Quản lý hoạt động dạy học môn toán ở trường trung học cơ sở thị trấn sóc sơn, huyện sóc sơn, thành phố hà nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

61 Bảng 2.17: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng quản lý quá trình thực hiện hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh .... Nếu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ KIM PHẤN

QU¶N Lý HO¹T §éNG D¹Y HäC M¤N TO¸N ë TR¦êNG

TRUNG HäC C¥ Së THÞ TRÊN SãC S¥N, HUYÖN SãC S¥N,

THµNH PHè Hµ NéI THEO H¦íNG PH¸T TRIÓN

N¡NG LùC häc sinh

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ KIM PHẤN

QU¶N Lý HO¹T §éNG D¹Y HäC M¤N TO¸N ë TR¦êNG

TRUNG HäC C¥ Së THÞ TRÊN SãC S¥N, HUYÖN SãC S¥N,

THµNH PHè Hµ NéI THEO H¦íNG PH¸T TRIÓN

N¡NG LùC häc sinh

Chuyên ngành : Quản lý giáo dục

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ THỊ THUÝ HẰNG

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Hoàng Thị Kim Phấn

em trong quá trình học tập và rèn luyện ở trường, cũng như trong thời gian hoàn thành bài luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo - chuyên viên phòng GD&ĐT huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội; Ban giám hiệu cùng các thầy cô giáo và các em học sinh Trường THCS Thị trấn Sóc Sơn đã tạo điều kiện giúp đỡ em thực hiện luận văn này

Do khả năng và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học của em còn hạn chế, thời gian nghiên cứu có hạn nên kết quả nghiên cứu có thể còn những thiếu sót, kính mong nhận được nhiều đóng góp của quý thầy cô và các bạn để đề tài nghiên cứu được hoàn thiện hơn

Em xin trân trọng cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN Hoàng Thị Kim Phấn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ix

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển năng lực người học: 7

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực người học 9

1.1.3 Nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 10

1.2 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2.1 Hoạt động dạy học 11

1.2.2 Năng lực và phát triển năng lực học sinh 12

1.2.3 Dạy học theo hướng phát triển năng lực 13

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học 14

1.2.5 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 15

1.3 Môn Toán ở trường THCS và yêu cầu đổi mới dạy học môn Toán ở trường THCS hiện nay 17

1.3.1 Vị trí, vai trò môn Toán trong trường THCS 17

1.3.2 Mục tiêu dạy học môn Toán trong trường THCS 17

1.3.3 Nội dung dạy học môn Toán ở Trường THCS hiện nay 21

1.3.4 Bối cảnh đổi mới giáo dục và những yêu cầu đổi mới dạy học môn Toán hiện nay ở trường THCS 23

1.4 Hoạt động dạy học môn Toán ở Trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 26

1.4.1 Hoạt động giảng dạy Toán của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh 26

1.4.2 Hoạt động học Toán của học sinh 27

1.5 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh 28

1.5.1 Quản lý các yếu tố đầu vào của hoạt động dạy học môn Toán ở

trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 31

1.5.2 Quản lý quá trình thực thi hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 32

1.5.3 Quản lý đầu ra của hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 34

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS theo hướng phát triển năng lực 34

1.6.1 Các yếu tố về phía cán bộ quản lý 34

1.6.2 Các yếu tố về phía giáo viên dạy Toán 35

1.6.3 Các yếu tố về phía học sinh và gia đình học sinh 35

1.6.4 Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ dạy học Toán 36

1.6.5 Hệ thống văn bản quy phạm liên quan đến dạy học môn Toán ở trường THCS 36

1.6.6 Xu thế hội nhập, sự tiến bộ về CNTT 37

1.6.7 Xu hướng đổi mới dạy học môn Toán ở trường THCS 37

Kết luận chương 1 38

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN SÓC SƠN, SÓC SƠN, HÀ NỘI THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 39

2.1 Khái quát chung về trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, Sóc Sơn, Hà Nội 39

2.2 Giới thiệu về tổ chức khảo sát 42

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 42

2.2.2 Đối tượng khảo sát 42

2.2.3 Nội dung khảo sát: 42

2.2.4 Thời gian khảo sát 42

2.2.5 Phương pháp khảo sát 42

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh 44

2.3.1 Nhận thức của CBQL, GV trường THCS Thị trấn Sóc Sơn về dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS 44

2.3.2 Thực trạng chuẩn bị dạy học môn Toán của giáo viên theo hướng phát triển năng lực HS 46

2.3.3 Thực trạng thực thi các yếu tố dạy học môn Toán theo định hướng

phát triển năng lực học sinh 49

2.3.4 Thực trạng hoạt động học tập môn toán của HS theo hướng phát triển năng lực 59

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực 60

2.4.1.Thực trạng quản lý các yếu tố đầu vào của hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh 60

2.4.2 Thực trạng quản lý quá trình thực thi hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh 65

2.4.3 Thực trạng quản lý đầu ra của hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh 70

2.5 Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng tới đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường hiện nay 71

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội 73

2.6.1 Ưu điểm 73

2.6.2 Hạn chế: 74

2.6.3 Nguyên nhân 76

Kết luận chương 2 77

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ TRẤN SÓC SƠN, HUYỆN SÓC SƠN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 78

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 78

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 78

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 78

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 78

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 79

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 79

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, Huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh 79

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức hoạt động nâng cao nhận thức về vai trò dạy học

môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS cho cán bộ quản lý và GV 80

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS cho đội ngũ GV Toán 82

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo xây dựng kế hoạch dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 86

3.2.4 Biện pháp 4: Chỉ đạo GV Toán đổi mới phương pháp và đa dạng các hình thức dạy học theo hướng phân hóa học sinh 89

3.2.5 Biện pháp 5: Đổi mới quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá chất lượng giảng dạy của GV và đánh giá kết quả học tập của HS theo tiếp cận năng lực 94

3.2.6 Biện pháp 6: Đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS 100

3.2.7 Biện pháp 7: Xây dựng môi trường tích cực cho hoạt động dạy và học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 102

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 105

3.4 Khảo nghiệm tính khả thi, cần thiết của các biện pháp quản lý đề xuất 106

Kết luận chương 3 110

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

PHỤ LỤC 119

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Biểu hiện năng lực trong đường phát triển năng lực 20

Bảng 1.2: Chương trình Toán cấp THCS 22

Bảng 2.1: Đội ngũ GV Toán của trường THCS Thị trấn Sóc Sơn 39

Bảng 2.2: Kết quả hoạt động chuyên môn dự giờ theo định kỳ và đột xuất của GV môn Toán trường THCS Thị trấn Sóc Sơn 40

Bảng 2.3: Số lớp và học sinh của nhà trường theo năm học 40

Bảng 2.4: Bảng tổng hợp số liệu HS khối 9 môn Toán thi vào THPT 41

Bảng 2.5: Cơ sở vật chất - TBDH của trường (năm học 2018-2019) 41

Bảng 2.6: Ý kiến của CBQL, giáo viên trường THCS Thị trấn Sóc Sơn về

dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 44

Bảng 2.7: Ý kiến của GV, CBQL trường THCS Thị trấn Sóc Sơn về mục tiêu năng lực Toán học cần phát triển cho học sinh 45

Bảng 2.8: Ý kiến của GV, CBQL về thực trạng chuẩn bị dạy học môn Toán của GV trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo định hướng phát triển năng lực HS 47

Bảng 2.9: Đánh giá của GV, CBQL về thực trạng thực hiện các nội dung dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 50

Bảng 2.10a: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng các PPDH trong dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn 51

Bảng 2.10b: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng thiết lập các tương tác

với học sinh trong dạy học Toán 52

Bảng 2.11: Đánh giá của GV, CBQL về thực trạng sử dụng các PTDH

trong giảng dạy của GV Toán 53

Bảng 2.12: Đánh giá của học sinh về tần suất sử dụng các phương tiện dạy học trong dạy học môn Toán 54

Bảng 2.13: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng hình thức tổ chức dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn hiện nay 55

Bảng 2.14: Ý kiến của GV, CBQL về thực trạng đánh giá kết quả học tập môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực 57

Bảng 2.15: Đánh giá của GV, CBQL về thực trạng học tập môn Toán của

HS trường THCS Thị trấn Sóc Sơn 59

Bảng 2.16: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng Quản lý các yếu tố

đầu vào của hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn

Sóc Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh 61

Bảng 2.17: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng quản lý quá trình thực

hiện hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc

Sơn theo hướng phát triển năng lực học sinh 66

Bảng 2.18: Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng Quản lý đầu ra của hoạt

động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 70

Bảng 2.19: Đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới đến quản lý

hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn

theo hướng phát triển năng lực học sinh 72

Bảng 3.1: Kết quả khảo sát về tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất 107

