Kiến thức, thực hành phòng bênh tay chân miêng cho trẻ em dưới 5 tuổi xã cổ loa, huyên đông anh, thành phố hà nội giai đoạn 2011 2015 (2017)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2KHOA GIÁO DỤC MẦM NON *** *** NGUYỄN THỊ NGỌC OANH KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG CHO TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI XÃ CỔ LOA, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

NGUYỄN THỊ NGỌC OANH

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG CHO TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI XÃ

CỔ LOA, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ

NỘI GIAI ĐOẠN 2011-2015

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Bệnh học trẻ em

HÀ NỘI – 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

*** ***

NGUYỄN THỊ NGỌC OANH

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG CHO TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI XÃ

CỔ LOA, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ

NỘI GIAI ĐOẠN 2011-2015

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Bệnh học trẻ em

Người hướng dẫn khoa học:

TS Trần Thị Phương Liên

HÀ NỘI – 2017

Trong quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và bạn đọc để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn.

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 18 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngọc Oanh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi trên cơ

sở điều tra thực tế Các căn cứ trong khoá luận là trung thực Đề tài này chưa được công bố trong bất kì công trình khoa học nào.

Hà Nội, ngày 18 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngọc Oanh

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Nội dung nghiên cứu 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Tình hình mắc bệnh tay chân miệng trên Thế giới và tại Việt Nam giai đoạn 2011- 2015 4

1.1.1 Tình hình mắc bệnh tay chân miệng trên Thế giới giai đoạn 2011 – 2015 4

1.1.2 Tình hình mắc bệnh tay chân miệng tại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2015 5

2.1 Đại cương về bệnh tay chân miệng 5

2.1.1 Lịch sử nghiên cứu 5

2.1.2 Nguyên nhân 6

2.1.3 Biểu hiện 10

2.1.4 Biến chứng và hậu quả 11

2.1.5 Điều trị 12

3.1 Biện pháp phòng chống bệnh tay chân miệng 12

4.1 Giới thiệu về xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội 12

4.1.1 Vị trí địa lý 12

4.1.2 Đặc điểm khí hậu 15

4.1.3 Đặc điểm kinh tế- xã hội – con người 15

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

2.1 Đối tượng, khách thể , địa điểm, thời gian nghiên cứu 20

2.2 Phương pháp nghiên cứu 20

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 20

2.2.2 Phương pháp điều tra 20

2.2.3 Phương pháp chọn mẫu 20

2.2.4 Phương pháp chỉ số nghiên cứu 21

2.2.5 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 21

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 22

3.1 Thực trạng mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 22

3.2 Các yếu tố liên quan đến bệnh tay chân miệng tại xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội 26

KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 37 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT

TCM: Tay chân miệng

HFMD: Hand – Food – Mouth Disease

EV 71: Enterovirut 71

BVĐK: Bệnh viện Đa Khoa

DTTN: Diện tích tự nhiên

TTCN: Tiểu thủ công nghiệp

ĐK: Đăng kí

VP: Vỏ protein

Bảng 3: Thống kê của Trạm Y tế xã Cổ Loa về tình hình khám chữa bệnh tay

chân miệng ở trẻ dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 23

Bảng 4: Thống kê tình hình mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ em dưới 5 tuổi

xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 theo giới tính 24

Bảng 5: Phương tiện tiếp nhận thông tin về bệnh tay chân miệng của phụ

huynh nuôi con dưới 5 tuổi 26

Bảng 6: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về mức độ nguy hiểm

của bệnh tay chân miệng 28

Bảng 7: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về nguyên nhân gây

bệnh tay chân miệng 28

Bảng 8: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về con đường lây

nhiễm bệnh tay chân miệng 29

Bảng 9: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về lứa tuổi dễ mắc

bệnh tay chân miệng nhất 29

Bảng 10: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về vị trí biểu hiện

đặc trưng dưới dạng phỏng nước của bệnh tay chân miệng 30

Bảng 11: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về thời kì giao mùa

bùng phát bệnh tay chân miệng nhiều nhất 30

Bảng 12: Hiểu biết đúng của phụ huynh về biểu hiện của bệnh tay chân

miệng qua các giai đoạn 31

Bảng 13: Hiểu biết của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi về biến chứng có thể

xảy ra của bệnh trong điều kiện phát hiện muộn hay chăm sóc không đúng cách 32

Bảng 14: Thống kê cách xử lý khi trẻ có biểu hiện mắc bệnh Tay chân miệng.

