Vận dụng phương pháp montessori vào tổ chức, thiết kế đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi trong trường mầm non hùng vương – phúc yên – vĩnh phúc (2017)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON********** TRỊNH NGỌC THANH THUẬN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI VÀO TỔ CHỨC, THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI VÀ TRÒ CHƠI CHO TRẺ 3 - 6 TUỔI Ở T

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

**********

TRỊNH NGỌC THANH THUẬN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI VÀO

TỔ CHỨC, THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI VÀ TRÒ CHƠI CHO TRẺ 3 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HÙNG VƯƠNG - PHÚC YÊN - VĨNH PHÚC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình

Người hướng dẫn khoa học:

ThS.VŨ LONG GIANG

Hà Nội – 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các Thầy, Cô giáo trong khoa Giáodục Mầm non đã hết lòng tận tình giảng dạy trong suốt quá trình em học tậptại trường

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Thầy Vũ Long Giang, người đã

nhiệt tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện đề tài khóa luận tốtnghiệp của mình

Em chân thành cảm ơn cán bộ giáo viên, nhân viên trường Mầm nonHùng Vương – Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện thuận lợi cho em hoànthành khóa luận tốt nghiệp

Mặc dù có nhiều cố gắng, song kiến thức thì vô hạn mà năng lực cánhân thì có hạn, không tránh khỏi nhiều thiếu xót Em rất mong nhận đượcnhững ý kiến đóng góp của các Thầy, Cô giáo và bạn đọc để đề tài này đượchoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, Ngày 15 tháng 04 năm 2017

Sinh viên

Trịnh Ngọc Thanh Thuận

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận là kết quả cố gắng, tìm tòi của bản thân tôi trong quá trìnhhọc tập và nghiên cứu ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cùng với sự

hướng dẫn tận tình của Thầy Vũ Long Giang.

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu của đề tài “Vận dụng phương

pháp Montessori vào tổ chức, thiết kế đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi trong trường mầm non Hùng Vương – Phúc Yên – Vĩnh Phúc” không có sự trùng

lặp với bất kì một đề tài nào khác Nếu sai tôi xin chịu hoàn trách nhiệm!

Xuân Hòa, Ngày 15 tháng 04 năm 2017

Sinh viên

Trịnh Ngọc Thanh Thuận

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4.Giả thuyết khoa học 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 6

7 Phương pháp nghiên cứu 6

8 Cấu trúc khóa luận 7

II NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI VÀO TỔ CHỨC, THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI VÀ TRÒ CHƠI CHO TRẺ TỪ 3 – 6 TUỔI TRƯỜNG MẦM NON HÙNG VƯƠNG – VĨNH YÊN – VĨNH PHÚC 8

1.1 ĐỒ CHƠI CHO TRẺ (3 – 6 TUỔI) 8

1.1 1 Khái niệm đồ chơi cho trẻ em 8

1.1.2 Ý nghĩa của đồ chơi trẻ em 9

1.1.3 Phân loại đồ chơi 12

1.2 ĐỒ CHƠI TRẺ EM TRONG PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC MONTESSORI 13

1.2.1 Giới thiệu về phương pháp Montessori 13

1.2.2 Một số nguyên tắc và đặc điểm cơ bản của phương pháp giáo dục Montessori 16

1.2.3 Các yếu tố trọng tâm và đặc trưng trong phương pháp Montessori 19

1.2.4 Tổ chức các hoạt động chơi và sử dụng đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi theo lí thuyết của Montessori 22

Tiểu kết chương 1 37

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC, THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI CHO TRẺ 3 – 6 TUỔI TRONG TRƯỜNG MẦM NON HÙNG VƯƠNG – VĨNH YÊN – VĨNH PHÚC 38

2.1 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC, THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI CHO TRẺ 3 – 6 TUỔI TRONG TRƯỜNG MẦM NON HÙNG VƯƠNG 38

2.1.1 Thực trạng vận dụng cơ sơ vật chất về đồ chơi và trò chơi của trường

mầm non Hùng Vương 38

2.1.2 Thực trạng thiết kế và làm đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi ở trường mầm non Hùng Vương 39

2.1.3 Thực trạng việc sử dụng đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi ở trường mầm non Hùng Vương 43

2.2 ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP TỔ CHỨC,THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI THEO LÍ THUYẾT MONTESSORI 46

2.2.1 Cở sở đề xuất biện pháp 46

2.2.2 Biện pháp 49

Tiểu kết chương 2 62

KẾT LUẬN 63

KHUYẾN NGHỊ 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

PHỤ LỤC 67

HÌNH MINH HỌA 70

sử dụng nó hình thành hiểu biết và giao tiếp với thế giới bên ngoài Nhưngthiên hướng học tập của trẻ có thể bị hạn chế bởi nhiều yếu tố như thể chất,nhận thức và tình cảm xã hội Vì vậy việc được chăm sóc và phát triển tốt từkhi còn nhỏ sẽ góp phần tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển trongtương lai của trẻ Chính vì thế mà giáo dục mầm non ngày càng trở nên quantrọng trong hệ thông giáo dục quốc dân.

Theo nghiên cứu của Tổ chức Thế giới về giáo dục sớm trẻ em(OMEP), nếu không chơi, trẻ sẽ bị ngăn cách với cuộc sống này Sự sáng tạothông qua "liệu pháp" chơi giúp trẻ em phát triển toàn diện về thể chất và tinhthần Chơi là cách học giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh và phát triểntính thông minh sáng tạo Có rất nhiều loại đồ chơi giáo dục giúp trẻ pháttriển các khía cạnh khác nhau của nhân cách, trí tuệ và sức khỏe

Nếu việc chơi được coi là cuộc sống của trẻ thì đồ chơi sẽ là chất liệutạo nên cuộc sống đó Đồ chơi có tác dụng lớn đến việc hình thành và pháttriển nhân cách trẻ Chính những đồ chơi này giúp trẻ được thao tác, đượchoạt động, trải nghiệm, được thể hiện những nhu cầu cá nhân, được phát triểncân đối hài hòa, từ đó giúp trẻ phát triển toàn diện Đồ chơi giúp trẻ em tìmhiểu, khám phá thế giới xung quanh, nó giúp các em làm quen với những đặcđiểm, tính chất của nhiều đồ vật, biết được công dụng của chúng trong sinhhoạt và trong lao động của con người Đồ chơi còn là phương tiện giúp trẻphát hiện ra những mối quan hệ của người với người trong đời sống hằngngày Hoạt động với đồ chơi vừa làm thỏa mãn nhu cầu vui chơi, vừa làm cho

đôi bàn tay khéo léo, đôi chân dẻo dai cơ thể mềm mại, hình dáng phát triểncân đối hài hòa, vừa chuẩn bị cho trẻ vào học tiểu học, vừa có thể tham gia tốtvào cuộc sống xã hội sau này

Hơn nữa, trong những giai đoạn đầu đời của trẻ, nếu trí tuệ chúng càngđược kích thích (một cách tích cực) thì trí thông minh của chúng sẽ càng đượcphát triển Còn ngược lại, sự phát triển này sẽ dần chậm lại, bị mai một và kếtquả là trí thông minh của trẻ bị sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau này “SỬDỤNG HOẶC LÀ MẤT”, cơ cấu hoạt động của các hệ thống thần kinh trẻ

em là như vậy Chính vì vậy mà việc giúp trẻ lĩnh hội các kiến thức, kĩ năngtrong quá trình chơi thông qua việc hoạt động với đồ chơi là vô cùng quantrọng

