Tóm tắt luận văn Thạc sĩ: Hoàn thiện công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk

Luận văn nghiên cứu, khảo sát, đánh giá thực trạng kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Đắk Lắk, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả của công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Đắk Lắk.

Người hướng dẫn KH: PGS TS TRẦN đÌNH KHÔI NGUYÊN

Phản biện 1: TS đINH THỊ NGỌC TRAI

Phản biện 2: PGS TS LÊ đỨC TOÀN

Luận văn ựã ựược bảo vệ trước Hội ựồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kế toán họp tại đại học đà Nẵng vào ngày 27 tháng

8 năm 2016

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, đại học đà Nẵng

- Thư viện trường đại học Kinh tế, đại học đà Nẵng

MỞ ðẦU

1 Tính cấp thiết của ñề tài

Thực trạng ngành thuế tỉnh ðắk Lắk trong những năm qua từ khi thực hiện Luật Quản lý thuế mới cho thấy những bước chuyển biến tích cực ñem lại kết quả tương ñối cao trong việc quản lý thuế, ngăn chặn các hành vi khai man trốn thuế, gian lận về thuế, ñặc biệt

là “gian lận hoàn thuế GTGT, chiếm ñoạt tiền thuế GTGT hay gọi là

nợ thuế GTGT rồi bỏ trốn” Qua thanh tra, kiểm tra thuế ñã phát hiện truy thu và xử phạt vi phạm hành chính về thuế trong các năm qua vẫn ở mức 10%, với kết quả trên vẫn chưa tương xứng với tình hình thực tế xẩy ra trên ñịa bàn tỉnh ðắk Lắk là do những nguyên nhân chính sau ñây:

- Công tác thanh tra, kiểm tra xử lý các hành vi vi phạm về thuế của cơ quan thuế chưa ñược ñặt ñúng tầm và chưa phù hợp với thực trạng của nước ta là trình ñộ dân trí thấp, nhận thức trách nhiệm chưa cao Chất lượng kiểm tra còn hạn chế, chưa phát hiện và có biện pháp ngăn chặn kịp thời hành vi gian lận trong việc tính thuế, kê khai thuế, gian lận trong hoàn thuế, miễn giảm thuế nhất là trong hoàn thuế giá trị gia tăng Chức năng và quyền hạn của thanh tra, kiểm tra thuế còn bị bó hẹp chưa trở thành công cụ có hiệu lực ñể chống thất thu ngân sách và răn ñe, ngăn chặn các hành vi vi phạm

- ðội ngũ cán bộ trong hệ thống quản lý thuế còn thiếu và yếu

về năng lực chuyên môn, việc ñào tạo ñội ngũ quản lý thuế chưa thật

sự chuyên sâu, do vậy không tránh những sai sót trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận trong tổ chức bộ máy còn nhiều ñiểm chưa rõ ràng Cụ thể: quy trình thanh tra, quy trình kiểm tra, quy trình kê khai thuế, quy trình hoàn thuế, quy trình quản

lý nợ thuế còn có nhiều vấn ñề chưa phù hợp với các quy ñịnh Luật Quản lý thuế, phù hợp với thực tế với từng mô hình của từng loại DN; các công cụ hỗ trợ cho hệ thống quản lý thuế chưa ñược ñáp ứng ñầy ñủ; công tác phối kết hợp giữa các cơ quan chức năng có thẩm quyền chưa ñược chặt chẽ Do ñó công tác thanh tra, kiểm tra thuế thời gian qua còn nhiều vấn ñề cần ñược quan tâm, nhất là trong ñiều kiện quản lý thuế theo chức năng hiện nay

Qua hàng loạt vấn ñề nêu trên thì sự cần thiết nghiên cứu về

công tác kiểm soát thuế giá trị gia tăng ñể có những biện pháp hoàn

thiện công tác kiểm soát thuế tại ñịa phương là ñiều vô cùng bức

thiết Do vậy tác giả quyết ñịnh chọn ñề tài: “Hoàn thiện công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục Thuế tỉnh ðắk Lắk” làm luận văn

tốt nghiệp của mình

2 Mục ñích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu, khảo sát, ñánh giá thực trạng kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk, từ ñó ñề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả của công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk

