Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật tập những truyện hay viết cho thiếu nhi của trần quốc toàn (2017)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON====== LÊ THỊ THU HÀ TÌM HIỂU NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT TẬP NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA TRẦN QUỐC TOÀN KHÓA LUẬN TỐT NGHI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

LÊ THỊ THU HÀ

TÌM HIỂU NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

TẬP NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI

CỦA TRẦN QUỐC TOÀN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học

TS DƯƠNG THỊ THÚY HẰNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tiến sĩ Dương Thị Thúy Hằng ,người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn và cho em những lời khuyên bổ ích để

em hoàn thành khoá luận này

Em xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô trong khoa Giáo dục MầmNon trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện cho em trong suốtquá trình học tập, tìm hiểu và nghiên cứu đề tài

Do thời gian nghiên cứu đề tài có hạn nên không tránh khỏi những hạnchế, thiếu sót Vì vậy, em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô và cácbạn để khoá luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Thu Hà

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Những kết quả và các số liệu trong khóa luận chưa được ai công bố dưới bất cứ hình thức nào.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này.

Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Thu Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Cấu trúc khóa luận 5

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM VỀ NỘI DUNG TẬP TRUYỆN “NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI” CỦA TRẦN QUỐC TOÀN 7

1.1 Vài nét về tác giả và tác phẩm 7

1.1.1 Tác giả Trần Quốc Toàn 7

1.1.2 Tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn 9

1.2 Một số đặc điểm nội dung tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn 10

1.2.1 Những câu chuyện về trẻ thơ 10

1.2.1.1 Những câu chuyện trẻ thơ gần gũi và ngộ nghĩnh 10

1.2.1.2 Những câu chuyện trẻ thơ xúc động 18

1.2.2 Những câu chuyện về người lớn trọng tình 22

1.2.3 Những câu chuyện về thế giới loài vật sinh động 31

1.2.4 Thiên nhiên tươi đẹp 36

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM VỀ NGHỆ THUẬT CỦA TẬP TRUYỆN

“NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI “ CỦA TRẦN QUỐC

TOÀN 39

2.1.Thể loại……… 39

2.1.1 Truyện cổ viết lại 39

2.1.2 Truyện đồng thoại 44

2.1.3 Những truyện ngắn hiện đại khác 46

2.2 Ngôn ngữ 48

2.2.1 Sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ, đồng dao 48

2.2.2 Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, trong sáng 51

2.2.3 Sử dụng ngôn ngữ địa phương, dân dã 53

2.3 Giọng điệu 55

2.3.1 Giọng điệu vui vẻ, hài hước 55

2.3.2 Giọng điệu trữ tình đậm chất thơ 58

KẾT LUẬN 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

1 Lí do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

1.1 Văn chương khơi dậy cảm xúc cho con người, khiến người ta khóc

cười, buồn vui, yêu ghét… cùng nhân vật Đời sống tình cảm của con ngườiđược giàu có, phong phú lên nhờ những trang văn Đối với trẻ em – lứa tuổihồn nhiên, trong sáng, dễ tiếp nhận – điều này lại đặc biệt cần thiết Đưa vănchương đến với trẻ em cũng là một cách thức để giáo dục các em

Tiếp xúc với các tác phẩm văn học, trẻ như được hòa mình vào thế giớisinh động của cỏ cây, hoa lá, các con vật, đồ vật… trong tác phẩm Thêm nữa,với trí tưởng tượng phong phú, bay bổng, tư duy phát triển mạnh; trẻ có thểhiểu được khá đầy đủ nội dung và ý nghĩa của những câu chuyện, bài thơ; tựrút ra bài học cho bản thân và ý thức được hành vi của mình Chính vì vậy,văn học trẻ em có vai trò quan trọng đối với việc giáo dục toàn diện nhân cáchcho trẻ

