Tiểu luận Triết học: Ảnh hưởng học thuyết Âm dương, Ngũ hành đến đời sống văn hóa tinh thần người Việt Nam hiện nay

Tiểu luận tìm hiểu ảnh hưởng của học thuyết Âm dương, Ngũ hành đến đời sống văn hoá tinh thần người Việt. Trên cơ sở đó xây dựng các giải pháp để phát huy giá trị tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của học thuyết này nhằm xây dựng đời sống văn hoá Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc.

A. L I Ờ M  Đ UỞ Ầ

1. Tính c p thi t c a đ  tài.ấ ế ủ ề

L ch s  phát tri n c a Tri t h c là l ch s  đ u tranh gi a th  gi i quan duy v tị ử ể ủ ế ọ ị ử ấ ữ ế ớ ậ  

và th  gi i quan duy tâm, gi a phế ớ ữ ương pháp bi n ch ng và phệ ứ ương pháp siêu hình. M tộ   trong nh ng hình th c bi u hi n sinh đ ng c a ch  nghĩa duy v t ch t phác và bi nữ ứ ể ệ ộ ủ ủ ậ ấ ệ  

ch ng ngây th    phứ ơ ở ương Đông c  đ i là h c thuy t Âm dổ ạ ọ ế ương, Ngũ hành ( Âm dươ  ng

­ Ngũ hành). 

Thuy t Âm dế ương, Ngũ hành ra đ i đánh d u bờ ấ ước ti n b  c a t  duy lý tínhế ộ ủ ư  

nh m thoát kh i s  kh ng ch  v  m t t  tằ ỏ ự ố ế ề ặ ư ưởng do các quan ni m duy tâm th n bíệ ầ   truy n th ng mang l i. H c thuy t này đã  nh hề ố ạ ọ ế ả ưởng sâu s c đ n c  phắ ế ả ương di n b nệ ả  

th  lu n và nh n th c lu n,  nh hể ậ ậ ứ ậ ả ưởng đó không ch  đ i v i ngỉ ố ớ ười Trung Qu c, màố   còn đ n c  các qu c gia ch u  nh hế ả ố ị ả ưởng c a n n văn hóa  y, trong đó có Vi t Nam. Cóủ ề ấ ệ  

th  nói, t  khi hình thành và phát tri n đ n nay h c thuy t Âm dể ừ ể ế ọ ế ương, Ngũ hành đã 

th m sâu vào đ i s ng văn hóa tinh th n ngấ ờ ố ầ ười Vi t, nó đệ ược th  hi n khá sâu s cể ệ ắ   không ch  trong nh n th c, đánh giá c a t  duy logic, mà còn c  trong c  đ i s ng sinhỉ ậ ứ ủ ư ả ả ờ ố  

ho t thạ ường nh t c a các c ng đ ng dân c , trong lĩnh v c đ i s ng tinh th n vàậ ủ ộ ồ ư ự ờ ố ầ  

phương th c giao ti p. ứ ế

N n văn hóa Vi t Nam là m t n n văn hóa tiên ti n, đ m đà b n s c dân t c.ề ệ ộ ề ế ậ ả ắ ộ   Trong quá trình hình thành và phát tri n, nó ch u nhi u  nh hể ị ề ả ưởng c a các n n văn hóaủ ề  

phương Đông và văn hóa phương Tây. Trong đó ch u tác đ ng nhi u nh t là t  n n vănị ộ ề ấ ừ ề   hóa Trung Hoa và  n Đ  NgẤ ộ ười phương Đông v i đ c thù là l i t  duy t ng h p, kháiớ ặ ố ư ổ ợ   quát ch a đ ng tính ch t bi n ch ng, đã đ  l i nh ng d u  n sâu đ m v  nh n th cứ ự ấ ệ ứ ể ạ ữ ấ ấ ậ ề ậ ứ   trong c  lĩnh v c vũ tr  quan và nhân sinh quan. Ngả ự ụ ười Vi t đã ti p nh n h c thuy tệ ế ậ ọ ế  

Âm dương, Ngũ hành khá đ y đ  trên c  phầ ủ ả ương di n nh n th c và nh ng hi u  ngệ ậ ứ ữ ệ ứ  

th c ti n c a nó v  đ i s ng tinh th n. Trong đ i s ng văn hoá tinh th n, trên c  sự ễ ủ ề ờ ố ầ ờ ố ầ ơ ở 

ti p thu có ch n l c, ngế ọ ọ ười Vi t đã k  th a và  ng d ng nó m t cách linh ho t phù h pệ ế ừ ứ ụ ộ ạ ợ  

v i nh ng đi u ki n s ng, đi u ki n kinh t , văn hóa, xã h i c a mình. ớ ữ ề ệ ố ề ệ ế ộ ủ