Phương pháp Montessori được đánh giá là phương pháp giáo dục tiêntiến, khoa học và hoàn thiện nhất trên thế giới hiện nay, phương pháp này lấytên tiến sĩ Montessori – nhà giáo dục, nữ bác sĩ người Italia, người đã dùng cảđời sáng tạo ra nó Qua quan sát và nghiên cứu hoạt động của trẻ, tiến sĩMontessori đã phát hiện ra rằng, trí lực của con người không phải được địnhhình từ lúc mới sinh, ngược lại không ngừng được nâng cao và hoàn thiệntrong điều kiện được phát huy tối đa cảm quan Hơn nữa, trẻ từ 0 – 6 tuổi đã

có thể biết “tiếp thu có trọn lọc”, giai đoạn này nên để quá trình diễn ra mộtcách tự nhiên, người lớn tránh áp đặt trẻ

Vì sự phát triển tự nhiên của trẻ, tiến sĩ Montessori đã thiết kế ra nhiềugiáo cụ vừa đẹp, vừa hữu dụng, tạo ra một môi trường học tập thân thiệnkhiến trẻ có thể tự do tìm tòi, sáng tạo và vui vẻ học tập, từ đó làm dày thêmvốn sống, phát huy hết tiềm năng, giúp trẻ hình thành sự tự tin, sự tập trung

óc quan sát, sức sáng tạo và khả năng giao tiếp tạo nền tảng vững chắc cho

sự phát triển của trẻ Chính vì vậy mà tư tưởng giáo dục của bà vẫn đứngvững và có sức sống bền bỉ cả thế kỉ qua, ngày càng thu hút nhiều sự quan

tâm chú ý của các nhà giáo dục và các bậc phụ huynh trên toàn cầu Vì vậy,nếu giáo viên tự thiết kế đồ chơi theo phương pháp Montessori thì sẽ đạt hiệuquả cao trong việc giáo dục trẻ cũng như là tiết kiệm chi phí, hơn nữa lại phùhợp với đặc điểm nhận thức của trẻ ở từng địa phương, từng vùng miền khácnhau

Trong quá trình thực tập tại trường mầm non Hùng Vương, tôi nhận thấygiáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc thiết kế đồ chơi cho trẻ Đồ chơichủ yếu của trẻ là đồ chơi có sẵn như các con vật bằng nhựa, bộ lắp ghép, bộ

đồ chơi bằng gỗ và không đem lại hiệu quả cao trong quá trình chơi Hơnnữa, nhiều đồ chơi không đảm bảo chất lượng, không đảm bảo an toàn chotrẻ Đồ chơi thiết kế ra còn đơn giản, sơ sài, không có mục đích giáo dục rõràng, ít được quan tâm dẫn đến việc tổ chức hoạt động chưa hợp lí và gặpnhiều khó khăn và không đạt hiệu quả cao Chính vì những lí do này mà tôi

lựa chọn đề tài “Vận dụng phương pháp Montessori vào tổ chức, thiết kế đồ

chơi và trò chơi cho trẻ từ 3 – 6 tuổi trường mầm non Hùng Vương – Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc ” nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nói chung cũng như

chất lượng thiết kế đồ chơi cho trẻ nói riêng

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài

Đồ chơi dành cho trẻ mầm non rất đa dạng và phong phú Nó có tácđộng mạnh mẽ đến sự phát triển của trẻ nhỏ Nhận thấy được tầm quan trọngcủa đồ chơi đối trẻ mầm non, bộ môn đồ chơi đã được đưa vào chương trìnhgiáo dục sư phạm mầm non từ cấp học Trung cấp – Cao đẳng – Đại học Đã

có nhiều tài liệu nghiên cứu của nhiều tác giả nói về lĩnh vực đồ chơi:

Ở Việt Nam có các công trình nghiên cứu

Tác giả Đặng Nhật Hồng, Tạo hình và phương pháp hướng dẫn hoạt

động tạo hình cho trẻ em – Làm đồ chơi – Quyển 1,2, NXB ĐHQGHN

Tác giả Lê Thanh Thủy, Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình cho

trẻ mầm non, NXB ĐHSP

Tác giả Nguyễn Quốc Toản, Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình

cho trẻ mầm non, NXB Giáo dục

Các cuốn sách này viết về những lí luận chung về hoạt động tổ chức tạohình cho trẻ mầm non Cuốn sách này cũng đưa ra được một số cách tổ chức,phân loại đồ chơi cho trẻ mầm non

Tác giả Phạm Thị Việt Hà, Làm đồ chơi từ vật liệu thiên nhiên - Quyển

Nguyễn Minh, Nghệ thuật nuôi dạy trẻ đỉnh cao, NXB Thư viện Quốc

gia Việt Nam

Paula Polk Lillard, Phương pháp Montessori ngày nay, NXB KHXH

Các cuốn sách này đã xây dựng hệ thống lí luận về phương phápMontessori và đưa ra hệ thống đồ chơi, giáo cụ theo phương pháp Montessori.Ngoài ra, các cuốn sách này bước đầu đã phân loại đồ chơi, giáo cụ một cáchkhoa học

Trên đây là những đề tài khoa học có tính phổ quát phạm vi nghiên cứunói chung về giáo dục mầm non Tuy nhiên chưa có đề tài nghiên cứu nào vềviệc vận dụng phương pháp Montessori vào tổ chức, thiết kế đồ chơi và tròchơi cho trẻ 3 – 6 tuổi trong trường mầm non Hùng Vương – Phúc Yên –

Vĩnh Phúc Vì vậy, tôi thấy rằng đề tài “Vận dụng phương pháp

Montessorri vào tổ chức, thiết kế đồ chơi và trò chơi cho trẻ 3 - 6 tuổi trong trường mầm non Hùng Vương – Vĩnh Yên –Vĩnh Phúc” là một đề

tài mới và có tính khả thi trong thực tế

Như vậy, với đề tài này tôi hy vọng sẽ đưa ra thêm một số ý kiến thamkhảo trong lĩnh vực làm đồ chơi cho trẻ từ 3 – 6 tuổi

3 Mục đích nghiên cứu

Thông qua đề tài “Vận dụng phương pháp Montessorri vào tổ chức, thiểt kể đồ chơi và trò chơi cho trẻ 3 - 6 tuổi trong trường mầm non Hùng Vương – Vĩnh Yên –Vĩnh Phúc” nhằm đề ra các biện pháp thiết kế đồ

chơi, trò chơi để khai phá các tiềm năng sẵn có trong trẻ, phát triển cho trẻ vềmọi mặt Từ đó, làm tiền đề cho sự phát triển của các giai đoạn tiếp theothông qua vận dụng phương pháp Montessori

4.Giả thuyết khoa học

Nếu tìm ra được các biện pháp tổ chức, thiết kế đồ chơi và trò chơi chotrẻ 3 – 6 tuổi thông qua việc vận dụng lí thuyết của Montessori sẽ tạo điềukiện cho trẻ trong quá trình chơi, phát triển tư duy, kĩ năng chơi, kích thích sự

tò mò, ham hiểu biết của trẻ mầm non

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng thiết kế đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi trong trườngmầm non Hùng Vương - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc