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CBQL : Cán bộ quản lý CNTT : Công nghệ thông tin CSVC : Cơ sở vật chất

THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước ngày nay đòi hỏi nguồn nhân lực không những chỉ đủ về số lượng mà còn phải có chất lượng Nguồn nhân lực đóng vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển của mỗi đơn vị, doanh nghiệp nói riêng

và của đất nước nói chung Kiến thức và sự hiểu biết về nguyên tắc đảm bảo chất lượng ngày càng mở rộng hơn, logíc tất yếu đòi hỏi chất lượng đào tạo ngày càng phải tốt hơn Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học

Công cuộc Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đòi hỏi Giáo dục phổ

thông phải có “chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả; góp phần

chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực” (Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội) Trên thế

giới trong những thập kỉ gần đây, xu hướng dạy học chiếm ưu thế là chuyển từ phương thức dạy học theo tiếp cận nội dung sang dạy học theo tiếp cận năng lực

Tại Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ XI xác định nhiệm vụ trọng tâm

giai đoạn 2011 – 2020 là: "Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển

nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài" Để làm được điều đó chúng ta cần thiết phải đổi

mới trước tiên về tư duy dạy và học đã cố hữu suốt bao đời nay, đổi mới về nội dung, phương pháp dạy, học, đổi mới hệ thống trường lớp, đổi mới về hệ thống quản lý giáo dục và đào tạo Tuy nhiên việc đổi mới đó vẫn phải đảm bảo tính hệ thống, phù hợp với

từng đối tượng và cấp học, có lộ trình và bước đi phù hợp

Môn Toán có thể coi là một trong những môn học gắn bó dài nhất với cuộc đời học sinh Từ trước đến nay, dù yêu thích hay không các em học sinh vẫn phải học toán, làm các bài kiểm tra, và vượt qua hàng loạt các kỳ thi quan trọng nhất với môn toán Vì vậy, Toán là một trong những môn học có vai trò, vị trí hết sức quan trọng trong nhà trường ở bất kì cấp học nào

Tuy được quan tâm nhưng chất lượng môn Toán vẫn còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra Thực tế trong những năm qua tại trường THCS Thị trấn Sóc Sơn,

huyện Sóc Sơn, Hà Nội, chất lượng giáo dục đã từng bước được nâng lên, cùng với đó công tác quản lý đã được quan tâm để hoạt động dạy học dần theo hướng phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của người học Tuy nhiên, phương pháp dạy học theo lối truyền thống một chiều từ thầy đến trò, “dạy chay”, các bài giảng thiên về lý thuyết thuần túy, gò bó theo sách giáo khoa, ít có liên hệ giữa kiến thức Toán học và những ứng dụng thực tế trong đời sống vẫn còn diễn ra ở nhiều thầy cô giảng dạy môn Toán Việc giúp cho học sinh hình thành ý thức tự giác, tự học, tự nghiên cứu như: tự tìm hiểu kiến thức, tự thao tác thực hành, tự phát hiện và giải quyết vấn đề chưa được giáo viên chú trọng Do đó, tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức chưa được phát huy

Xuất phát từ lý do đó, tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn

Toán ở trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, thành phố

Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh” làm đề tài luận văn tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn, đề xuất các biện pháp QL hoạt động dạy học môn Toán ở Trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao kết quả dạy học môn Toán ở trường THCS Thị Trấn Sóc Sơn, Sóc Sơn, Hà Nội

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

4 Câu hỏi nghiên cứu

Cần những biện pháp quản lý nào để nâng cao chất lượng hoạt động dạy học môn Toán ở Trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh?

5 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn huyện Sóc Sơn, Thành Phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh hiện nay còn

nhiều hạn chế Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý phù hợp, quan tâm đến quản lý các yếu tố thuộc bối cảnh, đầu vào, quá trình, đầu ra của hoạt động dạy học môn Toán

sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn hiện nay

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về QL hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

6.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, Sóc Sơn, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh Xác định nguyên nhân của thực trạng

6.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

7.1 Phạm vi nội dung

- Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý của Hiệu trưởng về các hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội

7.2 Phạm vi đối tượng khảo sát

Cán bộ quản lý, GV (GV tổ tự nhiên, GVCN) và học sinh trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội

7.3 Phạm vi thời gian

Đề tài nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, Sóc Sơn, Hà Nội từ tháng 12/2018 đến tháng 6/2019

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Mục đích: xây dựng cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo

định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội

- Cách thức tiến hành:

+ Phân tích, tổng hợp lý thuyết: các lý thuyết quản lý hoạt động dạy học môn

Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội

+ Phân loại, hệ thống hóa: các lý thuyết nói trên theo phạm vi không gian (trong nước, ngoài nước) và thời gian (từ trước đến nay) nhằm định hướng cho việc thiết kế công cụ nghiên cứu và quá trình điều tra thực tiễn

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Mục đích: Sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi nhằm khảo sát thực

trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội Ngoài ra, phương pháp này còn sử dụng để hỏi ý kiến về tính khả thi và tính cần thiết của các biện pháp được xây dựng

- Nội dung: Khảo sát thực trạng dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Toán

theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội về các nội dung như: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức

tổ chức, kiểm tra và đánh giá; khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội thông qua các chức năng như chỉ đạo lập kế hoạch dạy học môn học, bài học; tổ chức dạy học môn học theo định hướng phát triển năng lực HS; chỉ đạo khảo sát nhu cầu, lập hồ sơ năng lực học sinh, kiểm tra và đánh giá dạy học môn học theo định hướng phát triển năng lực, vấn đề bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo viên và xây dựng môi trường thuận lợi cho dạy học Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

- Công cụ: Xây dựng bộ công cụ là 3 phiếu khảo sát, trong đó, 01 phiếu dùng

để trưng cầu ý kiến học sinh về một số nội dung liên quan đến dạy học môn Toán;

01 phiếu dùng để trưng cầu ý kiến CBQL, GV Toán, GVCN về thực trạng dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn; 01 phiếu dùng để trưng cầu ý kiến GV Toán, CBQL về thực trạng quản lí dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn.; 01 phiếu dùng để trưng cầu ý kiến CBQL, GV Toán về tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất

8.2.2 Phương pháp phỏng vấn

- Mục đích phỏng vấn: Nhằm thu thập thông tin định tính, bổ sung một số thông

tin về thực trạng và nguyên nhân, khó khăn của giáo viên, cán bộ quản lí trong dạy học

và quản lí dạy học môn Toán theo hương phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn Đây là phương pháp nghiên cứu bổ trợ của đề tài

- Đối tượng phỏng vấn: Cán bộ quản lý (chuyên viên PGD, Hiệu trưởng, Phó

Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm) và một số giáo viên Toán của trường

- Nội dung phỏng vấn: nguyên nhân và những khó khăn của dạy học môn Toán

và quản lý quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn Đồng thời, tìm hiểu đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi của một số biện pháp, ý kiến và đề xuất một số biện pháp cụ thể

- Công cụ: phiếu phỏng vấn cán bộ quản lí và giáo viên Toán

8.2.3 Phương pháp quan sát

- Mục đích: Đây là phương pháp nghiên cứu bổ trợ của đề tài Sử dụng phương

pháp này nhằm quan sát hoạt động dạy học môn Toán và những vấn đề có liên quan của quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội Quan sát và ghi nhận mức

độ thực hiện quá trình quản lý hoạt dạy học môn Toán

- Nội dung và cách thức tiến hành: Phương pháp này được thực hiện thông qua

quan sát các hoạt động quản lý, các sản phẩm quản lý nhằm thu thập thông tin về quản

lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội

- Công cụ: Biên bản quan sát quá trình quản lý hoạt động dạy học môn Toán

theo hướng phát triển năng lực HS ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội

8.2.4 Phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động

Phân tích bài kiểm tra của học sinh, phân tích một số giáo án của giáo viên Toán, kế hoạch dạy học môn Toán của tổ chuyên môn,

8.3 Phương pháp xử lý thông tin

- Mục đích: Xử lý thông tin thu được từ các phương pháp nghiên cứu cụ

- Cách thức và công cụ tiến hành: Thống kê toán học

+ Phân tích thống kê mô tả: Sử dụng các chỉ số sau trong phân tích thống kê mô tả: điểm trung bình cộng, tỉ lệ phần trăm,

+ Phân tích sử dụng thống kê suy luận: Phần phân tích thống kê suy luận sử dụng các phép thống kê: so sánh giá trị trung bình, so sánh mức độ, tỉ lệ của các dữ liệu thành phần, …