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

Hình 1: Hình thái của Enterovirut 71 ( EV 71) 7

Hình 2: Cấu trúc của Enterovirut ( EV 71) 8

Hình 3: Biểu hiện của bệnh tay chân miệng 10

Hình 4: Bản đồ xã Cổ Loa 13

Hình 5: Khu di tích Cổ Loa ( Phối cảnh tổng thể ) 14

Hình 6: Khu đền thờ vua An Dương Vương 16

Biểu đồ 1: Tình hình mắc bệnh tay chân miệng theo lứa tuổi 9

Biểu đồ 2: Tình hình mắc bệnh tay chân miệng của trẻ dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2015 22

Biểu đồ 3: Tỷ lệ mắc bệnh tay chân miệng so với các bệnh khác ở trẻ dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 23

Biểu đồ 4: Thống kê của Bệnh viện Đa Khoa Đông Anh về tình hình mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 theo giới tính 25

Biểu đồ 5: Thống kê của Trạm Y tế Xã Cổ Loa về tình hình mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 theo giới tính 26

Biểu đồ 6: Phương tiện tiếp nhận thông tin về bệnh tay chân miệng của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổi 27

Biểu đồ 7: Hiểu biết đúng của phụ huynh về biểu hiện của bệnh tay chân miệng qua các giai đoạn 31

Trẻ em nói chung, trẻ mầm non nói riêng là những thế hệ mới, nhữngngười chủ nhân tương lai của đất nước, là thế hệ tiếp nối những truyền thốnghào hùng của dân tộc đồng thời phát triển đất nước lên một tầm cao mới, sánhngang với các cường quốc năm châu Các em lớn lên trong tình yêu thương củagia đình và được hưởng nền giáo dục tốt nhất để phát triển toàn diện Thếnhưng không phải tất cả đều diễn ra hoàn hảo như vậy.

Dưới tác động của tự nhiên, của môi trường công nghiệp hóa thời kì hộinhập đã làm nảy sinh những dịch bệnh vô cùng nguy hiểm Chúng đã và đang

đe dọa tính mạng của con người ngày một nhiều, trở thành “cơn sốt” gây hoangmang trong đời sống con người Một trong số những dịch bệnh có sức lây lanmạnh mẽ và chưa có vắc xin phòng bệnh đang trở thành vấn đề nóng bỏng ởnhiều nước trong khu vực Châu Á, trong đó có Việt Nam, đó chính là bệnh taychân miệng ( tên Tiếng Anh là Hand – Foot – Mouth Disease, viết tắt HFMD).Trong những năm gần đây, tỷ lệ trẻ mắc bệnh tay chân miệng ngày càng tăngcao với những con số “ khổng lồ” Trên thế giới năm 2012, Trung Quốc ghinhận 1 774 581 ca mắc bệnh, Nhật Bản ghi nhận 50 418 ca mắc bệnh và tạiSingapore là 34 087.[4],[13],[15] Tại Việt Nam, bệnh tay chân miệng được ghinhận từ năm 2003 với những ca bệnh đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh vàkhông ngừng tăng nhanh Trong năm 2012 ghi nhận 157 306 ca mắc bệnh với

45 ca tử vong [16],[20]

Bệnh tay chân miệng diễn biến vô cùng phức tạp, khả năng lây lan caotrong khi nhận thức của người dân còn ở mức độ giới hạn và tập quán ăn uống,sinh hoạt của người dân còn chưa đảm bảo vệ sinh Công tác tuyên truyền chưathực sự đến được với đối tượng đích ( là những người chăm sóc trẻ ở các hộ giađình có trẻ nhỏ dưới 5 tuổi ) Theo khảo sát gần đây cho thấy 40% người dânhiểu rõ hoặc không biết về bệnh tay chân miệng, gần 23% người dân khôngbiết các biện pháp phòng chống bệnh.[19] Sự nhầm lẫn của phụ huynh về bệnhtay chân miệng với các bệnh khác như thủy đậu, zona, viêm họng, dị ứng…

đã dẫn tới những biến chứng vô cùng nguy hiểm ảnh hưởng đến cuộc sống củanhững đứa trẻ, biến chúng thành gánh nặng cho xã hội và nguy hiểm nhất làdẫn tới tử vong Đối tượng dễ mắc bệnh là trẻ em, những mầm non tương laicủa đất nước Hơn ai hết các em cần được bảo vệ và sống trong một môitrường trong lành và khỏe mạnh để các em có thể phát triển toàn diện

Nếu trước đây triệu chứng bệnh thường biểu hiện rõ là những mụn nước,bọng nước ở lòng bàn chân, lòng bàn tay và niêm mạc miệng thì nay nhiều trẻ

bị bệnh không bộc lộ rõ ràng, thậm chí khi xét nghiệm mới phát hiện ra bị bệnhtay chân miệng Nhiều trường hợp vi rút đã tấn công vào não, làm biến chứngcác cơ quan tiêu hóa, tim mạch nhưng vẫn không có biểu hiện đặc trưng củabệnh.[14],[18] Bất kì ai cũng có khả năng mắc bệnh tay chân miệng, tuy nhiênđối tượng thường gặp là trẻ em dưới 5 tuổi, lứa tuổi đang phát triển, những chủnhân của đất nước vào một ngày không xa Chính vì sự nguy hiểm, khả nănglây lan nhanh chóng và những hậu quả, biến chứng nặng nề để lại, bệnh taychân miệng đang là mối quan tâm lớn trong cộng đồng của chúng ta