1.2 Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, xuất hiện nhiều tác giả

chuyên chú viết cho các em Có thể kể đến Tô Hoài, Phạm Hổ, Nguyễn HuyTưởng, Phong Thu, Võ Quảng… Với lao động nghệ thuật miệt mài và tìnhyêu đối với trẻ nhỏ, họ đã xây dựng được nền móng vững chắc cho văn họctrẻ em Việt Nam phát triển Khác với các tác phẩm văn học trẻ em dịch, đếnvới thế giới nghệ thuật trong sáng tác của các tác giả văn học Việt Nam, các

em được tiếp xúc với những điều giản dị, gần gũi, quen thuộc với các emhàng ngày Đó là những tác phẩm văn học của trẻ em Việt Nam, cho trẻ emViệt Nam

Trên nền ấy, Trần Quốc Toàn là một cây bút quen thuộc và tạo được dấu

ấn khá rõ nét Ông được biết đến là một trong những nhà văn viết cho trẻ emđầy sung sức

Trần Quốc Toàn có “vốn liếng” đầy đặn về thế giới trẻ em, không chỉbằng sự tích lũy trong những năm tháng đứng trên bục giảng; mà ngay cả khikhông làm công tác giảng dạy nữa, ông vẫn được sống chung với nhữngngười bạn nhỏ của mình bằng tất cả sự quan tâm, tình yêu thương Viết chotrẻ em, viết về chính những điều trẻ em đang háo hức tìm hiểu, khám phá nhưmột “người bạn lớn” trò chuyện với “người bạn nhỏ” là điều không hề dễdàng, nếu nhà văn không thực sự dành sự quan tâm và tài năng cho nhữngcuộc “trò chuyện” hấp dẫn thú vị này Trần Quốc Toàn đã làm được điều này.

“Những truyện hay viết thiếu nhi cho” của Trần Quốc Toàn là tập

truyện tập hợp những sáng tác tiêu biểu hơn cả dành cho trẻ em của tác giảnày Mỗi câu chuyện là một điều mới mẻ, bổ ích Có những câu chuyện viết

về trẻ thơ trong trẻo Cũng có những câu chuyện người lớn trọng tình trọngnghĩa; lại có những câu chuyện về loài vật kì thú, sinh động Sự sinh động,phong phú, hấp dẫn và đầy tính giáo dục hiện diện trên từng trang văn

Với những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài Tìm hiểu nội dung

và nghệ thuật tập “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn làm đề tài khóa luận Chúng tôi hy vọng rằng có thể bước đầu nhận diện

những nét cơ bản nhất về nội dung và nghệ thuật của tập truyện này, từ đógóp phần phục vụ cho quá trình công tác sau này của chính bản thân mình

2 Lịch sử vấn đề

Có thể nói, Trần Quốc Toàn là một trong những tác giả nhận được nhiềuđánh giá ưu ái, trìu mến về những đóng góp của ông đối với sự phát triển củavăn học trẻ em Việt Nam

Bậc thầy văn xuôi Nguyễn Khải khẳng định: “Tôi đọc tản văn của TrầnQuốc Toàn 2 hơi, vừa tròn 2 buổi sáng, đọc liền mạch, càng đọc càng hứngthú, như được trò chuyện với một người bạn, đi nhiều, đọc nhiều, biết nhiều

và còn biết thuật lại một cách hóm hỉnh sâu sắc” [1,5]

Khi bàn về sự hóm hỉnh trong mỗi trang văn của Trần Quốc Toàn, nhàvăn Nguyễn Khải cũng viết: “Lại phải có cả cái mỉm cười nữa, lúc thông cảm,lúc cay chua, lúc giễu cợt, thấp thoáng giữa các dòng chữ” [1,5].