- Ngoài ra, chúng tôi sử dụng phương pháp xử lý thông tin định tính để phân tích (giải thích, chứng minh,…) nội dung nghiên cứu (thông tin thu được từ phương pháp phỏng vấn, phương pháp quan sát,…) để khẳng định thông tin về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn; khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của một số biện pháp được đề xuất đổi mới quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn

- Đề xuất các biện pháp QL hoạt động dạy học ở Trường Trung học cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn thành phố HN theo hướng phát triển năng lực học sinh

10 Dự kiến cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường

Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Toán ở Trường Trung học cơ sở

Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường Trung học

cơ sở Thị trấn Sóc Sơn, huyện Sóc Sơn, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC HỌC SINH

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển năng lực người học:

Từ thời cổ đại, hoạt động dạy học đã được các nhà triết học, các nhà giáo dục

quan tâm và nghiên cứu Nhà giáo dục có ảnh hưởng lớn đến nền giáo dục phương

Đông, Khổng Tử (551 - 479 TCN) đã có quan điểm đề cao những phương pháp dạy

theo hướng phát triển năng lực tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo

của người học, áp dụng đến tận ngày nay Trong cuốn “Khổng từ tinh hoa”, quan điểm

dạy học của Khổng tử được diễn giải như sau: Dùng cách gợi mở, đi từ gần tới xa, từ

đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ…, đòi hỏi

học trò phải tập luyện, phải hình thành nề nếp, thói quen học tập và phải dạy để người

học học không biết chán, người dạy thì dạy không biết mỏi [24]

Trong những năm 2010 trở lại đây, nhiều nghiên cứu về giáo dục và dạy học

định hướng phát triển năng lực người học được công bố như: bài báo “Năng lực và

giáo dục theo tiếp cận năng lực” (2012) của tác giả Đặng Thành Hưng [21]; “Một số

vấn đề về chương trình theo định hướng phát triển năng lực học sinh và việc vận dụng

cho phát triển chương trình giáo dục phổ thông sau 2015” (2012) trình bày trong Kỷ

yếu hội thảo: Hướng tới đổi mới nền giáo dục Việt Nam do Viện Khoa học Giáo dục

VIệt Nam tổ chức của tác giả Lương Việt Thái [34]; Bài báo “Bài toán đổi mới đánh

giá người học theo tiếp cận năng lực” (2016) của tác giả Đỗ Nhật Tiến [38]; đã

khẳng định sự cần thiết, tính cấp bách và những yêu cầu, khó khăn của giáo dục Việt

Nam khi chuyển đổi từ giáo dục, dạy học tiếp cận nội dung sang giáo dục, dạy học tiếp

cận năng lực người học Các bài báo trên cũng chỉ ra những điều kiện, khuyến cáo mà

giáo dục, nhà trường, giáo viên cần thực hiện để thực hiện giáo dục, dạy học theo tiếp

cận năng lực

Bài “Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực giáo dục: một số vấn

đề lí luận cơ bản” (2014) của tác giả Nguyễn Thu Hà [13]; cuốn sách “Dạy học theo

định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông” (2016)

của tác giả Lê Đình Trung, Phan Thị Thanh Hội [29] đã cung cấp những vấn đề khá toàn diện về dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông Hai công trình trên đã trình bày tương đối hệ thống về những vấn đề như năng lực và dạy học tiếp cận năng lực; khái quát hệ thống năng lực chung và năng lực chuyên biệt được hình thành và phát triển cho người học ở trường phổ thông; những đặc điểm dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học;

đề xuất các biện pháp hình thành và phát triển năng lực người học trong dạy học

Cuốn Phương pháp dạy học phát triển năng lực học sinh phổ thông của tác giả

Huỳnh Văn Sơn (2017) tập trung làm rõ Lí luận về năng lực, phát triển năng lực học sinh phổ thông, phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực năng lực học sinh phổ thông [28]

Cuốn Dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh phổ thông: lý thuyết

và thực hành của các tác giả Trần Thị Bích Liễu (chủ biên), Lê Kim Long, Hồ Thị

Nhật, Lê Thanh Huyền, Nguyễn Tùng Lâm:Trình bày những vấn đề chung về phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh Tiêu chí đánh giá, mẫu bài soạn, mẫu quan sát giờ dạy phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh Hướng dẫn phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh trong một số môn học và qua câu lạc bộ sáng tạo [26]

Cuốn Dạy học phát triển năng lực môn công nghệ trung học cơ sở của tác giả

Lê Huy Hoàng cùng các cộng sự đã cung cấp các vấn đề lý luận về dạy học phát triển năng lực như khái niệm, mục đích, đặc điểm Trình bày các đặc điểm, định hướng và cách lập kế hoạch của việc dạy học phát triển năng lực môn công nghệ ở bậc trung học

cơ sở Trình bày những vấn đề về kiểm tra, đánh giá năng lực trong môn công nghệ ở bậc trung học cơ sở [19]

Cuốn Dạy học phát triển năng lực môn ngữ văn THCS của tác giả ĐỖ Ngọc

Thống (tổng chủ biên), Phạm Thị Thu Hiền (chủ biên), Bùi Minh Đức, ĐỖ Thu Hà, Lê Thị Minh Nguyệt (2018): Giới thiệu một số vấn đề về dạy học phát triển năng lực Trình bày phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá năng lực học sinh môn ngữ văn trung học phổ thông [35]

Cuốn Dạy học phát triển năng lực môn Sinh THCS của tác giả Đinh Quang Báo

(chủ biên), Phan THị Thanh Hội, Nguyễn Thị Hằng Nga, Ngô Văn Hưng, Trần Thị

Gái (2018), Nxb Đại học Sư pHạm: Giới thiệu một số vấn đề về dạy học phát triển năng lực Trình bày phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá năng lực môn sinh học

ở trung học cơ sở [2]

Các nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển năng lực người học cho thấy đây là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục tại Việt Nam quan tâm trong những năm gần đây Kết quả tổng quan cung cấp cho tác giả những tri thức nền tảng

về mục tiêu, bản chất, đặc điểm, yêu cầu đối với người dạy, người học trong dạy học phát triển năng lực Đây là điểm có ý nghĩa quan trọng để tác giả nghiên cứu về quản

lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

Tác giả Lê Hoàng Hà trong đề tài “Quản lý dạy học theo quan điểm dạy học

phân hóa ở các trường THPT Việt Nam hiện nay” (2012) đã khẳng định dạy học phát

triển năng lực là yêu cầu, xu hướng dạy học trên thế giới, hướng tới mục tiêu thực học, thực nghiệp sau này Dạy học phân hóa là một hướng tiếp cận dạy học phát triển năng lực người học, đảm bảo người học được học với những tác động, nội dung phù hợp nhất với đặc điểm và khả năng, năng lực mỗi cá nhân người học Trên cơ sở phân tích đặc điểm, bản chất, phân loại dạy học phân hóa cho học sinh ở trường THPT, tác giả

đề xuất các biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm dyaj học phân hóa ở các trường THPT tại Việt Nam hiện nay [11]

Tác giả Nguyễn Ngọc Hùng trong nghiên cứu “Các giải pháp đổi mới quản lý dạy

học thực hành theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sư phạm kỹ thuật” (2006) đã

phân tích vai trò, đặc điểm của dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực cho sinh viên sư phạm kỹ thuật Khẳng định, dạy học thực hành là hình thức dạy học ưu thế để phát triển năng lực cho người học Tác giả phân tích đặc điểm, yêu cầu đầu ra đối với sinh viên sư phạm kỹ thuật, phân tích ưu điểm, hạn chế của quản lý dạy học thực hành hiện nay cho sinh viên sư phạm kỹ thuật Từ đó đề xuất giải pháp đổi mới quản lý dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sư phạm kỹ thuật [20]

Tác giả Hoàng Thị Thúy Hoàn (2017) với đề tài” Quản lý hoạt động dạy học ở các

trường THCS thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học, Luận

văn Thạc sĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại học giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội [18];

Triệu Văn Hải với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực

người học ở các trường THPT huyện Sông Lô, tỉnh VĨnh Phúc [16] đã hệ thống hóa

một số vấn đề lý luận về dạy học theo hướng phát triển năng lực và đề xuát một số biện pháp quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh của Hiệu trưởng nhà trường

Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo hương phát triển năng lực học sinh giúp tác giả tổng quan và kế thừa một số vấn đề lý luận liên quan đến đặc điểm, tính chất của quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực; nhận diện được một phần thực trạng quản lý dạy học các môn học trong nhà trường theo hướng phát triển năng lực học sinh trong bối cảnh trường phổ thông của Việt Nam hiện nay; Vai trò và biện pháp quản lý của HIệu trưởng, của tổ chuyên môn để quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh đạt mục tiêu mong đợi