Xã Cổ Loa là một xã thuộc huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội vớinghề nghiệp chủ yếu là nông nghiệp Do những mối quan tâm về cuộc sốngcơm, áo, gạo, tiền, quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời nên hiểu biếtcủa người dân về bệnh tay chân miệng chưa cao, những nhầm lẫn của phụ

huynh trong việc đoán bệnh và tự ý xử lí đã để gây ra những trường hợp đángthương tiếc đối với gia đình và xã hội Với tư cách là nhà giáo dục, tôi mongmuốn được góp phần tạo nên sự phát triển khỏe mạnh của những thế hệ mầmnon tại địa phương của mình nói riêng và cho xã hội nói chung

Chính vì những lí do trên, tôi quyết định thực hiện đề tài: “Kiến thức,

thực hành phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015”.

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng mắc bệnh chân tay miệng và những yếu tố liên quanđến bệnh tay chân miệng ở trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh,thành phố Hà Nội Qua đó nâng cao biện pháp phòng chống bệnh tay chânmiệng ở trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

3 Phạm vi nghiên cứu

Trẻ em dưới 5 tuổi, trẻ em mắc bệnh tay chân miệng và những phụ huynhđang nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi thuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh,thành phố Hà Nội

4 Nội dung nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ dưới 5 tuổi xã CổLoa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015

- Tìm hiểu các yếu tố liên quan đến bệnh tay chân miệng và biện phápphòng chống bệnh tay chân miệng tại địa phương

- Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh tay chân miệng tại địa phương

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tình hình mắc bệnh tay chân miệng trên Thế giới và tại Việt Nam giai đoạn 2011- 2015

1.1.1 Tình hình mắc bệnh tay chân miệng trên Thế giới giai đoạn 2011 – 2015

Bảng 1: Tình hình mắc bệnh tay chân miệng trên Thế giới giai đoạn

Theo báo cáo của Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế, năm 2012, cả nước có

157 654 người mắc bệnh, 45 người tử vong.[11],[20]Ba tháng đầu năm 2013 cảnước có 14 260 người mắc bệnh, 4 người tử vong Trong số 10 loại bệnh có sốngười mắc cao nhất năm 2012, bệnh tay chân miệng với 157 654 ca đứng thứhai so với bệnh tiêu chảy với 725 810 ca Đây cũng là bệnh có số người tửvong đứng thứ ba với 45 ca sau bệnh dại với 98 ca và sốt xuất huyết với 80 ca.[21] Tỷ lệ người mắc bệnh và tử vong cao nhất tập trung ở các tỉnh phía Nam.Những năm sau, nhờ công tác giáo dục tuyên truyền tốt, cùng các biện phápphòng bệnh liên tục được triển khai nên dịch bệnh đã giảm đi đáng kể Tuynhiên biểu hiện bệnh lại phức tạp hơn, khó nhận biết hơn

2.1 Đại cương về bệnh tay chân miệng.

2.1.1 Lịch sử nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu của Mai Văn Phước về đề tài: “ Kiến thức, thái độ,thực hành về phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ em dưới 5 tuổi của bà mẹ vàmột số yếu tố liên quan tại 02 xã, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang năm 2015”cho thấy 79,1% các bà mẹ có kiến thức về phòng bệnh TCM; 83,7% bà mẹthực hành đạt về phòng chống bệnh TCM.[9]

Nhóm Trần Thị Anh Đào, Phạm Thanh Hải, Trần Đại Tri Hãn, Võ MinhNhật thực hiện đề tài: “ Kiến thức và thực hành về phòng bệnh tay chânmiệng của bà mẹ có con dưới 5 tuổi huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai” đưa

ra kết quả như sau:

+ 43,72% bà mẹ có kiến thức chung tốt về phòng bệnh TCM trong đó 30.15%

bà mẹ biết đúng đường lây; 99,50% bà mẹ biết đúng lứa tuổi thường mắcbệnh, 64.15% bà mẹ biết đúng dấu hiệu đặc trưng của bệnh; 83,42% bà mẹbiết chưa có vắc xin phòng bệnh

+ 85,93% bà mẹ biết đúng các biện pháp phòng bệnh

+ 38,86% bà mẹ thực hành đúng.[6]

Nghiên cứu của Cao Thị Thúy Ngân về đề tài: “Kiến thức, thái độ, thựchành phòng chống bệnh tay chân miệng của bà mẹ có con dưới 3 tuổi tạiphường Trung Liệt, quận Đống Đa, Hà Nội năm 2012.” lại cho kết quả là58,5% có kiến thức phòng chống bệnh TCM không đạt; 28,7% có thái độkhông đúng về phòng chống bệnh TCM và 69,5% thực hành phòng chốngbệnh TCM không đạt.[8]