Hi n nay, Vi t Nam đang ch  đ ng m  r ng, giao l u h i nh p qu c t , trongệ ệ ủ ộ ở ộ ư ộ ậ ố ế  

b i c nh đó đã đ t ra nhi u c  h i và không ít nh ng thách th c. Đ  kh ng đ nh đố ả ặ ề ơ ộ ữ ứ ể ẳ ị ượ  c

s c s ng ti m tàng c a dân t c trong lĩnh v c đ i s ng tinh th n, thi t nghĩ tìm ki mứ ố ề ủ ộ ự ờ ố ầ ế ế  

các giá tr  văn hóa chung c a nhân lo i đ  b i đ p cho các giá tr  tinh th n c a dân t cị ủ ạ ể ồ ắ ị ầ ủ ộ  

là m t đi u h t s c c n thi t. ộ ề ế ứ ầ ế

Vi c gi  gìn và phát huy các giá tr  to l n c a n n văn hóa dân t c và h n chệ ữ ị ớ ủ ề ộ ạ ế 

nh ng m t tiêu c c làm c n tr  s  phát tri n c a đ i s ng văn hóa, xã h i đang đ t raữ ặ ự ả ở ự ể ủ ờ ố ộ ặ  

nh ng yêu c u c p thi t cho m i ngành, m i c p và toàn th  nhân dân.  ữ ầ ấ ế ỗ ỗ ấ ể

Trong th i đ i ngày nay, khi kinh t  ngày càng phát tri n, đ i s ng nhân dânờ ạ ế ể ờ ố  

được nâng cao thì yêu c u th a mãn các giá tr  v  đ i s ng tinh th n càng đầ ỏ ị ề ờ ố ầ ược coi 

tr ng, văn hóa đọ ược xem là m c tiêu, đ ng l c cho chi n lụ ộ ự ế ược phát tri n kinh t , xãể ế  

h i. Vì v y, Đ ng ta ch  trộ ậ ả ủ ương xây d ng “ n n văn hóa tiên ti n, đ m đà b n s c dânự ề ế ậ ả ắ  

t c”. ộ

Xu t phát t  nh ng yêu c u trên đây, tôi ch n đ  tài ấ ừ ữ ầ ọ ề “ Ả nh h ưở ng h c thuy t ọ ế  

Âm d ươ ng, Ngũ hành đ n đ i s ng văn hóa tinh th n ng ế ờ ố ầ ườ i Vi t Nam hi n nay ệ ệ   ”.

2. M c tiêu nghiên c uụ ứ

Ti u lu n tìm hi u  nh hể ậ ể ả ưởng c a h c thuy t Âm dủ ọ ế ương, Ngũ hành đ n đ iế ờ  

s ng văn hoá tinh th n ngố ầ ười Vi t. Trên c  s  đó xây d ng các gi i pháp đ  phát huyệ ơ ở ự ả ể   giá tr  tích c c và h n ch   nh hị ự ạ ế ả ưởng tiêu c c c a h c thuy t này nh m xây d ng đ iự ủ ọ ế ằ ự ờ  

s ng văn hoá Vi t Nam đ m đà b n s c dân t c. ố ệ ậ ả ắ ộ

Đ  th c hi n m c tiêu nêu trên, lu n văn gi i quy t m t s  nhi m v  sau: ể ự ệ ụ ậ ả ế ộ ố ệ ụ

Th  nh t ứ ấ , phân tích nh ng n i dung c  b n c a h c thuy t Âm dữ ộ ơ ả ủ ọ ế ương, Ngũ  hành. 

Th  hai ứ , ch  ra nh ng  nh hỉ ữ ả ưởng h c thuy t Âm dọ ế ương, Ngũ hành đ n đ i s ngế ờ ố   văn hoá tinh th n ngầ ười Vi t   c  hai m t tích c c và tiêu c c. ệ ở ả ặ ự ự

Th  ba ứ , xây d ng  các gi i pháp nh m phát huy các giá tr  tích c c và kh c ph cự ả ằ ị ự ắ ụ  

nh ng h n ch  đ  xây d ng đ i s ng văn hoá m i cho ngữ ạ ế ể ự ờ ố ớ ười dân Vi t Nam.ệ

