Skkn giải pháp giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi cho học sinh trường THPT số 2 bắc hà

Hành vi ở mỗi học sinh là phản ánh của trình độ, giá trị cá nhân, phẩmchất nhân cách và lối sống, là kết quả của giáo dục nhận thức, thái độ và niềmtin, vì vậy qua việc thực hiện hành vi

Học sinh HS

PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Trong các trường THPT hiện nay, tỷ lệ học sinh có đạo đức - hạnh kiểmtốt khá cao, tuy nhiên vẫn còn việc thực hiện hành vi trong các mối quan hệxung quanh học sinh chưa tích cực, chưa tốt, vì vậy dẫn đến xảy ra các vụ việc

về bạo lực học đường, quan hệ tình dục trước hôn nhân, học sinh mang thaingoài ý muốn, vi phạm pháp luật

Xảy ra tình trạng này là do các em chưa có nhận thức đúng đắn về vấn đểbản thân đang đối mặt, chưa biết kiểm soát lựa chọn hành vi phù hợp với hoàncảnh, tình huống

Và hơn thế, lứa tuổi THPT đang ở giai đoạn vị thành niên, đây là thời kỳquan trọng đang phát triển về thể chất và tâm lý, đây là thời điểm mà HS tự thấyrằng mình đã là một cá thể độc lập, tự thiết lập các kiểu hành vi ứng xử và cácmối quan hệ của bản thân Vì vậy việc giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi chocác em là một việc làm rất quan trọng, nó giúp cho quá trình hình thành nhâncách của các em Trong đó môi trường giáo dục trong nhà trường hết sức quantrọng Việc xác định đúng cách thức, phương pháp giáo dục hành vi cho họcsinh trong trường THPT là con đường giúp hoàn thiện nhân cách của học sinhTHPT

Hành vi ở mỗi học sinh là phản ánh của trình độ, giá trị cá nhân, phẩmchất nhân cách và lối sống, là kết quả của giáo dục nhận thức, thái độ và niềmtin, vì vậy qua việc thực hiện hành vi của các em, mỗi giáo viên chúng ta có thể

tự đánh giá được đạo đức nhân cách của các em đang phát triển ở mức độ nào,

từ đó điều chỉnh cách thức, phương pháp giáo dục hành vi cho phù hợp với đốitượng học sinh

Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật, xã hội hiện nay, các

em học sinh rất thuận lợi trong việc tiếp thu, giao lưu với các nền văn hóa, trithức nhân loại, tuy nhiên để việc tiếp thu này theo hướng tích cực thì cần có ởbản thân các em kỹ năng lựa chọn hành vi văn minh, chuẩn mực là rất quantrọng Hiện nay một bộ phận học sinh theo trào lưu tiêu cực đã có những hành vilệch chuẩn, những hành vi ứng xử không phù hợp với đạo đức xã hội, với môitrường giáo dục như đánh nhau, nói năng tục tĩu nơi công cộng, xả rác bừa bãi,quan hệ tình dục khi đang là học sinh THPT, có thai ở tuổi vị thành niên Chínhnhững điều này đã làm cho môi trường giáo dục và xã hội bị ảnh hưởng

Vì vậy mà trong giáo dục, một trong những mục tiêu cơ bản là giáo dụccho học sinh – chủ nhân tương lai của đất nước có được kỹ năng lựa chọn hành

vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội, vì sự phát triển, tiến bộ của bảnthân Một công việc có thể thành công được hay không là do ở hành vi mà chủthể sử dụng, việc lựa chọn hành vi phù hợp sẽ mang lại kết quả tích cực

Và trong quá trình học tập, sinh hoạt, trong các mối quan hệ của mỗingười nói chung và học sinh THPT nói riêng đều cần có kỹ năng lựa chọn hành

vi để có thể thích ứng trong các mối quan hệ, có thể xử lý các tình huống xảyđến, mang lại kết quả tích cực

Lựa chọn hành vi đúng sẽ làm cho các mối quan hệ trở nên tốt đẹp, đóchính là điều kiện để thành công

Với học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà kỹ năng lựa chọn hành vi cònnhiều hạn chế Với đặc điểm học sinh nhà trường đa số đến từ các xã vùng sâuvùng xa, nơi điều kiện kinh tế - văn hóa- xã hội còn gặp nhiều khó khăn thìviệc rèn cho các em kỹ năng lựa chọn hành vi theo chuẩn mực là vô cùng cần

thiết Bởi vì với các em, khi thoát khỏi “lũy tre làng“ để đến một vùng đất mới

mẻ, các em đem theo bao hứng khởi háo hức luôn sẵn sàng “đón gió”, khi đó

nếu không được định hướng đúng đắn các em sẽ dễ bị lôi vào vòng xoáy “tiêucực”, với suy nghĩ non trẻ muốn thể hiện cái tôi đầy bản lĩnh, các em dễ sa đàvào tệ nạn xã hội, trò chơi bạo lực, trò chơi tình ái đầy cạm bẫy

