Lồng ghép các bài tập trải nghiệm theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học chương i động học chất điểm vật lí 10

Với những lý do trên, tôi nghiên cứu đề tài: “Lồng ghép các bài tập trải nghiệm theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học chương I: 1.2.Mục đích nghiên cứu: Học sinh được tiếp cận phương ph

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

LỒNG GHÉP CÁC BÀI TẬP TRẢI NGHIỆM THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG I: ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM – VẬT LÝ 10.

Người thực hiện: Lê Thị Tâm.

Chức vụ: Giáo viên.

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Vật lý.

THANH HOÁ NĂM 2017

Trang 3

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài.

Vật lý là môn học khoa học tự nhiên được vận dụng vào thực tiễn đời sốnghàng ngày và được đưa vào giảng dạy từ lớp 6 trong chương trình giáo dục phổthông, những kiến thức từ môn học này mang lại có vai trò rất quan trọng trongcuộc sống hiện tại của mỗi con người Bài tập vật lý trong dạy học vật lý làphương tiện để củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp, xử líthông tin và góp phần phát triển tư duy vật lý Việc giải bài tập đòi hỏi học sinhphải sử dụng tư duy tái hiện về bản chất, hiện tượng vật lý, từ đó sử dụng cácđịnh nghĩa, định luật, công thức vật lý liên quan đến hiện tượng đó để giải quyếtvấn đề đặt ra

PISA là cuộc khảo sát giáo dục duy nhất trên thế giới có tính chu kì, đểđánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh ở độ tuổi 15 - độ tuổi kết thúc giáodục bắt buộc ở hầu hết các quốc gia Nội dung đánh giá của PISA không dựavào nội dung các chương trình giáo dục quốc gia mà hoàn toàn được xác địnhdựa trên các kiến thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống tương lai Thay vì kiểmtra sự thuộc bài theo các chương trình giáo dục cụ thể, PISA xem xét khả năngcủa học sinh ứng dụng các kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơbản, khả năng phân tích, lý giải và truyền đạt một cách có hiệu quả khi họ xemxét, diễn giải và giải quyết các vấn đề [1]

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Vật lý ở trường Trung học phổthông, tôi nhận thấy việc lồng ghép hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISAtrong dạy học môn Vật lý ở trường Trung học phổ thông là rất quan trọng, mang

tính thiết thực cao Với những lý do trên, tôi nghiên cứu đề tài: “Lồng ghép các

bài tập trải nghiệm theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học chương I:

1.2.Mục đích nghiên cứu: Học sinh được tiếp cận phương pháp dạy học mới để

giải quyết các bài tập vật lí và các tình huống thực tiễn

1.3 Đối tượng nghiên cứu: Các bài tập trải nghiệm theo hướng tiếp cận PISA

trong chương I Vật lí cơ bản và nâng cao lớp 10

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc và nghiên cứu các vấn đề có liên quantrên sách, báo, tạp chí, trên mạng Internet Tham khảo ý kiến của các thầy cô cùng

tổ chuyên môn về cách thức lồng ghép các bài tập trải nghiệm theo hướng tiếp

cận PISA trong dạy học phù hợp với đặc điểm môn học.

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát tự nhiên,Phương pháp đàm thoại, trò chuyện, Phương pháp điều tra

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

a Đổi mới phương pháp dạy học

+ Đổi mới hương pháp dạy học trên thế giới: Trên thế giới hiện nay,

việc đổi mới phương pháp dạy học đang được tiến hành theo một số phươnghướng như tích cực hoá quá trình dạy học, cá thể hoá việc dạy học, dạy học lấyhọc sinh làm trung tâm, dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học

Trang 4

+ Đổi mới phương pháp dạy học ở Việt Nam: Thời gian qua, Đảng ta đã

nêu ra một số quan điểm về giáo dục, phù hợp với yêu cầu và đường lối đổi mớikinh tế - xã hội của đất nước Đảng đã thấy rõ và chỉ ra sự cấp bách của vấn đềđổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Đảng và nhà nước xác định mục tiêuđổi mới lần này là: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả.Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt.Giáo dục cần đào tạo đội ngũ nhân lực, có khả năng đáp ứng được những đòi hỏimới của xã hội và thị trường lao động, đặc biệt là năng lực hành động, tính năngđộng, sáng tạo, tính tự lực và trách nhiệm cũng như năng lực cộng tác làm việc,năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp [7]