Cũng cùng quan điểm khẳng định đề cao, nhà văn Tô Hoài đã nhận xét:

“Những truyện thật ngắn, có chuyện chỉ ba bốn trăm chữ Nhưng gợi cảmtưởng man mác khiến người đọc mải mê quên để ý truyện ngắn hay dài Ýnghĩa những câu chuyện rất thấm thía Tâm lý thiếu nhi lúc nào cũng vừa thiếtthực vừa bay bổng thật xa, thật mênh mang ” (Tô Hoài – Tuần báo Người

Hà Nội)

Trong bài “Tổng kết cuộc thi sáng tác cho thiếu nhi - tuần báo văn nghệngày 3/10/1987”, có khẳng định: “Trần Quốc Toàn đã tìm được hướng viếtmới, viết về những chuyện thường ngày của các em Hầu hết các câu chuyệnrất ngắn của anh đều vui, vui một cách kín đáo, không ồn ào, và vì vậy nên códuyên” ” (Bài tổng kết cuộc thi sáng tác cho thiếu nhi - tuần báo Văn Nghệngày 3.10.1987)

Có thể thấy, đại đa số các ý kiến đều gặp nhau ở điểm là đề cao, khẳngđịnh tài năng, tâm huyết với nghề của Trần Quốc Toàn Tuy nhiên cho đếnnay, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập một cách hệ thống vấn đề nộidung và nghệ thuật trong các sáng tác cho trẻ em của Trần Quốc Toàn Trên

cơ sở đó, tôi lựa chọn đề tài: “Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật tập Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn.”

3 Mục đích nghiên cứu

Qua khóa luận này, bước đầu, chúng tôi muốn thâm nhập vào thế giớinghệ thuật trong các sáng tác viết cho trẻ em của Trần Quốc Toàn; tìm hiểunhững nét cơ bản về nội dung và nghệ thuật của tập truyện Thông qua đặcđiểm về nội dung và nghệ thuật của tập truyện, Trần Quốc Toàn cung cấp chocác em những câu chuyện trẻ thơ, trong trẻo, những câu chuyện người lớn

trọng tình, những câu chuyện về thế giới loài vật sinh động và giáo dục chocác em những phẩm chất đạo đức tốt, cách sống tốt để được mọi người quýmến Qua đó, một lần nữa chúng tôi muốn khẳng định tài năng và những đónggóp của Trần Quốc Toàn đối với sự phát triển của văn học trẻ em Việt Nam.

4 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận tập trung khai thác những nét cơ bản về nội dung và nghệ

thuật của tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc

6 Bài Hịch trên những tờ lá xanh

7 Những cuộc điều tra của chó Mực

8 Đũa cả mông mang

20 Đêm hoa đăng thành phố

21 Đi thăm ông nội

29 Trời cao cúi xuống

6 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp sau được chúng tôi sử dụng chủ yếu trong khóa luậnnày:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận

được triển khai trong 2 chương:

Chương 1: Đặc điểm về nội dung tập truyện “Những truyện hay viết

cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

Chương 2: Đặc điểm về nghệ thuật tập truyện “Những truyện hay viết

cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM VỀ NỘI DUNG TẬP TRUYỆN “NHỮNG TRUYỆN HAY

VIẾT CHO THIẾU NHI” CỦA TRẦN QUỐC TOÀN

1.1 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.1.1 Tác giả Trần Quốc Toàn

Nhà văn Trần Quốc Toàn sinh năm 1949, ở nhà hộ sinh số 3 HàngNgang, cách Bờ Hồ vài trăm mét Chính bởi vậy, ông đã được hít thở khôngkhí sông Hồng ngay từ trong bụng mẹ Nhưng ông lại sống và làm việc chủyếu ở thành phố Hồ Chí Minh Suốt thời thơ ấu , Trần Quốc Toàn đã cuốc bộtheo đường tàu điện đi học Đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, hiệu kem BốnMùa… là chỗ thường xuyên “đi thực tế” của ông Văn hóa 36 phố phường đã

in dấu đậm nét trên nhiều trang viết của Trần Quốc Toàn Dấu ấn của nhữngnăm tháng tuổi thơ với phố phường Hà Nội và sau này, chính sự đi nhiều, trảinghiệm nhiều đã đưa đến cho mỗi trang văn của Trần Quốc Toàn vừa mangđậm không khí của vùng đất kinh kì tinh tế, thanh lịch, với nhiều nét bản sắctươi đẹp