3 ðối tượng và phạm vi nghiên cứu

- ðối tượng nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp tổng hợp tài liệu ñể giải

quyết mục tiêu trên

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của ñề tài

Luận văn làm rõ ý nghĩa của việc hoàn thiện kiểm soát thuế nói chung và kiểm soát thuế GTGT nói riêng trong ñiều kiện ngành thuế Việt Nam ñã và ñang chuyển từ mô hình quản lý thuế theo ñối tượng sang mô hình quản lý theo chức năng dựa theo Luật quản lý thuế mới Luận văn nêu lên thực trạng, ñánh giá phân tích thực trạng

về kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk Trên cơ sở ñó, luận văn nêu ra các giải pháp và kiến nghị có tính khả thi nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk

6 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Lý luận chung về kiểm soát thuế giá trị gia tăng Chương 2: Thực trạng kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

1.1.2 ðặc ñiểm

1.1.3 Nguyên tắc chung tính thuế GTGT

1.2 TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT THUẾ GTGT

1.2.1 Khái niệm về kiểm tra, kiểm soát thuế và sự cần thiết phải kiểm soát thuế trong hệ thống quản lý thuế của cơ quan thuế

1.2.2 Những mục tiêu cơ bản của kiểm soát thuế GTGT

Kiểm soát thuế GTGT nhằm ñạt những mục tiêu cơ bản:

- ðề cao ý thức tự giác chấp hành chính sách, pháp luật về thuế và tạo ñiều kiện cho DN thực hiện tốt nghĩa vụ thuế; phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm cuả DN

- Giúp cho công tác quản lý nguồn thu NSNN ñược thực hiện một cách tốt nhất, tập trung và huy ñộng ñầy ñủ số thu cho NSNN

- ðiều chỉnh những bất hợp lý, những kẻ hở của chính sách pháp luật trong quá trình thực hiện Luật thuế GTGT và Luật Quản lý thuế, hạn chế những tình trạng tránh thuế, trốn thuế của ðTNT

- Cải tiến các thủ tục quản lý thuế, phân công, phân nhiệm rõ

ràng, chuẩn hoá dần công tác quản lý thuế, nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt ñộng của bộ máy quản lý thuế, chất lượng công việc của ñội ngũ cán bộ thuế

- Góp phần huy ñộng tốt nhất vai trò của thuế GTGT trong nền kinh tế

1.2.3 Vai trò và sự cần thiết kiểm soát thuế GTGT

- Kiểm soát tốt thuế GTGT có vai trò quan trọng trong việc ñộng viên nguồn thu thường xuyên, ổn ñịnh cho NSNN

- Tạo ñiều kiện hình thành thói quen tuân thủ pháp luật của các

DN, các cá nhân trong hoạt ñộng kinh tế xã hội

- Kiểm soát thuế GTGT có vai trò quan trọng trong việc cung cấp những thông tin về việc chấp hành thuế và những thông tin về mức ñộ phù hợp, tính khả thi của luật thuế GTGT và các văn bản, chế ñộ hướng dẫn

- Thông qua kiểm soát thuế ñánh giá tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ ngành thuế, khả năng, trình ñộ, phẩm chất ñạo ñức của cán bộ thuế

1.2.4 Quy trình quản lý thuế GTGT

Sơ ñồ 1.1 Kiểm soát, giám sát thuế GTGT

Việc kiểm soát thuế GTGT ñòi hỏi phải tuân theo các qui trình nhiệp vụ về thuế Nội dung mối quan hệ công việc của các quy trình

nghiệp vụ về thuế GTGT ñối với DN theo sơ ñồ như sau:

(7)

(6)

(1)

(2)

(3)

(9) (4) (5)

(8) Sơ ñồ 1.2 Mối quan hệ công việc của quy trình nghiệp vụ về thuế GTGT Việc kiểm soát quy trình nghiệp vụ về thuế GTGT ñối với DN phải tuân thủ theo các bước theo sơ ñồ như sau: (1)

(2)

(2)