1.1.3 Nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

Tác giả Nguyễn Tiến Trung trong nghiên cứu “Dạy học phát triển năng lực

giao tiếp toán học cho học sinh THPT thông qua biểu diễn trực quan toán học” đã

khẳng định năng lực giao tiếp toán học là một năng lực thành phần của năng lực Toán THPT Biểu diễn trực quan toán học là một hình thức, một phương thức dạy học tích cực có nhiều thế mạnh để giúp học sinh huy động nhiều giác quan, phát triển khả năng tưởng tượng, học thông qua hành động Trên cơ sở phân tích mối liên hệ giưa hình thức dạy học với mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp toán học tác giả đưa ra những khuyến nghị, biện pháp tổ chức, biểu diễn trực quan toán học nhằm triển khai hiệu quả dạy học phát triển năng lực giáo tiếp toán học cho học sinh [30]

Tác giả Đỗ Đức Thái, Phạm Sĩ Nam trong cuốn “Dạy học phát triển năng lực môn

toán trung học phổ thông” (2018) đã giới thiệu một số vấn đề về dạy học môn Toán theo

tiếp cận phát triển năng lực Trình bày phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá trong dạy học môn Toán trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực [32]

Tác giả Đỗ Đức Thái, Đỗ Đức Đạt, Lê Tuấn Anh, Đỗ Đức Bình, Phạm Xuân

Chung (2018) trong cuốn “Dạy học phát triển năng lực môn toán trung học cơ sở”

Giới thiệu một số vấn đề về dạy học phát triển năng lực Trình bày phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá môn toán trung học cơ sở theo tiếp cận phát triển năng lực [31]

Đây là công trình trình bày khá hệ thống về những vấn đề dạy học môn Toán ở THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh Tác giả kế thừa về lý luận dạy học toán THCS để triển khai các nội dung tiếp theo của luận văn

Tác giả Đỗ Đức Thái (chủ biên), Đỗ Tiến Đạt, Nguyễn Hoài Anh, Trần Ngọc

Bích, Đỗ Đức Bình trong cuốn “Dạy học phát triển năng lực môn toán tiểu học”: Giới

thiệu một số vấn đề về dạy học phát triển năng lực Trình bày phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá năng lực môn toán tiểu học [33]

Tìm hiểu về lịch sử nghiên cứu về dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực, quản lý dạy học môn Toán cho thấy vấn đề là hướng nghiên cứu còn khá mới mẻ Các công bố khoa học chủ yếu trong vài năm gần đây, tập trung chủ yếu là các nghiên cưu lý thuyết chung cho môn Toán Nhiều khía cạnh lý thuyết để phát triển các năng lực thành phần của năng lực Toán học và các nghiên cứu ứng dụng trong quản lý hoạt động dạy học môn Toán cho từng cấp học, từng nhà trường với bối cảnh

cụ thể đang là những khoảng trống cần quan tâm để triển khai và nâng cao chất lượng dạy Toán trong thực tiễn các nhà trường Đối với trường THCS Thị trấn Sóc Sơn, cho đến nay cũng chưa có nghiên cứu nào bài bản để tìm kiếm các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực hiệu quả Do vậy, tác giả chọn nghiên cứu đề tài nhằm phục vụ, nâng cao hiệu quả quản lý dạy học Toán ở trường THCS Thị trấn Sóc Sơn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản nhất, là nền tảng chủ đạo trong quá trình giáo dục nhà trường Hoạt động dạy học giữ vai trò chủ đạo, nền tảng cho các hoạt động của nhà trường diễn ra, ảnh hưởng đến các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường Các hoạt động khác, xét đến cùng là để hỗ trợ và nâng cao chất lượng hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động đặc thù của nhà trường, là hoạt động có định hướng, có chủ đích của nhà giáo dục (giáo viên) đến người được giáo dục (học sinh) nhằm mục tiêu phát triển năng lực ở người học, đặc biệt là năng lực hoạt động trí tuệ,

thông qua dạy chữ thực hiện mục tiêu dạy người [27] Hoạt động dạy học bao gồm hai

hoạt động chính là hoạt động dạy của Thầy và hoạt động học của trò Hai hoạt động

này thống nhất với nhau, gắn bó mật thiết với nhau, xâm nhập vào nhau Sự tương tác, phối hợp cùng nhau của thầy và trò, dạy và học tạo nên hình thái của hoạt động dạy học Sự vận động và phát triển của thầy và hoạt động dạy, trò và hoạt động học tạo nên

sự vận động và phát triển của hoạt động dạy học Như vậy, hoạt động dạy học là khái niệm dùng để chỉ hoạt động chung của người dạy và người học Hai hoạt động này có cùng chủ thể: chủ thể dạy và chủ thể học Hoạt động của chủ thể này là tiền đề, là điều kiện tồn tại của chủ thể kia Chúng tồn tại trong mối quan hệ qua lại, biện chứng với nhau, có chung một mục đích là vì người học Theo cách hiểu đầy đủ nhất, hoạt động dạy học bao gồm toàn bộ việc giảng dạy, giáo dục của thầy và việc học tập, rèn luyện của trò theo mục đích chung là phát triển toàn diện

Hoạt động dạy là hoạt động giáo viên tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, giúp học sinh tìm hiểu và khám phá tri thức, qua đó, thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ học của bản thân

Hoạt động học là hoạt động học sinh tích cực, chủ động, tự giác, tự điều khiển hoạt động nhận thức- học tập của người học nhằm tiếp nhận, xử lý và chuyển hóa thông tin từ bên ngoài thành tri thức của bản thân Qua đó người học thể hiện mình, tự làm phong phú nhận thức, hiểu biết của bản thân

Như vậy, có thể khái quát: Hoạt động dạy học là hoạt động chung thống nhất của thầy và trò nhằm thực hiện mục tiêu dạy học đề ra Đó là quá trình mà trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển của GV, người học tích cực, chủ động, tự giác, tự điều khiển hoạt động học tập của mình để chiếm lĩnh tri thức, thực hiện tốt các mục tiêu và nhiệm vụ dạy học đặt ra

1.2.2 Năng lực và phát triển năng lực học sinh

Theo Từ điển Tâm lý học: năng lực được cấu thành bởi tri thức, kỹ năng và các điều kiện tâm lý cho việc thực hiện hoạt động của cá nhân [14]

Từ điển Giáo dục học cũng nêu: “Năng lực là khả năng được hình thành hoặc phát triển, cho phép một con người đạt thành công trong hoạt động thể lực, trí lực hoặc nghề nghiệp Năng lực được thể hiện bằng khả năng thi hành một hoạt động hoặc thực hiện một nhiệm vụ Năng lực được coi là khả năng của con người khi đối mặt với những vấn đề mới và những tình huống mới; gợi tìm lại được những thông tin và những kỹ thuật đã được sử dụng trong những thực nghiệm trước đây” [23, tr.278]

Năng lực là khả năng của con người, chỉ có thể được nhận thấy hoặc đánh giá khi con người thực hiện một hoạt động hoặc một nhiệm vụ cụ thể vì vậy khái niệm năng lực được định nghĩa khác nhau theo từng ngành nghề và quan điểm nghiên cứu

Hệ thống GD đặc biệt (QEP) của Quebec cho rằng: Năng lực là tổ hợp các hoạt động dựa trên sự huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn tri thức khác nhau để giải quyết vấn đề hay có các ứng xử phù hợp trong bối cảnh phức tạp của cuộc sống luôn thay đổi

Theo tác giả Nguyễn Công Khanh, năng lực của học sinh là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kĩ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lí vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống

Như vậy, năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống Áp dụng vào hoạt động dạy học, NL của HS là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kĩ năng, thái độ, phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính bản thân học sinh trong cuộc sống

Phát triển năng lực HS là quá trình làm phát triển các thành phần thuộc cấu trúc năng lực trong mối liên hệ chặt chẽ thông qua các hoạt động thực tiễn phong phú,

đa dạng

1.2.3 Dạy học theo hướng phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là một bộ phận của giáo dục theo hướng phát triển năng lực Chức năng của dạy học là tạo ra sự phát triển, đặc biệt là sự phát triển hệ thống năng lực và phẩm chất ở người học Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là tiếp cận dạy học tập trung vào đầu ra của quá trình dạy học, tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác, phát huy tính chủ động, tích cực, tự học, phát triển năng lực học sinh [29]

Dạy học theo định hướng PTNL học sinh là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng giúp học sinh từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng,

các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán/vấn đề thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi học sinh

Theo định hướng PTNL, việc đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá, mà là khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau Kết quả học tập của học sinh được đánh giá dựa trên mục tiêu giáo dục và các mức năng lực đạt được như thế nào sau khi

kết thúc một chương trình giáo dục

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học

* Quản lý là một khái niệm được sử dụng rất phổ biến trong mọi lĩnh vực của

đời sống xã hội Tùy vào từng giai đoạn phát triển của kinh tế xã hội và từng góc độ tiếp cận khác nhau mà khái niệm về quản lý được các tác giả nghiên cứu đưa ra tương đối phong phú

