Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng của NHTM theo tiêu chuẩn Basel II; phân tích đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng giai đoạn 2014-2017, trên cơ sở tham chiếu với các tiêu chuẩn của Basel II để đánh giá những kết quả và hạn chế của quá trình quản trị RRTD tại ngân hàng này, tạo cơ sở cho các kiến nghị.
Trang 1ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
BÙI VŨ BẢO TRUNG
QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU – CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG
Trang 2Công trình được hoàn thành tại
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn KH: GS.TS Lê Thế Giới
Phản biện 1: TS Lê Thị Minh Hằng
Phản biện 2: TS Huỳnh Huy Hòa
Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 19 tháng 8 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) là 1 trong 10 ngân hàng đầu tiên được NHNN lựa chọn triển khai Basel II tại Việt Nam Ngân hàng TMCP Á Châu đã chủ động phân tích và xây dưng lộ trình tổng thể triển khai Basel II Tuy nhiên, với những khó khăn về việc thay đổi phương thức và cơ chế quản lý hình thành từ lâu để có thể áp dụng hiệp ước trong hoạt động của mình, ACB vẫn chưa thể hoàn thiện được việc áp dụng hiệp ước Basel II trong công tác quản trị rủi
ro tín dụng tại ngân hàng
Xuất phát từ thực tế về yêu cầu ứng dụng hiệp ước Basel II trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng cũng như từ thực tế hiệu quả còn hạn chế của công tác quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn của hiệp ước Basel II tại Ngân hàng TMCP Á Châu, tác giả đã
lựa chọn đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại
cổ phần Á Châu – chi nhánh Đà Nẵng theo Basel II” làm đề tài
nghiên cứu luận văn của mình
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng của NHTM theo tiêu chuẩn Basel II
- Phân tích đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ACB
Đà Nẵng giai đoạn 2014-2017, trên cơ sở tham chiếu với các tiêu chuẩn của Basel II để đánh giá những kết quả và hạn chế của quá trình quản trị RRTD tại ngân hàng này, tạo cơ sở cho các kiến nghị
- Đưa ra kiến nghị nhằm gợi ý cho các nhà quản trị ACB Đà Nẵng trong chiến lược quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel
II
Trang 43 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Quản trị rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng theo tiêu chuẩn Basel
- Về thời gian nghiên cứu: giai đoạn 2014-2017
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập thông tin: Phương pháp này được sử
dụng trong việc thu thập các số liệu ở các báo cáo thường niên của ACB, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để phân tích, đánh giá và đưa
ra các giải pháp kiến nghị nhằm tăng cường công tác quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II ở ngân hàng ACB Đà Nẵng
- Xử lý số liệu:
+ Phương pháp thống kê mô tả
+ Phương pháp thống kê so sánh: So sánh số tương đối và tuyệt đối giữa các năm nghiên cứu để có những đánh giá mức độ tăng, giảm và tốc độ phát triển của các nhân tố, từ đó đưa ra các đánh giá, kết luận về tình hình hoạt động của ACB Đà Nẵng
- Phương pháp nghiên cứu định lượng: Phương pháp này được
sử dụng trong giai đoạn thu thập và phân tích dữ liệu đánh giá về thực trạng ứng dụng Basel II trong công tác quản trị rủi ro tín dụng của ACB nói chung và ACB Đà Nẵng nói riêng
5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
5.1 Về mặt lý luận
Trang 5- Tổng hợp, hệ thống lại các vấn đề lý luận về rủi ro tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng, các quy định về quản trị rủi ro tín dụng của Basel II và sự cần thiết phải đáp ứng Basel II trong quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng
5.2 Về mặt thực tiễn