Sơ ñồ 1.3 Kiểm soát quy trình nghiệp vụ về thuế GTGT ñối với DN

1.3 NỘI DUNG KIỂM SOÁT THUẾ GTGT

1.3.1 Kiểm soát ban ñầu ở khâu ñăng ký, kê khai thuế

Kiểm soát ban ñầu ở khâu ñăng ký, kê khai thuế do bộ phận

KK & KKT thực hiện ñể ñánh giá mức ñộ tuân thủ phát luật thuế qua

NNT

Kho bạc Nhà nước, Ngân hàng

CQT

Người nộp

Nộp thuế Hoàn thuế

Thanh tra, kiểm tra thuế

việc ñăng ký, kê khai thuế của ðTNT Phải xác ñịnh ñược số HS phải nộp, ñã nộp, không nộp, các lỗi số học và tính pháp lý của HS khai thuế, qua ñó bộ phận KK & KKT có những ñiều chỉnh và kiến nghị xử lý kịp thời tạo ñiều kiện ñể ðTNT chấp hành tốt pháp luật thuế Việc kiểm soát ở khâu này nhằm phân loại ñược ðTNT ñịnh hướng cho việc kiểm soát ở các khâu tiếp theo

1.3.2 Kiểm tra, giám sát hồ sơ khai thuế

Bước 1: Kiểm tra tại trụ sở CQT

Bước 2: Kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế

1.3.3 Kiểm soát nợ thuế

- Quản lý thu nợ ñối với nhóm nợ chờ xử lý

- Quản lý thu nợ ñối với nhóm nợ khó thu

Vi phạm về thuế có thể chia làm 4 loại:

+ Vi phạm thủ tục về thuế: kê khai, ñăng ký thuế, nộp HS khai thuế

+ Chậm nộp tiền thuế;

+ Kê khai sai dẫn ñến thiếu số tiền thuế phải nộp;

+ Trốn thuế, gian lận thuế;

Người nộp thuế vi phạm các thủ tục về thuế có thể bị phạt

cảnh cáo hoặc phạt tiền theo một mức quy ñịnh

Kết luận Chương 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THUẾ GTGT TẠI

CỤC THUẾ TỈNH ðẮK LẮK 2.1 ðẶC ðIỂM CÁC DOANH NGHIỆP VÀ CƠ CẤU TỔ CHỨC BỘ MÁY QUẢN LÝ THUẾ

2.1.1 ðặc ñiểm các DN ñóng trên ñịa bàn tỉnh ðắk Lắk

a Về một số ñặc ñiểm tự nhiên

b Về một số ñặc ñiểm kinh tế - xã hội

c ðặc ñiểm các Doanh nghiệp

Bảng 2.1 Số lượng DN ñang hoạt ñộng ñến 31/12/2014

Số thu NSNN năm 2014 STT Loại hình DN

Số lượng

DN (tại VP Cục Thuế)

Tỷ trọng

cà phê, nông sản, trong ñó doanh nghiệp là: 305, chi nhánh: 13, hộ nộp thuế theo phương pháp khấu trừ là: 457, trong ñó doanh nghiệp xuất khẩu cà phê là 16

2.1.2 Tổ chức quản lý tại Cục Thuế tỉnh ðắk Lắk

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THUẾ GTGT TẠI CỤC THUẾ TỈNH ðẮK LẮK

Thứ nhất, căn cứ vào thực trạng hoạt ñộng kiểm soát thuế GTGT tại Cục Thuế, tác giả ñánh giá thực trạng của hoạt ñộng kiểm soát thuế GTGT thông qua hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB)

Thứ hai, căn cứ hoạt ñộng kiểm soát thuế GTGT tại Cục Thuế ñối với việc chấp hành pháp luật thuế của NNT, tác giả ñánh giá thực trạng công tác kiểm soát thuế GTGT thông qua việc ñánh giá các quy trình nghiệp vụ quản lý thuế, cụ thể ñi sâu vào ñánh giá hoạt ñộng thanh tra, kiểm tra thuế GTGT và giám sát hồ sơ khai thuế GTGT ñối với NNT