Năm 1970, sau khi tốt nghiệp Đại học sư phạm, Trần Quốc Toàn xinlên Cao Bằng nhưng cuối cùng, ông lại về với vùng núi thấp Bất Bạt, Ba Vì,

và sau này còn thấp hơn - thị xã Sơn Tây – một xứ Đoài với “vườn văn học”phì nhiêu Ở đây ông đã làm quen với Quang Dũng tài hoa, làm bạn vong niênvới Hoàng Tố Nguyên, Trần Lê Văn, Nguyễn Khắc Dực…; kết thân với BếKiến Quốc, bạn đồng lứa Chính Bế Kiến Quốc đã chép thơ của Trần QuốcToàn gửi báo Văn Nghệ Năm 1976, Trần Quốc Toàn được sung vào đội ngũgiáo viên trường sư phạm tỉnh Đồng Tháp

Trần Quốc Toàn là người dành tình cảm đặc biệt cho con trẻ ngay từnhững năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường Cũng chính tình cảm ấy đã

thôi thúc ông luôn cố gắng và trở thành người thầy giáo trẻ Hơn hai mươinăm đứng trên bục giảng đã để lại những dấu ấn khá rõ nét trong văn thơTrần Quốc Toàn Mảng thơ văn ông viết cho trẻ em quả là sự lựa chọn chânxác; nó bắt được cái tạng mạch tâm hồn ông; xuất phát là thầy và mãi mãi yêuquý những đứa học trò nhỏ bé Có lẽ, việc viết văn thơ cho trẻ em với ông làvẫn tiếp tục nghề sư phạm nhưng ở một hình thức khác.

Những năm 1980 – 1990, văn chương của Trần Quốc Toàn có xuhướng thiên về phê phán, lật tẩy những cái giả dối Tuy vậy, trên trang viếtTrần Quốc Toản, ta vẫn bắt gặp một màu hồng, không phải là thứ hồng củason phấn tô vẽ mà là màu hồng của bình minh, của nắng sớm khơi dậy nhữngcảm xúc trong lành

Đầu thập kỉ 1990, Trần Quốc Toàn chuyển qua làm báo Khi giữchuyên mục cửa sổ lớp học trên Giáo dục và thời đại, ông đã viết hàng trăm

bài tản văn Năm 1998, Nhà xuất bản Trẻ in thành tập Cửa sổ lớp học với 99 bài tản văn về trẻ em mà ông đã viết Cửa sổ lớp học, đó chính là cửa sổ con

tàu thời gian đã đưa Trần Quốc Toàn đến với các em khắp vùng miền đấtnước, từ thành thị đến thôn quê, vùng gần, vùng xa…

Trần Quốc Toàn là nhà văn viết nhiều thơ và truyện ngắn cho trẻ em,với các bút danh như: Viễn Giao, Phan Sự, Kính Nhi, Tư Hai Mắt Kiếng.Ngoài ra, ông còn là người cầm trịch ở nhiều sân chơi văn chương của cáctuần báo dành cho trẻ em

Trong hành trình cầm bút cần mẫn chuyên chú của mình, có thể nói,Trần Quốc Toàn đã tạo dựng được nhiều tác phẩm có ý nghĩa cho trẻ em Ôngcũng đạt nhiều giải thưởng có giá trị, ghi nhận những cống hiến nghệ thuật:Giải thưởng truyện ngắn cuộc thi viết cho thiếu nhi do Bộ Văn hóa – Trungương Đoàn và báo Văn nghệ tổ chức năm 1987; Giải thưởng của Hội đồng

Văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Viết Nam cho tập thơ “ Viết đơn lên cáttrắng” năm 1994 – 1995…

1.1.2 Tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

Từ những ngày tuổi còn đôi mươi dạy ở trường làng, thầy giáo TrầnQuốcToàn đã có những bài văn, bài thơ viết cho trẻ em đăng báo Trở thànhnhà báo, có điều kiện trải nghiệm các vùng miền, Trần Quốc Toàn viết rấtnhiều, đủ các thể loại: thơ, truyện ngắn, truyện ký, tản văn… Có bạn văn từngnhận định: “Như một dòng suối nhỏ róc rách chảy hoài qua tháng rộng nămdài, qua sỏi đá, nắng mưa, Trần Quốc Toàn là một trong số ít những cây bútthủy chung, cần mẫn, bền bỉ, không ngừng hướng đến các em, trò chuyệncùng các em”