- Đề xuất biện pháp tổ chức, thiết kế đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi trườngmầm non Hùng Vương - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc thông qua việc vận dụngphương pháp Montessori

6 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Việc tổ chức, thiết kế đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổitrường mầm non Hùng Vương –Vĩnh Yên –Vĩnh Phúc thông qua vận dụng líthuyết của phương pháp Motessori

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động chơi của trẻ ở trường mầm nonHùng Vương – Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc

- Phạm vi nghiên cứu: Tổ chức, thiết kế đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi thôngqua vận dụng lí thuyết Montessori trong trường mầm non Hùng Vương –Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Tìm hiểu, đọc, phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa về cơ sở phươngpháp luận, nhưng tài liệu về tâm lí học, giáo dục học, các công trình nghiêncứu thực tiễn đã công bố nhằm làm rõ cơ sơ liên quan đến đề tài nghiêncứu

7.2 Phương pháp quan sát

Quan sát các hoạt động chơi của trẻ ở trường mầm non Đặc biệt quansát trẻ khi chơi với đồ chơi, cách giáo viên tổ chức cho trẻ chơi Đồng thời thuthập nhưng thông tin liên quan đến việc giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu

Từ đó bổ sung thông tin cho các phương pháp khác

7.3 Phương pháp điều tra

Dùng phiếu câu hỏi cho các giáo viên ở trường mầm non Hùng Vương

để tìm hiểu thêm thông tin về nhận thức và cách thức tổ chức, hướng dẫn trẻchơi qua các đồ chơi tự thiết kế

7.4 Phương pháp thực hành

8 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, nội dung chính của khóaluận bao gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Tổ chức, thiết kế đồ chơi cho trẻ 3- 6 tuổi trường mầm nonHùng Vương - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc thông qua việc vận dụng phương phápMontessori

II NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP

MONTESSORI VÀO TỔ CHỨC, THIẾT KẾ ĐỒ CHƠI VÀ TRÒ CHƠI CHO TRẺ TỪ 3 – 6 TUỔI TRƯỜNG MẦM NON HÙNG VƯƠNG –

VĨNH YÊN – VĨNH PHÚC 1.1 ĐỒ CHƠI CHO TRẺ (3 – 6 TUỔI)

1.1 1 Khái niệm đồ chơi cho trẻ em

Đồ chơi trẻ em là phương tiện dùng cho trẻ chơi, nó là những vật cụ thểgiúp trẻ cầm nắm dễ dàng Đồ chơi nhằm phát triển các chức năng tâm lí vàhình thành nhân cách cho trẻ, trong đó việc phát triển thẩm mỹ rất quan trọng.Ngoài ra, đồ chơi phải đảm bảo tính an toàn cho trẻ

Đồ chơi là nguồn vui, là người bạn gần gũi, thân thiết và không thểthiếu trong cuộc sống của trẻ Đồ chơi có khi là đối tượng để trẻ khám phá thếgiới xung quanh, có khi là công cụ để trẻ thao tác các hoạt động, là chỗ dựacho các trò chơi tưởng tượng của trẻ.Vì vậy đồ chơi có tác dụng thúc đẩy,hình thành và phát triển các chức năng tâm lý, góp phần hình thành nhân cáchcho trẻ trong đó việc hình thành tình cảm thẩm mỹ rất quan trọng

Đồ chơi trẻ em cần đảm bảo những yêu cầu sau:

- Đảm bảo tính thẩm mỹ

+ Đẹp, hình thù hấp dẫn, dễ nhìn (búp bê có khuôn mặt đáng yêu;không chọn những đồ chơi có khuôn mặt hung dữ …)

+ Có màu sắc phù hợp với nhận thức của trẻ theo từng độ tuổi Đồ chơi

có màu sắc cơ bản giúp bé học nhận biết màu, phát triển thẩm mỹ

+ Có đủ độ mềm/ cứng để phát triển cảm giác của bé (mềm, cứng, thôráp hay nhẵn nhụi)

- Đảm bảo sự an toàn

+ Không gây ra nguy hiểm đến cơ thể của trẻ (tránh sắc nhọn, dễ vỡ).+ Không có những chất độc hại đến sức khỏe

+ Đồ chơi không quá to hoặc quá nhỏ đối với trẻ

- Đảm bảo yếu tố giáo dục:

+ Đồ chơi phù hợp theo độ tuổi kích thích sự phát triển theo từng giaiđoạn của trẻ Đồ chơi có mức độ cao hơn khả năng của trẻ sẽ làm trẻ chóngchán, không thích chơi

+ Khuyến khích sự phát triển các mặt của trẻ

+ Một đồ chơi hữu ích khi nó có khả năng tích hợp sự phát triển nhiềumặt ở trẻ

1.1.2 Ý nghĩa của đồ chơi trẻ em

1.1.2.1 Nhu cầu chơi và đồ chơi với trẻ mầm non

- Đặc điểm tâm – sinh lý

+ Đặc điểm sinh lý:

Cơ thể trẻ đang dần dần hoàn thiện Các vận động của trẻ giai đoạn nàyngày càng phát triển hơn Lúc bấy giờ, trẻ đã có thể vận động toàn thân, vàbắt đầu làm các động tác phức tạp hơn như chơi đá cầu, nhảy dây, leo trèo,lộn xà đơn…

Bàn tay của trẻ ngày càng khéo léo hơn không những có thể hoạt động

tự do, mà động tác còn nhanh nhẹn và hoàn chỉnh hơn, nên có thể cầm bút đểviết hoặc vẽ, đồng thời còn thực hiện nhiều động tác mới và tinh tế hơn Các

cơ bắp nhỏ tiếp tục phát triển và việc phối hợp các hoạt động của tay – mắtdần trở nên thành thạo Trẻ 3 - 6 tuổi có thể dành thời gian để vẽ, tô màu

+ Đặc điểm tâm lý:

Ở giai đoạn từ 3 đến 6 tuổi này, trí tưởng tượng của trẻ phát triển mạnh

và phần lớn thời gian của trẻ là chơi Trẻ chơi mà học và học mà chơi Chúng

tự nghĩ ra những trò chơi và chơi mãi không chán

Vì khoảng thời gian chú ý, tập trung của trẻ không kéo dài nên trẻ ở lứa tuổi này không thích những trò chơi quá phức tạp, nhiều quy tắc Trẻ thích bắtchước hay “hóa thân” thành các nhân vật trong câu chuyện

Trẻ hứng thú khi chơi với các vật liệu thiên nhiên như: bùn, cát, đất, đá, sỏi Điều này kích thích sự phát triển trí tuệ của trẻ Cũng như thế, học và chơi với các chất liệu mỹ thuật như màu vẽ, giấy màu, đất sét nặn cũng sẽgiúp kích thích và phát triển sự sáng tạo ở trẻ