Qua các nghiên cứu trên có thể thấy rằng việc hiểu biết của các bà mẹ vềbệnh tay chân miệng tại mỗi vùng miền, địa phương là khác nhau

2.1.2 Nguyên nhân.

2.1.2.1 Tác nhân gây bệnh

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, dễgây thành dịch do virut đường ruột gây ra Hai nhóm tác nhân gây bệnh thườnggặp là Coxsackie virut A16 và Enterovirut 71 (EV71) Biểu hiện chính là tổnthương da, niêm mạc dưới dạng phỏng nước ở các vị trí đặc biệt như niêm mạcmiệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối Bệnh có thể gây nhiều biếnchứng nguy hiểm như viêm não-màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đếntử vong nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời Các trường hợp biến

chứng nặng thường do EV 71[10] - một trong những tác nhân có khả năng dẫntới bệnh ở hệ thần kinh trung ương Khả năng gây bệnh của EV 71 đã đượcchứng minh lần đầu tiên (1969) phân lập được chúng ở tổ chức thần kinh trungương của một số trường hợp tại California (Mỹ).[8]

2.1.2.2 Hình thái của virut EV 71

Hình 1: Hình thái của Enterovirut 71 ( EV 71)

- Cấu trúc hạt virut nhỏ ( khoảng 27 nm), không vỏ bao, đa diện 20 mặt

- Capsid ( vỏ protein bên ngoài) bao gồm 60 tiểu đơn vị

Hình 2: Cấu trúc của Enterovirut ( EV 71)

- Mỗi tiểu đơn vị hình thành từ 4 protein ( VP1 đến VP4)

- Bộ gen RNA sợi đơn khoảng 7,5 KB đính vào Capsid ( VPg)

* Khả năng tồn tại bên ngoài môi trường:

- Virut bị đào thải ra ngoại cảnh từ phân, dịch hắt hơi, sổ mũi và dịch trong nốtphỏng.[6]

- Virut bị bất hoạt bởi nhiệt 56 độ C trong vòng 30 phút, tia cực tím, tia gamma

- Virut chịu được pH với phổ rộng từ 3- 9

- Bị bất hoạt bởi 2% Sodium hyproclorite ( nước Javel), Cholorine tự do.Không hoặc ít bất hoạt bởi các chất hòa tan lipid như: Cồn, Chlorofrom,Phenol, Ether

- Ở nhiệt độ lạnh 4 độ C, virut sống được vài ba tuần.[8]

2.1.2.3 Đặc điểm dịch tễ học

a Thời gian bùng phát

- Bệnh có quanh năm, tăng mạnh ở 2 đợt: tháng 3 - 5 và tháng 9 – 12

b Lứa tuổi dễ mắc bệnh

- Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh TCM, tuy nhiên bệnh dễ mắc ở trẻ dưới 5tuổi và chủ yếu là trẻ dưới 3 tuổi.[18]

Biểu đồ 1: Tình hình mắc bệnh tay chân miệng theo lứa tuổi

c Nguồn truyền nhiễm

- Nguồn bệnh: Từ người bệnh, người lành mang virut trong các dịch tiết từ mũi,hầu, họng, nước bọt, dịch tiết từ các nốt phỏng hoặc phân của bệnh nhân

- Thời gian ủ bệnh từ 3 – 7 ngày

- Thời kỳ lây truyền: Vài ngày trước khi phát bệnh, mạnh nhất trong đầu tuầncủa bệnh và có thể kéo dài vài tuần sau đó, thậm chí sau khi bệnh nhân hếttriệu chứng Virut có khả năng đào thải qua phân trong vòng 2 – 4 tuần, cá biệt

có thể tới 12 tuần sau.[3],[11]

d Đường lây truyền

Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa phân – miệng, thức ăn, nước uống,bàn tay của trẻ hoặc người chăm sóc, các đồ dùng sinh hoạt khác Chủ yếu lâylan trực tiếp qua dịch tiết mũi, hầu, họng, nước bọt, dịch tiết từ các nốt phỏnghoặc tiếp xúc với các chất tiết và bài tiết của bệnh nhân trên dụng cụ sinh hoạt,

đồ chơi, bàn ghế, nền nhà Đặc biệt là khi bệnh nhân mắc bệnh đường hô hấptiếp xúc trực tiếp người – người sẽ tạo điều kiện cho virut lây lan nhanh.[18]

Một số yếu tố làm gia tăng sự lây truyền và bùng phát dịch bao gồm:mật độ dân số cao, sống chật chội; điều kiện vệ sinh kém; thiếu nhà vệ sinh;thiếu hoặc không có nước sạch phục vụ sinh hoạt hằng ngày.

2.1.3 Biểu hiện.

Hình 3: Biểu hiện của bệnh tay chân miệng.