 3. Đ i tố ượng nghiên c uứ

nh h ng h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đ n đ i s ng văn hóa tinh th n

người Vi t hi n nay. ệ ệ

S  ra đ i c a Thuy t âm dự ờ ủ ế ương ­ ngũ hành đánh d u m t bấ ộ ước ti n trong triế  

th c loài ngứ ườ ềi v  nh n th c th i gi i, thoát kh i s  kh ng ch  c a t  tậ ứ ớ ớ ỏ ự ố ế ủ ư ưởng th nầ   thành là ngu n g c s  v t. Có th  coi đây là ngu n c i c a quan đi m duy v t bi nồ ố ự ậ ể ồ ộ ủ ể ậ ệ  

ch ng c a Phứ ủ ương đông vì s  v t đự ậ ược c u thành t  v t ch t có s  bi n đ i t  lúcấ ừ ậ ấ ự ế ổ ừ  

hình thành đ n lúc m t đi th  hi n quy lu t mâu thu n và s  bi n đ i không ng ng c aế ấ ể ệ ậ ẩ ự ế ổ ừ ủ  

s  v t. Nghiên c u Thuy t âm dự ậ ứ ế ương ­ ngũ hành giúp ta nh n th c sâu h n v  nh ng tríậ ứ ơ ề ữ  

tr  t  tị ư ưởng triêt h c và giá tr  tích c c mà nó mang l i.ọ ị ư ạ

4. Ph m vi nguyên c uạ ứ

Đ i s ng văn hóa tinh th n là m t lĩnh v c r t r ng l n, lu n văn ch  gi i h nờ ố ầ ộ ự ấ ộ ớ ậ ỉ ớ ạ   nghiên c u s   nh hứ ự ả ưởng h c thuy t Âm dọ ế ương, Ngũ hành đ n đ i s ng văn hóa tinhế ờ ố  

th n ngầ ười Vi t hi n nay trên m t s  lĩnh v c:  phong t c, tín ngệ ệ ộ ố ự ụ ưỡng, t p quán, l iậ ố  

s ng, văn h c, ngh  thu t ố ọ ệ ậ

5. Phương pháp nghiên c uứ

Trên c  s  phơ ở ương pháp lu n duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s  lu n văn ậ ậ ệ ứ ậ ị ử ậ dùng các phương pháp sau: 

+ Phương pháp phân tích và t ng h p ổ ợ

+ Phương pháp th ng kê  ố

+ Phương pháp l ch s  và logicị ử

6. Nh ng k t qu  đ t đữ ế ả ạ ược

Đ n nay, v n đ  h c thuy t Âm dế ấ ề ọ ế ương, Ngũ hành trong đ i s ng văn hoá tinhờ ố  

th n ngầ ười Vi t đã đệ ược nhi u ngề ười nghiên c u, nh t là t  khi nứ ấ ừ ước ta ti n hành côngế  

cu c đ i m i (1986). S m nh t, là nh ng kh o c u v  văn hóa Vi t Nam   nh ng th pộ ổ ớ ớ ấ ữ ả ứ ề ệ ở ữ ậ  

k  đ u th  k  XX c a m t s  nhà nghiên c u trong và ngoài nỷ ầ ế ỷ ủ ộ ố ứ ước. 

H c thuy t Âm dọ ế ương, Ngũ hành đã được nhi u ngề ười quan tâm nghiên c u.ứ   Tuy nhiên, qua đó cũng nh n th y r ng các tác gi  ch  y u m i ch  đ  c p đ n h cậ ấ ằ ả ủ ế ớ ỉ ề ậ ế ọ   thuy t Âm dế ương, Ngũ hành, m t cách khái quát (Nguy n Văn Huyên, Kim Đ nh, Đinhộ ễ ị   Gia Khánh ), ho c trình bày h c thuy t Âm dặ ọ ế ương trong văn hóa Vi t Nam nói chungệ   ( Tr n Ng c Thêm, Lê Văn S u, Nguy n Đình Ph , Lê Văn Quán), hay là h c thuy tầ ọ ử ễ ư ọ ế  

Âm dương, Ngũ hành   các lĩnh v c văn hoá c  th  (Tr n Th  Thu Huy n, Hoàng Tu n,ở ự ụ ể ầ ị ề ấ  

M ch Quang, Tr n Văn Khê…) nh ng cũng ch a t p trung vào b  ph n văn hóa dânị ầ ư ư ậ ộ ậ   gian. Có th  nói, hi n v n ch a có công trình nghiên c u nào đi chuyên sâu vào trình bàyể ệ ẫ ư ứ  

nh h ng c a h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành trong đ i s ng văn hoá tinh th n

người Vi t   các thành t  c a nó, m t cách h  th ng. ệ ở ố ủ ộ ệ ố

Th c hi n đ  tài nêu trên chính là k  th a thành t u c a nh ng công trình đãự ệ ề ế ừ ự ủ ữ   nghiên c u v  lĩnh v c này, đ ng th i k t h p v i nh ng nghiên c u th c t  c a b nứ ề ự ồ ờ ế ợ ớ ữ ứ ự ế ủ ả   thân người vi t, nh m góp ph n đ a ra cái nhìn h  th ng v  h c thuy t Âm dế ằ ầ ư ệ ố ề ọ ế ương,  Ngũ hành trong  đ i s ng văn hoá tinh th n ngờ ố ầ ười Vi t Nam.ệ  

7. K t c u ti u lu nế ấ ể ậ

Ngoài Ph n M  đ u, K t lu n, Tài li u tham kh o, n i dung chính c a đ  tàiầ ở ầ ế ậ ệ ả ộ ủ ề  

g m ba chồ ương. 