- Nhu cầu chơi của trẻ

Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ ngay từ khi còn nhỏ Thông quahoạt động chơi trẻ được phát triển và tiếp thu một cách tốt hơn Vui chơi làmột phần bản năng sớm được hình thành ngay từ nhỏ Khi trẻ 0-3 tuổi, trẻ bắtđầu từ việc cầm, nắm các đồ vật như cốc, thìa, xúc xắc, trống, hay bất kì đồvật nào cũng có thể làm đồ chơi, đồ chơi và trò chơi cho trẻ lúc này rất đơngiản Trẻ 3 tuổi bắt đầu có ý thức về mình, bắt đầu chú ý và bắt chước ngườilớn về hành vi, cách ứng xử, nói năng, ăn mặc, Trẻ muốn khẳng định mìnhbằng cách “tập làm người lớn”, nhưng thực tế, trẻ chưa đủ sức lực và tri thức

để làm những công việc của người lớn Vì thế, ở trẻ 3 tuổi diễn ra mâu thuẫngay gắt giữa nhu cầu và khả năng của trẻ

Hoạt động vui chơi, trong đó trò chơi theo chủ đề đã giúp trẻ giải quyếtmâu thuẫn trên Trẻ thể hiện được tính độc lập và tập khẳng định “cái tôi”thông qua “xã hội trẻ em” trong hoạt động vui chơi Vì vậy, khi trẻ lớn hơn đồchơi và trò chơi cũng phức tạp dần để đáp ứng với nhu cầu của trẻ, lúc này trẻtham gia vào các trò chơi bắt chước, sáng tạo thì đồ chơi trở thành phươngtiện để trẻ hóa thân vào các nhân vật, các công việc mà mình muốn chơi Khitrẻ chơi đồ chơi trở thành một giáo cụ giúp trẻ lĩnh hội các đặc điểm của sự

vật, thông qua đồ chơi trẻ dần nhận thức được mối quan hệ thực sự giữa các

đồ chơi và giữa đồ chơi với con người

giáo:

1.1.2.2 Đồ chơi trong sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non

- Đồ chơi chơi là phương tiện giáo dục và phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu

Hoạt động vui chơi là mảnh đất tốt để phát triển hoạt động thức của trẻnhư cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, đặc biệt là trí tưởng tượng và ngôn ngữ

Đồ chơi giúp trẻ thực hiện hoạt động vui chơi với hiệu quả cao nhất

- Đồ chơi là phương tiện giáo dục và phát triển thẩm mỹ:

Thông qua các loại đồ chơi có tính thẩm mỹ cao sẽ dần hình thành chotrẻ ý thức về thẩm mỹ, nhận thức cái đẹp về thế giới xung quanh Từ đó, xâydựng nền tảng ban đầu về thẩm mỹ, qua đó không ngừng phát triển cái đẹptrong thế giới của trẻ

- Đồ chơi là phương tiện giáo dục và phát triển ngôn ngữ:

Trong quá trình hoạt động với đồ chơi, trẻ giao tiếp với các bạnchơi.Từ đó, mở rộng vốn từ cho trẻ, hơn nữa đồ chơi sẽ giúp trẻ nhập vai vàocác nhân vật một các dễ dàng hơn, tạo điều kiện để trẻ chơi hiệu quả hơn

- Đồ chơi là phương tiện giáo dục và phát triển vận động:

Đồ chơi giúp trẻ hứng thú hơn trong các hoạt động vận động hằng ngày.Từ

đó, tăng tính hiệu quả của cho các hoạt động vận động

- Đồ chơi là phương tiện giáo dục và phát triển tình cảm xã hội:

Trẻ học được các mối quan hệ hằng ngày chủ yếu thông qua các hoạtđộng đóng vai theo chủ đề Trẻ được sắm vai thành các nhân vật mà mìnhthích để diễn tả lại các mối quan hệ đó, khi đó đồ chơi có vai trò quan trọnggiúp trẻ có thể hóa thân thành các nhân vật một cách “xuất sắc” hơn Từ đây,trẻ dần được hình thành các phẩm chất đạo đức thông qua các trò chơi đóngvai

1.1.3 Phân loại đồ chơi

Có rất nhiều cách phân loại đồ chơi.Việc phân loại dựa trên rất nhiềutiêu chí khác nhau như là: phân loại đồ chơi theo độ tuổi, phân loại đồ chơitheo mục đích giáo dục, phân loại đồ chơi theo hình thức chơi, phân loại đồchơi theo nội dung chơi, Nhưng tựu chung lại việc phân loại đồ chơi chỉnhằm phục vụ mục đích giáo dục chứ không có ảnh hưởng lớn đối với trẻ Trẻ

có thể chơi bất kì đồ chơi nào mà chúng thích

Tuy nhiên hiện nay, ở trường mầm non có thể chia đồ chơi thành cácloại đồ chơi như sau: (Việc phân loại này vẫn mang tính chất tương đối)

- Phân loại theo hình thức đồ chơi:

+ Đồ chơi gắn với trò chơi (Mẫu giáo): Đòi hỏi trẻ phải có nhận thức,

kĩ năng nhất định, biết làm việc theo nhóm( chơi ô ăn quan, rubic, )

- Phân loại theo nội dung trò chơi

+ Đồ chơi dân gian và đồ chơi gắn với trò chơi dân gian

+ Đồ chơi vận động và đồ chơi gắn với trò chơi vận động

 Vận động tinh: Là sự phát triển của các cơ khớp nhỏ, chủ yếu làcác hoạt động của đôi bàn tay

 Vận động thô: Là sự phát triển của cơ khớp lớn, của toàn cơ thể.+ Đồ chơi thông minh và đồ chơi gắn với trò chơi thông minh

+ Đồ chơi học tập và đồ chơi gắn với học tập: gắn với mục đích giáodục, tất cả đồ chơi trẻ em đều có thể là đồ chơi học tập khi được phục vụ mụcđích giáo dục nhưng theo chương trình giáo dục mầm non có thể chia thànhmột số loại đồ chơi học tập như sau:

 Đồ chơi phục vụ mục đích giáo dục theo chủ đề;

 Đồ chơi gắn với các loại bài học (hình thành biểu tượng toán;làm quen với chữ cái, các tác phẩm văn học, );

 Đồ chơi phát triển nhận thức (Đồ chơi thông minh)

1.2 ĐỒ CHƠI TRẺ EM TRONG PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC

MONTESSORI

1.2.1 Giới thiệu về phương pháp Montessori

Phương pháp Montessori là một lí luận về giáo dục, cho rằng tiền đềgiáo dục là tôn trọng đặc thù của trẻ - được lấy tên của bà Maria Montessori –

nữ bác sĩ y khoa đầu tiên của Italia, là một trong những người tiên phong và

có sức ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực giáo dục Phương pháp Montessori làmột phương pháp giáo dục trong đó coi trọng các tiềm năng của trẻ và nỗ lực

để phát triển tiềm năng này bằng một môi trường giáo dục thân thiện, cởi mởvới các giáo viên được đào tạo sâu về chuyên môn kèm theo các đồ dùng họctập được thiết kế đặc biệt

Maria Montessori (1879 – 1952) là nữ tiến sĩ y khoa đầu tiên của Italia,

là một trong những người tiên phong và có sức ảnh hưởng lớn nhất trong lịch

sử giáo dục mầm non Montessori đã ba lần được đề cử giải Nobel Hòa Bìnhcho những cống hiến của mình trong lĩnh vực giáo dục trẻ em Năm 1949,Montessori được nhận giải thưởng Nobel Hòa Bình Là một người tiên phongtrong công cuộc đổi mới giáo dục trẻ em ở Châu Âu, những lý thuyết của bà

là tiền đề cho các công trình nghiên cứu sau này của các tên tuổi lớn nhưPiaget và Vygotsky Năm 1901, bà dời khỏi trường giáo dục đặc biệt, bà nghĩ