Giáo dục con người Việt Nam, đào tạo đáp ứng ngày càng tốt hơn côngcuộc xây dựng, bảo vệ Tổ Quốc và nhu cầu học tập của nhân dân, phát triển toàndiện hơn, phát huy tốt tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, yêu giađình, yêu tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt và làm việc hiệu quả

+ Đổi mới quan điểm kiểm tra đánh giá:

- Đánh giá là một quy trình liên tục và là một phần của hoạt động giảng dạysau khi học sinh đã tiếp nhận các kiến thức lí thuyết và vận dụng vào thực tiễn.Đánh giá để giúp học sinh trong quá trình học tập Phải xác định rõ đánh giáviệc nắm vững kiến thức phổ thông của học sinh và khả năng vận dụng kiếnthức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, đánh giá theo năng lực, học sinh phảivận dụng quy trình tư duy để đưa ra những câu trả lời chính xác

- Thay vì cách đánh giá học sinh bằng kết quả các bài kiểm tra, các câu hỏiđịnh sẵn, giáo viên phải thay đổi cách thiết kế đề kiểm tra, chú trọng xây dựng

ma trận đề kiểm tra, xây dựng các câu hỏi kiểm tra theo hướng đa dạng hóa dạngcâu hỏi

- Đổi mới cách đánh giá bài làm của học sinh, có thể cho học sinh một bàitập rất thực tế gắn liền với hoạt động hằng ngày Chú trọng đánh giá cách tư duycủa học sinh, kỹ năng giải quyết các vấn đề đặt ra, cho phép học sinh được thểhiện bày tỏ các quan điểm cá nhân, tránh đánh giá theo lối mòn, đơn chiều

b Tìm hiểu về chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA

+ Giới thiệu về PISA

- PISA là chương trình đánh giá học sinh quốc tế nổi tiếng và có uy tín trênthế giới Chương trình đánh giá này đòi hỏi cao, khắt khe về kỹ thuật và các điềukiện đi kèm, có sự khác biệt lớn về phương pháp và kỹ thuật đánh giá so vớiViệt Nam

- PISA nổi bật nhờ quy mô toàn cầu và tính chu kỳ 3 năm/lần Đây là

chương trình khảo sát giáo dục duy nhất đánh giá năng lực của học sinh ở tuổi

15, độ tuổi kết thúc phần giáo dục bắt buộc đã được chuẩn bị để đáp ứng nhữngthách thức của cuộc sống sau này Tập trung vào 3 lĩnh vực: Toán, Khoa học,Đọc hiểu Mỗi kỳ tập trung đánh giá sâu một lĩnh vực Chương trình khảo sátnhằm thu thập và cung cấp cho các quốc gia các dữ liệu so sánh quốc tế cũngnhư sự tiến bộ về khả năng đọc hiểu, toán học và khoa học của học sinh độ tuổi

15 của quốc gia [1]

Trang 5

+ Tư tưởng đánh giá của PISA: Yêu cầu học sinh vận dụng các kiến thức

đã học để giải quyết các vấn đề của cuộc sống, đánh giá năng lực giải quyết vấn

đề của học sinh, không phải là các kiến thức thuần túy Tất cả các bài thi PISA

là những tư liệu được lấy từ thực tiễn Nhiều dạng câu hỏi đan xen tránh đơnđiệu nhàm chán Chú trọng dạng câu hỏi học sinh bộc lộ tư duy và quan điểm cánhân [1]

+ Ý nghĩa của đánh giá PISA: Là bước tích cực của hội nhập quốc tế về

giáo dục, qua chương trình có thể so sánh “mặt bằng” giáo dục quốc gia với giáodục quốc tế, đưa ra kết quả phân tích và đánh giá về chính sách giáo dục quốcgia và đề xuất những thay đổi về chính sách giáo dục cho các quốc gia, góp phầnđổi mới phương pháp đánh giá, đưa ra cách tiếp cận mới về dạy – học, đánh giá

và thi cử [2]

(Tham khảo cách đánh giá ở phụ lục 1).