Theo F.W Taylor, “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” (Dẫn theo tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc [9, tr 28-29])

Theo Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: Quản lý là sự tác động có

định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) tới đối tượng quản lý – trong

tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [9, tr.9]

*Quản lý hoạt động dạy học là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong quá trình dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học [20]

Quản lý hoạt động dạy học là một trong những hoạt động trọng tâm của công tác quản lý nhà trường Vì vậy quản lý hoạt động dạy học phải được thực hiện đồng bộ thừ quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường, quản lý cơ sở vật chất, trang thiết

bị dạy học Quản lý điều kiện, môi trường làm việc đến cơ chế hoạt động, quản lý sự phối hợp của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường Quản lý hoạt động dạy học là quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh để hoạt động đó được tiến hành đảm bảo trình tự, ổn định, có chất lượng và đạt mục đích đề ra

Tóm lại, quản lý hoạt động dạy học là quá trình tác động có mục đích, có định hướng, có tổ chức và hợp quy luật của chủ thể quản lý hoạt động dạy học đến các

thành tố của quá trình, đặc biệt đến người dạy và người học, nhằm thực hiện tốt các

mục tiêu dạy học đề ra

1.2.5 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Quản lý dạy học chiếm vị trí quan trọng trong các nội dung quản lý nhà trường Trên cơ sở các khái niệm về quản lý, năng lực học sinh và dạy học theo định hướng phát triển năng lực có thể hiểu quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình tác động, điều khiển của nhà quản lý tới các hoạt động dạy học nhằm đạt mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức mà giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lục hành động nhằm mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mang nhân loại

đã đạt được trên cơ sở đó người học có thể giải quyết được các vấn đề mà thực tế đặt

ra trong cuộc sống của người học

Khác với việc dạy học định hướng nội dung của giáo dục truyền thống, chương trình dạy học định hướng năng lực tập trung vào việc mô tả năng lực đầu ra, có thể coi là

„„sản phẩm cuối cùng‟‟ của quá trình dạy học Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển

từ việc coi trọng„„điều khiển đầu vào‟‟ sang coi trọng „„điều khiển đầu ra, tức là kết quả học tập của HS Chương trình dạy học định hướng năng lực tập trung nhấn mạnh vào chuẩn đầu ra của quá trình đào tạo, từ đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu dạy học, tức là đạt được kết quả chuẩn đầu ra mong muốn

Thành tựu nghiên cứu về dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học đã chỉ ra 3 yếu tố cần quan tâm để thực hiện mục tiêu phát triển năng lực người học là: Người thầy có tri thức, có tâm huyết và biết cách dạy để phát triển năng lực người học; người học có tinh thần và biết cách học, tự học; môi trường dạy và học kết nối, tăng cường tính tương tác Vì vậy việc quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh không chỉ quản lí, tác động đến người thầy và hoạt động dạy, đến người học và hoạt động học mà còn quan tâm tác động để tạo ra môi trường để dạy học theo hướng PTNL học sinh được thực hiện và đạt được kết quả.[3] Do vậy, quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực cần quan tâm đến toàn bộ quá trình hoạt động của thầy, của trò và các yếu tố môi trường dạy và học, bối cảnh ảnh hưởng đến

cả quá trình hoạt động diễn ra

Do đó, muốn đảm bảo chất lượng hoạt động dạy học, cần quan tâm quản lý yếu tố đầu vào (các nguồn lực, điều kiện, chương trình dạy học) - giai đoạn chuẩn bị hoạt động, quan tâm chất lượng các yếu tố trong quá trình hoạt động (giai đoạn thực thi hoạt động), quan tâm đến các chất lượng các yếu tố đầu ra (sau hoạt động dạy học) Đây cũng là ý tưởng của mô hình CIPO trong quản lý chất lượng giáo dục ở cơ

Quản lí hoạt động dạy học môn Toán trong trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh là tổ hợp các tác động có mục đích, có định hướng, hợp quy luật của chủ thể quản lý ( hiệu trưởng, ) đến cách thức làm việc của giáo viên dạy môn Toán

và học tập của học sinh nhằm đạt được mục tiêu dạy học, phát triển năng lực - nhấn mạnh năng lực Toán học cho học sinh

Trong luận văn, tác giả vận dụng mô hình CIPO để tiếp cận các nội dung của quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh Để hoạt động dạy học môn Toán đạt mục tiêu phát triển năng lực cho học sinh, cán bộ quản lý nhà trường (trước hết là HIệu trưởng) phải quan tâm quản lý quá trình hoạt động dạy học trong nhà trường Nghĩa là phải quản lý từ yếu tố đầu vào (khâu chuẩn bị cho hoạt động dạy học), quản lý việc thực hiện dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh, quản lý đầu ra- kết quả của hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh Bao gồm:

- Quản lý các yếu tố đầu vào của hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

- Quản lý các yếu tố trong quá trình thực thi hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

- Quản lý các yếu tố đầu ra của hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.3 Môn Toán ở trường THCS và yêu cầu đổi mới dạy học môn Toán ở trường THCS hiện nay

1.3.1 Vị trí, vai trò môn Toán trong trường THCS

Môn Toán là một môn khoa học tự nhiên, là một môn học chiếm vị trí đặc biệt quan trọng và không thể thiếu trong chương trình giáo dục phổ thông Môn toán có vai trò, vị trí và ý nghĩa hết sức quan trọng trong nhà trường phổ thông và trường THCS nói riêng bởi những lý do cơ bản sau: [31]

Thứ nhất, môn Toán có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chung

giáo dục phổ thông, góp phần phát triển nhân cách người học Cùng với việc giúp cho

HS hình thành những tri thức và kĩ năng rèn luyện tư duy khoa học cơ bản thì môn Toán

có tác dụng góp phần phát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá,… rèn luyện phẩm chất, những đức tính của người lao động như óc thẩm mỹ và tính phê phán, tính chính xác, tính sáng tạo, tính kỉ luật,… Đây là những đức tính, phẩm chất rất cần thiết của người lao động trong thời đại ngày nay

Thứ hai, môn Toán cung cấp vốn văn hoá Toán học phổ thông cho HS một cách

có hệ thống và tương đối hoàn chỉnh bao gồm kiến thức, kĩ năng, thái độ và tư duy

Thứ ba, môn Toán còn là “Công cụ” giúp cho việc dạy học và học các môn học

khác Do tính trừu tượng cao và tính thực tiễn phổ dụng nên những kiến thức và kĩ năng Toán học cùng với những phương pháp làm việc trong Toán học đã trở thành công

cụ để học tập các môn học khác trong nhà trường, là công cụ của nhiều ngành khoa học khác, nhất là các ngành khoa học tự nhiên, là công cụ vận dụng vào hoạt động thực tiễn trong cuộc sống hiệu quả hơn

Như vậy, môn Toán có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chung của giáo dục phổ thông Nó góp phần phát triển nhân cách, cùng với việc tạo điều kiện cho HS kiến tạo những tri thức và rèn luyện kĩ năng Toán học cần thiết Môn Toán còn góp phần phát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá, rèn luyện những đức tính cẩn thận, chính xác, tính kỉ luật, phê phán, tính sáng tạo, bồi dưỡng óc thẩm mỹ

1.3.2 Mục tiêu dạy học môn Toán trong trường THCS

Luật Giáo dục nước ta cũng quy định mục tiêu, giáo dục cụ thể cho cấp học

THCS như sau: “Giáo dục THCS nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả

của giáo dục tiểu học; Có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” (Luật giáo dục 2005 sửa đổi 2009, chương II

điều 27, mục 3)

Xuất phát từ mục tiêu của giáo dục, yêu cầu cụ thể đối với cấp học THCS, từ đặc điểm, vai trò, vị trí và ý nghĩa của môn Toán trong nhà trường phổ thông thì môn Toán ở trường THCS phải thực hiện được các mục tiêu cụ thể sau đây:

cơ bản, thiết thực, cụ thể là:

+ Những kiến thức mở đầu về số (số tự nhiên đến số thực), về các biểu thức đại

số, về phương trình bậc nhất, bậc hai, về hệ phương trình, bất phương trình, tương quan hàm số và vẽ được một vài đồ thị hàm số bậc nhất, bậc hai dạng đơn giản

+ Một số hiểu biết ban đầu về thống kê mô tả

+ Những kiến thức mở đầu về hình học phẳng: điểm, đường thẳng, mặt phẳng, tam giác, tứ giác, đường tròn; một số yếu tố về lượng giác và một số vật thể trong không gian