Là một giáo viên và cũng làm công tác Đoàn trong nhiều năm, tôi nhậnthấy rằng một bộ phận không nhỏ học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà đang cónhững hạn chế về kỹ năng lựa chọn hành vi, nhất là hành vi trong các mối quan

hệ bạn bè, quan hệ xã hội Chính hạn chế này đã làm các em có những hành vi

vi phạm nội quy trường lớp, gây những mâu thuẫn không đáng có giữa họcsinh trong nhà trường, gây ảnh hưởng đến chính quá trình học tập, rèn luyện vàđến cuộc sống của các em

Hiểu được vai trò của việc giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi cho họcsinh nói chung và học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà nói riêng, tôi đã chọn đềtài “Giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi cho học sinh trường THPT số 2 BắcHà” nhằm cùng chia sẻ với đồng nghiệp một số giải pháp để giáo dục kỹ nănglựa chọn hành vi cho học sinh trường THPT, giúp các em có những hành vi,quyết định đúng đắn với các mối quan hệ trong cuộc sống, đó chính là chìakhóa của thành công và cũng là góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạođức và giảng dạy trong nhà trường

- Qua việc áp dụng các giải pháp này giúp cho học sinh trong nhà trường

có kỹ năng lựa chọn hành vi đúng đắn, phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội,

phù hợp với quy định để giải quyết những tình huống nảy sinh trong cuộcsống, từ đó hình thành thói quen ứng xử văn minh - nếp sống văn minh của họcsinh

Qua đó tăng tính đoàn kết trong học sinh nhà trường, tăng hiệu qủa củahoạt động giáo dục kỹ năng sống, nhờ đó tạo điều kiện cho giáo viên chủnhiệm và các tổ chức trong nhà trường rút kinh nghiệm trong giáo dục toàndiện học sinh

3 Đối tượng nghiên cứu.

Đề tàì này nghiên cứu diễn biến tâm lý, hành vi trong các tình huống,trong các mối quan hệ của học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà, từ đó tìm ragiải pháp tối ưu để giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi của các em phù hợpchuẩn mực xã hội

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu trong nội bộ nhà trường, cụ thể là học sinh trường THPT

số 2 Bắc Hà

5 Phương pháp nghiên cứu.

- Điều tra khảo sát thực trạng tâm lý hành vi, sử dụng hành vi của họcsinh trường THPT số 2 Bắc Hà trong các tình huống, trong các mối quan hệ

- Tổng hợp kết quả điều tra và đưa ra một số giải pháp cụ thể cho giáodục kỹ năng kỹ năng lựa chọn hành vi của học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà

- Nghiên cứu tài liệu, báo mạng, bài luận nghiên cứu hành vi, đạođức về tâm lý lứa tuổi và tâm lý hành vi THPT, giáo dục kỹ năng sống, kỹnăng hòa nhập cho học sinh THPT

- Kiểm chứng thực nghiệm: trước tác động, sau tác động

PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận.

1.1 Cơ sở khoa học:

1.1.1 Hành vi là gì?

- Trong thuyết hành vi cổ điển hành vi được hiểu đơn giản là tổ hợp cácphản ứng của cơ thể và trả lời các kích thích từ môi trường tác động vào Hành

vi là kết quả của quá trình phản xạ có điều kiện

- Theo trường phái tâm lý học hành vi thì hành vi là phản ứng, là bất cứcái gì mà sinh vật làm để trả lời kích thích từ môi trường Khi đó kích thích lànguyên nhân, phản ứng là kết quả Cơ chế hình thành hành vi là sự mò mẫm của

chủ thể theo nguyên tắc “thử và sai” qua nhiều lần cho đến khi xác lập được

phản ứng phù hợp, luyện tập và củng cố nó

- Theo các nhà Tâm lý học hoạt động: hành vi là biểu hiện bên ngoài củahoạt động, là hành động bên ngoài luôn thống nhất với tâm lý bên trong Hành

vi đăch trưng của người là hành vi do ý thức định hướng, điều khiển, điều chỉnh

Tác giả Phạm Minh Hạc đã viết trong cuốn Một số vấn đề của giáo dục

Việt Nam đầu thế kỷ XXI cho rằng “hành vi là biểu hiện bên ngoài của hoạt

động, bao giờ cũng gắn liền với động cơ, mục đích”.

Theo từ điển giáo dục học thì hành vi của con người là hệ thống các hànhđộng của một nhân cách có ý thức, trong đó thể hiện trước hết là những mốiquan hệ của con người với môi trường xã hội

 Có thể hiểu hành vi là ứng xử của chủ thể với môi trường do ý thức định hướng, điều khiển, điều chỉnh

1.1.2 Phân loại hành vi:

- Xét theo khía cạnh giá trị thì phân loại hành vi gồm:

+ Hành vi tiêu cực: xuất hiện trong các hành động đối lập với nhu cầu của

cá nhân và xã hội Hành vi tiêu cực còn là kết quả của tính ích kỷ, sự thờ ơ vớilợi ích và nhu cầu của người khác

+ Hành vi tích cực: là hành vi đáp ứng được sự mong đợi của người khác.Với hành vi này chủ thể phải có nhận thức đúng đắn, tâm thế sẵn sàng, thái độtích cực và có ý chí để thực hiện