Kết hợp việc phân tích các dữ liệu, số liệu thu thập được từ các báo cáo của ACB với dữ liệu thu thập được thông qua khảo sát các đối tượng là nhà quản lý, nhân viên ngân hàng trong lĩnh vực tín dụng, tác giả chỉ ra được những hạn chế trong việc thực hiện quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II ở ACB Đà Nẵng là nội dung Basel II phức tạp, nhân viên ngân hàng chưa có nhận thức đầy đủ về lợi ích của Basel II, NHNN chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể về việc thực hiện Basel II, ACB chưa đáp ứng các điều kiện thực hiện theo Basel
II (hệ thống cơ sở dữ liệu, nhân lực, tổ chức xếp hạng tín nhiệm chuyên nghiệp, năng lực giám sát) Các phát hiện của nghiên cứu đưa ra gợi ý cho ACB trong việc hoạch định các chiến lược, chính
sách quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II
6 Tổng quan tài liệu
Quản trị rủi ro tín dụng đã có nhiều công trình, đề tài ở nước ngoài và trong nước dưới dạng bài nghiên cứu trên tạp chí, luận văn,
luận văn dưới những hướng khác nhau như:
*Hướng thứ nhất là nhân tố ảnh hưởng tới rủi ro tín dụng ngân hàng
*Hướng nghiên cứu thứ hai là mối quan hệ giữa quản trị rủi
ro tín dụng với khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại
*Hướng nghiên cứu thứ ba là quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại
*Hướng nghiên cứu thứ tư là quản trị rủi ro tín dụng theo
Trang 6Basel II:
Luận văn Luận văn này của tôi nghiên cứu theo hướng quản trị
rủi ro tín dụng theo Basel II Bởi theo như tổng quan cho thấy: (1)
Rủi ro tín dụng là rủi ro quan trọng nhất, được các ngân hàng quan tâm hàng đầu (2) Các nghiên cứu đều khẳng định quản trị rủi ro theo Basel II là cần thiết và hữu hiệu cho các ngân hàng (3) Việc triển khai và thực hiện quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II đang gặp nhiều khó khăn và thách thức
Do đó, “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu – chi nhánh Đà Nẵng theo Basel II” được tác giả lựa
chọn nghiên cứu
Nội dung chính của luận văn:
Về cấu trúc, ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn được chia thành ba chương:
Chương 1: Tổng quan về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại theo tiêu chuẩn Basel II
Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng theo tiêu chuẩn Basel II
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện cho quản trị rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng theo tiêu chuẩn Basel II
Trang 7CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO TIÊU
CHUẨN BASEL II
1.1 RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1.1 Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của NHTM
Có nhiều quan niệm khác nhau về rủi ro trong hoạt động kinh
doanh của ngân hàng, theo tác giả thì rủi ro trong hoạt động kinh
doanh ngân hàng là những tổn thất có thể xảy ra mà ngân hàng không lường trước được, trong phạm vi không gian và thời gian nhất định
1.1.2 Các nhân tố dẫn đến rủi ro tín dụng của NHTM
*Nguyên nhân từ bên ngoài
- Do sự thay đổi chính sách của Chính phủ
- Nguyên nhân từ phía môi trường pháp lý
- Môi trường tự nhiên
- Môi trường kinh tế xã hội
*Nguyên nhân từ bên trong ngân hàng
b Mô hình và bộ máy quản trị rủi ro tín dụng
Mô hình quản trị rủi ro tín dụng
Mô hình quản trị rủi ro tín dụng tập trung
Mô hình quản trị rủi ro tín dụng phân tán
Tổ chức bộ máy quản trị RRTD
c Quy trình quản trị rủi ro tín dụng
Nội dung quản trị RRTD gồm 4 khâu: Nhận diện RRTD; Đo lường RRTD; Kiểm soát RRTD; Tài trợ RRTD Điều quan trọng quá trình quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay muốn đạt hiệu quả thì
Trang 8phải bảo đảm rằng các công đoạn như phát hiện kịp thời, xác định được rủi ro đang tồn tại, phân tích và định lượng nó để từ đó có công
cụ cũng như biện pháp ứng phó Quản lý rủi ro trong hoạt động cho vay hiệu quả không có nghĩa là rủi ro không xảy ra mà là rủi ro có thể xảy ra nhưng xảy ra trong mức độ dự đoán trước và ngân hàng đã chuẩn bị đủ nguồn lực để bù đắp các rủi ro có thể xảy ra đó