Chương 1: Khái lược v  h c thuy t Âm dề ọ ế ương, Ngũ hành 

Chương 2: Tác đ ng c a thuy t Âm dộ ủ ế ương, Ngũ hành đ n các m t đ i s ng vănế ặ ờ ố   hóa tinh th n ngầ ười Vi t Nam.ệ

Chương 3: Các gi i pháp c  b n nh m phát huy nh ng giá tr  tích c c và h n chả ơ ả ằ ữ ị ự ạ ế 

nh hu ng tiêu c c c a thuy t Âm d ng, Ngũ hành trong đ i s ng tinh th n ng i

Vi t Nam hi n nay.ệ ệ

B. N I DUNGỘ

CHƯƠNG 1. KHÁI LƯ ỢC V  H C THUY T ÂM DỀ Ọ Ế Ư ƠNG, NGŨ HÀNH 1.1 S  hình thành và phát tri n h c thuy t âm dự ể ọ ế ương, ngũ hành 

B t ngu n t  nh n th c v  xã h i, h c thuy t Âm dắ ồ ừ ậ ứ ề ộ ọ ế ương, Ngũ hành là s  kháiự   quát v  vũ tr  đ  gi i thích nh ng hi n tề ụ ể ả ữ ệ ượng xung quanh c a ngủ ười Á Đông. Ngu nồ  

g c c a h c thuy t này đố ủ ọ ế ược đ t trên ba gi  thi t khác nhau, g m đặ ả ế ồ ược sáng t o b iạ ở  

Ph c Hy, b i phái Âm dụ ở ương gia và t  tri t lý dân gian   khu v c phừ ế ở ự ương Nam. 

N u nh  s  v n đ ng không ng ng c a vũ tr  đã hế ư ự ậ ộ ừ ủ ụ ướng con ngườ ới t i nh ngữ  

nh n th c s  khai trong vi c c t nghĩa quá trình phát sinh c a vũ tr  và hình thành h cậ ứ ơ ệ ắ ủ ụ ọ   thuy t Âm dế ương, thì ý tưởng tìm hi u b n th  th  gi i, b n th  các hi n tể ả ể ế ớ ả ể ệ ượng trong 

vũ tr  đã giúp cho h  hình thành h c thuy t Ngũ hành. H c thuy t Ngũ hành có th  hi uụ ọ ọ ế ọ ế ể ể  

đó là thuy t bi u th  quy lu t v n đ ng c a th  gi i, c a vũ tr , nó c  th  hóa và bế ể ị ậ ậ ộ ủ ế ớ ủ ụ ụ ể ổ  sung cho thuy t Âm dế ương thêm hoàn b ị

1.2. Nh ng n i dung c  b n c a h c thuy t ữ ộ ơ ả ủ ọ ế Âm dương, Ngũ hành 

1.2.1. Thuy t ế Âm dương 

Âm dương là m t khái ni m tr u tộ ệ ừ ượng ph n ánh v  hai m t, hai th  l c luônả ề ặ ế ự  

đ i l p nhau, nh ng l i luôn th ng nh t v i nhau, cùng ph i d a vào nhau đ  t n t i vàố ậ ư ạ ố ấ ớ ả ự ể ồ ạ   phát tri n. ể

Âm và dương theo khái ni m c  s  không ph i là v t ch t c  th , không gian cệ ổ ơ ả ậ ấ ụ ể ụ 

th  mà là thu c tính c a m i hi n tể ộ ủ ọ ệ ượng, m i s  v t trong toàn vũ tr  cũng nh  trongọ ự ậ ụ ư  

t ng t  bào, t ng chi ti t. Âm và dừ ế ừ ế ương là hai m t đ i l p, mâu thu n th ng nh t, trongặ ố ậ ẫ ố ấ  

dương có m m m ng c a âm và ngầ ố ủ ượ ạc l i.  