Tập truyện Những truyện hay viết cho thiếu nhi gồm 29 truyện ngắn

thú vị và bổ ích giúp các em hiểu biết và yêu thương gia đình, bạn bè, loài vât,môi trường xung quanh Chỉ là những điều bình dị, gần gũi, nhưng chính cách

kể chuyện linh hoạt, sống động và giọng văn hóm hỉnh khiến mỗi câu chuyệntrở nên lung linh, biến ảo lạ thường 29 câu chuyện là 29 màu sắc khác nhau.Mỗi câu chuyện đều được kể thông qua con mắt của trẻ nhỏ, gần gũi và tựnhiên Có những câu chuyện của những đứa trẻ thơ ngây thơ ngộ nghĩnh Có

cả những câu chuyện người lớn trọng tình , mang ý nghĩa giáo dục cho các emnhững đức tính, những phẩm chất đạo đức tốt một cách sâu sắc và kín đáo.Rồi lại có những câu chuyện về thế giới loài vật đa dạng và sinh động Đó lànhững câu chuyện đồng thoại, truyện cổ được ông viết lại hay những câutruyện ngắn viết cho trẻ em thông thường

1.2 Một số đặc điểm nội dung tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

1.2.1 Những câu chuyện về trẻ thơ

Viết cho trẻ em phải chú ý đến đối tượng tiếp cận là trẻ em Muốn đượcnhư vậy, người cầm bút phải thực sự hiểu được tâm sinh lí của trẻ nhỏ, hiểuđược các em cần gì, muốn gì và học được những gì từ những trang viết củamình Nhà văn Phong Thu đã nói “Hãy viết những điều mà các em cần, các

em thích Nếu thế thì phải hiểu chúng nó” Hay tác giả Nguyễn Nhật Ánhquan niệm tác phẩm văn học trẻ em là tác phẩm lấy trẻ em làm đối tượng cảmthụ Điều đó có nghĩa là viết văn làm sao để các em có thể cảm nhận được,hiểu được và thích thú Có thể viết về chính cuộc sống của các em, có thểkhông, nhưng tác phẩm phải gần hoặc trùng, hoặc giống với nhãn quan củatrẻ Để làm được điều này nhà văn viết cho trẻ em không thể viết bằng chínhnhững suy nghĩ, cách phán quyết của người lớn áp đặt vào trong tác phẩm chocác em Tác giả cần đặt mình vào các em để cùng các em nhận thức thế giớixung quanh Có thể nói, nhà văn lấy các em làm hệ quy chiếu trong việc nhậnthức và sáng tạo

Đến với trẻ thơ với bao điều bí ẩn, Trần Quốc Toàn đã dẫn dắt các em đi khám phá những điều bình dị nhất của cuộc sống Từ đó các em phát hiện ranhững điều ý nghĩa từ chính những câu chuyện bình thường, gần gũi giản dị ngay trong chính cuộc sống của các em

1.2.1.1 Những câu chuyện trẻ thơ gần gũi và ngộ nghĩnh

Truyện Trần Quốc Toàn viết cho trẻ em thể hiện sự khám phá thế giớixung quanh một cách hồn nhiên, ngộ nghĩnh của trẻ thơ Các câu chuyện ông

kể được đan dệt bởi những chi tiết hết sức quen thuộc, mộc mạc với nhữngtình huống dí dỏm, ngộ nghĩnh