đến việc giáo dục những trẻ em bình thường Năm 1904, Montessori làm Giáo

sư tại trường Đại học Rome, bà thường giảng dạy môn Nhân loại học, ngoài

ra còn xuất bản cuốn sách “Giáo dục nhân loại học” Năm 1907, khi Maria Montessori 28 tuổi, bà mở lớp học đầu tiên của mình gọi là Children’s

House (Ngôi Nhà Trẻ Thơ) tại khu tái định cư ổ chuột khu vực San Lorenzo,

Ý Montessori đã bắt đầu thực hiện phương pháp giáo dục của mình thôngqua quan sát những gì trẻ trải nghiệm với môi trường xung quanh, với các học

cụ và bài học được thiết kế dành riêng cho trẻ Trong giai đoạn này bà đãquan sát thấy rằng trẻ em hoàn toàn bị cuốn hút bởi các vật dụng và chất liệuđược thiết kế để trợ giúp sự cảm nhận của giác quan Tiến sĩ Montessori tiếptục phát triển những sự trợ giúp dạy học chuyên biệt được dùng cho những trẻtrong môi trường thích hợp và tôn trọng những đặc tính riêng biệt của trẻ Chỉ

5 năm sau bà đạt được thành công rực rỡ tới mức, ở nước Mỹ phía bên kia đạidương, đã có hàng trăm trường áp dụng phương pháp này của bà Tháng 5năm 1952, bà qua đời tại Hà Lan hưởng thọ 73 tuổi

Cơ sở chính của phương pháp Montessori: Dựa trên những nghiên cứu,những quan sát tỷ mỷ ở trẻ, TS Montessori cho rằng: trẻ em phải được tôntrọng như những cá nhân riêng biệt; trẻ em có một sự nhạy cảm cao, có khảnăng trí tuệ để tiếp thu và học hỏi từ môi trường nhưng không giống nhưnhững người lớn cả về chất lượng và năng lực Những năm quan trọng nhấtcủa sự phát triển cho trẻ em là sáu năm đầu tiên của cuộc sống, khi mà việchọc tập vô thức đang dần đưa đến mức độ ý thức; trẻ em nếu được tự do chọnlựa và hoạt động trong một môi trường được chuẩn bị kỹ, phù hợp với từngkhả năng và từng giai đoạn phát triển, chúng sẽ phát huy tối đa tiềm năng sẵn

có của mình Montessori đã chia ra bốn giai đoạn phát triển ở trẻ, từ 0 - 6 tuổi,

từ 6 - 12 tuổi, từ 12 - 18 tuổi và từ 18 - 24 tuổi Theo bà mỗi giai đoạn ở trẻ có

những đặc trưng sinh lý, tâm lý khác nhau nên phương pháp tiếp cận giáo dụcphải khác nhau cho từng giai đoạn.

Trong đó, giai đoạn trẻ từ 0-6 tuổi: là giai đoạn trẻ phát triển tâmsinh lý không ngừng và nổi bật nhất Bà là người đầu tiên phát hiện và đưa rakhái niệm có tính quy luật “Trí tuệ thẩm thấu, các giai đoạn nhạy cảm và sựbình thường hóa”, để mô tả khả năng khám phá thế giới xung quanh rấttinh tế bằng các giác quan nhạy bén ở mỗi trẻ

Trí tuệ thẩm thấu: TS Montessori mô tả hành vi nỗ lực không ngừng

để học hỏi thông qua các kích thích từ môi trường xung quanh nhằmphát triển các giác quan, ngôn ngữ, văn hóa, giống như miếng bọt biển thấmhút nước và hình thành khái niệm với thuật ngữ “trí tuệ thẩm thấu” Bàkhẳng định, giai đoạn phát triển quan trọng nhất của trẻ nằm ở sáu nămđầu đời – thời điểm trẻ sở hữu trong mình “Trí Tuệ Thẩm Thấu” Trí tuệ tiếpnhận của trẻ gồm tiếp nhận vô thức từ 0 - 3 tuổi và tiếp nhận có ý thức trong

3 năm sau Tiếp nhận vô thức giống như chụp ảnh, những hình ảnh tiếp nhậnđược khắc sâu trong não bộ, rất khó xóa bỏ Do đó, mục tiêu giáo dục trongthời kỳ này là trau dồi, tu dưỡng khát khao học hỏi và tiếp thu một cách tựnhiên của trẻ, bằng cách cung cấp cho trẻ một môi trường hoạt động tự

do Bà cũng cho rằng đây là khả năng duy nhất và đặc biệt trong giai đoạnđầu đời của trẻ và nó phai nhạt dần sau khi trẻ được 6 tuổi

Giai đoạn nhạy cảm: Montessori phát hiện ra các giai đoạn nhạy cảm

đặc biệt của trẻ trước những kích thích từ môi trường xung quanh Bà gọi đó

là “giai đoạn nhạy cảm”, ở giai đoạn này trẻ em có khả năng tiếp nhận trithức một cách rất dễ dàng và không biết mệt mỏi Đây là các giai đoạn thíchhợp nhất để giáo dục, phát triển các giác quan, ngôn ngữ, sự khéo léo tronghoạt động chân tay, tính trật tự và văn hóa trong trẻ Các học cụ và hoạtđộng trong

môi trường Montessori được thiết kế và sắp xếp phù hợp với từng giai đoạn nhạy cảm mà trẻ bộc lộ.

Sự bình thường hoá: Khái niệm này xuất phát từ yếu tố tập trung vào

hoạt động đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ, khi trẻ chủ động lựa chọncông việc ưa thích, chúng sẽ chăm chú và vui vẻ với công việc đó Điểm nổibật là khả năng tập trung cũng như các nguyên tắc không gây gò bó hay

ép buộc theo khuôn khổ, trẻ cảm thấy hạnh phúc khi được làm việc Khinguồn năng lượng của trí lực và tâm lý kết hợp hài hòa với nhau, cảm giáctrật tự sẽ hình thành, trẻ biết cảm thông và tham gia giúp đỡ những ngườikhác

TS Montessori cho rằng bản năng của con người có sự tự hoàn thiện,thích gần gũi với thiên nhiên, thích khám phá, thích giao tiếp, thích hoạtđộng có mục đích với môi trường xung quanh Đồng thời bà cũng cho rằngmọi trẻ em đều khác nhau, chúng có những khả năng riêng biệt, cách thứctiếp nhận kiến thức khác nhau với thời gian khác nhau

1.2.2 Một số nguyên tắc và đặc điểm cơ bản của phương pháp giáo dục Montessori

Phương pháp Montessri nhấn mạnh đến vai trò của tính tự lập, tự do(trong khuôn khổ cho phép) trong việc hình thành nhân cách của trẻ Ngoài

ra, phương pháp này rất tôn trọng sự phát triển tâm sinh lý tự nhiên, cũngnhư trang bị đầy đủ cho học sinh các kiến thức trong cuộc sống hằng ngày vàkhoa học công nghệ tiến bộ, hiện đại.Có thể tóm tắt một số đặc điểm vànguyên tắc cơ bản của phương pháp Montessori mà các tổ chức AMI (HiệpHội Montessori Quốc tế) và AMS (Hiệp Hội Montessori Mỹ) đã nêu ra nhưsau:

Phương pháp giáo dục Montessori là phương pháp giáo dục tỉ mỉ,không bỏ qua bất cứ khía cạnh nào của cuộc sống, rất chặt chẽ và toàn

diện.Với mục tiêu là hỗ trợ để trẻ trưởng thành, không phải là để truyềnđạt kiến thức một chiều, cũng không phải là sự đi trước một bước trong họcthuật,

càng không phải vì cạnh tranh, mà là yêu cầu được sống và phát triển ởtrẻ Trẻ được rèn luyện, bồi dưỡng những thói quen tốt như: Tự giác làm việccủa mình, làm việc có trình tự, hoàn thành công việc được giao; Nângcao kỹ năng thực hành, khả năng suy nghĩ, giải quyết vấn đề độc lập, khảnăng giao tiếp, thuyết phục và các phẩm chất tốt như: Đam mê học tập, yêucuộc sống, nhân hậu, sẵn sàng giúp đỡ người khác, có ý thức bảo vệ môitrường sống và yêu chuộng hòa bình, được thể hiện:

- Một môi trường học tập tốt, được chuẩn bị kỹ lưỡng, phù hợp và thỏamãn yêu cầu “trí tuệ thẩm thấu” và “thời kỳ nhạy cảm” của trẻ từ 0 - 6 tuổi,kích thức sự phát triển toàn diện cả về trí lực, thể lực, tình cảm và các kỹnăng xã hội khác, giúp trẻ phát huy tính độc lập ở tất cả các lĩnh vực, phùhợp với xu hướng phát triển tâm lý bên trong, đồng thời đảm bảo sức khỏe

và sự an toàn của trẻ Trong phòng học có các khu phát triển các giác quan,khu toán học, khu khoa học, khu địa lý, khu ngôn ngữ, khu nghệ thuật… vàkhu phát triển các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày Môi trường Montessori đượcxây dựng đẹp, hài hòa, sạch sẽ, có tính trật tự, đảm bảo điều kiện cho trẻđược hoạt động tự do Ngoài ra có sự sắp xếp hợp lý giữa các hoạt độngphù hợp với nhu cầu của trẻ, mang tính chuyên biệt, giúp trẻ phát triển toàndiện

- Lớp học không phân theo độ tuổi, trình độ (lớp được ghép theo nhómtuổi từ 2,5 hoặc 3 đến 6 tuổi, không liên quan đến điểm số và thành tích).Trong lớp có các độ tuổi và trình độ khác nhau sẽ tạo điều kiện sự tăngcường giúp đỡ, chỉ bảo nhau, tăng cường sự hợp tác, tăng cường kỹ năng họctập và tăng cường trách nhiệm Đó chính là những cơ hội để trẻ em đượcthực hành sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau và trách nhiệm cá nhân của mình từkhi còn nhỏ, nếu chúng ta muốn các em trở thành những thanh niên có trách

nhiệm, sẵn sàng giúp đỡ mọi người và cộng đồng Cơ hội này sẽ không thể có

ở các lớp cùng lứa tuổi

Hoạt động tự do: Một trong những đặc điểm nổi bật của môi trườngMontessori là hoạt động tự do, cơ sở của hoạt động tự do là sự tự thíchnghi và sự tự quyết định việc học của trẻ Mục đích của hoạt động tự dokhông phải là tích lũy nhiều kiến thức mà là xây dựng khả năng hànhđộng, giải quyết vấn đề độc lập; phát triển khả năng nhận thức, vận động;phát triển các kỹ năng xã hội giúp trẻ tăng khả năng hoạt động độc lập,thực hiện hành động, kiểm tra hành động và đánh giá hành động Đặc điểmcủa hoạt động tự do là trẻ em được tự do trong vận động, đi lại; tự do lựachọn hoạt động với bất kỳ đồ chơi và tài liệu nào mà chúng hiểu được (tấtnhiên là các hoạt động này đã được giáo viên lên kế hoạch sắp xếp trước);

tự do ôn, tự do lựa chọn tốc độ học tập cho đến khi nắm chắc kỹ năng vàthỏa mãn mới thôi và tự do có các mối quan hệ, học một mình hoặc họcnhóm Tuy nhiên học sinh cũng cần thực hiện một số quy tắc như: Sau khichơi xong, trẻ tự thu dọn, đặt về vị trí ban đầu và tiếp tục chọn một đồ chơikhác; không dẫm lên thảm của bạn khác; nói nhỏ và không quấy rầy ngườikhác đang học; cái gì đã làm cũng sẽ phải được hoàn thành Kết quả mongđợi của hoạt động tự do là nâng cao năng lực về khả năng lựa chọn; khảnăng quyết định; khả năng giải quyết vấn đề; khả năng đặt ra mục tiêu và đạtđược mục tiêu đó; khả năng điều khiển và điều chỉnh hoạt động của riêngmình; khả năng đại diện cho quyền lợi và yêu cầu của chính mình; khả năng

tự kiểm tra, tự điều chỉnh và khả năng tự cảm nhận, tự tìm ra các phương ánhành động

- Trẻ em được tôn trọng, không bị làm phiền hay ngắt quãng khi đang

“làm việc” Trẻ em học hỏi khái niệm, kiến thức thông qua trải nghiệm thực

tế với các học cụ, mô hình mang tính chất khám phá, xây dựng, hơn là họctheo chỉ dẫn trực tiếp từ phía giáo viên

- Môi trường Motessori không có sự khen thưởng và kỷ luật thôngthường mà thay thế khen thưởng là khuyến khích và động viên, thay thế kỷ

luật thông thường bằng hình thức “kỷ luật tích cực” Phương pháp kỷ luật

tích cực là tăng cường dạy học sinh hành vi ứng xử có trách nhiệm, từ đó lấn

át hành vi không tích cực

- Cô giáo phải được đào tạo qua trải nghiệm, là người chịu trách nhiệmchuẩn bị và lên kế hoạch học tập, nhưng quan trọng hơn là hướng dẫn sự tìmtòi, nghiên cứu đối với từng em học sinh với sự tận tâm, nhiệt tình của mìnhtheo từng chủ đề Cô phải là người luôn thể hiện niềm tin tưởng vào trẻ, tôntrọng và kiên nhẫn với trẻ Các em sẽ học được sự tự tin nếu cô giáo là đốitác, người tư vấn việc học chứ không phải người dạy và kiểm tra Cô giáo cầnphải cân bằng nguyên tắc không can thiệp trực tiếp vào việc học củatrẻ, nhưng lại không được bỏ rơi trẻ Cô giáo phải vừa là người quan sát,đồng thời lại là nhà khoa học, là tấm gương cho học sinh và phải là ngườiđoán trước được tình huống để giúp trẻ phù hợp với mong muốn củamình, đồng thời giúp trẻ phát triển bình thường, phù hợp với sự phát triểnchung