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

- Việc kiểm tra đánh giá học sinh của nhiều giáo viên còn mang nặng kiếnthức khoa học, hàn lâm mà chưa chú trọng đến khả năng của học sinh ứng dụngcác kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơ bản, khả năng phân tích,

lí giải, truyền đạt và giải quyết các vấn đề thực tiễn Vì vậy mà nhiều học sinh,sinh viên sau khi ra trường chỉ có kiến thức lí thuyết, còn kiến thức thực hành thìkhông đáp ứng được nhu cầu thực tiễn

- Hiện nay các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam đã và đangđánh giá chất lượng giáo dục có lồng ghép những bài tập theo hướng PISA trongcác đề thi Nhưng thực tế tại đa số các trường phổ thông trung học thì khái niệmPISA, câu hỏi PISA còn rất mới mẻ với nhiều giáo viên và học sinh

- Để xây dựng được các bài tập, câu hỏi theo hướng tiếp cận PISA khôngđơn giản, đòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tư, nghiên cứu về kiến thức hàn lâm,kiến thức thực tế và cách thiết kế câu hỏi Vì vậy đa số giáo viên đã bỏ qua việcxây dựng những câu hỏi này, mà chỉ làm các câu hỏi bài toán có sẵn trong sáchgiáo khoa hay sách bài tập mà thôi

2.3 Phương pháp “Lồng ghép các bài tập trải nghiệm theo hướng tiếp cận

2.3.1 Giới thiệu nội dung chương I động học chất điểm theo chương trình SGK hiện hành.

Động học chất điểm là một phần của cơ học nghiên cứu cách xác định vị trícủa vật trong không gian tại những thời điểm khác nhau và mô tả các tính chấtcủa chuyển động của các vật bằng công cụ toán học, nhưng không xét đếnnguyên nhân chuyển động Nội dung ở chương này nghiên cứu các vấn đề sau:+ Các khái niệm chất điểm, quỹ đạo, hệ quy chiếu, vận tốc trung bình, tốc

độ trung bình, vận tốc tức thời, gia tốc, chu kỳ, tần số, tốc độ góc [3], [4]

+ Các chuyển động đơn giản như chuyển động thẳng đều, chuyển độngthẳng biến đổi đều, sự rơi tự do, chuyển động tròn đều [3], [4]

+ Tính tương đối của chuyển động, công thức cộng vận tốc [3], [4]

Trang 6

Khi bước vào nghiên cứu chương động học chất điểm, học sinh tiếp nhậnkiến thức lý thuyết một cách dễ dàng nhưng vận dụng vào để giải bài tập Vật lýthực tế thì còn gặp nhiều khó khăn

2.3.2 Hệ thống bài tập và định hướng trả lời

BÀI TẬP 1: HỆ QUY CHIẾU

( Lồng ghép trong dạy bài Chuyển động cơ – Vật lí 10)

Trong cơ học hệ quy chiếu là một hệ tọa độ gắn với vật làm mốc, dựa vào

đó vị trí của mọi điểm trên các vật thể và vị trí của các vật thể khác trong khônggian được xác định, đồng thời có một mốc thời gian và đồng hồ đo thời gian đểxác định thời gian, thời điểm xảy ra sự kiện

Câu hỏi 1: HỆ QUY CHIẾU

Một câu chuyện dân gian có kể rằng: Khi chết một phú ông đã để lại chongười con một hũ vàng chôn trong một khu vườn rộng và một mảnh giấy ghi: Đi

về phía Tây 50 bước chân, sau đó rẽ phải 21 bước chân và đào sâu 4m Hỏi vớichỉ dẫn này người con có tìm được hũ vàng không [9]?

Định hướng trả lời

Như ta đã biết để xác định vị trí của một vật ta phải chọn được vật làmmốc, trong bức thư để lại cho người con phú ông không ghi rõ vật làm mốc nênngười con sẽ không tìm được với sự hướng dẫn của bức thư đó

Một người trên kinh khí cầu đang bay trên bầu trời qua vùng rừng núi nhìnxuống có cảm giác như mình và kinh khí cầu đang đứng yên Theo em cảm giáccủa của người đó có đúng không? Tại sao?