2.2.1 Môi trường kiểm soát thuế tại Cục Thuế tỉnh ðắk Lắk

a Về ñặc ñiểm cơ cấu tổ chức

b Về chính sách nhân sự tham gia kiểm soát thuế

c Về kiểm tra, kiểm soát nội bộ

d Chính sách khen thưởng, xử phạt trong công tác quản lý thuế

2.2.2 Các hoạt ñộng kiểm soát thuế GTGT tại Cục Thuế tỉnh ðắk Lắk

a Kiểm soát thủ tục ðăng ký thuế

b Kiểm soát thủ tục kê khai thuế

c Kiểm soát thủ tục xử lý HS khai thuế

d Kiểm soát thủ tục xử lý về chứng từ nộp NSNN

e Kiểm soát thủ tục ñôn ñốc thu nợ ñọng thuế

f Kiểm soát thủ tục hoàn thuế

g Kiểm soát thủ tục miễn giảm thuế

h Kiểm soát thủ tục kiểm tra thuế

2.2.3 Công tác thanh tra, kiểm tra thuế GTGT

a Công tác thanh tra, kiểm tra thuế GTGT tại CQT

Bảng 2.3 Tình hình thực hiện kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế

GTGT tại văn phòng Cục Thuế tỉnh ðắk Lắk

Số thuế tăng thêm qua

kiểm tra triệu 8.650 10.150 12.480

+ Thứ nhất, việc phân tích thông tin, việc lập kế hoạch kiểm

tra tương ñối chính xác, xác ñịnh ñúng ñối tượng cần thanh tra, kiểm tra thuế

+ Thứ hai, việc lựa chọn ñối tượng ñể lập kế hoạch thanh tra,

kiểm tra là rất trọng tâm, chuyên sâu

b Công tác thanh tra, kiểm tra thuế GTGT tại DN

Nội dung thanh tra, kiểm tra thuế GTGT tại DN gồm 3 nội dung chính sau:

Thứ nhất là kiểm tra tính trung thực của các nội dung trên tờ khai thuế

Thứ hai là kiểm tra tính hợp pháp của các biểu mẫu, trình tự lập và luân chuyển chứng từ

Thứ ba là kiểm tra tính hợp lý, hợp lệ của các ñối tượng kế toán, nội dung nghiệp vụ kinh tế phát sinh và tính pháp lý trong việc thực hiện chế ñộ tài chính kế toán DN ñược kiểm tra

2.2.4 Công tác thanh kiểm tra hoàn thuế GTGT

- CSKD kê khai lỗ luỹ kế từ hai năm liên tục trở lên hoặc có số

lỗ vượt quá vốn ñiều lệ ñăng ký tính ñến thời ñiểm nộp HS ñề nghị hoàn thuế gửi CQT;

- CSKD ñược hoàn thuế từ hoạt ñộng kinh doanh bất ñộng sản; kinh doanh thương mại, dịch vụ;

- CSKD thay ñổi ñịa ñiểm kinh doanh trong vòng mười hai tháng tính từ thời ñiểm có Quyết ñịnh hoàn thuế trở về trước;

- CSKD có sự thay ñổi bất thường giữa doanh thu tính thuế và

số thuế ñược hoàn trong giai ñoạn 12 tháng

ðối với các quyết ñịnh giải quyết hoàn thuế trước, kiểm tra sau còn lại, CQT thực hiện kiểm tra sau hoàn thuế theo nguyên tắc rủi ro (HS có quy mô, có ñộ phức tạp, số thuế ñã giải quyết hoàn lớn thì ưu tiên thực hiện trước) trong thời hạn tối ña không quá

mười năm, kể từ ngày CQT ban hành quyết ñịnh hoàn thuế Cục thuế ðắk Lắk ñã ñạt ñược những kết quả sau:

Bảng 2.4 Kết quả thanh tra từ năm 2010 - 2014

tổ chức bộ máy còn nhiều ñiểm chưa rõ ràng, cụ thể; quy trình thanh tra chưa phù hợp với các quy ñịnh của Luật Quản lý thuế, phù hợp với thực tế từng loại DN; công tác hỗ trợ cho thanh tra thuế chưa ñược ñáp úng ñầy ñủ; công tác phối kết hợp giữa các cơ quan chức năng có thẩm quyền chưa ñược chặt chẽ Do ñó công tác thanh tra thuế còn nhiều vấn ñề cần ñược quan tâm, nhất là trong ñiều kiện quản lý thuế theo chức năng hiện nay