+ Những hiểu biết ban đầu về một số phương pháp Toán học: Dự đoán và chứng minh, quy nạp và suy diễn, phân tích và tổng hợp,…

- Hai là, hình thành và rèn luyện các kĩ năng: Tính toán và sử dụng bảng số,

máy tính bỏ túi; thực hiện các phép biến đổi các biểu thức đại số; giải được phương trình, bất phương trình bậc nhất một ẩn, phương trình bậc hai một ẩn, hệ phương trình bậc nhất hai ẩn; vẽ hình, đo đạc, ước lượng Bước đầu hình thành khả năng vận dụng kiến thức Toán học vào đời sống và môn học khác

- Ba là, rèn luyện kỹ năng suy luận hợp lý và logic, khả năng quan sát, dự

đoán, phát triển trí tưởng tượng không gian Rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ chính xác, bồi dưỡng các phẩm chất và tư duy linh hoạt, độc lập và sáng tạo Bước đầu hình thành thói quen tự học, diễn đạt chính xác và rõ ràng suy nghĩ của mình và hiểu được ý tưởng của người khác, góp phần hình thành các phẩm chất lao động khoa học cần thiết của người lao động mới (Chương trình THCS) [34]

Thông qua đó, phát triển ở học sinh THCS năng lực chung và năng lực Toán học Năng lực toán học là một loại năng lực chuyên biệt, gắn liền với môn học Có

nhiều quan niệm khác nhau về năng lực toán học Hiệp hội giáo viên toán của Mỹ mô tả: “Năng lực toán học là cách thức nắm bắt và sử dụng nội dung toán học” Ở Việt Nam trong những năm gần đây, tác giả Trần Kiều (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam năm 2004): Các năng lực cần hình thành và phát triển cho người học qua dạy học môn toán trong trường phổ thông Việt Nam là: năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực mô hình hóa toán học, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng công cụ, năng lực học tập và độc lập hợp tác

Như vậy Năng lực Toán học là khả năng của một cá nhân biết lập công thức (formulate), vận dụng (employ) và giải thích (explain) Toán học trong nhiều ngữ cảnh

Nó bao gồm suy luận Toán học, sử dụng khái niệm, phương pháp, sự việc, công cụ để

mô tả, giải thích và dự đoán các hiện tượng [17]

Năng lực Toán học còn là các đặc điểm tâm lý cá nhân (trước hết là các đặc điểm hoạt động trí tuệ) đáp ứng yêu cầu hoạt động Toán học và giúp cho việc nắm giáo trình toán một cách sáng tạo, tương đối nhanh, dễ dàng và sâu sắc kiến thức, kĩ năng và kĩ xảo Toán học

Theo khung đánh giá của OECD/PISA , có tám năng lực Toán học như sau: [17]

+ Năng lực tƣ duy và suy luận: Điều này liên quan đến việc đặt các câu hỏi

đặc trưng toán (Có hay không ? Nếu như vậy có bao nhiêu? ); phân biệt các mệnh

đề khác nhau (định nghĩa, định lý, phỏng đoán, giả thiết ), hiểu và xác định phạm vi cũng như các hạn chế của các khái niệm đã cho

+ Năng lực lập luận: Điều này liên quan đến việc biết các chứng minh Toán

học là gì và chúng khác với các loại suy luận khác thế nào; theo dõi và đánh giá các chuỗi lập luận toán của nhiều loại khác nhau; thu được cảm nhận về giải quyết vấn đề bằng kinh nghiệm ("Điều có thể (không thể) xảy ra và tại sao?") tạo nên và trình bày các lập luận toán

+ Năng lực giao tiếp: Năng lực này liên quan đến việc bộc lộ mình, theo nhiều

cách, về những vấn đề với một nội dung toán, theo dạng nói cũng như dạng viết, hiểu được những mệnh đề được nói hay viết bởi những người khác về cùng vấn đề

+ Năng lực mô hình hoá Toán học (Năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn): chuyển thể "thực tế" thành các cấu trúc toán; giải thích các mô hình Toán học

theo nghĩa "thực tế"; làm việc với một mô hình toán; làm cho mô hình thoả đáng; phản

ánh, phân tích và đưa ra sự phê phán cũng như các kết quả của nó; giao tiếp về mô hình

và các kết quả của nó; giám sát và điều khiển quá trình mô hình hoá Hay nói cách khác

là vận dụng toán vào đời sống, giải quyết các bài toán trong thực tiễn cuộc sống

+ Năng lực sáng tạo Toán học : Năng lực này thường xuất hiện ở những học

sinh giỏi toán, các nhà Toán học, ngoài khả năng hiểu những cấu trúc Toán học họ còn

có thể phát hiện ra những cấu trúc Toán học, quy luật Toán học mới

+ Năng lực tự học toán: là năng lực người học có thể tự tìm tòi khám phá ra

cách giải quyết vấn đề trong Toán học, người học có thể hợp tác với người khác một cách hiệu quả trong quá trình học tập

+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ kí hiệu, hình thức, kĩ thuật và các phép toán:

Hiểu, thao tác và ứng dụng các biểu thức kí hiệu; sử dụng các kết quả được kiến tạo dựa vào các định nghĩa, các quy tắc và quy ước, hệ hình thức

Trong đó, các năng lực Toán học và biểu hiện của các năng lực Toán học cần phát triển cho HS THCS trong dạy học môn Toán là: [31]

Bảng 1.1 Biểu hiện năng lực trong đường phát triển năng lực Các thành tố cốt lõi

- Thực hiện được việc lập luân hợp lí khi giải quyết vấn đề

- Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề Chứng minh được mệnh đề toán học không quá phức tạp

2 Năng lực mô hình

toán học

- Sử dụng các mô hình toán học (gồm công thức toán học, sơ

đồ, bảng biểu, hình vẽ, phương trình, hình biểu diễn,…) để

mô tả tình huống xuất hiện trong một số bài toán thực tiễn không quá phức tạp

- Giải quyết được những vấn đề toán học trong mô hình được thiết lập

- Thể hiện được lời giải toán học vào ngữ cảnh thực tiễn và làm quen với việc kiểm chứng tính đúng đắn của lời giải

3 Năng lực giải

quyết vấn đề toán

học

- Phát hiện được vấn đề cần giải quyết

- Xác định được cách thức, giải pháp giải quyết vấn đề

- Sử dụng được các kiến thức, kĩ năng toán học tương thích để giải quyết vấn đề

- Giải thích được giải pháp đã thực hiện

4 Năng lực giao tiếp

toán học

- Nghe hiểu, đọc hiểu và ghi chép (tóm tắt) được các thông tin toán học cơ bản, trọng tâm trong văn bản (ở dạng văn bản nói hoặc viết) Từ đó phân tích, lựa chọn, trích xuất được các thông tin toán học cần thiết từ văn bản (ở dạng văn bản nói hoặc viết)

- Thực hiện được việc trình bày, diễn đạt, nêu câu hỏi, thảo luận, tranh luận các nội dung, ý tưởng, giải pháp toán học trong sự tương tác với người khác (ở mức tương đối đầy đủ, chính xác)

- Sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường để biểu đạt các nội dung toán học cũng như thể hiện chứng cứ, cách thức và kết quả lập luận

- Thể hiện được sự tự tin trình bày, diễn đạt, thảo luận, tranh luận, giải thích các nội dung toán học trong một số tình huống không quá phức tạp

- Trình bày được cách sử dụng công cụ, phương tiện học toán

để thực hiện nhiệm vụ học tập hoặc để diễn tả những lập luận, chứng minh toán học

- Sử dụng được máy tính cầm tay, một số phần mềm tin học và phương tiện công nghệ hộ trợ học tập

- Chỉ ra được các ưu điểm, hạn chế của những công cụ, phương tiện hỗ để có cách sử dụng hợp lí

1.3.3 Nội dung dạy học m ôn Toán ở Trường THCS hiện nay

* Nội dung chương trình Toán học cấp THCS

Nội dung Toán học trong nhà trường phổ thông được tập hợp thành hai bộ phận chủ yếu là:

(1) Số học, đại số và giải tích

(2) Hình học

Các nội dung Toán học không tách rời nhau mà trái lại chúng ta lại có quan hệ qua lại với nhau theo một hệ thống cấu trúc nội dung chương trình, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn, quy định bằng các văn bản, SGK của từng cấp học, lớp học

Chương trình Toán THCS hiện nay căn cứ vào Chương trình Giáo dục phổ thông cấp THCS, ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGD- ĐT ngày 05 tháng 05 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và công văn số: 7608/BGDĐT-GDTrH V/v: Khung phân phối chương trình THCS, THPT năm học

2009 – 2010 ngày 31 tháng 08 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT; công văn số 5682/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học giáo dục phổ thông

(Số tiết theo môn của chương trình bắt buộc)