+ Theo đầu bài kinh khí cầu đang bay trên bầu trời tức là có chuyển động

cơ, người và kinh khí cầu được xem là chất điểm Rõ ràng kinh khí cầu và ngườichuyển động với vận tốc khá lớn trong không gian

+ Theo lý thuyết để khảo sát một chuyển động của chất điểm ta phải chọnvật làm mốc gắn vào hệ quy chiếu Khi kinh khí cầu bay qua vùng rừng núingười ngồi trên kinh khí cầu nhìn xuống không xác định được vật làm mốc nêncảm giác của hành khách như mình và khí cầu đang đứng yên Hình ảnh này đẽthấy khi người đó đặt một máy quay trên kinh khí cầu sẽ thấy cây cối đồi núichuyển động

Ngày 19/5/1959, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định tổ chức tuyến giao liên vận tải quân sự dọc Trường Sơn, mang tên gọi đường

Hồ Chí Minh Nhiệm vụ của con đường này là vận chuyển hàng quân sự chi viện cho miền Nam; Tổ chức đưa đón cán bộ, bộ đội, công văn từ Bắc vào Nam, từ Nam ra Bắc Điểm xuất phát tại Thị trấn Lạt, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, được đánh dấu bằng cột mốc số 0

Trang 7

Ngày 27/07/2016, Phòng Lao động Thương binh huyện Triệu Sơn tổ chứccho hội cựu chiến binh chuyến đi về thăm chiến trường xưa trên con đường HồChí Minh Khi đoàn xe đã qua Km số 0 ở trên một quãng, một người ngồi trên

xe quan sát thấy cột mốc số 123km trên đường thì lúc đó:

A Đoàn xe đã đi được quãng đường 123km

BÀI TẬP 2 : HÀNH TRÌNH BẮC NAM

(Lồng ghép trong dạy bài 1 và 2 vật lí cơ bản và nâng cao lớp 10)

Một đoàn tàu thống nhất Bắc Nam xuất phát từ Hà Nội đi thành phố Hồ ChíMinh Trong quá trình chuyển động của tàu xem như là thẳng thẳng đều Dướiđây là bảng giờ tàu chạy của tàu khi nó đi qua một số ga như sau [3]

QuảngNgãi

NhaTrang

HồChíMinh

6 giờ44phút

8 giờ05phút

4 giờ00phút

Hành trình Bắc Namcủa tàu Thống Nhất[10]

Câu hỏi 1: HÀNH TRÌNH BẮC NAM

Trang 8

Đối với mỗi nhận định sau, khoanh tròn Đúng/Không đúng

1.Thời gian tàu đi từ Hà Nội vào Đông Hà là 6h 44 phút Đúng / Không đúng2.Thời điểm tàu đến Huế là 8h 05 phút Đúng / Không đúng3.Thời gian tàu đi từ Hà Nội đến Thanh Hóa lớn hơn thời

gian tàu đi từ Huế đến Đà Nẵng là 22 phút Đúng / Không đúng4.Từ bảng số liệu đó ta có thể tính được tốc độ trung bình

Nhận định 1: Không đúng Vì đoàn tàu xuất phát từ Hà Nội lúc 19 giờ 00phút và đến Đông Hà là 6 giờ 44phút ngày hôm sau nên thời gian tàu đi từ HàNội đến Đông Hà là 8h 44 phút

Nhận định 2: Đúng Vì bảng chỉ giờ tàu đến Huế là 8h 05 phút

Nhận định 3: Không đúng Vì thời gian tàu đi từ Hà Nội đến Thanh Hóa là3h 31 phút

Thời gian tàu đi từ Huế đến Đà Nẵng là 2h 49 phút

Vì vậy kết luận thời gian tàu đi từ Hà Nội đến Thanh Hóa lớn hơn thời gian tàu

đi từ Huế đến Đà Nẵng là 1h22 phút

Nhận định 4 Không đúng Vì từ bảng số liệu đó ta chỉ có thể tính đượcthời gian tàu chạy từ Hà Nội đến thành phố Hồ Chí Minh không biết được chiềudài quỹ đạo nên ta không tính được tốc độ trung bình

Biết khoảng cách từ Hà Nội đến thành phố Hồ Chí Minh là 1710 km Hãytính khoảng cách từ Thanh Hóa tới Đà Nẵng

Thời gian tàu chạy từ Hà Nội đến thành phố Hồ Chí Minh là 33h

Tốc độ trung bình của tàu là: v s 51,81 (km h/ )

t

 

Thời gian tàu chạy từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng là 12h 23phút