- Loét miệng: xuất hiện các bọng nước có đường kính 2 – 3 mm Thường khóthấy các bóng nước trên niêm mạc vì nó vỡ rất nhanh tạo thành những vết loét,trẻ rất đau khi ăn, tăng tiết nước bọt

- Bọng nước: từ 2 – 10mm, màu xám, hình bầu dục

- Bọng nước vùng mông và gối thường xuất hiện trên nền hồng ban

- Bọng nước lòng bàn tay và lòng bàn chân có thể lồi lên trên da sờ có cảmgiác cộm hay ẩn dưới da, thường ấn không đau

- Bệnh có biểu hiện không điển hình như: bóng nước rất ít xen kẽ với nhữnghồng ban, một số trường hợp chỉ biểu hiện hồng ban và không có biểu hiệnbóng nước hoặc chỉ loét miệng đơn thuần.[10],[11]

Ngoài các biểu hiện chính ra còn có các biểu hiện khác như sốt nhẹ,sưng miệng, trẻ đau đớn, khóc quấy, kém ăn, sút cân nhanh.[19] Khi bọngnước vỡ có thể bội nhiễm vi khuẩn gây mưng mử và làm cho bệnh phức tạpthêm Hầu hết các trường hợp bị TCM sẽ qua khỏi nhưng có một số trường hợpnguyên nhân là EV 71 thì bệnh diễn biến phức tạp, nhất là khi virut gây tổnthương hệ thần kinh trung ương sẽ thể hiện một bệnh viêm màng não điển hìnhvới biểu hiện là: sốt cao, nhức đầu, cứng cổ, buồn nôn, nôn vọt.

2.1.4 Biến chứng và hậu quả.

2.1.4.1 Biến chứng thần kinh: Viêm não, viêm thân não, viêm não tủy, viêm

màng não

- Rung giật cơ, giật mình : Từng cơn ngắn 1-2 giây, chủ yếu ở tay và chân, dễxuất hiện khi bắt đầu giấc ngủ hay khi cho trẻ nằm ngửa

- Ngủ gà, bứt rứt, chới với, đi loạng choạng, run chi, mắt nhìn ngược

- Rung giật nhãn cầu

- Yếu, liệt chi (liệt mềm cấp)

- Liệt dây thần kinh sọ não

- Co giật, hôn mê là dấu hiệu nặng, thường đi kèm với suy hô hấp, tuần hoàn

- Tăng trương lực cơ.[3],[10]

2.1.4.2 Biến chứng tim mạch, hô hấp: Viêm cơ tim, phù phổi cấp, tăng huyết

áp, suy tim, trụy mạch

- Mạch nhanh

- Da nổi vân tím, vã mồ hôi, chi lạnh Các biểu hiện rối loạn vận mạch có thểchỉ khu trú ở 1 vùng cơ thể (1 tay, 1 chân, )

- Giai đoạn đầu có huyết áp, giai đoạn sau mạch, huyết áp không đo được

- Khó thở: Thở nhanh, rút lõm ngực, khò khè, thở rít thanh quản, thở nông, thởbụng, thở không đều

- Phù phổi cấp: Sùi bọt hồng, khó thở, tím tái, phổi nhiều ran ẩm, nội khí quản

có máu hay bọt hồng.[1],[2],[3]

2.1.5 Điều trị.

2.1.5.1 Nguyên tắc điều trị:

- Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chỉ điều trị triệu chứng, hạ sốt khisốt cao theo hướng dẫn sử dụng thuốc của bác sĩ, vệ sinh răng miệng, nghỉ ngơi,tránh kích thích (không dùng kháng sinh khi không có bội nhiễm)

- Theo dõi sát, phát hiện sớm và điều trị biến chứng

- Bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ, nâng cao thể trạng

3.1 Biện pháp phòng chống bệnh tay chân miệng.

- Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh đặc hiệu

- Áp dụng các biện pháp phòng ngừa bệnh lây qua đường tiêu hoá, đặc biệt chú

ý tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây

- Vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng (đặc biệt sau khi thay quần áo, tã, saukhi tiếp xúc với phân, nước bọt)

4.1 Giới thiệu về xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

4.1.1 Vị trí địa lý

Xã Cổ Loa nằm về phía Bắc của Thủ đô Hà Nội và phía Đông Nam của huyện Đông Anh

* Về ranh giới

- Phía Đông giáp xã Dục Tú

- Phía Tây giáp xã Mai Lâm và xã Đông Hội

- Phía Nam giáp xã Xuân Canh và xã Vĩnh Ngọc

- Phía Bắc giáp xã Uy Nỗ và xã Việt Hùng

Hình 4: Bản đồ xã Cổ Loa

Hình 5: Khu di tích Cổ Loa ( Phối cảnh tổng thể )