- Xét theo tính chất thì phân loại hành vi gồm:

+ Hành vi công khai

+ Hành vi che giấu

- Ngoài ra nếu xét theo chuẩn mực hành vi:

+ Hành vi hợp chuẩn: là hành vi phù hợp với chuẩn mực của cộng đồng

- Mỗi hành vi được thực hiện trong cuộc sống, trong các hoạt động đều

phản ánh trình độ, giá trị cá nhân, phẩm chất nhân cách, lối sống, là kết quả củagiáo dục nhận thức, thái độ và niềm tin của chủ thể, vì vậy để được đánh giánhìn nhận có nhân cách tốt thì việc chọn lựa hành vi tích cực, phù hợp tìnhhuống, đúng chuẩn mực là vô cùng quan trọng đối với mỗi cá nhân

- Giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi không chỉ giúp cho cá nhân có suynghĩ chín chắn trước khi quyết định hành vi ứng xử tích cực mà còn bồi dưỡng

về chuẩn mực đạo đức, giúp cho quá trình hình thành nhân cách theo đúnghướng

- Lựa chọn hành vi là kỹ năng giữ vai trò quan trọng cho mỗi cá nhân khigặp phải tình huống có vấn đề Có kỹ năng lựa chọn hành vi tốt sẽ làm cho chủthể giải quyết được những tình huống tiêu cực trong cuộc sống, góp phần tạodựng mối quan hệ tốt đẹp với cộng đồng xã hội, đây chính là mấu chốt của sựthành công

- Trong các tình huống nảy sinh, để lựa chọn được hành vi phù hợp thìchủ thể phải lưu tâm đến giá trị của hành vi đó trong nhận thức của mình sau đómới có thể chọn lựa hành vi đúng, điều đó đòi hỏi chủ thể phải có sự hiểu biết vềcác chuẩn mực, lượng giá vấn đề - phân tích tình huống, có ý chí thực hiện hànhvi

- Với học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà: kỹ năng lựa chọn hành vi là rấtcần thiết khi các em gặp tình huống có vấn đề như có xích mích với bạn, bị đedọa, xảy ra bạo lực, bị lôi kéo dụ dỗ vào tệ nạn, trong quan hệ tình cảm với bạnkhác giới Nếu không có hoặc kỹ năng lựa chọn hành vi không tốt sẽ khiến các

em có những hành vi lệch chuẩn, hành vi tiêu cực không thể giải quyết đượctình huống mà còn đưa các em vào bế tắc, vi phạm nội quy, vi phạm phápluật gây ảnh hưởng đến tâm lý, đến sức khỏe và đến sự hoàn thiện nhân cáchsau này

Khi thực hiện tốt kỹ năng lựa chọn hành vi thì học sinh sẽ tự tin hơn trongcác mối quan hệ bạn bè, xã hội, giúp các em thêm đoàn kết, đồng thời giúp các

em tự đánh giá bản thân, rèn luyện thói quen thực hiện hành vi chuẩn mực Hơnthế nữa còn giúp phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, năng lực đánh giánhận xét, phân tích tình huống từ đó có cái nhìn khách quan về vấn để nảy sinh

1.1.4 Đặc điểm tâm lý tuổi học sinh THPT

Tuổi học sinh THPT là thời kì đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể Sựphát triển thể chất đã bước vào thời kì phát triển bình thường, hài hòa, cân đối

Cơ thể của các em đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng sựphát triển của các em còn kém so với người lớn Các em có thể làm những côngviệc nặng của người lớn Hoạt động trí tuệ của các em có thể phát triển tới mức

cao Khả năng hưng phấn và ức chế ở vỏ não tăng lên rõ rệt có thể hình thànhmối liên hệ thần kinh tạm thời phức tạp hơn Tư duy ngôn ngữ và những phẩmchất ý chí có điều kiện phát triển mạnh Ở tuổi này, các em dễ bị kích thích và

sự biểu hiện của nó cũng giống như ở tuổi thiếu niên Vì vậy mà các em khókiểm soát hành vi, nhất là trong tình huống căng thẳng, trong mối quan hệ phứctạp các em khó phân định ranh giới, việc giữ bản thân trong một chuẩn mực phùhợp đôi khi là quá khả năng Tuy nhiên tính dễ bị kích thích này không phải chỉ

do nguyên nhân sinh lý như ở tuổi thiếu niên mà nó còn do cách sống của cánhân (như hút thuốc lá, không giữ điều độ trong học tập, lao động, vui chơi…)

Lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển trítuệ Do cơ thể các em đã được hoàn thiện, đặc biệt là hệ thần kinh phát triểnmạnh tạo điều kiện cho sự phát triển các năng lực trí tuệ Cảm giác và tri giáccủa các em đã đạt tới mức độ của người lớn Quá trình quan sát gắn liền với tưduy và ngôn ngữ Khả năng quan sát một phẩm chất cá nhân cũng bắt đầu pháttriển ở các em Tuy nhiên, sự quan sát ở các em thường phân tán, chưa tập trungcao vào một nhiệm vụ nhất định, trong khi quan sát một đối tượng vẫn còn mangtính đại khái, phiến diện đưa ra kết luận vội vàng không có cơ sở thực tế