Khoảng cách từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng là: l=v.t = 641,6km

Anh Việt ở thị trấn Triệu Sơn cách ga Thanh Hóa khoảng 20km dự định

xe máy xuống ga Thanh Hóa để đón chuyến tàu có hành trình trên đi vào thànhphố Hồ Chí Minh Trên đoạn đường từ Giắt xuống ga Thanh Hóa luôn có biểnbáo giao thông hướng dẫn tốc độ tối đa cho phép của xe máy là 40km/h Hỏi anhViệt phải xuất phát lúc mấy giờ để đón được tàu

A Trước 22h01 phút B Trước 22h 31phút

C Lúc 22h 01 phút D Lúc 22h 20 phút

Tốc độ tối đa mà anh Việt đi được trên quảng đường đó là 40km/h

Thời gian tối thiểu để đi từ Giắt xuống ga Thanh Hóa là min

Trang 9

Tàu đến ga Thanh Hóa lúc 22 giờ 31 phút nên Việt phải xuất phát trước 22h01phút Chọn đáp án A

Đoạn đường sắt đi qua địa phận giáp ga Nghĩa Trang (Hoằng kim-HoằngHóa) song song với đường Quốc lộ 1A Một người đi xe máy trên Quốc lộ 1Anhìn thấy đoàn tàu đang chạy cùng chiều, vượt lên trước mình và có dự định xácđịnh tốc độ của đoàn tàu Em hãy nêu phương án giúp người đi xe máy xác địnhđược tốc độ của tàu lúc đi qua địa phận giáp ga Nghĩa Trang Cho rằng chiều dàicủa tàu đã biết, lúc đi qua địa phận giáp ga Nghĩa Trang tàu xem như chuyểnđộng thẳng đều

Gọi l là chiều dài của đoàn tàu ta có: (*)

Từ biểu thức (*) ta xác định vận tốc của tàu bằng cách xác định vận tốc của

xe máy bằng quan sát tốc kế gắn trên xe máy và xác định thời gian t xe máy đi qua tàu bằng đồng hồ

BÀI TẬP 3: ĐẾN TRƯỜNG

(Lồng ghép trong dạy bài 2 vật lí cơ bản và nâng cao lớp 10)

Hằng ngày học sinh đi học từ nhà đến trường rồi từ trường về nhà, các bạn nhàgần trường thì đi bộ, các bạn nhà xa thì dùng phương tiện xe đạp, xe đạp điện

Học sinh đến trường[10]

Câu hỏi 1: ĐẾN TRƯỜNG

Bạn Hoàn học sinh lớp 10 nhà cách trường 3km hằng ngày đến trường bằng

xe đạp Giờ vào học của trường quy định là 7h nên hằng ngày bạn phải xuất phát

từ nhà lúc 6 giờ 40 phút Một hôm, bạn đi nửa đoạn đường đầu với tốc độ 12km/

h, trong nửa thời gian còn lại đi với tốc độ 8km/h, và sau cùng do xe thủng xămnên bạn đã phải dắt bộ đến trường với tốc độ 4km/h Hỏi hôm đó bạn Hoàn cómuộn học hay không [5]?

Trang 10

Thời gian đi nữa đoạn đường đầu tiên là: 1

12

s t v

Gọi t là thời gian đi nửa quãng đường còn lại, thì theo đề bài trong khoảng2thời gian 2

2

t

người đó đi với vận tốc v2=8km/h, do đó đoạn đường đi được trong

thời gian này là 2

t

v Như vậy ta có : 2 2

t t s

Bạn Hoàng học sinh lớp 10B1 trường THPT Triệu Sơn 4, nhà bạn cáchtrường 5 km trong một lần đi học bạn đi 3 km trong 12 phút đầu và 2 km trong 8phút tiếp theo.Trong các nhận định sau đây, nhận định nào đúng [6]?