Xã Cổ Loa có quốc lộ 3 ( nối với quốc lộ 18, quốc lộ 5) đi qua địa bàndài khoảng 1,5 km và nằm cách thị tấn huyện Đông Anh 4km, cách trung tâmthủ đô Hà Nội gần 20km và có sông Hoàng Giang ( hay còn gọi là sông Thiếp )chảy qua Xã Cổ Loa có vị trí địa lý thuận lợi để giao lưu kinh tế, văn hóa vớithủ đô và các vùng kinh tế đang phát triển như tỉnh Bắc Ninh, tình TháiNguyên

* Đất đai, địa hình

- Diện tích tự nhiên của xã Cổ Loa là 806,9 ha - thuộc xã có quy mô đất ở mứctrung bình so với các xã trong huyện Đông Anh

+ Diện tích đất nông nghiệp là 489,93 ha, chiếm 60,72 DTTN

+ Diện tích đất phi nông nghiệp là 316,97 ha, chiếm 39,28%, trong đó đất ở là105,88 ha, chiếm 13% DTTN, đất chuyên dùng 139,65 ha, chiếm 17,3% DTTN.

- Đại hình tương đối bằng phẳng và thấp dần về phía Tây Nam

4.1.2 Đặc điểm khí hậu

Xã Cổ Loa có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mưa nhiều

lượng mưa, những tháng còn lại ít mưa, đặc biệt là tháng 11 và tháng 12

- Hướng gió: gió mùa Đông Bắc ( vào mùa khô hanh ) và gió mùa Đông Nam( vào mùa nóng ẩm )

4.1.3 Đặc điểm kinh tế- xã hội – con người

* Đơn vị hành chính

Xã gồm 15 thôn: Mạch Tràng, thôn Thượng ( Thượng- Cưu – Bãi ), thônVang, thôn Chợ Sa, thôn Nhồi Trên, thôn Dõng, thôn Gà, thôn Chùa, thônHương, thôn Lan Trì, thôn Mít, thôn Sằn, thôn Cầu Cả

* Dân số và lao đông ̣ng

Dân số toàn xã là 16 738 người ( năm 2010 ) với 4 477 hộ trong đó trẻ

em dưới 5 tuổi của xã là 1 550 trẻ ( giai đoạn 2011 – 2015 ) Dân cư phân bốtrên địa bàn 15 thôn Trong đó:

- 896 hộ gia đình nông nghiệp; 1 673 hộ tham gia hoạt động TTCN – làng nghề; 1 908 hộ buôn bán, kinh doanh, làm dịch vụ và các ngành nghề khác

- Lực lượng lao động thuộc loại trẻ, phân bố ở các ngành tương đối đều, chiếm

tỷ lệ cao trong độ tuổi từ 15 – 40 Xu hướng lao động trẻ có trình độ, sứckhỏe, thoát ly nông thôn đi tìm kiếm việc làm ở các khu đô thị, khu côngnghiệp ngày càng cao

* Kinh tế

Qua 4 năm thực hiện xây dựng NTM, bộ mặt nông thôn Cổ Loa ngàycàng khởi sắc, đời sống nhân dân được cải thiện, thu nhập bình quân đầungười của xã năm 2014 đạt gần 29 triệu đồng/người/năm Tỷ lệ hộ nghèogiảm còn

1,9%

* Văn hoa ́ , xã hộngi

Hình 6: Khu đền thờ vua An Dương Vương

Là vùng đất địa linh nhân kiệt, hai lần được chọn là kinh đô nước Việt.

Xã có khu di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt được nhà nước quan tâm, đầu

tư, hằng năm đón hàng vạn lượt khách du lịch trong và ngoài nước tới thamquan Xã có bề dày lịch sử Trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước,Đảng bộ và nhanh dân xã Cổ Loa đã giành được nhiều thành tích đáng tự hàotrong đó xã vinh dự được trao bằng công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới

Xã có bề dày lịch sử văn hóa, người dân có truyền thống yêu nước, cầncù, sáng tạo trong lao động sản xuất, anh dũng trong thời kỳ chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc Đến nay, xã đã đạt chuẩn quốc gia về y tế, vệ sinh môi trườngđường làng ngõ xóm đảm bảo xanh, sạch, đẹp Hệ thống trường học của xãđều đạt chuẩn quốc gia với 2 trường mầm non, 1 trường tiểu học và 1trường THCS Cổ Loa cũng đi đầu trong xây dựng đời sống văn hóa, với 12/15thôn, 4 đơn vị

được công nhận đơn vị văn hóa; 91,2% số hộ gia đình đạt danh hiệu Gia đìnhvăn hóa; phong trào thể dục thể thao, văn hóa văn nghệ quần chúng pháttriển, thu hút đông đảo nhân dân tích cực tham gia…

* Môi trương ̀ng

Xã đã đạt chuẩn quốc gia vệ sinh môi trường đường làng ngõ xóm đảmbảo xanh, sạch, đẹp Công tác vệ sinh được triển khai thường xuyên, với sựtham gia của nhiều đơn vị trong toàn xã như hội phụ nữ, hội thanh niên,…Đểtích cực phòng chống, giảm thiểu ảnh hưởng của bệnh tay chân miệng đếnsức khỏe, đặc biệt là trẻ em, Bệnh viện Đa Khoa Đông Anh phối hợp cuǹ gTrạm Y tế xã Cổ Loa và Ủy ban nhân dân xã Cổ Loa tổ chức tuyên truyền theokhuyến cáo của Bộ Y tế, Cục Y tế dự phòng mạnh mẽ đến người dân để chủđộng thực hiện 6 biện pháp phòng bệnh như sau:

- Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nướcchảy nhiều lần trong ngày (cả người lớn và trẻ em), đặc biệt trước khi chếbiến

thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ.