Lý thuyết

Luyện tập

Kiểm tra

Bám sát

Nâng cao

Bài tập

Thực hành

Ôn tập

6

I 72 43 tiết 14 tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(SH: 32 HH: 8)

40 tiết (SH: 32 HH: 8)

Số học: 58 tiết Hình học: 14 tiết

II 68 41 tiết 13 tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Số học: 53 tiết

Hình học: 15 tiết

7

I 72 43 tiết 14 tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(ĐS: 20 HH: 20)

40 tiết (ĐS: 20 HH: 20)

Đại số: 40 tiết Hình học: 32 tiết

II 68 41 tiết 13 tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Đại số: 30 tiết

Hình học: 38 tiết

8

I 72 43 tiết 14 tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(ĐS: 20 HH: 20)

40 tiết (ĐS: 20 HH: 20)

Đại số: 40 tiết Hình học: 32 tiết

II 68 41 tiết 13 tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Đại số: 30 tiết

Hình học: 38 tiết

9

I 72 43 tiết 14 tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(ĐS: 20 HH: 20)

40 tiết (ĐS: 20 HH: 20)

Đại số: 36 tiết Hình học: 36 tiết

II 68 41 tiết 13 tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Đại số: 34 tiết

Hình học: 34 tiết

Hiện nay, chương trình Toán THCS vẫn thực hiện 140 tiết/lớp/năm học, nhưng được kéo dài chương trình thực hiện trong 37 tuần và một số nội dung chi tiết trong một số nội dung của chương trình có sự điều chỉnh theo chuẩn kiến thức kĩ năng để phù hợp với giảm tải nội dung chương trình theo sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT Từ năm học 2014 – 2015, thực hiện công văn số Số: 5555/BGDĐT-GDTrH V/v hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng Ngày 08 tháng 10 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục yêu cầu: Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụng PPDH tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho HS theo PPDH tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho HS trong mỗi chuyên đề đã xây dựng

1.3.4 Bối cảnh đổi mới giáo dục và những yêu cầu đổi mới dạy học môn Toán hiện nay ở trường THCS

Giáo dục phổ thông Việt Nam đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục theo tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, nghĩa

là việc quan tâm đến việc HS học được cái gì sang việc quan tâm đến HS vận dụng được cái gì qua việc học Để đạt được mục tiêu đó, ngành giáo dục nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “Truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, từ đó tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương đã đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam Nội dung trọng tâm được thể hiện trong nghị quyết này là “chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực (NL)” [1] Tất cả các môn học trong

nhà trường đều có vai trò nhất định trong việc hình thành và phát triển NL đặc thù, riêng đối với môn Toán có thể phát triển được các NL như: tư duy và lập luận toán học; mô hình hóa toán học (MHHTH); giải quyết vấn đề toán học; giao tiếp toán học; sử dụng công cụ và phương tiện toán học [5]

Năm 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình giáo dục phổ thông, chương trình tổng thể và sau đó là thông qua chương trình các môn học trong đó có môn Toán ở THCS Được đánh giá có nhiều điểm mới, quan trọng và tiến bộ, trong đó vấn đề quan trọng nhất có thể chỉ ra là một chương trình giáo dục phát triển năng lực

Để tiếp cận và góp phần thực hiện chương trình đó, giáo viên bộ môn cần có những sự chuẩn bị, cần được bồi dưỡng, tập huấn để nhằm sẵn sàng cho những đổi mới về mục tiêu cũng như nội dung dạy học

Trong bối cảnh đó, dạy học môn Toán ở trường THCS cũng cần có những thay đổi và triển khai theo hướng dạy học phát triển năng lực Các yêu cầu đặt ra là: [29]

- Về mục tiêu Toán học cần đạt: Trước hết cần xác định yêu cầu về mục tiêu

cần đạt môn Toán(mức độ phát triển ở từng lớp và cả cấp Trung học cơ sở) mà người học cần phải có trong quá trình học tập ở nhà trường và để hoạt động hữu ích, có hiệu quả trong thực tế đời sống Mục tiêu học môn toán THCS nên hướng tới “ học để biết vận dụng và khẳng định giá trị bản thân”, nắm được kiến thức Toán học cơ bản, lập luận logic trong giải toán, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ toán, vận dụng kiến thức toán

để giải quyết tình huống có vấn đề

- Về nội dung Toán học: Chọn lựa và tổ chức nội dung dạy học không chỉ dựa

vào tính hệ thống, logic của khoa học toán học mà ưu tiên những nội dung phù hợp trình độ nhận thức của học sinh trung học cơ sở, thiết thực với đời sống thực tế hoặc

có tính tích hợp, liên môn, góp phần giúp học sinh hình thành , rèn luyện và làm chủ các “kĩ năng sống” Cấu trúc các “mạch nội dung” và các “nhánh năng lực” của môn Toán cần phải liên kế chặt chẽ với nhau, xoắn vào nhau tương tự như mô hình chuỗi xoắn kép với các liến kết ngang của phân tử DNA

- Về phương pháp dạy học: Tăng cường vận dụng các phương pháp dạy học

tích cực đề cao chủ thể nhận thức của HS như Sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học phổ biến theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học HS: phương

pháp dạy học thuyết trình (giảng giải, giảng thuật, diễn giảng), sử dụng hiệu quả các phương pháp dạy học đặc thù của môn học Tăng thực hành, vận dụng, gắn kết giữa nội dung dạy học với đời sống thực tiễn của học sinh, của cộng đồng

- Về Hình thức tổ chức dạy học: Tạo dựng môi trường dạy học tương tác tích

cực Hình thức tổ chức dạy học đa dạng, phong phú phù hợp với đối tượng HS đồng thời phát huy được năng lực của HS Hình thức tổ chức dạy học đa dạng, phong phú phù hợp với đối tượng HS đồng thời phát huy được năng lực của HS, không bó gọn hình thức học tập trong lớp chỉ làm bài tập mà cần tổ chức các hoạt động trải nghiệm, ứng dụng thực tế Toán học

- Về sự đánh giá kết quả hoạt động dạy học: Yêu cầu đối với đánh giá kết quả

học tập môn toán của học sinh theo hướng phát triển năng lực học sinh là: phải đánh

giá trong hoạt động và bằng hoạt động, tập trung vào đánh giá sự phát triển năng lực

học tập môn Toán của người học bằng nhiều hình thức: tự đánh giá, đánh giá thường xuyên, đánh giá đinh kì, đánh giá thông qua sản phẩm của học sinh,… Tăng cường quan sát, nhận xét cụ thể bằng lời, động viên, giúp học sinh tự tin, hứng thú, tiến bộ trong học tập môn Toán

- Về phương tiện dạy học: Sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học, đặc biệt

là công nghệ thông tin và truyền thông để hỗ trợ đổi mới việc lựa chọn và thiết kế nội dung phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Giáo viên cần tạo điều kiện để HS được học tập qua các nguồn học liệu đa dạng, phong phú trong xã hội nhất là Internet Từ đó phát triển năng lực tự học và chuẩn bị tâm thế tự học suốt đời

Ở Trung học cơ sở, việc tăng cường sự gắn kết giữa nhà trường và gia đình

cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển năng lực học tập môn Toán đối với học sinh Ngoài ra, do việc hình thành, phát triển các năng lực đòi hỏi sự vận dụng phối hợp các kiến thứ, kĩ năng,… nên khi xây dựng chương trình hoặc thiết kế bài học môn Toán cần chú ý tới tổng thể, tính tích hợp, liên môn

ĐIều này đặt ra vấn đề cho quản lý nhà trường, trước hết là hiệu trưởng phải nhận thức đúng đắn về dạy học phát triển năng lực và đề xuất được những biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển ăng lực học sinh trong bối cảnh chuyển đổi hiện nay

1.4 Hoạt động dạy học môn Toán ở Trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.4.1 Hoạt động giảng dạy Toán của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh

Giáo viên Toán là người đóng vai trò chủ đạo, người thiết kế, tổ chức các hoạt động nhận thức cho người học, hỗ trợ HS tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức Hoạt động dạy của giáo viên trong dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực đòi hỏi giáo viên phải có năng lực chuyên môn Toán vững chắc, năng lực sư phạm và đặc biệt am hiểu về khung năng lực toán học, biết thiết kế mục tiêu năng lực toán cho đối tượng học sinh cụ thể Để hoạt động dạy đạt chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực cho học sinh, GV cần thực hiện quy trình sau: [31]; [37]

* Giai đoạn chuẩn bị, bao gồm các bước cơ bản là

- Thứ nhất: Phân tích nhu cầu, đánh giá năng lực của học sinh Để thực hiện khâu này, người GV phải xác định được vị trí của môn Toán (bài đang dạy) trong nội dung chương trình của lớp học, cấp học; điều tra đối tượng HS (nắm bắt được kiến thức nên của HS, hiểu rõ phong cách học, hứng thú của HS với môn học…); nghiên cứu điều kiện vật chất – kỹ thuật hỗ trợ việc dạy và học Toán