Hình 1.2: Các bước của quy trình quản trị RRTD
1.2.2 Quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II
a Tổng quan về Ủy ban Basel và Hiệp ước Basel
Quá trình hình thành và phát triển của Ủy ban Basel
Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking supervision - BCBS) được thành lập vào năm 1974 bởi một nhóm các Ngân hàng Trung ương và cơ quan giám sát của 10 nước phát triển (G10) tại thành phố Basel-Thụy Sỹ nhằm tìm cách ngăn
Trang 9chặn sự sụp đổ hàng loạt của các ngân hàng vào thập kỷ 80 Các thành viên của Ủy ban Basel hiện nay gồm: Anh, Bỉ, Canada, Đức, Hà Lan, Hoa Kỳ, Luxembourg, Nhật, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sỹ
và Ý Ủy ban này được nhóm họp 4 lần trong một năm
Hiệp ƣớc Basel I
Hiệp ƣớc Basel II
Hiệp ước vốn Basel II được hoàn thiện vào quý 4/2003 và chính thức có hiệu lực từ tháng 1/2010
Mục tiêu của Basel II:
Mục tiêu của Basel II là nâng cao chất lượng và sự ổn định của
hệ thống ngân hàng quốc tế; Tạo lập và duy trì một sân chơi bình đẳng cho các ngân hàng hoạt động trên bình diện quốc tế; Đẩy mạnh việc chấp nhận các thông lệ nghiêm ngặt hơn trong lĩnh vực quản lý rủi ro Trong ba mục tiêu này thì hai mục tiêu đầu là những mục tiêu chủ chốt của Hiệp ước vốn Basel I còn mục tiêu cuối được bổ sung mới
Nội dung Hiệp ước Basel II:
Hiệp ước vốn Basel II đã được xây dựng trên cơ sở vững chắc gồm ba trụ cột Trụ cột I là các quy định về vốn đã kết hợp cả rủi ro hoạt động vào công thức tính vốn tối thiểu Trụ cột 2 liên quan đến hoạt động thanh tra giám sát và trụ cột 3 là các nguyên tắc kỉ luật thị trường
Trụ cột thứ I - Yêu cầu về vốn: liên quan tới việc duy trì vốn bắt
buộc Theo đó, tỷ lệ vốn bắt buộc tối thiểu (CAR) vẫn là 8% của tổng tài sản có rủi ro như Basel I Tuy nhiên, rủi ro được tính toán theo ba yếu tố chính mà ngân hàng phải đối mặt: rủi ro tín dụng, rủi
ro vận hành (hay rủi ro hoạt động) và rủi ro thị trường So với Basel
I, cách tính chi phí vốn đối với rủi ro tín dụng có sự sửa đổi lớn, đối
Trang 10với rủi ro thị trường có sự thay đổi nhỏ, nhưng hoàn toàn là phiên bản mới đối với rủi ro vận hành Trọng số rủi ro của Basel II bao gồm nhiều mức (từ 0%-150% hoặc hơn) và rất nhạy cảm với xếp hạng
Trụ cột thứ II - Thanh tra giám sát ngân hàng: liên quan tới
việc hoạch định chính sách ngân hàng, Basel II cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách những “công cụ” tốt hơn so với Basel I Trụ cột này cũng cung cấp một khung giải pháp cho các rủi ro mà ngân hàng đối mặt, như rủi ro hệ thống, rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng, rủi ro thanh khoản và rủi ro pháp lý
Trụ cột thứ III - Công khai thông tin theo nguyên tắc thị trường: Các ngân hàng cần phải công khai thông tin một cách thích
đáng theo nguyên tắc thị trường Basel II đưa ra một danh sách các yêu cầu buộc các ngân hàng phải công khai thông tin, từ những thông tin về cơ cấu vốn, mức độ đầy đủ vốn đến những thông tin liên quan đến mức độ nhạy cảm của ngân hàng với rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro vận hành và quy trình đánh giá của ngân hàng đối với từng loại rủi ro này
Hình 1.3: Nội dung Basel II
Hiệp ƣớc vốn Basel III
Basel II
Quy trình rà soát, giám sát
Trang 11b Các nguyên tắc về quản trị rủi ro tín dụng của Basel II
- Nhóm thứ nhất: Thiết lập môi trường RRTD phù hợp
- Nhóm thứ hai: Hoạt động theo một quy trình cấp tín dụng lành mạnh
- Nhóm thứ ba: Duy trì việc cấp tín dụng hiệu quả
- Nhóm thứ tư: Hệ thống kiểm soát RRTD
- Nhóm thứ năm: Giám sát RRTD
c Các qui định về quản trị rủi ro tín dụng của Basel II
Yêu cầu vốn tối thiểu
- Sử dụng trọng số tín dụng tương ứng với mỗi loại tài sản có