Âm dương không ph i là th  v t ch t c  th  nào mà thu c tính mâu thu n n m trongả ứ ậ ấ ụ ế ộ ẫ ằ  

t t c  m i s  v t. Nó gi i thích hi n tấ ả ọ ự ậ ả ệ ượng mâu thu n chi ph i m i s  bi n hoá vàẫ ố ọ ự ế   phát tri n c a s  v t.      ể ủ ự ậ

Thông qua quy lu t bi n đ i âm dậ ế ổ ương trong t  nhiên mà có th  suy di n, phânự ể ễ   tích quy lu t âm dậ ương trong c  th  con ngơ ể ườ ừi.T  nh ng quan ni m trên v  âm dữ ệ ề ương, 

ngườ ưi x a đã khái quát thành quy lu t đ  kh ng đ nh tính ph  bi n c a h c thuy t này:ậ ể ẳ ị ổ ế ủ ọ ế  

Quy lu t v  b n ch t c a các thành t ậ ề ả ấ ủ ố 

Không có gì hoàn toàn âm ho c hoàn toàn dặ ương, và trong âm có dương, trong 

dương có âm. 

Quy lu t v  quan h  gi a các thành t ậ ề ệ ữ ố 

Âm dương g n bó m t thi t v i nhau, v n đ ng và chuy n hóa cho nhau, và âmắ ậ ế ớ ậ ộ ể   phát tri n đ n cùng c c thì chuy n thành dể ế ự ể ương, dương phát tri n đ n cùng c c thìể ế ự   chuy n thành âm. ể

Tóm l i ạ , thuy t Âm dế ương không ph i là thuy t v  s  phát tri n, nó là thuy tả ế ề ự ể ế  

nh m duy trì tr ng thái cân b ng âm dằ ạ ằ ương trong v n v t. Coi đó là tr ng thái lý tạ ậ ạ ưở  ng

c a t  nhiên, c a xã h i và c a con ngủ ự ủ ộ ủ ười.  

Hai hướng phát tri n c a h c thuy t Âm dể ủ ọ ế ương 

H c thuy t Âm dọ ế ương là c  s  đ  xây d ng nên hai h  th ng h c thuy t khác đóơ ở ể ự ệ ố ọ ế  

là h  th ng "tam tài, ngũ hành" và "t  tệ ố ứ ượng, bát quái", cũng là hai hướng phát tri nể   khác nhau trong quá trình phát tri n c a h c thuy t này, t o nên tính dân t c c a h cể ủ ọ ế ạ ộ ủ ọ   thuy t.ế   

1.2.2. Thuy t Ngũ hành ế

Thuy t Ngũ hành v  căn b n cũng là m t cách bi u th  lu t mâu thu n đã gi iế ề ả ộ ể ị ậ ẫ ớ   thi u trong thuy t Âm dệ ế ương, nh ng b  sung và làm cho thuy t Âm dư ổ ế ương hoàn ch nhỉ  

h n, đ  xem xét m i tơ ể ố ương tác và quan h  c a v n v t. Ngũ hành xây d ng mô hình 5ệ ủ ạ ậ ự  

y u t  v  c u trúc không gian vũ tr  ế ố ề ấ ụ

H c thuy t Ngũ hành di n gi i s  sinh hoá c a v n v t qua hai nguyên lý c  b nọ ế ễ ả ự ủ ạ ậ ơ ả   còn g i là tọ ương sinh và tương kh c trong m i tắ ố ương tác và quan h  c a chúng. Trongệ ủ  

m i quan h  Sinh thì M c sinh H a; H a sinh Th ; Th  sinh Kim, Kim sinh Th y,ố ệ ộ ỏ ỏ ổ ổ ủ  

Th y sinh M c. Trong m i quan h  Kh c thì M c kh c Th , Th  kh c Th y, Th yủ ộ ố ệ ắ ộ ắ ổ ổ ắ ủ ủ  

kh c H a, H a kh c Kim, Kim kh c M c. Nh  v y tắ ỏ ỏ ắ ắ ộ ư ậ ương sinh, tương kh c, tắ ươ  ng

th a, từ ương vũ k t h p thành h  ch  hoá, bi u th  m i s  bi n hóa ph c t p c a sế ợ ệ ế ể ị ọ ự ế ứ ạ ủ ự 

v t. ậ

1.2.3. M i quan h  Âm dố ệ ương, Ngũ hành 

  H c thuy t Âm dọ ế ương đã nói rõ s  v t, hi n tự ậ ệ ượng t n t i trong th  gi i kháchồ ạ ế ớ   quan v i hai m t đ i l p th ng nh t đó là âm dớ ặ ố ậ ố ấ ương. Âm dương là quy lu t chung c aậ ủ  

vũ tr , là k  cụ ỉ ương c a v n v t, là kh i đ u c a s  sinh trủ ạ ậ ở ầ ủ ự ưởng, bi n hóa. Nh ng nó sế ư ẽ 

g p khó khăn khi lý gi i s  bi n hóa, ph c t p c a v t ch t. Khi đó nó ph i dùngặ ả ự ế ứ ạ ủ ậ ấ ả   thuy t Ngũ hành đ  gi i thích. Vì v y có k t h p h c thuy t Âm dế ể ả ậ ế ợ ọ ế ương v i h c thuy tớ ọ ế   Ngũ hành m i có th  gi i thích m i hi n tớ ể ả ọ ệ ượng t  nhiên và xã h i m t cách h p lý. ự ộ ộ ợ