Ở tuổi này cũng đã xuất hiện một loại tình cảm đặc biệt – tình yêu nam

nữ Tình yêu của lứa tuổi này còn được gọi là “tình yêu bạn bè”, bởi vì các emthường che giấu tình cảm của mình trong tình bạn nên đôi khi cũng không phânbiệt được đó là tình bạn hay tình yêu Tình yêu của nam nữ thanh niên tạo ranhiều cảm xúc: căng thẳng vì thiếu kinh nghiệm, vì sợ bị từ chối, vì vui sướngkhi được đáp lại bằng sự yêu thương, dẫn đến diễn biến tâm lý phức tạp, các emkhông biết cách kiềm chế cảm xúc, không biết lựa chọn hành vi nào phù hợp đểgiữ được bản thân…

Lứa tuổi THPT các em bắt đầu hướng đến tập thể, cộng đồng, có nhu cầuthiết lập các mối quan hệ, tìm kiếm cơ hội để thể hiện bản thân chính vì thế màhành vi của các em chưa được kiểm soát điều chỉnh đúng hướng sẽ gây nên hậuquả ảnh hưởng đến sự hoàn thiện nhân cách và lối sống của các em

1.2 Cơ sở pháp lý:

1.2.1 Điều lệ trường THPT số: 12/2011/TT-BGDĐT

Chương V

Điều 38 Nhiệm vụ của học sinh

1 Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chương trình, kế hoạchgiáo dục của nhà trường

2 Kính trọng cha mẹ, thầy giáo, cô giáo, cán bộ, nhân viên của nhàtrường và những người lớn tuổi; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rènluyện; thực hiện điều lệ, nội quy nhà trường; chấp hành pháp luật của Nhà nước

3 Rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh cá nhân.

4 Tham gia các hoạt động tập thể của trường, của lớp, của Đội Thiếu niênTiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; giúp đỡ giađình và tham gia các công tác xã hội như hoạt động bảo vệ môi trường, thựchiện trật tự an toàn giao thông

5 Giữ gìn, bảo vệ tài sản của nhà trường, nơi công cộng; góp phần xâydựng, bảo vệ và phát huy truyền thống của nhà trường

Điều 39: Quyền của học sinh

Được tham gia các hoạt động nhằm phát triển nằng khiếu các môn học,thể dục thể thao, nghệ thuật do nhà trường tổ chức nếu có đủ điều kiện; đượcgiáo dục kỹ năng sống

Điều 40 Hành vi, ngôn ngữ ứng xử, trang phục của học sinh

1 Hành vi, ngôn ngữ ứng xử của học sinh trung học phải đảm bảo tínhvăn hoá, phù hợp với đạo đức và lối sống của lứa tuổi học sinh trung học

2 Trang phục của học sinh phải chỉnh tề, sạch sẽ, gọn gàng, thích hợp với

độ tuổi, thuận tiện cho việc học tập và sinh hoạt ở nhà trường

Tuỳ điều kiện của từng trường, Hiệu trưởng có thể quyết định để học sinhmặc đồng phục theo tiêu chuẩn do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định nếu đượcnhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh của trường đồng ý

Điều 41 Các hành vi học sinh không được làm

1 Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể giáo viên, cán bộ,nhân viên của nhà trường, người khác và học sinh khác

2 Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh

3 Làm việc khác; sử dụng điện thoại di động hoặc máy nghe nhạc tronggiờ học; hút thuốc, uống rượu, bia và sử dụng các chất kích thích khác khi đangtham gia các hoạt động giáo dục

4 Đánh nhau, gây rối trật tự, an ninh trong nhà trường và nơi công cộng

5 Lưu hành, sử dụng các ấn phẩm độc hại, đồi truỵ; đưa thông tin khônglành mạnh lên mạng; chơi các trò chơi mang tính kích động bạo lực, tình dục;tham gia các tệ nạn xã hội

1.2.2 Hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kỹ năng sống tại các

cơ sở giáo dục phổ thông do Bộ GD & ĐT ban hành ngày 28/1/2015.

Nội dung giáo dục kỹ năng sống với học sinh cấp THPT:

Tiếp tục rèn luyện những kỹ năng đã có ở bậc TH và tập trung giáo dục

kỹ năng cốt lõi, có ý nghĩa thiết thực cho người học như: kỹ năng giải quyết vấn

đề, kỹ năng giao tiếp và hợp tác, kỹ năng lựa chọn hành vi, kỹ năng kiềm chếcảm xúc

2 Thực trạng của vấn đề.

2.1 Đặc điểm học sinh trường THPT số 2 Bắc Hà

- Số lượng: 516 học sinh, trong đó:

+ Học sinh dân tộc: 270 HS chiếm 52,3%

+ Nam 223 HS; Nữ 223 HS chiếm 43,2%, trong đó nữ dân tộc là 106HSchiếm 20,5%

Kết quả xếp loại giáo dục đạo đức hạnh kiểm kỳ 1 năm học 2018

bộ phận học sinh chậm

- Bộ phận HS dân tộc kinh, HS mà gia đình có điều kiện kinh tế nhưng bố

mẹ mải làm ăn nên việc hỗ trợ, định hướng hành vi, phát triển hoàn thiện nhâncách của con em họ thường ít quan tâm, việc kiểm soát diễn biến tâm lý hành vicủa con dường như không được chú ý, các em được trao “quyền tự chủ” nênchưa nhận thức được mức độ ảnh hưởng hành vi mà mình thực hiện trong cácmối quan hệ, trong các tình huống đến giá trị sống, đến chuẩn mực xã hội

- Khảo sát cho thấy nhận thức về tầm quan trọng của việc giáo dục kỹnăng lựa chọn hành vi với HS:

BẢNG MỨC ĐỘ NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH VỀ VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG LỰA CHỌN HÀNH VI

(khảo sát cho 354 học sinh khối 10 và khối 12)

KHẢO SÁT CƠ SỞ LỰA CHỌN HÀNH VI

(khảo sát cho 354 học sinh khối 10 và khối 12)

Tư vấn của

GV Tư vấn khác Số

BẢNG KHẢO SÁT MỨC ĐỘ LỰA CHỌN HÀNH VI HỢP CHUẨN

(khảo sát cho 354 học sinh khối 10 và khối 12)

stt Tình huống

Đánh giá hành vi

Cần sự hỗ trợ của người lớn, của thầy cô

Tự giải quyết được tình huống

Không tự giải quyết triệt để tình huống

Làm tình hình trở nên xấu, nghiêm trọng hơn,

để lại hậu quả

- Thể hiện trong định hướng phát triển nhân cách: trang phục, giao tiếp,văn hóa nơi công cộng

- Thể hiện trong các mối quan hệ xã hội: giao tiếp ứng xử với người lớn,bạn ngoài trường, thái độ biết ơn khi được giúp đỡ, nhận lỗi khi sai, tinh thần

tự phê,

b/ Biểu hiện đánh giá lựa chọn hành vi, phân loại:

- Qua nhận thức: Hành vi là biểu hiện của ý chí cá nhân thể hiện giá trịbản thân, vì vậy qua việc lựa chọn hành vi có thể đánh giá mức độ hiểu biết,trình độ phát triển, đặc điểm tâm lý – xã hội của cá nhân đó Nếu không có tưduy thì không thể có hành vi ý chí mang tính tự giác tích cực

- Thái độ: quy định tính sẵn sàng hành động của con người đối với mộtđối tượng theo hướng nhất định, thái độ được bộc lộ ra ngoài thông qua hành

vi, cử chỉ, cách ứng xử và lời nói trong tình huống cụ thể Thái độ là môitrường hình thành hành vi, định hướng sự quan tâm của chủ thể hành vi Vì vậynhìn vào thái độ sẽ biết được chủ thể sẽ chọn cách thức hành động như nàotrước tình huống

=> Vì vậy để học sinh đưa ra hành vi hợp chuẩn thì cần giáo dục cho họcsinh có nhận thức có thái độ đúng về ý nghĩa của chọn lựa hành vi, thế nào làhành vi tích cực, hành vi hợp chuẩn.

- Động cơ: là tổng hợp yếu tố thúc đẩy con người hành động như mongmuốn Động cơ thúc đẩy chủ thể thực hiện hành vi trong mỗi tình huống Đểđánh giá đúng bản chất hành vi của con người thì phải nắm rõ đặc điểm, nguồngốc động cơ bên trong họ là điều rất quan trọng Trong thực tế có nhiều xuhướng hành vi giống nhau nhưng do động cơ bên trong nên phương thức hànhđộng khác nhau => kết qủa khác nhau

- Hành động bên ngoài: hành vi được biểu hiện qua các hành động bên

ngoài như những cách thích ứng với môi trường trong 1 tình huống nhất địnhđược thể hiện qua hành loạt các thao tác Hành động bên ngoài cũng sẽ bị ảnhhưởng bởi thái độ của chủ thể trong chính tình huống đó

Hành động bên ngoài có thể mang tính ổn định trên cơ sở nhận thức vàthái độ ổn định của chủ thể hoặc có trường hợp chỉ là hành vi bất chợt phảnánh giá trị của chủ thể Có thể phân loại:

+ Hành vi thể hiện qua thao tác, cử động, cử chỉ điệu bộ

+ Hành vi thể hiện qua ngôn ngữ: có thể nói hoặc viết

+ Hành vi thể hiện qua cử chỉ điệu bộ và lời nói

+ Hành vi thể hiện qua sự im lặng

+ Hành vi che giấu

+ Hành vi công khai

c/ Nguyên nhân:

- Do sự buông lỏng quản lý từ gia đình:

Về phía phụ huynh, một số trường hợp nuông chiều con mù quáng, luôncho rằng con mình đúng, bất hợp tác với nhà trường Hành xử kiểu này khiếnnhà trường khó có thể thực hiện việc giáo dục trẻ em trong sự phối hợp giữa gia