Basel II chia tài sản có của ngân hàng thành 5 nhóm với quy định một cách tương đối về trọng số rủi ro Tổng tài sản có theo rủi ro của NHTM tính bằng công thức:
Trong đó:
Wi: Trọng số rủi ro
Ai: Loại Tài sản có
TCRA: Tổng tài sản có theo rủi ro
Yêu cầu về phương pháp tiếp cận
Theo Hiệp ước Basel II, ngân hàng có thể lựa chọn một trong các cách tiếp cận sau:
- Phương pháp tiêu chuẩn
- Phương pháp đánh giá nội bộ (Internal Ratings Based - IRB)
Yêu cầu về xây dựng các hệ thống
- Hệ thống xếp hạng tín dụng
- Hệ thống quản lý tài sản bảo đảm
TCRA = WiAi
Trang 12KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Trang 13CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO TIÊU
CHUẨN BASEL II TẠI NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU
– CN ĐÀ NẴNG 2.1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU – CN ĐÀ NẴNG (ACB ĐÀ NẴNG)
2.1.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của ACB Đà Nẵng
Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu chi nhánh Đà Nẵng được thành lập theo quyết định số 212/QĐ-NH15 ký ngày 13/08/1996 và chính thức đi vào hoạt động vào ngày 08/01/1997 Trụ sở chính được đặt tại 218 Bạch Đằng, Q Hải Châu, TP Đà Nẵng kể từ ngày 15/03/2010 (khai trương chính thức ngày 26/03/2010)
2.1.2 Cơ cấu tổ chức của ACB Đà Nẵng
2.1.3 Tình hình hoạt động kinh doanh của ACB Đà Nẵng
Bảng 2.1: Kết quả hoạt động chủ yếu của ACB Đà Nẵng giai đoạn
huy động 1,322,536 1,404,464 1,543,341
2,193,747 Tổng dư nợ 2,574,647 2,886,522 3,084,955
3,831,646
Nợ quá hạn 26,396 24,857 23,646
15,746
Trang 14Năm 2017, tổng nguồn vốn của ACB Đà Nẵng đạt 2.193.747 triệu đồng, tăng #42,19% so với năm 2016 (1.543.341 triệu đồng), tăng #56,27% so với năm 2015 (1.404.464 triệu đồng) Tương ứng với tốc độ tăng tổng tài sản, nguồn vốn của ACB cũng đạt tốc độ tăng trưởng cao và chất lượng tốt trong thời gian qua
2.2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO BASEL II TẠI ACB ĐÀ NẴNG
2.2.1 Thực trạng rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng
Bảng 2.2: Diễn biến tình hình rủi ro tín dụng của ACB Đà
Nợ quá hạn 26,396 24,857 23,646
15,746
Nợ xấu 23,736 21,374 20,389
9,221
Dự phòng RRTD 24,656 26,546 27,325
14,630
Trang 15Giai đoạn 2014-2017 cũng là giai đoạn kiểm soát nợ xấu, nợ quá hạn tốt của ACB Đà Nẵng, nợ quá hạn của ACB Đà Nẵng ở mức lần lượt là 26.396 triệu đồng, 24.857 triệu đồng, 23.646 triệu đồng và 15.746 triệu đồng, tỷ lệ nợ quá hạn đạt lần lượt 1,03%; 0,86%, 0,77% và 0,41% giảm dần qua các năm
2.2.2 Mô hình tổ chức quản trị rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng
Hiện nay, dựa trên thông tin trực tuyến, ACB xây dựng mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung, kết nối trực tuyến từ Hội
sở đến các chi nhánh, phòng giao dịch Đây là mô hình quản lý rủi ro một cách hệ thống trên quy mô toàn ngân hàng Hội đồng quản trị, ban tổng giám đốc và Khối quản lý rủi ro sẽ là bộ phận ban hành các chính sách tín dụng và quản lý rủi ro Hội đồng quản trị điều hành những việc chủ chốt, còn Ban tổng giám đốc điều hành thừa hành sự chỉ đạo của Hội đồng quản trị Bên cạnh
đó mỗi cấp quản lý có chức năng riêng trong công tác quản lý rủi
ro Tại Hội sở: hoạt động quản lý rủi ro của ACB sẽ tập trung vào Khối quản lý rủi ro mà đặc biệt là Ban chính sách & quản lý tín dụng Các phòng ban có nhiệm vụ QLRR tại Hội sở chịu trách nhiệm tham mưu cho Ban tổng giám đốc trong việc điều hành các hoạt động liên quan đến QLRR: Bao gồm soạn thảo các văn bản hướng dẫn các quy trình nghiệp vụ và các chính sách chỉ đạo cụ thể phù hợp với các tình huống thị trường, giám sát và đánh giá hoạt động QLRR nói chung trong ngân hàng và nói riêng đối với từng chi nhánh, phòng giao dịch đồng thời đề xuất
các biện pháp cải thiện tình hình
2.2.3 Tổ chức thực hiện quản trị rủi ro tín dụng tại ACB Đà Nẵng
- Nhận diện rủi ro tín dụng
- Đo lường rủi ro tín dụng