CHƯƠNG 2. TÁC Đ NG C A THUY T ÂM DỘ Ủ Ế ƯƠNG, NGŨ HÀNH Đ NẾ

CÁC M T Đ I S NG VĂN HÓA TINH TH N NGẶ Ờ Ố Ầ ƯỜI VI T NAMỆ

2.1. Vài nét khái quát v  đ i s ng văn hoá tinh th n ngề ờ ố ầ ười Vi t Namệ

2.1.1. Khái ni m văn hóa, đ i s ng văn hóa, văn hóa tinh th n  ệ ờ ố ầ

Có r t nhi u đ nh nghĩa v  văn hóa. Theo nghĩa r ng, văn hoá thấ ề ị ề ộ ường được xem 

là bao g m t t c  nh ng gì do con ngồ ấ ả ữ ười sáng t o ra. Năm 1940, H  Chí Minh đã vi t:  ạ ồ ế

“ Vì l  sinh t n cũng nh  m c đích c a cu c s ng, loài ngẽ ồ ư ụ ủ ộ ố ười m i sáng t o và phátớ ạ   minh ra ngôn ng , ch  vi t, đ o đ c, pháp lu t, khoa h c, tôn giáo, văn h c, nghữ ữ ế ạ ứ ậ ọ ọ ệ  thu t, nh ng công c  cho sinh ho t h ng ngày v  ăn, m c,   và các phậ ữ ụ ạ ằ ề ặ ở ương th c sứ ử 

d ng. Toàn b  nh ng sáng t o và phát minh đó t c là văn hóa. Văn hóa là s  t ng h pụ ộ ữ ạ ứ ự ổ ợ  

c a m i phủ ọ ương th c sinh ho t cùng v i bi u hi n c a nó mà loài ngứ ạ ớ ể ệ ủ ười đã s n sinh raả  

nh m thích  ng nh ng nhu c u đ i s ng và đòi h i c a s  sinh t n ” [ 42, tr. 431] ằ ứ ữ ầ ờ ố ỏ ủ ự ồ

 Khái ni m đ i s ng văn hóa   ệ ờ ố

Đ i s ng văn hóa là t ng th  nh ng y u t  văn hóa v t ch t và tinh th n n mờ ố ổ ể ữ ế ố ậ ấ ầ ằ   trong c nh quan văn hóa, ho t đ ng văn hóa c a con ngả ạ ộ ủ ười, s  tác đ ng l n nhau trongự ộ ẫ  

đ i s ng xã h i đ  t o ra quan h  có văn hóa trong c ng đ ng ngờ ố ộ ể ạ ệ ộ ồ ười, tr c ti p hìnhự ế   thành l i s ng c a con ngố ố ủ ười trong xã h i.  ộ

Văn hóa tinh th n là gì?  ầ

Văn hóa tinh th n hay còn g i là văn hóa phi v t ch t là nh ng ý ni m, tínầ ọ ậ ấ ữ ệ  

ngưỡng, phong t c, t p quán, giá tr , chu n m c,  t o nên m t h  th ng. H  th ng đóụ ậ ị ẩ ự ạ ộ ệ ố ệ ố  

b  chi ph i b i trình đ  c a các giá tr , đôi khi có th  phân bi t m t giá tr  b n ch t.ị ố ở ộ ủ ị ể ệ ộ ị ả ấ   Chính giá tr  này mang l i cho văn hóa s  th ng nh t và kh  năng ti n hóa n i t i c aị ạ ự ố ấ ả ế ộ ạ ủ  

nó. 

Đ i s ng văn hóa tinh th n có th  hi u đó là t t c  nh ng ho t đ ng c a conờ ố ầ ể ể ấ ả ữ ạ ộ ủ  

người tác đ ng vào đ i s ng tinh th n, đ i s ng xã h i đ  hộ ờ ố ầ ờ ố ộ ể ướng con ngườ ươi v n lên  theo qui lu t c a cái đúng, cái đ p, cái t t, c a chu n m c giá tr  Chân, Thi n, Mĩ, đàoậ ủ ẹ ố ủ ẩ ự ị ệ  

th i nh ng bi u hi n tiêu c c tha hoá con ngả ữ ể ệ ự ười 

2.1.2.  Đ i s ng văn hóa tinh th n truy n th ng c a ngờ ố ầ ề ố ủ ười Vi t Namệ

L ch s  hình thành và phát tri n dân t c Vi t Nam cũng là l ch s  hình thành vàị ử ể ộ ệ ị ử   phát tri n l i s ng ngể ố ố ười Vi t Nam. Nó đệ ược vun đ p đắ ược làm phong phú và đ m đàậ   thông qua ho t đ ng lao đ ng s n xu t, chi n đ u, h c t p, giao ti p xã h i trong n iạ ộ ộ ả ấ ế ấ ọ ậ ế ộ ộ  

b  qu c gia, trong đó quan tr ng là s  giao l u văn hoá v i các dân t c khác. Tr i quaộ ố ọ ự ư ớ ộ ả   quá trình giao l u, ti p bi n văn hoá mà văn hoá Vi t Nam nói chung, l i s ng ngư ế ế ệ ố ố ườ  i