đình và nhà trường, khiến học sinh thiếu tôn trọng thầy cô, coi mình là "trung

tâm vũ trụ" Chưa kể khi ở nhà, một số phụ huynh chưa chú trọng giáo dục con

em, dẫn đến lối sống tự do, suồng sã trong hành vi, cư xử giao tiếp Do quá bậnviệc, mải mê tập trung kiếm tiền, phát triển kinh tế, không ít phụ huynh còn bỏmặc, khoán trắng việc giáo dục cho nhà trường Một số không ít chưa quan tâmthích đáng đến việc gần gũi con, nắm bắt tâm sinh lý lứa tuổi, tâm lý hành vi để

từ đó có định hướng đúng đắn cho con, mà thường sử dụng phương pháp áp đặt,bắt buộc con phải nghe lời Trong khi đó, lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạnquan trọng trong quá trình hình thành nhân cách, nhưng cũng lại là giai đoạntâm lý có nhiều bất ổn, dễ nảy sinh phản kháng, chống đối khi có sự ép buộc

Bản thân các em nếu được nuông chiều quá thường dễ ỉ lại, hống hách, coithường người khác, thiếu chừng mực trong ứng xử, buông lỏng cách sống, dễ sa

dã vào tệ nạn vào hành vi lệch chuẩn, có suy nghĩ, nhận thức thái độ không phùhợp, dễ dấn thân vào các mối quan hệ mà không thể kiểm soát được hành vibản thân, điều này nếu kéo dài sẽ hình thành thói quen, hình thành nhân cáchxấu của trẻ

- Cách thức và hiệu quả giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức, giáo dục

kỹ năng sống cho HS chưa thực sự phù hợp, hiệu quả chưa tốt:

Hiện nay nhiều giá trị đang thay đổi, một bộ phận HS đang có khuynhhướng khủng hoảng giá trị, tiếp thu những giá trị ảo, giá trị không phù hợp vớichuẩn mực xã hội Một bộ phận không nhỏ giới trẻ trong nhà trường hiện nay íthiểu biết về luật và thiếu kỹ năng sống, kỹ năng thích ứng với tình huống bấtngờ nên có thể hành động nông nổi, thậm chí quá khích, quá khích đến mức màchính các em cũng không nhận thức được, chỉ một va chạm nhỏ, họ cũng sẵnsàng có thể lao vào đánh nhau

Ở một góc độ khác, một số HS đang được đánh giá quá cao nên các emngộ nhận về bản thân, dẫn đến có những hành vi vượt ngưỡng cho phép Thái độsống thiếu bao dung, vị tha khiến người ta rất dễ có những hành động khôngkiềm chế được

Có thể nói ảnh hưởng đến nhân cách của trẻ, đến hành vi ứng xử của lớptrẻ hiện nay cũng là một phần do việc thực thi pháp luật chưa nghiêm Giới trẻquan sát, chứng kiến điều chướng tai, gai mắt không được xử lý nghiêm nên họmất niềm tin vào cuộc sống, mất niềm tin vào điều thiện và thử đi tìm một cáchứng xử khác thường Đó là chưa nói đến khá nhiều trường hợp, người lớn khônggương mẫu trong sinh hoạt gia đình, trong việc thực hiện các mối quan hệ xãhội Nhiều người lớn đã dập tắt tinh thần vì cộng đồng hoặc những nét tính cáchtốt đẹp ở trẻ ngay từ khi ngồi ghế nhà trường vì lối sống ích kỷ của mình Những

lỗ hổng trong giáo dục pháp luật, nhân cách của các em càng lớn thì câu chuyệnđau lòng càng xảy ra nhiều nơi và mức độ ngày càng nguy hiểm hơn

- Do nhận thức, ý thức về giá trị bản thân: trình độ, khả năng nhận thức cóảnh hưởng đến chọn lựa hành vi ứng xử của cá nhân, một cá nhân có ý thức vềgiá trị bản thân tốt thì sẽ biết lựa chọn những gì đúng đắn, phù hợp, sẽ biết điềuchỉnh bản thân qua mỗi hành vi ứng xử

3.1.2 Một số giải pháp giáo dục kỹ năng lựa chọn hành vi

a/ Đề cao vai trò của gia đình trong giáo dục hành vi

Vai trò của gia đình là rất quan trọng trong việc giáo dục đạo đức hành vicho con cái Truyền thống văn hóa, đạo đức gia đình ảnh hưởng rất lớn đến sựphát triển nhân cách của các em Khi gia đình coi trọng việc dạy dỗ đạo đức cho

con cái, bắt đầu bằng những bài học rất đơn sơ như chào hỏi, thưa gửi… sẽ giúptrẻ ý thức được mỗi lời nói cũng như từng hành vi cử chỉ của mình Tuổi THPTrất dễ bị tác động, ảnh hưởng bởi những lời nhận xét, đánh giá, những lối sống,trào lưu sống bên ngoài, do vậy, giáo dục cho các em có một lối sống đạo đứcvững vàng là cần thiết để các em có thể đứng vững và trưởng thành, trở thànhmột người con ngoan hiền, giúp ích cho bản thân, gia đình và xã hội.