- Thứ hai: Xác định mục tiêu môn học, bài học cụ thể để soạn giáo án và định ra các phương pháp, hình thức dạy học phát triển năng lực phù hợp với đối tượng học sinh

- Thứ ba: Lập kế hoạch dạy - học nói chung và soạn giáo án bài học (chuẩn bị tài liệu dạy - học, SGK, )

- Chuẩn bị các PPDH, PTDH Toán hiệu quả nhất, các hình thức tổ chức dạy học, chuẩn bị các hình thức kiểm tra đánh giá)

* Giai đoạn thực thi, bao gồm các bước cơ bản là:

- Thông tin về mục tiêu, yêu cầu năng lực cần đạt sau bài học cho học sinh

- Triển khai các đơn vị nội dung bài học theo các hoạt động, chủ đề, nhiệm vụ

đa dạng gắn với thực tiễn

- Thứ ba, sử dụng hợp lý các PPDH, PTDH tích cực

- Thứ tư, triển khai linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học, hình thức và phương pháp kiểm tra - đánh giá theo kế hoạch dạy học đã dự kiến

- Thứ năm: thực hiện đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS theo hướng phát triển năng lực

* Yêu cầu đối với giáo viên trong giai đoạn thực thi là:

+ Kích thích sự tò mò, khởi dậy hứng thú của HS về chủ đề sẽ học;

+ GV giúp HS thấy được ý nghĩa thực tế của các tri thức toán học, từ đó khắc sâu kiến thức

+ Huy động vốn hiểu biết, kinh nghiệm có sẵn của HS để chuẩn bị học bài mới + HS thực hành, vận dụng từng phần, từng đơn vị kiến thức cơ bản của nội dung bài đã học

+ Không khí lớp học vui, tò mò, chờ đợi, thích thú

+ HS trải qua tình huống có vấn đề, trong đó chứa đựng những nội dung kiến thức, những thao tác, kĩ năng để làm nảy sinh kiến thức mới

+ Giúp học sinh cảm thấy tự tin khi lĩnh hội và vận dụng kiến thức mới

*Giai đoạn đánh giá cải tiến, bao gồm các bước cơ bản là:

Thứ nhất: Lưu giữ hồ sơ tài liệu

Thứ hai: Lập kế hoạch đánh giá cải tiến sau 1 bài, sau 1 chương, sau 1 học kì và

sau 1 năm học Những tư liệu làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch đánh giá cải tiến

có thể là: Quan sát, đánh giá của chính GV; đánh giá của đồng nghiệp sau dự giờ; Đánh giá của CBQL trường, tổ chuyên môn; thông tin phản hồi từ phía HS về hoạt động dạy học; Thông tin phản hồi từ các bài kiểm tra - đánh giá HS thực hiện trong quá tình dạy học; kết quả học tập của HS sau 1 học kì, sau 1 năm học,…

Trong hoạt động dạy của mình, GV có thể vận dụng quan điểm hoạt động để gợi vấn đề, phát triển và giải quyết vấn đề, trang bị, củng cố, mở rộng tri thức, rèn luyện các hoạt động trí tuệ, rèn luyện kỹ năng, bồi dưỡng năng lực phẩm chất cho HS

1.4.2 Hoạt động học Toán của học sinh

Hoạt động học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực được thực hiện một cách tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo với sự hướng dẫn và tổ chức sư phạm của thầy nhằm đạt được mục tiêu dạy học, hình thành các năng lực riêng ở môn Toán

Tính tích cực học tập thể hiện ở chỗ: Hưởng ứng và thấy rõ bổn phận thực hiện những yêu cầu đặt ra trong tình huống học tập; Chịu khó suy nghĩ trả lời các câu hỏi,

tự giác thực hiện các hoạt động dưới sự hướng dẫn của thấy để có được những tri thức

mới, nhận thức mới và kỹ năng mới; đồng thời quyết tâm hoàn thành công việc của mình, hợp tác cùng bạn học để hoàn thành mục tiêu học tập

Tính tích cực thể hiện ở tính chuyên cần trong hành động và tính sâu sắc trong các hoạt động trí tuệ; thể hiện trong việc tìm kiếm, xử lý thông tin và vận dụng chúng vào giải quyết các nhiệm vụ học tập, liên hệ với thực tiễn cuộc sống; thể hiện trong sự tìm tòi, khám phá những vấn đề mới có tính sáng tạo của mỗi cá nhân

Tính tự giác, chủ động của HS trong hoạt dộng học tập không chỉ là làm theo những gì đã được định sẵn, những gì được GV yêu cầu mà hơn thế mỗi HS còn biết xây dựng cho riêng mình kế hoạch nhiệm vụ học tập và thực hiện tốt theo kế hoạch

Tính tích cực, tự giác, chủ động của HS trong hoạt động học tập là điều kiện cần để sáng tạo Những biểu hiện của tính sáng tạo trong hoạt động học tập như: Biết nhìn nhận một vấn đề dưới nhiều góc độ khác nhau; biết đặt ra những giải thuyết khi phải xử lý một tình huống; không máy móc áp dụng những quy tắc phương pháp

đã biết, những gì đã có vào những tình huống mới

Tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của HS trong hoạt động học tập thể hiện ở sự tập trung chú ý vào các vấn đề đang học; ở sự tự nguyện tham gia xây dựng bài (trả lời các câu hỏi và yêu cầu hoạt động của thầy); hăng hái tham gia thảo luận, tranh luận với bạn học, với thầy những suy nghĩ về nội dung học tập và đạt được kết quả học tập tối ưu nhất

Để HS thực hiện một cách tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo trong hoạt động học tập Người thầy – GV Toán THCS phải nắm vững lý luận dạy học bộ môn Toán theo tiếp cận năng lực cùng với trình độ chuyên môn về Toán học phải vững vàng đồng thời hiểu rõ đối tượng HS của mình trong quá trình dạy học: Giúp học sinh hiểu về vai trò, ý nghĩa của môn Toán học, xây dựng những quy định về nề nếp, kỷ luật trong học tập; giáo dục ý thức, thái độ học tập tích cực cho các em; bồi dưỡng PPHT tích cực cho HS; phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, quản

lý hoạt động học tập của HS nhằm đạt kết quả dạy học mong muốn

1.5 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở Trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Nhằm hướng đến chất lượng của hoạt động dạy học, nhà quản lý cần quan tâm đến quy trình, quản lý các yếu tố thuộc quy trình đó

Hoạt động dạy học là một nội dung của quản lý nhà trường Hoạt động dạy học là hoạt động căn cốt, thực hiện mục tiêu giáo dục nhà trường Kết quả của hoạt động dạy học là một thành phần cốt yếu tạo nên chất lượng giáo dục của nhà trường Hoạt động dạy học là một nội dung của quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học phải được xem xét dưới góc độ và vận dụng lý thuyết quản lý cơ sở giáo dục/nhà trường để xem xét Lý thuyết về quản lý chất lượng đã đưa ra nhiều mô hình quản lý nhà trường/cơ sở giáo dục Trong đó, mô hình CIPO là mô hình xem xét, đánh giá chất lượng giáo dục của cơ sở giáo dục qua 10 yếu tố: Người học khỏe mạnh được nuôi dưỡng tốt, được khuyến khích thường xuyên để có động cơ học tập chủ động; giáo viên (GV) thành thạo nghề nghiệp và được động viên đúng mức; Phương pháp dạy học tích cực; Chương trình dạy học thích hợp vớ người học và người dạy; Trang thiết bị, phương tiện, tài liệu dạy học phù hợp; Môi trường dạy học tốt; Hệ thống đánh giá chất lượng giáo dục thích hợp; Hệ thống QL giáo dục được mọi người tham gia và có tính dân chủ; Thu hút được nguồn lực của địa phương và cộng đồng; Chính sách và đầu tư phù hợp với giáo dục [10, tr.30]

Mười yếu tố trên được sắp xếp trong 04 thành phần cơ bản của giáo dục: đầu vào (Input), quá trình (Process), đầu ra (Outcome) và bối cảnh cụ thể (Context) theo

sơ đồ sau:

Quản lý hoạt động dạy học là một nội dung của quản lý nhà trường, do vậy, có thể vận dụng cách tiếp cận CIPO để quản lý chất lượng dạy học Đối với quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực, quản lý nhà trường cần quản lý các thành tố, điều

Đầu vào (Input)

- Giáo viên thạo nghề

Bối cảnh xã hội (Context)

- Bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội

- Sự tham gia của cộng đồng