Vi t Nam nói riêng đệ ược phát tri n và ngày càng phong phú, đa d ng đ m đà. M t nétể ạ ậ ộ  

đ c thù c a đ i s ng văn hóa tinh th n c a ngặ ủ ờ ố ầ ủ ười Vi t Nam trệ ước đây mang t  tư ưở  ng

“quân bình” và tính “ xã h i”, “c ng đ ng”. Nói chung đ i s ng tinh th n ngộ ộ ồ ờ ố ầ ười Vi tệ  

r t đ n s , thu n phác. đó chính là nét đ p, d u  n văn hóa dân t c Vi t Nam đ n nayấ ơ ơ ầ ẹ ấ ấ ộ ệ ế   còn l u gi  và phát tri n.  ư ữ ể

2.2. S  bi n đ i các giá tr  trong đ i s ng văn hoá tinh th n dự ế ổ ị ờ ố ầ ưới tác đ ng c a âmộ ủ  

dương, ngũ hành 

2.2.1.  nh hẢ ưởng c a Âm dủ ư ơng, Ngũ hành t i đ i s ng văn hóa th  hi n qua tớ ờ ố ể ệ ư 

duy lý lu n ậ

2.2.1.1. Tính cách ng ườ i Vi t Nam ệ

Vi t Nam v a n m trong Đông Nam Á là cái nôi sinh ra h c thuy t Âm dệ ừ ằ ọ ế ươ  ng nguyên th y, l i v a n m trong vòng  nh hủ ạ ừ ằ ả ưởng c a Trung Hoa là n i t o nên h củ ơ ạ ọ   thuy t Âm dế ương hoàn thi n nên tính cách c a ngệ ủ ười Vi t th  hi n  nh hệ ể ệ ả ưởng c a tủ ư  duy âm dương r t m nh. S   nh hấ ạ ự ả ưởng này được th  hi n qua nh ng đ c đi m sau: ể ệ ữ ặ ể

Tính  a hài hòa  ư

Tính  a hài hòa th  hi n   ch , ngư ể ệ ở ỗ ười Vi t Nam n m r t v ng quy lu t “trongệ ắ ấ ữ ậ  

âm có dương, trong dương có âm”: 

Tri t lý s ng quân bình  ế ố

N u vi c n m v ng quy lu t “trong âm có dế ệ ắ ữ ậ ương, trong dương có âm” t o nênạ   tính  a hài hòa thì vi c n m v ng quy lu t ư ệ ắ ữ ậ

“âm dương chuy n hóa” đã giúp ngể ười Vi t có đệ ược tri t lý s ng quân bình. ế ố

Tính linh ho t  ạ

Chính tri t lý quân bình âm dế ương đã t o ra   ngạ ở ười Vi t m t l i s ng ch ngệ ộ ố ố ừ  

m c và linh ho t.  ự ạ

2.2.1.2. Phong t c, tín ng ụ ưỡ ng, văn h c, ngh  thu t  ọ ệ ậ

 ­ Phong t c ụ

+ Hôn nhân 

Hôn nhân là m t trong nh ng lĩnh v c th  hi n độ ữ ự ể ệ ược rõ nét t  tư ưởng âm dươ  ng trong phong t c t p quán c a ngụ ậ ủ ười Vi t. B n thân hôn nhân cũng là m t s  k t h pệ ả ộ ự ế ợ   hài hòa gi a âm và dữ ương khi mà người con trai và người con gái quy t đ nh chung s ngế ị ố  

và l p gia đình. Nhìn chung, trong hôn nhân, các nghi th c, l  v t đ u  n ch a các h cậ ứ ễ ậ ề ẩ ứ ọ   thuy t Âm dế ương, Ngũ hành trong đó. 