- Vệ sinh ăn uống: Thức ăn cho trẻ cần đảm bảo đủ chất dinh dưỡng; ănchín, uống chín; vật dụng ăn uống phải đảm bảo được rửa sạch sẽ trước khi sửdụng (tốt nhất là ngâm tráng nước sôi); sử dụng nước sạch trong sinh hoạthằng ngày; không mớm thức ăn cho trẻ; không cho trẻ ăn bốc, mút tay, ngậmmút đồ chơi; không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uốngnhư cốc, bát, đĩa, thìa, đồ chơi chưa được khử trùng

- Làm sạch đồ chơi, nơi sinh hoạt: Hộ gia đình, nhà trẻ mẫu giáo, các hộtrông trẻ tại nhà cần thường xuyên lau sạch các bề mặt, vật dụng tiếp xúchằng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầuthang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thôngthường

- Thu gom và xử lý chất thải của trẻ: Sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, phân,chất thải của trẻ phải được thu gom, xử lý và đổ vào nhà tiêu hợp vệ sinh

- Theo dõi phát hiện sớm: Trẻ em phải được thường xuyên theo dõi sứckhỏe để kịp thời phát hiện, tổ chức cách ly, điều trị các trường hợp mắc bệnh,tránh lây bệnh cho các trẻ khác

- Cách ly, điều trị kịp thời khi phát bệnh: Các nhà trẻ, mẫu giáo, nhómtrẻ tập trung và hộ gia đình có trẻ dưới 6 tuổi cần chủ động theo dõi sức khỏecủa trẻ để kịp thời phát hiện và đưa ngay đến các cơ sở y tế để được điều trịkịp thời Trẻ bị bệnh phải được cách ly ít nhất là 10 ngày kể từ khi khởibệnh, không cho trẻ có biểu hiện bệnh đến lớp và chơi với các trẻ khác,cách ly và đưa ngay trẻ đến các cơ sở y tế để được khám và điều trị

Đồng thời tổ chức các buổi tập huấn cho thanh niên các thôn trong xã

Cổ Loa những hiểu biết cơ bản về bệnh tay chân miệng để việc tuyêntruyền, truyền thông tới được với từng hộ gia đình, từng người dân

*Y tế

Xã đã đạt chuẩn quốc gia về y tế với 2 cơ sở y tế là Trạm Y tế Xã ở xómHương, xã Cổ Loa và Bệnh viện Đa Khoa Đông Anh – bệnh viện lớn nhấthuyện Đông Anh là nơi tin cậy của người dân

*Khó khăn còngn tồngn tạngi

- Trình độ nhận thức của người dân về các dịch bệnh chưa rõ ràng,còn nhiều nhầm lẫn giữa bệnh này với bệnh khác, vẫn tồn tại một bộ phậnnhỏ những quan niệm sai lầm về cách phòng chống bệnh, dịch

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, khách thể , địa điểm, thời gian nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Trẻ em dưới 5 tuổi, trẻ mắc bệnh tay chânmiệng và những phụ huynh đang nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ dưới 5 tuổithuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

- Địa điểm: Xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

- Thời gian nghiên cứu: từ 1/10/2016 đến 25/3/2017

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin

* Số li u ệu về bệngnh:

- Tham khảo số liệu thống kê tình hình mắc bệnh tay chân miệng của Trạm

Y tế xã Cổ Loa và BVĐK Đông Anh

- Sử dụng phiếu điều tra phụ huynh đang nuôi con dưới 5 tuổi thông qua danh sách trẻ của hai trường mầm non Thành Loa và Cổ Loa

* Số li u ệu về các yếu tố liên quan

- Sử dụng phiếu điều tra phụ huynh đang nuôi con dưới 5 tuổi trong diệnđiều tra

2.2.2 Phương pháp điều tra

- Điều tra dưới dạng phiếu điều tra kín, là đưa ra những câu hỏiđược chuẩn bị trước dưới dạng văn bản và người điều tra chỉ cần lựachọn phương án phù hợp

2.2.3 Phương pháp chọn mẫu

- Lập danh sách trẻ dưới 5 tuổi trong xã, theo sổ theo dõi của trạm y tế xã

- Tiến hành điều tra dựa trên danh sách trẻ và những phụ huynh đangnuôi con dưới 5 tuổi theo danh sách của 2 trường mầm non làtrường mầm non Cổ Loa và trường mầm non Thành Loa.