A.Vận tốc trung bình của Hoàng trong 12 phút đầu lớn hơn vận tốc trungbình trong 8 phút tiếp theo

B.Vận tốc trung bình của Hoàng trong 12 phút đầu bằng vận tốc trung bìnhtrong 8 phút tiếp theo

C.Vận tốc trung bình của Hoàng trong 12 phút đầu nhỏ hơn vận tốc trungbình trong 8 phút tiếp theo

D Không thể kết luận gì về vận tốc trung bình của Hoàng từ những thôngtin đã cho

Vận tốc trung bình trong 12 phút đầu: 1

1 1

15( / )

S

v km h t

 

Vận tốc trung bình trong 8 phút sau: 2

2 2

Nhà Lan cách trường 5 km, hằng ngày bạn đi học lúc 6h 30 phút và đếnlớp vừa đúng giờ Ngày hôm nay do phải làm trực nhật nên bạn phải đi với tốc

độ nhanh hơn để đến trường làm trực nhật Cho biết thời gian làm trực nhật củaLan là 10 phút Hỏi hôm nay bạn phải đi với tốc độ nhanh hơn tốc độ ngàythường tối thiểu bao nhêu để có thời gian làm trực nhật đúng giờ?

+ Tốc độ ngày thường của Lan: 1

5

10 ( / ) 0,5

v   km h

Trang 11

+ Tốc độ ngày hôm đó của Lan: 2

5 15( / )

1 3

v   km h + Hôm đó Lan phải đi với tốc độ nhanh hơn tốc độ ngày thường tối thiểu là

5 (km/h) để có thời gian làm trực nhật đúng giờ

Trong một lần đi học về hai bạn Bình và Minh chia tay nhau tại một ngã tưMinh đi về hướng Đông với vận tốc không đổi 6km/h, Bình đi về hướng Namvới vận tốc không đổi 8km/h Em hãy cho biết sau 6 phút khoảng cách giữaMinh và Bình là bao nhiêu [9]?

(Lồng ghép trong dạy bài Sự rơi tự do vật lí cơ bản và nâng cao lớp 10)

Tháp nghiêng Pisa là một công trình nghệ thuật nổi tiếng GalileoGalilei được cho là đã thả hai quả đạn canon có khối lượng khác nhau từ đỉnhtháp để chứng minh tốc độ rơi của chúng độc lập với khối lượng Từ thí nghiệmnổi tiếng của Galilei mà con người có cái nhìn khác về sự rơi của các vật

A Vật có khối lượng lớn sẽ chạm đất sớm hơn

B Vật có khối lượng lớn nếu ở có độ cao lớn hơn thì sẻ chạm đất với tốc độlớn hơn

C Vật nào có khối lượng lớn hơn thì rơi với gia tốc lớn hơn

D.Vật thả rơi từ độ cao lớn hơn sẽ chạm đất với tốc độ lớn hơn

Vì sự rơi tự do không phụ thuộc vào khối lượng, vận tốc rơi chỉ phụ thuộcvào độ cao của vật rơi và vị trí của vật rơi Tại một vị trí xác định độ cao cànglớn thì vận tốc tiếp đất Chọn đáp án D

Trang 12

Câu hỏi 2:

Đối với mỗi nhận định sau, khoanh tròn Đúng/Không đúng

1 Sự rơi nhanh hay rơi chậm của vật rơi tự do không

phụ thuộc vào vị trí rơi mà chỉ phụ thuộc vào khối

lượng của vật

Đúng / Không đúng

2 Chuyển động của các phi công nhảy dù kể từ khi rời

khỏi máy bay cho tới lúc chạm đất coi là một chuyển

động rơi tự do

Đúng / Không đúng

3 Sự rơi tự do có hiệu quãng đường rơi trong những

khoảng thời gian bằng nhau liên tiếp là không đổi Đúng / Không đúng

4 Trong không khí từ một độ cao xác định một viên

gạch rơi nhanh hơn một nửa viên gạch Đúng / Không đúng

5 Sự rơi của chiếc lá trong không khí là sự rơi tự do Đúng / Không đúng[5]

Nhận định 1: Không đúng Vì theo tính chất rơi tự do thì nó không phụthuộc vào khối lượng mà phụ thuộc vào gia tốc rơi tự do Mà gia tốc rơi tự do lạiphụ thuộc vào vị trí rơi

Nhận định 2: Không đúng Vì chuyển động đó coi là chuyển động rơi tự dotrong giai đoạn phi công chưa buông dù Khi phi công buông dù thì chuyển động