Vì vậy các gia đình cần phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm trong việcchăm sóc và giáo dục con em mình, dành nhiều thời gian hơn cho con, để nắmbắt tâm lý hành vi, kịp thời hướng dẫn và cùng các em xây dựng nếp sống tốtđẹp, hình thành hành vi văn minh hợp chuẩn, nhằm tạo môi trường tốt nhất đểcon em phát triển, hoàn thiện nhân cách

Các bậc phụ huynh cần coi trọng việc xây dựng nền nếp, truyền thống đạođức của gia đình Môi trường gia đình có ảnh hưởng rất lớn đến lối sống của các

em Một gia đình có nền nếp gia phong, cha mẹ yêu thương, quan tâm, lắngnghe và tôn trọng con cái, các thành viên trong gia đình yêu thương đùm bọc lẫnnhau… sẽ giúp các em có được nền tảng đạo đức vững chắc từ đó sẽ có tâm lýlựa chọn hành vi hợp chuẩn Cha mẹ cũng nên chú ý để hình thành nên phongcách sinh hoạt trong gia đình, biểu hiện cụ thể như nề nếp, vệ sinh, gọn gàng, ăn

nói hòa nhã, văn minh, lịch sự… “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”, lẽ dĩ nhiên,

một gia đình văn hóa, đạo đức, các em sẽ có môi trường tốt để ươm mầm nhâncách tốt của mình

Lứa tuổi HS THPT niên có nhiều thay đổi trong đời sống tâm sinh lý, dovậy, phụ huynh cần nắm bắt và hiểu được những thay đổi này nơi con cái Cha

mẹ cần hiểu được những nguyên nhân, biểu hiện khủng hoảng ở lứa tuổi này Sựthiếu quan tâm, không hiểu về sự phát triển của con cái sẽ là một trong nhữngnguyên nhân dẫn đến sự sai lệch trong việc tiếp cận và giáo dục con cái Để việcgiáo dục đạo đức hành vi cho con cái có hiệu quả, cha mẹ cũng cần thực hiệnmột số nguyên tắc sau trong giáo dục:

+ Cha mẹ phải luôn luôn sẵn sàng lắng nghe ý kiến của con cái Lắngnghe sẽ giúp con có thói quen bộc bạch chia sẻ mọi chuyện, qua đó cha mẹ sẽhiểu về con cái hơn và quan trọng hơn là từ những chia sẻ của con cái cha mẹ sẽkịp thời can thiệp uốn nắm những hành vi lệch chuẩn của các em

+ Đừng kết án, kết luận, đánh giá hay phê bình con cái một cách vội vàng.Điều này sẽ hình thành nên thái độ “tự vệ” cho con khi con muốn trình bày haylắng nghe ý kiến của bố mẹ

+ Không nên ngắt ngang khi trẻ đang trải lòng Cho trẻ được nói lên ýkiến của mình là một trong những việc làm cần thiết để phát huy tính độc lập, tựchủ nơi các em

+ Khi con có lỗi, đừng tỏ ra xúc động và tỏ thái độ bức xúc với con cái.Nên đặt những câu hỏi gợi mở để con có thể bộc lộ lòng mình một cách rõ ràng,

chính xác và minh bạch Bức xúc và nóng giận sẽ tạo áp lực nên con cái, dễ dẫnđến việc các em sẽ nói dối cha mẹ.

+ Gia đình nên có những bữa cơm tối cùng nhau Những bữa cơm tối cóthể tránh được những nguy cơ như con cái tụ tập chơi bời lêu lổng, qua bữa tối

để quan sát hành vi cử chỉ của con

+ Nên có những công việc cho con cùng tham gia Qua đây, giáo dục con

ý thức về lao động, về tinh thần trách nhiệm trong công việc

+ Cha mẹ nên tạo dựng mối quan hệ gần gũi, thân tình với con cái Cha

mẹ nên là một người bạn, một nhà tham vấn cho con Ở tuổi các em, giao lưubạn bè là hoạt động chủ đạo Các em dễ tiếp nhận ý kiến từ bạn bè hơn là cha

mẹ Do vậy, để việc giáo dục đạt hiệu quả, cha mẹ cần trở nên như một ngườibạn của con, để con tin tưởng chia sẻ và bày tỏ mọi vấn đề trong cuộc sống Cha

mẹ cũng nên biết những mối quan hệ bạn bè của con, không phải để kiểm soát

mà để định hướng, giúp con biết “chọn bạn mà chơi” Bạn bè có tầm ảnh hưởngrất lớn đến các em trong giai đoạn này, nên cha mẹ cũng có thể giáo dục con cáithông qua nhóm bạn

+ Cha mẹ nên kết hợp mật thiết với nhà trường, đặc biệt là với thầy/côchủ nhiệm để nắm bắt tình hình của con, đồng thời cũng có những phản hồi kịpthời để công tác kết hợp giáo dục thực sự đạt hiệu quả

