tiêu biểu làgiống HT144 [24]

Một số giống cà chua của Trung tâm nghiên cứu giống rau chất lượng cao đãtạo ra đáp ứng được yêu cầu sản xuất trong nước như: HT7, HT21, HT42, HT52,HT125, HT9, HT160, HT144… Trong đó, giống cà chua HT160 có chất lượng tiêudùng cao, thịt quả dày, chắc mịn, có hương, vận chuyển và cất giữ tốt; trồng được ở

các vụ: thu đông, đông chính, xuân hè sớm Năm 2004-2005 giống được thửnghiệm và phát triển sản xuất với năng suất, chất lượng cao (Nguyễn Hồng Minh,2006) [19] Và giống cà chua HT144, có tiềm năng năng suất từ 40-45 tấn/ha;chống chịu bệnh xoăn lá, chết héo cây; đặc biệt chịu nóng cao nên có khả năngtrồng trái vụ HT144 là giống cà chua lai quả nhỏ đầu tiên của Việt Nam cạnh tranhthành công với các giống thế giới để phát triển sản xuất lớn [24].

Bên cạnh Học viện nông nghiệp Việt Nam, các Viện như Viện nghiên cứurau quả, Viện cây lương thực và cây thực phẩm cũng đã nghiên cứu và đưa ra nhiềugiống cà chua ưu thế lai đáp ứng được nhu cầu cho sản xuất và tiêu dùng

Giống cà chua lai số 1 được chọn từ tổ hợp lai P x HL1 do Đào Xuân Thảng

và cộng sự, VCLTCTP lai tạo Giống được công nhân là giống quốc gia năm 2000

Với những thành công đã đạt được nêu trên, chứng tỏ rằng công tác chọn tạogiống cà chua ở nước ta đã và đang đi đúng hướng Có thể nói điểm trọng yếutrong chiến lược nghiên cứu, phát triển sản xuất cà chua ở nước ta là mở rộng quy

mô ngày càng lớn các giống cà chua lai chất lượng cao, nhằm mở rộng các sảnphẩm tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu ngày càng tăng và đa dạng ở trong nước vàxuất khẩu Chỉ có như vậy chúng ta mới tạo ra được bước đột phá mới trong pháttriển sản xuất cà chua, đưa cà chua trở thành một mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao

PHẦN II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Vật liệu

Vật liệu nghiên cứu gồm 24 tổ hợp lai cà chua do Trung tâm Nghiên cứu

và Phát triển giống rau chất lượng cao , Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam đưa

ra, 1 đối chứng là giống HT 160

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

3.2.1 Thời gian nghiên cứu

Thí nghiệm được tiến hành trong vụ xuân hè năm 2016

+ Gieo hạt ngày 6/2/2016

+ Trồng ra ruộng 7/3/2016

3.2.2 Địa điểm nghiên cứu

Thí nghiệm được bố trí tại khu thí nghiệm của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển giống rau chất lượng cao , Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

- Làm đất : Đất được làm tơi xốp , dọn sạch cỏ dại

- Chuẩn bị hạt giống : Chọn hạt giống có khả năng nảy mầm cao 80%

- Chăm sóc vườn ươm

3.3.3 Giai đoạn trồng ra ruộng sản xuất

- Mật độ trồng : luống rộng 1,45m, cao 25-30cm, đáy rãnh rộng 35cm Trồng 2 hàng trên luống , cây cách cây 50cm, hàng cách hàng 60cm

- Làm đất : Thí nghiệm được trồng trên đất thịt nhẹ , cày bừa kỹ và sạch cỏ

- Bón phân :quy trình bón cho 1 ha

+ Lượng bón : chia làm 4 thời kỳ bón :

Phân chuồng hoai mục 12 tấn + 600kg lân + 280kg kali + 300kg đạm ure+ Cách bón chia làm 4 thời kỳ bón :

Bón thúc lần 1 : Sau khi cây hồi xanh 7,8 ngày sau trồng bón 10% lân

và 10% đạm

Bón thúc lần 2 : Khi cây ra hoa rộ , bón 40% lân +30% kali +30% đạmBón thúc lần 3 : Khi quả rộ , bón 30% đạm + 30% kali

Bón thúc lần 4 : Sau khi thu quả đợi 1 , bón 30% đạm + 30% kali

- Chăm sóc và vun xới

3.4 Các chỉ tiêu theo dõi

3.4.1 Các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua trên đồng ruộng

- Thời gian từ trồng đến lúc ra hoa : 50-70% số cây nở hoa ở chùm 1

- Thời gian từ trồng đến lúc đậu quả : 50-70% số cây đậu quả ở chùm 1

- Thời gian từ trồng đến bắt đầu chín : 50%- 70% số cây có quả chín ở chùm 1

3.4.2 Cấu trúc và hình thái cây,hình thái

- Số đốt từ gốc đến chùm hoa thứ nhất

- Chiều cao từ gốc đến chùm quả thứ nhất

- Chiều cao cây

- Khả năng phân nhánh của cây: mạnh , trung bình, yếu

- Màu sắc lá : Xanh đậm , xanh bình thường , xanh nhạt

3.4.3 Tỷ lệ đậu quả

-Mỗi ô thí nghiệm theo dõi 6 cây , mỗi cây 5 chùm hoa ( từ dưới lên) tính

số quả đậu ,trên tổng số hoa ở mỗi chùm

Xác định tỷ lệ đậu quả theo từng chùm và trung bình 5 chùm

Tỷ lệ đậu quả = Tổng số quả đậu của chùm x 100(%)

3.4.5 Một số đặc điểm về hình thái quả

- Màu sắc và quả khi xanh : trắng ngà , xanh nhạt

3.4.6 Tình hình nhiễm sâu bệnh hại trên đồng ruộng

- Bệnh virus : chia làm 2 nhóm triệu chứng ; triệu chứng nặng : xoắn lùn,

khảm nặng , xoăn vàng lá và triệu chứng nhẹ : xoắn xanh nhẹ , khảm nhẹ

- Một số loại sâu bệnh khác