- Chương trình Montessori hướng đến tất cả các loại năng khiếu vàphong cách học tập - động học, âm nhạc, không gian, giao tiếp, ngôn ngữ vàtoán học Chương trình giảng dạy phải phù hợp với sự phát triển và mụctiêu đề ra Trẻ em được dạy cách tự chăm sóc bản thân, môi trường học tập

và môi trường xung quanh mình

- Các học cụ giáo dục được Bà Montessori, đồng sự và các thế hệ tiếpnối nghiên cứu, hoàn thiện, sáng tạo và phát triển theo thời gian Hiệntrên toàn thế giới chỉ có ba công ty có bản quyền sản xuất dụng cụMontessori

1.2.3 Các yếu tố trọng tâm và đặc trưng trong phương pháp Montessori

Phương pháp giáo dục Montessori gồm hai yếu tố xây dựng trọng tâm:

Thứ nhất là môi trường giáo dục gồm tài liệu giáo dục (giáo cụ) và sự

luyện tập với tài liệu giáo dục Montessori nhấn mạnh môi trường giáo dục là

yếu tố xây dựng hàng đầu cho phương pháp giáo dục của bà Theo bà, môitrường giáo dục là nơi giúp trẻ phát triển Môi trường đó không chỉ thỏa mãnnhững nhu cầu của trẻ mà còn phải loại bỏ những chướng ngại vật làm cảntrở sự phát triển của chúng Phương pháp giáo dục Montessori tạo môitrường tốt giúp trẻ có thể tự mình tìm tòi, khám phá cuộc sống, nhanh chóngthích ứng với môi trường xung quanh Môi trường giáo dục mà Montessorixây dựng có nhiều điểm khác biệt với môi trường giáo dục truyền thống.Trong đó có 3 điểm khác biệt chính thể hiện cho 3 đặc trưng cơ bản của

phương pháp này, là: việc học của trẻ thông qua sự trải nghiệm các giác

quan, tôn trọng những đặc tính riêng biệt, đề cao tính độc lập của trẻ và sự trộn lẫn lứa tuổi trong lớp học.

Đặc trưng thứ nhất: trẻ trong lớp học Montessori học thông qua sự

trải nghiệm các giác quan Montessori xây dựng một môi trường giáo dục với

hệ thống giáo cụ gồm các vật thật, mô hình cụ thể được sắp xếp vào các góchoạt động trong lớp học Montessori Trong môi trường lớp họcMontessori, trẻ thỏa sức làm việc với các giáo cụ bằng cách trải nghiệmtất cả các giác quan như thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác và xúcgiác Thông qua những ấn tượng thu được từ các giác quan, trẻ dễ dàng lĩnhhội kiến thức nhân loại, những khái niệm trừu tượng, từ đó giúp trẻ pháttriển ngôn ngữ, nhận thức và tư duy Chẳng hạn, trẻ hiểu khái niệm “lịch sử”một cách dễ dàng khi làm việc với giáo cụ “đồng hồ cát” thuộc lĩnh vực lịch

sử Cùng với sự hướng dẫn của giáo viên và trực tiếp chứng kiến những hạtcát chảy xuống, trẻ hiểu “lịch sử” là những sự kiện đã xảy ra và tích dần theothời gian như những hạt cát đọng lại phía dưới đồng hồ

Đặc trưng thứ hai: Phương pháp giáo dục Montessori luôn đề cao nét

tính cách riêng biệt, sự độc lập của trẻ Phương pháp này chấp nhận sự duy

nhất của mỗi trẻ và cho phép trẻ phát triển tùy theo những khả năng riêngvà

thời gian riêng của mình Tính độc lập của trẻ hình thành từ môi trườnglớp học được thiết kế đặc biệt Montessori tin rằng trẻ được giáo dục mộtcách tự nhiên chứ không phải dựa vào sự can thiệp của giáo viên Do đó,trong lớp học Montessori, trẻ có quyền tự do lựa chọn công việc mà bảnthân trẻ hứng thú Trẻ thực hiện công việc theo nhịp độ, tiến độ của bảnthân, trẻ có thể làm công việc trong thời gian dài mà không bị ngắt quãnggiữa chừng Trẻ tự đánh giá công việc của mình một cách khách quan thôngqua hoạt động độc lập với giáo cụ Trẻ tự biết bản thân đã làm đúng hay sai

ở đâu vì giáo cụ Montessori có chức năng “giáo dục tự động” Có nghĩa là khitrẻ làm sai, chính giáo cụ như “người thầy” sẽ “chỉ” cho trẻ thấy cái sai để trẻ

tự điều chỉnh và tự hoàn thiện công việc của mình

Đặc trưng thứ ba: Montessori xây dựng môi trường giáo dục là những

lớp học có sự trộn lẫn lứa tuổi Đây là một xã hội “tự nhiên” có khoảng cách

về lứa tuổi giữa các trẻ Nếu như trong lớp học truyền thống, trẻ họctheo nhóm cùng độ tuổi, việc học xuất phát từ những nhu cầu bên ngoài nhưthứ bậc, cạnh tranh… thì việc học của trẻ trong lớp học Montessori diễn ra tựnhiên, nhẹ nhàng Trẻ tự chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau Trẻ nhỏ hỏitrẻ lớn khi không biết hoặc chưa thành thục một công việc nào đó Nhìn cácanh chị làm được những công việc khó, tự bản thân trẻ sẽ nảy sinhmong muốn học hỏi để được như anh, chị Còn anh, chị khi chỉ dẫn cho em sẽ

có cơ hội được củng cố những điều đã học, thì cảm thấy tự tin hơn vànhững nét tính cách của một nhà lãnh đạo tương lai cũng dần được hìnhthành từ đó

Thứ hai, mặc dù Montessori nhấn mạnh môi trường giáo dục là yếu

tố xây dựng hàng đầu trong phương pháp của bà, tuy nhiên, trong phươngpháp của bà không thể bỏ qua yếu tố là vai trò của giáo viênMontessori Sau những nỗ lực tạo ra mọi thứ mà trẻ cần, giáo viên đóng vai

trò người quan sát còn những đứa trẻ thì tự do hoạt động Ngay cả khi trẻlàm sai thì giáo viên

cũng để trẻ tự nhận ra và tự điều chỉnh lỗi sai của mình Điểm này khác hoàntoàn với cách giáo dục của các trường học bình thường, giáo viên thường đảmnhiệm vai trò chủ động còn những đứa trẻ ở vào vị trí bị động Montessori

đã thay đổi khái niệm về giáo viên: Giáo viên không phải là người dạy trẻ mà

là người tạo dựng môi trường, người hướng dẫn và người quan sát trẻ Trong

đó, Montessori đặc biệt chú trọng năng lực quan sát của giáo viên Vai tròcủa giáo viên là giúp trẻ học tập tự do và mỗi đứa trẻ đều có những nhu cầukhác nhau theo từng giai đoạn, do đó nếu giáo viên không biết hành độngcủa trẻ đã thay đổi như thế nào thì giáo viên không thể thực hiện tốt mọichức năng của mình Chính vì vậy, việc huấn luyện đào tạo “giáo viênMontessori” là công việc đòi hỏi phải thực hiện nghiêm túc Muốn trở thành

“giáo viên Montessori”, học viên phải tham gia các khóa học trong thời gian

ít nhất sáu tháng để nắm rõ phương pháp luận Montessori, cách chuẩn bị,

sử dụng giáo cụ và cách hướng dẫn, quan sát trẻ Sau khóa học, học viên sẽđược cấp chứng chỉ hoàn thành khóa học “Đào tạo giáo viên Montessori” và

có thể làm việc trong các trường Montessori Các trung tâm đào tạo “giáoviên Montessori” có mặt ở hầu hết các quốc gia có ứng dụng phương phápgiáo dục này Phần lớn các trung tâm đào tạo này chịu sự chi phối của hai tổchức là Cộng đồng Montessori Mĩ (AMS) và Hiệp hội Montessori toàn cầu(AMI)