2.2.4 Phương pháp chỉ số nghiên cứu

* Chỉ số về tình trạng trẻ mắc bệnh tay chân miệng dưới 5 tuổi của xã Cổ Loa,huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

* Chỉ số về kiến thức thực hành phòng bệnh tay chân miệng của phụhuynh

đang nuôi con dưới 5 tuổi thuộc diện điều

tra

2.2.5 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

- Phương pháp thống kê mô tả: Đề tài sử dụng phương pháp trung bình số họcđơn giản, tỷ lệ phần trăm… để phân tích tình hình mắc bệnh tay chân miệngtại xã Cổ Loa và kiến thức, thực hành của phụ huynh nuôi con dưới 5 tuổitrong diện điều tra

- Phương pháp phỏng vấn: Sử dụng nhằm thu thập thông tin về những quan niệm sai lầm còn tồn tại trong việc phòng chữa bệnh tay chân miệng

- Phần mềm hỗ trợ xử lý thông tin: MS.Excel

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Thực trạng mắc b nh ệnh tay chân mi ng ệnh ở trẻ em dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huy n ệnh Đông Anh, thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015.

1 550 trẻ

Tổng số trẻ dưới 5 tuổi xã Cổ Loa giai đoạn 2011 - 2015

859 ca

Tổng số ca mắc bệnh giai đoạn

2011 - 2015

52 ca Tổng số ca mắc bệnh TCMgiai đoạn 2011 - 2015

Biểu đồ 2: Thống kê của Trạngm Y tế về tin ̀ng h hìngnh mắc bệunh tay chân miệngng của trẻ dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huyệngn Đông Anh, thành phố Hà Nộngi

giai đoạngn 2011 – 2015.( Đơn vịng: Ca )

 Nhận xét: Theo thống kê của Trạm Y tế, trong giai đoạn 2011 – 2015,

xã Cổ Loa có 1 550 trẻ dưới 5 tuổi trong đó có 859 ca mắc bệnh, đặc biệttrẻ mắc bệnh tay chân miệng giai đoạn này là 52 ca ( chiếm 6,05% ) trêntổng số các ca mắc bệnh và 3,35 % so với tổng số trẻ dưới 5 tuổi trongtoàn xã

Bảng 3: Thống kê của Trạngm Y tế xã Cổ Loa về tìngnh hin ̀ng h khám chữa bệngnh tay chân miệung ở trẻ dưới 5 tuổi xã Cổ Loa, huy n ệu Đông Anh, thành phố Hà Nộngi

giai đoạngn 2011- 2015 (Đơn vịng: Ca )

 Nhận xét: Theo thống kê của Trạm Y tế xã Cổ Loa, giai đoạn 2011 – 2015,

năm 2012 có tới 13 ca mắc bệnh, chiếm 8,72 % trong tổng số các loại bệnh khác – năm có số ca mắc bệnh cao nhất trong giai đoạn này Xu hướng của bệnh giảm dần từ năm 2012 đến năm 2014 từ 13 ca mắc bệnh giảm xuống hơn

1/2 ca chỉ còn 7 ca mắc bệnh và tăng mạnh trở lại vào năm 2015 ( khoảng gấp

2 lần ) Ở giai đoạn này trung bình mỗi năm xã Cổ Loa có khoảng 10 ca mắc bệnh TCM

Bảng 4: Thống kê tin ̀ng h hìngnh mắc bệngnh tay chân miệung ở trẻ em dưới 5 tuổi

xã

Cổ Loa, huy n ệu Đông Anh, thành phố Hà Nộngi giai đoạngn 2011- 2015 theo giới

tính ( Đơn vịng: Ca )

 Nhận xét: Thống kê của BVĐK Đông Anh và Trạm Y tế xã đều có kết

luận chung đó là tỷ lệ trẻ trai mắc bệnh TCM cao hơn trẻ gái Trung bình mỗinăm có 9 – 10 trẻ mắc bệnh TCM trong đó số trẻ trai mắc bệnh cao hơn sovới trẻ gái Nguyên nhân có thể là do trẻ trai thường hiếu động hơn, mải

chơi nên ý thức vệ sinh còn chưa cao, dễ tiếp xúc với các môi trường thuậnlợi cho sự

phát triển của virut như qua đường hô hấp, hắt hơi, dịch mũi, nước bọt, phân

của trẻ bị bệnh hay ngậm mút đồ dùng, đồ chơi,…

Hà Nộngi giai đoạngn 2011- 2015 theo giới tính.( Đơn vịng: Ca )

 Nhận xét: Trong giai đoạn này, BVĐK Đông Anh thống kê được tỷ lệ

mắc bệnh TCM ở trẻ trai so với trẻ gái năm 2014 cao gấp 2 lần, năm 2012 vànăm 2015 cao gấp 3 lần