 + Tang ma 

  Phong t c tang l  c a ngụ ễ ủ ười Vi t Nam th m nhu n sâu s c tinh th n tri t lí Âmệ ấ ầ ắ ầ ế  

dương, Ngũ hành. T  màu s c, cách th c hành l ,  tang l  truy n th ng dùng màu tr ngừ ắ ứ ễ ễ ề ố ắ  

là màu c a hành Kim (hủ ướng Tây) theo Nghi th c cúng, ti n đ a ngứ ễ ư ười ch t  t t cế ấ ả 

đ u theo đúng trình t   u tiên c a Ngũ hành. ề ự ư ủ

+ L  h i ễ ộ

 Vi t Nam có r t nhi u l  t t và l  h i. Không ch  l  T t mà l  H i cũng

mang nhi u d u  n c a t  tề ấ ấ ủ ư ưởng âm dương. Các l  h i luôn có s  quân bình gi a ph nễ ộ ự ữ ầ  

l  và ph n h i, gi a ph n linh thiêng v i ph n th  t c. Ph n l  thễ ầ ộ ữ ầ ớ ầ ế ụ ầ ễ ường mang ý nghĩa 

c u xin và t   n.  ầ ạ ơ

­ Tín ngư ng  ỡ

+ Trong tín ngưỡng ph n th c: ngồ ự ười Vi t tái kh ng đ nh s  t n t i c a tệ ẳ ị ự ồ ạ ủ ư 

tưởng âm dương và th c t  đây ch  là hai m t c a m t v n đ  H c thuy t Âm dự ế ỉ ặ ủ ộ ấ ề ọ ế ươ  ng

th  hi n m nh m  và sâu s c trong hai d ng bi u hi n là th  c  quan sinh d c và thể ệ ạ ẽ ắ ạ ể ệ ờ ơ ụ ờ  hành vi giao ph i.  ố

+Trong tín ngưỡng sùng bái t  nhiên, n u nh  trên th  gi i, nhi u nự ế ư ế ớ ề ước coi v tậ  

t  là m t loài c  th  thì v t t  ngổ ộ ụ ể ậ ổ ười Vi t là m t c p đôi tr u tệ ộ ặ ừ ượng: Tiên – R ng chồ ỉ 

có trong l i t  duy theo h c thuy t Âm dố ư ọ ế ương.  

+ Trong tín ngưỡng sùng bái con người, người Vi t coi tr ng m i liên h  gi aệ ọ ố ệ ữ  

âm và dương. H c thuy t Âm dọ ế ương th  hi n trong vi c gi i thích v  vi c ch t c aể ệ ệ ả ề ệ ế ủ   con người. 

­ Văn h c, ngh  thu tọ ệ ậ   

+ Văn h c ọ : 

   Nh  th m nhu n sâu s c t  tờ ấ ầ ắ ư ưởng h c thuy t Âm dọ ế ương mà người Vi t Namệ  

n m r t v ng hai qui lu t c a nó: “Trong âm có dắ ấ ữ ậ ủ ương, trong dương có âm; âm c c sinhự  

dương, dương c c sinh âm”. Cho nên, không ph i ng u nhiên trong kho tàng văn hoáự ả ẫ   dân gian người Vi t có r t nhi u câu chuy n k , nh ng câu t c ng  đúc k t t  tệ ấ ề ệ ể ữ ụ ữ ế ư ưở  ng

đ i s ng nhân dân.  ờ ố

+ Ngh  thu t   ệ ậ

Âm nh c: Th  hi n   nguyên lý đ i x ng hài hòa th  hi n trong âm nh c: nh pạ ể ệ ở ố ứ ể ệ ạ ị  

ch n, t ng câu nh c cũng chia các ô ch n  Âm nh c mang đ m tính ch t tr  tình, ch mẵ ừ ạ ẵ ạ ậ ấ ữ ậ   rãi, luy n láy… th  hi n nét âm tính. ế ể ệ

Ngh  thu t múa: Đ i hình ph  bi n là tròn và vuông v i các nguyên lý xây d ng trên cệ ậ ộ ổ ế ớ ự ơ 

s  nh ng tở ữ ương quan c p đôi gi a các b  ph n c a c  th , các ph n c a đ ng tác ;  ặ ữ ộ ậ ủ ơ ể ầ ủ ộ

2.2.2.  nh hẢ ưởng c a Âm dủ ương, Ngũ hành qua hi u  ng th c ti n ệ ứ ự ễ

­  ng d ng trong đ i s ng văn hóa tín ng Ứ ụ ờ ố ưỡ ng, tâm linh, phong th y ủ  

+ Gieo qu  Âm dẻ ương ­ văn hóa tín ngưỡng dân gian 

Gieo qu  âm dẻ ương là cách bói toán dùng hai đ ng ho c nhi uồ ặ ề  đ ng ti n trinh ồ ề làm b ngằ   kim lo i đ ng gieo vào m t cái đĩa, sau đó tùy theo s  s p, ng a c a hai đ ng ti n màạ ồ ộ ự ấ ử ủ ồ ề   đoán qu  ẻ  

+  ng d ng  ch n ngày, gi  t t theo Âm dỨ ụ ọ ờ ố ương ­ Ngũ hành