2.2.5 Công tác quản lý nợ thuế

Thực tế trong những năm qua việc kiểm soát ñôn ñốc thu nợ thuế tại Cục thuế tỉnh ðắk Lắk không có hiệu quả do một số nguyên nhân sau:

Kiểm soát nợ thuế chưa tuân thủ sát theo quy trình do nhiều nguyên nhân; DN gặp nhiều khó khăn trong kinh doanh; DN khó tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng nên ñã chiếm dụng tiền thuế; chức năng cưỡng chế nợ theo quy trình không thực hiện ñược do tài khoản ñơn vị trong ngân hàng bị cạn kiệt… dẫn ñến nợ ñọng thuế khá cao

so với dự toán thu của ngành, cụ thể số nợ ñọng thuế năm 2013 chuyển sang phải thu năm 2014 chiếm 12.5% tổng thu NS, chưa hoàn thành chỉ thu nợ ñược giao 5% so với số thực hiện

Mặt khác còn có sự chồng chéo nhiệm vụ ñôn ñốc thu nợ của

Bộ phận quản lý thu nợ và thực hiện dự toán thu của Bộ phận kiểm tra không có ranh giới rõ ràng nên ñưa ra chỉ tiêu giảm nợ cho bộ phận quản lý nợ chỉ là tương ñối từ ñó chất lượng công tác quản lý

nợ thuế chưa cao, không hiệu quả

2.3 ðÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THUẾ GTGT

2.3.1 Những ưu ñiểm trong công tác kiểm soát thuế GTGT

- ðối với ñăng ký thuế và kê khai thuế

- ðối với kiểm soát thủ tục xử lý HSKT

- ðối với kiểm soát thủ tục xử lý về chứng từ nộp NSNN

- ðối với kiểm soát kiểm soát thủ tục ñôn ñốc thu nợ ñọng thuế

- ðối với kiểm soát giá kiểm soát thủ tục hoàn thuế

- ðối với kiểm soát thủ tục thanh kiểm tra thuế

2.3.2 Những hạn chế trong công tác kiểm soát thuế GTGT

a Hạn chế về kiểm soát ñăng ký thuế và kê khai thuế

b Hạn chế về kiểm soát thủ tục xử lý HSKT

c Hạn chế về thủ tục xử lý về chứng từ nộp NSNN

d Hạn chế về thủ tục ñôn ñốc quản lý nợ thuế

e Hạn chế về thủ tục hoàn thuế

f Hạn chế về thủ tục miễn, giảm thuế

g Hạn chế về công tác thanh tra, kiểm tra thuế

2.3.3 Nguyên nhân của các hạn chế trong công tác kiểm soát thuế GTGT

Thứ nhất: Do cơ chế chính sách: Việc quản lý thuế theo mô hình chức năng với cơ chế tự tính, tự khai, tự nộp ñã thay thế dần mô hình chuyên quản, song Luật ngân sách ñang gắn chặt số thu NSNN trên ñịa bàn với các khoản chi, do vậy công tác quản lý thuế nói chung và kiểm soát thuế GTGT còn chịu áp lực rất nặng bởi số thu

và vấn ñề thực hiện dự toán thu hàng năm

Thứ hai: Do con người:

Về phía cơ quan thuế: Lực lượng cán bộ thanh tra, kiểm tra thuế còn ít so với yêu cầu, một số công chức hạn chế về trình ñộ chuyên môn nên vệc kiểm soat thuế GTGT chưa hiệu quả, cán bộ xử

lý của các phòng chức năng phối hợp giải quyết công việc chưa nhịp nhàn, việc kiểm soát thực hiện các quy trình về quản lý thuế còn lỏng lẻo, trình ñộ chuyên môn của cán bộ, công chức chưa ñồng ñều, áp dụng tin học hóa vào công tác quản lý thuế chỉ ở mức ñộ trung bình

Về phía Doanh nghiệp: Tình trạng trốn thuế, lậu thuế, gian lận

về thuế GTGT, nợ ñọng thuế xảy ra ở tất cả DN thuộc mọi ngành nghề kinh doanh ngày càng tăng, vừa gây thất thu cho NSNN, vừa không bảo ñảm công bằng xã hội, ñặc biệt từ năm 2013 trở lại ñây