1.2.4 Tổ chức các hoạt động chơi và sử dụng đồ chơi cho trẻ 3 – 6 tuổi theo lí thuyết của Montessori

Trong phương pháp của Montessori, đồ chơi được đồng nhất với giáo

cụ trong lớp học.Vì thế với bà thì đồ chơi vừa để cho trẻ chơi, vửa cung cấpkiến thức cho trẻ Thông qua đồ chơi trẻ tự đánh giá công việc của mình mộtcách khách quan nhất Đồ chơi trong phương pháp Montessori đượcchia thành 5 nhóm như sau:

- Phát triển kĩ năng sống – trẻ được học cách thắt dây giày, mặc áokhoác tự chuẩn bị đồ ăn, tự đi vệ sinh và có thể dọn dẹp sau khi bi vấy bẩn.

- Phát triển giác quan – trẻ sử dụng các giác quan trên cơ thể để thựchiện các bài tập nhằm phát triển những giác quan đó

- Phát triển ngôn ngữ - trẻ được khuyến khích bày tỏ bản thânmình bằng lời nói, trẻ được dạy nhận dạng mặt chữ và tô chữ, thời kì đầu đểchuẩn bị đi học, đánh vần, ngữ pháp và kĩ năng viết

- Phát triển khả năng toán học – trẻ làm quen với các con số, các hìnhhọc thông qua các giáo cụ

- Phát triển các chủ đề văn hóa – trẻ được học về các đất nước (địa lý),động vật, thời gian, lịch sử, âm nhạc, chuyển động khoa học và nghệ thuật

Năm lĩnh vực này được bà Montessori bố trí, sắp xếp trong lớp họcmột cách hợp lí và khoa học nhằm tạo ra sự độc lập, tự do lựa chọn việc họcqua các góc như sau:

- Góc sinh hoạt (hay góc luyện tập các kĩ năng sinh hoạt)

Góc sinh hoạt bao gồm những công việc gần gũi với sinh hoạt hàngngày của trẻ Trong góc này, trẻ thực hiện những công việc từ dễ đến khó, từđơn giản đến phức tạp để có thể tự phục vụ bản thân, thể hiện sự quan tâmtới

người khác và biết cách chăm sóc môi trường sống xung quanh mình Những công việc trong góc sinh hoạt bao gồm:

- Thìa, kẹp, kéo - Mút, ống bóp - Cho trẻ chuyểngắp, nhíp, đũa to, ống bóp nhỏ, nước bằng mút,

phiễu, bình chứa bằng ống bóp

- Cho trẻ chuyển

các vật bằng tay,

có hình dạng lớn, bằng ống

khác nhau bóp nhỏ, bằng

- Lọ tăm, tăm - Cho trẻ cắm tăm phễu, chuyển

- Kẹp áo, quần - Cho trẻ kẹp bình chứa có hình

áo, dây phơi những bộ quần áo dạng khác nhau

- Li trong, li đặc,nước màu

- Cho trẻ đổ nước

từ li trong sang litrong, từ li trongsang li đặc, từ liđặc sang li đặc,

- Dây, hạt vòng, - Cho trẻ xâu hạt, răng, kem đánh răng

mẫu xâu hạt xâu hạt theo mẫu răng, nước

- Đôi giày, đồ - Cho trẻ lau đánh

bạc, đồ đồng, đồ

gỗ

giày, lau đồ bạc,lau đồ đồng, lau

- Khung áo: Cúc - Cho trẻ cài cúc

tròn, dây giày, tròn, cài

phécmơ-đồ gỗ

24

khóa móc, dấp tuya, khóa móc,

dính, cúc bấm, gài dấp dính, cài

kim băng, thắt nơ, cúc bấm, gài kim

phécmơ-tuya băng, thắt nơ,

- Bàn, ghế, khay,

buộc dây giày

- Cho trẻ khuân

hộp, thảm ra, dao bàn, khuân ghế, * Với nhiều

bê khay, bê hộp, nước

mang thảm ra - Bát, nước - Cho trẻ rửa bát.(gấp, mở thảm), - Búp bê, chậu, - Cho trẻ tắm chođưa-nhận dao nước búp bê

* Ẩm thực - Quần áo, chậu, - Cho trẻ giặt

- Chuối, cà rốt, - Cho trẻ tập cắt xà phòng quần áo

dưa chuột, trứng, - Hoa, lọ hoa, - Cho trẻ thực

- Vụn bánh mì, cà - Cho trẻ tập mài, - Bình tưới, nước, - Cho trẻ tưới

- Đậu phộng, hạt

giẻ, trứng luộc,

- Cho trẻ đập, bóccác loại hạt, quả

- Khăn, lá cây,nước

có vỏ cứng

- Góc cảm giác (hay góc luyện tập giác quan)

Trong góc cảm giác, trẻ không những được củng cố, hệ thống lại nhữngcảm giác, tri giác đã được hình thành, luyện tập ở góc sinh hoạt mà trẻ còn

được hình thành năng lực đặc biệt có thể giúp trẻ thực hiện những công việc

giàu tính sáng tạo sau này Đầu tiên, trẻ sẽ được tiếp xúc trực tiếp với các vậtthật, vật cụ thể sau đó chuyển sang thực hiện những công việc trên tranh,giấy (thẻ hình, thẻ tên…) Giáo cụ trong góc cảm giác được phân loại theomục đích luyện tập, phát triển từng giác quan riêng biệt: giáo cụ giúp trẻphát triển thị giác, xúc giác, khứu giác, thính giác và vị giác Mặc dù có sựphân loại như vậy nhưng hầu như trong tất cả các giáo cụ đều có chức năngphát triển thị giác và xúc giác Giáo cụ trong góc cảm giác được sắp xếpvào 4 kệ, có thể linh hoạt thay đổi tùy theo điều kiện lớp học Dù có thểthay đổi nhưng việc trang bị và sắp xếp giáo cụ luôn phải tuân theo nguyêntắc chung là sắp xếp từ dễ đến khó, từ to đến nhỏ, từ đơn giản đến phứctạp, từ trái sang phải

kệ năng tri giác không việc với các giáo cụ trong kệ luyện tậpchuyển gian, trẻ làm quen thứ ba của góc cảm giác bao giác quantiếp gồm với các khái niệm về gồm: phát triểncác giáo độ lớn, chiều cao,  Các khối hình học: khối thính giác,

cụ chiều dài, độ dày, cầu, lập phương, chóp nón, xúc giác,chuyển mỏng…Công việc ovan, hình trứng, trụ tròn, khứu giác,giao giữa với các giáo cụ lăng trụ tam giác đều, trụ vị giác, thịhai góc trong kệ thứ hai của vuông, chóp tam giác đều, giác Côngsinh hoạt góc cảm giác bao chóp vuông Sau khi làm việc với các

và góc gồm: việc với các khối hình học, giáo cụcảm giác  Tháp hồng: là tháp trẻ sẽ được làm việc với các trong kệ thứ

26