đó không còn là chuyển động rơi tự do nữa vì khi đó sức cản không khí là đángkể

Nhận định 3: Đúng Vì rơi tự do là một chuyển động nhanh dần đều nênhiệu quãng đường giữa các khoảng thời gian bằng nhau liên tiếp là không đổi.Nhận định 4: Không đúng Vì trong không khí một viên gạch hay nửa viêngạch đều có trọng lượng lớn hơn rất nhiều sức cản của không khí nên hai vật đóđều rơi tự do Các vật rơi tự do cùng vị trí, cùng độ cao thì rơi như nhau

Nhận định 5: Không đúng Vì sự rơi của chiếc lá trong không khí có trọnglực không lớn hơn rất nhiều lực cản của không khí nên nó không phải là một rơi

tự do

Câu hỏi 3:

Một tờ giấy khi vo tròn lại rơi nhanh hơn hay chậm hơn khi chưa vo tròn

Em hãy giải thích vì sao?

Khi rơi tờ giấy chịu tác dụng của lực cản không khí Khi vo tròn lại diệntích tiếp xúc với không khí nhỏ nên lực cản yếu Vì vậy tờ giấy vo tròn rơinhanh hơn

A 120 m B 100 m C 220 m D.20 m

Trang 13

BÀI TẬP 5: MƯA

(Lồng ghép trong dạy bài Tính tương đối của chuyển động- công thức cộng vận tốc vật lí cơ bản và nâng cao lớp 10)

Mưa là một hiện tượng tự nhiên, là hiện tượng ngưng tụ của hơi nước, tích

tụ đến khi đủ lượng thì sẽ rơi xuống

Câu hỏi 1: MƯA

Em hãy nêu chu trình thủy học Trong chu trình đó hãy kể tên những hiệntượng vật lý mà em biết

Nước từ các đại dương, ao hồ, sông ngòi bay hơi, ngưng tụ lại thành cácđám mây trong tầng đối lưu của khí quyển Khi mây gặp lạnh hơi nước ngưng tụtạo thành mưa rơi trở lại Trái Đất, sau đó nước có thể ngấm xuống đất hay theocác con sông chảy ra biển, ao hồ, sông ngòi để lại tiếp tục lặp lại chu trình

Những hiện tượng vật lý xảy ra trong chu trình của sự chuyển thể như: bayhơi, ngưng tụ, rơi, thẩm thấu

Đối với mỗi nhận định sau, khoanh tròn Đúng/Không đúng

1 Một người ngồi trong ô tô quan sát các hạt mưa rơi thấy

hạt mưa rơi thẳng đứng thì xe đứng yên Đúng / Không đúng

2 Một người ngồi trong ô tô quan sát các hạt mưa rơi khi

trời lặng gió thấy hạt mưa rơi xiên thì xe chuyển động Đúng / Không đúng

3 Vận tốc của hạt mưa đối với xe có độ lớn nhỏ hơn vận tốc

Trang 14

Nhận định 1: Không đúng vì nếu trời không có gió thì kết luận trên là đúng,nếu trời có gió thì kết luận trên chưa đúng vậy nên kết luận này không đúng.Nhận định 2: Đúng vì nếu ta đứng yên đối với mặt đất ta sẽ quan sát đượcquỹ đạo của hạt mưa là thẳng đứng, nếu ta chuyển động thì quan sát được quỹđạo hạt mưa là đường thẳng nghiêng so với phương thẳng đứng

biễu diễn, từ hình ta thấy độ lớn của cạnh huyền luôn

lớn hơn độ lớn của cạnh góc vuông

Câu hỏi 3: Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có

hình dạng và kích thước khác nhau Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục

cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối Bằng kiếnthức Vật lý mà em biết hãy đánh giá sự tàn phá do mưa đá gây ra

Những hòn mưa đá rơi xuống xem như là rơi tự do vì vậy vận tốc rơi xuốngđất được xác định v 2gh Ví dụ nếu đám mây đó ở độ cao 1000m thì vận tốccủa những hòn đá rơi xuống có vận tốc cỡ 140m/s, với vận tốc đó có tính sátthương rất cao nó gây ra đổ nhà, tàn phá cây cối, thậm chí gây chết người

Một người ngồi trên ô tô, ô tô chuyển động giữa trời mưa, vận tốc của ô tô

so với đất không đổi và bằng 45km/h Người này nhìn về phía trước qua kínhcủa ô tô thì thấy hạt mưa rơi theo phương hợp với phương thẳng đứng một góc