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng nên cập nhật những thông tin về lứa tuổi củatrẻ vị thành niên (tuổi teen) trong thời đại ngày nay Cha mẹ nên nắm bắt đượcnhững nhu cầu, nguyện vọng của teen, nên nhìn nhận sự khác biệt mang tínhchất “thời đại” và “thế hệ” trong lối sống và cách suy nghĩ của các em so với thế

hệ của mình, để từ đó, cha mẹ dễ đồng cảm với các em trong quá trình giáo dục

b/ Thay đổi cách thức giáo dục kỹ năng sống, tập trung vào giáo dục

đạo đức, lối sống bảo đảm thiết thực, hiệu quả, phù hợp trình độ và có phân loạiđối tượng, chú trọng giáo dục hành vi, chuẩn mực đạo đức, ý thức tuân thủ phápluật, kỹ năng sống, giá trị sống đúng đắn

Nêu gương hành vi đạo đức là giá trị quan trọng, lâu dài và bền vững.Chuẩn mực này phải được phổ biến từ xã hội, từ nhận thức, hành vi của ngườilớn và các phương tiện truyền thông

Mỗi giáo viên cần tự ý thức để trở thành tấm gương về đạo đức, nghềnghiệp, chuẩn mực trong ứng xử với học sinh, với đồng nghiệp Bên cạnh đó,cần có sự phối hợp khéo léo, linh hoạt, thường xuyên giữa nhà trường và phụhuynh để tăng cường mối liên kết giữa nhà trường và gia đình, nâng cao hiệuquả của công tác giáo dục Những vi phạm từ phía học sinh cần được báo chophụ huynh, đồng thời có biện pháp xử lý đúng mực, đủ sức răn đe, tránh xử phạtbằng hình thức phản cảm và bạo lực; quy tắc hay hình thức xử phạt cần rõ ràng,nhất quán, được xây dựng với sự tham gia của học sinh và phụ huynh, bảo đảm

có sự thống nhất từ phía học sinh, tránh tâm lý áp đặt

c/ Thay đổi nhận thức của học sinh về thái độ, động cơ, ý thức bản thân trong các hoạt động, trong các mối quan hệ:

- Trang bị cho HS thông tin cơ bản về giá trị đạo đức chuẩn mực xã hộiphu hợp với thời đại, làm cho HS nhận thức được giá trị chuẩn mực đạo đứccủa thời nay cần có Hình thức:

+ Nêu gương qua câu chuyện người thật việc thật về hành vi tích cực vàhiệu quả, hành vi tiêu cực và hậu quả Mỗi giáo viên là tấm gương hành vichuẩn mực để HS noi theo

+ Sinh hoạt chủ điểm, diễn đàn về giá trị sống – hành vi chuẩn mực như:tuân thủ pháp luật An toàn giao thông, pháp luật trật tự xã hội, hôn nhân giađình…qua đóng tiểu phẩm tình huống có vấn đề, thi tìm hiểu kiến thức về phápluật, về kỹ năng sống…

- Tăng cường hoạt động của các Câu lạc bô thu hút HS tham gia, gópphần ngăn chặn tệ nạn xã hội xâm lấn vào học đường

- Mở văn phòng tư vấn: tình cảm, tình yêu học đường, bạo lực họcđường, tư vấn ứng xử giao tiếp,…Với thành viên là người đáng tin cậy có kỹnăn và có khả năng tư vấn, có như vậy thì đối tượng được tư vấn mới tin vànghe theo (cán bộ đoàn, cán bộ y tế học đường, giáo viên môn GDCD)

- Rèn thói quen cho HS thực hiện hành vi phù hợp chuẩn mực xã hộitrong môi trường tập thể, trong mối quan hệ xã hội, biến các hành vi ấy trởthành thói quen sống hằng ngày của HS Trong đó cần thiết khi tổ chức cáchoạt động tập thể phải đặt ra yêu cầu cụ thể với từng đối tượng, trong từng tìnhhuống, phải thườn xuyên theo dõi giám sát để kịp thời điều chỉnh hành vi từ tựphát sang tự giác Tăng cường tổ chức cho HS tham gia các hoạt động xã hộinhư giúp đỡ người già neo đơn, hoạt động đền ơn đáp nghĩa, hoạt động giaolưu…để khơi dậy ý thức giá trị bản thân và tăng tính đoàn kết tập thể, làm cho

HS thấy được trách nhiệm của bản thân trong việc rèn luyện kỹ năng hành vitheo chuẩn mực xã hội

d/ Rèn thói quen ứng xử tích cực trong mọi tình huống:

Để làm được điều này cần tập trung phân loại tình huống để giáo dục HS

kỹ năng ứng xử tích cực từ đó lựa chọn hành vi phù hợp:

d.1 Tình huống có xu hướng bạo lực:

- Nhận biết dấu hiệu bạo lực trong tình huống: Cũng như các tệ nạn xã hộikhác, bạo lực học đường có những dấu hiệu đặc trưng tiềm ẩn hoặc biểu hiệnqua các ứng xử hằng ngày giữa học sinh với nhau Nhất là dấu hiệu tiền bạo lựcnhư nhìn đểu, trêu đùa quá khích, bị cho ra rìa, tẩy chay, ruồng bỏ, cô lập, luôn

bị gây sự, bị ức hiếp, hăm dọa, mang hung khí trong người… Nếu HS được