450 Hãy tính vận tốc của hạt mưa so với mặt đất và so với ô tô

Định hướng trả lời:

Gọi v1,3 là vận tốc của hạt mưa đối với mặt đất, v1,2 là

vận tốc của hạt mưa đối với xe, v2,3 là vận tốc của xe ô tô

đối với mặt đất

Theo công thức cộng vận tốc: v1,3v1,2v2,3 ta vẽ hình

biễu diễn, từ hình ta tính được:

Vận tốc của hạt mưa đối với đất là: 2,3

1,3 0 45( / ) tan 45

Trang 15

(Lồng ghép trong dạy bài Tính tương đối của chuyển động- công thức cộng vận tốc vật lí nâng cao lớp 10)

Thang cuốn là một thiết bị vận chuyển người bằng băng truyền Thang cuốn

là loại thang máy đặc biệt gồm hệ thống những bước thang có thể chuyển lêntrên hay xuống dưới liên tục nối tiếp nhau thành vòng tròn khép kín liên hoàn,

và ăn khớp với nhau bằng những khe sâu trên bề mặt Đường đi của thang cuốnphổ biến là đường thẳng nhưng một số khác được thiết kế dạng xoắn ốc để tiếtkiệm diện tích Thang cuốn thường được lắp đặt ở các sân bay, siêu thị, trungtâm thương mại, các ga tàu điện Thang cuốn hiện đại được sử dụng từng đôivới một chiều lên và một chiều xuống

Câu hỏi 1: THANG CUỐN

Tại các siêu thị có những thang cuốn để đưa khách đi Một thang cuốn tựđộng để đưa khách từ tầng trệt lên tầng lầu Nếu khách đứng yên trên thang để

nó đưa đi thì mất thời gian t125 giây Nếu thang đứng yên mà khách bước lênđều trên thang thì phải đi hết thời gian t260 giây Xem các chuyển động đều làthẳng đều

Hỏi nếu thang chuyển động, đồng thời khách bước đi lên trên thang thì phảimất bao lâu để đi được từ tầng trệt lên tầng lầu [8]

Gọi v1 là vận tốc của thang so với vật mốc là mặt đất, v2 là vận tốc củangười đi so với mặt thang, s là chiều dài thang tính từ tầng trệt lên tầng lầu

- Khi chỉ có thang chuyển động thì: s v t 1 1 (1)

- Khi chỉ có người chuyển động thì: s v t 2 2 (2)

- Khi người và thang cùng chuyển động trong thời gian t vận tốc của người là

Trang 16

Trên cầu thang cuốn có một người đi bộ, cạnh bên mặt đất có người thứ hai

đi bộ cùng vận tốc với người đi bộ trên cầu thang cuốn

Đồ thị khoảng cách - thời gian dưới đây biểu

thị “đi bộ trên cầu thang cuốn” và “đi bộ trên

mặt đất cạnh cầu thang cuốn.”

Hãy vẽ đồ thị biểu diễn quan hệ khoảng

cách theo thời gian của người chỉ đứng yên trên

cầu thang cuốn [8]

Đồ thị khoảng cách giữa hai người là một

đường thẳng đi qua hai điểm:

+ Điểm thứ nhất là gốc tọa độ là điểm

xuất phát

+ Điểm thứ 2 được xác định bằng cách kẻ

đường vuông góc trục thời gian để xác định

các khoảng cách tương ứng đi được trong

cùng một thời gian

BÀI TẬP 7: THÍ NGHIỆM

(Lồng ghép trong dạy bài khảo sát thực nghiệm chuyển động thẳng- vật lí 10 nâng cao và bài sự rơi tự do, bài Thực hành xác định gia tốc rơi tự do vật lí lớp

10 Cơ bản và nâng cao).

Thí nghiệm Vật lý là giai đoạn rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu vàhọc Vật lý Thí nghiệm giúp ta kiểm nghiệm lại kiến thức và tìm kiến thức Vật

lý mới

Khoảng cách từ điểm bắt đầu

Đi bộ trên cầu thang cuốn

Đi bộ trên mặt đất

Thời gian 0

Đứng yên trên cầu thang cuốn 0

Khoảng cách từ điểm bắt đầu

Đi bộ trên cầu thang cuốn

Đi bộ trên mặt đất

Thời gian

Định dạng
Số trang	32
Dung lượng	2,23 MB