Trước tiên, cái ngộ nghĩnh, gần gũi ấy xuất hiện ngay từ việc Học trong bụng mẹ Chắc chắn ai cũng sẽ vô cùng kinh ngạc khi biết rằng ngày từ

khi ở trong bụng mẹ, bạn đã có nhiều khả năng k diệu mà bạn không ngờ

đến, và nó chính là bằng chứng cho phép nhiệm màu của sự sống Với tất cả

chúng ta, 9 tháng 10 ngày là con số mang một ý nghĩa vô cùng cao cả Đóchính là quãng thời gian dài mẹ bạn mang thai, bạn nằm trong bụng mẹ, đượcngắm nhìn cả thế giới dưới góc nhìn đặc biệt Đó cũng là giai đoạn bạn trảiqua quá trình phát triển từ phôi thai để trở thành một con người hoàn chỉnh.Trong quá trình này, có biết bao câu chuyện thú vị đã xảy ra mà bạn gần nhưkhông bao giờ nhớ lại được Trần Quốc Toàn viết không chỉ dành cho độc giảnhí mà còn hướng tới cả những độc giả là người mẹ Đọc câu chuyện, các emhiểu được rằng ngay từ khi chúng ta còn trong bụng mẹ, chúng ta đã nhận

được tình yêu vô bờ bến và sự dạy dỗ ân cần của mẹ “Ngay từ trong bụng

mẹ, những đứa bé đã có một tuổi ta, đã biết sống Biết chòi đạp, biết nghe”[1,

82] Khi mẹ đi chợ quê nhân vật “Bé” nghe được tiếng chuông cà rem Qua

con mắt tinh tường của nhà văn thì tiếng chuông cà rem bán dạo đã biến thànhtiếng nhạc để “Bé” vẫy tay, đạp chân rối rít trong bụng mẹ như muốn ra ngoàihòa vào dòng người chợ quê “Bé” theo mẹ lên lớp dạy học lại được nghenhiều bài học bổ ích Khi bé theo mẹ đi học lớp đại học, nhà văn cho rằng bé

sẽ học kém đi hơn một chút Trần Quốc Toàn lí giải rằng với những kiến thức

phức tạp của đại học, bé “tránh sao khỏi lộn xộn, lúng túng” Quá trình học phải bắt đầu từ thấp đến cao, từ dễ đến khó,từ đơn giản đến phức tạp Bài học

từ trong bụng mẹ đã cho các em thấy được mình được sinh ra như thế nào, đó

là sự tác tạo của mẹ, tình yêu của cha, và bàn tay khéo nặn hình hài của tạohóa

Đọc tới đây người đọc không khỏi tò mò, thôi thúc muốn đi tìm hiểu

xem nhân vật “Bé” trong câu chuyện đó tên là gì? “ Tên là gì thì phải giấu!

Cổ tích này chính là một truyện trinh thám, người kể và người nghe cùng điều tra cho ra cái tên đẹp ấy”[1,83] Cái tên của cậu bé thông minh được bắt đầu

từ việc học đánh vần Bởi cậu bé được theo mẹ đi dạy lớp một ở trường làng

nên bài học vần cậu thuộc “Ngon ơ” Nào thì Á nờ ăn, khó hơn thì U ô ngờ

uông sắc uống cậu vẫn đánh vần được Rồi từ cuộc nói chuyện với bà Mụ - cô

mẫu giáo nhà trời: “Lớp má con có ba mươi sáu cái tên, con thuộc lòng!

Nghe má gọi tên điểm danh, bao giờ cũng bắt đầu từ Nguyễn Bình An, rồi tới Trần Thanh Anh, Lê Đình Ấm, Đinh Thị Bình, Trần Danh Công…Tới cái tên thứ

ba mươi sáu Thái Thị Bạch Yến là hết”[1, 84].

Cái gần gũi và ngộ nghĩnh trong câu chuyện của cậu bé thông minhcàng được thể hiện rõ nét qua cuộc trò truyện của cậu bé với Bà Mụ Theo lờigiảng giải cặn kẽ của bà Mụ, mỗi đứa trẻ ra đời muốn mình tên gì thì cấttiếng khóc đầu tiên là vần giống tên đó Như Muốn tên Hoa hay Khoa, thìkhóc oa…oa…oa… Trần Quốc Toàn gọi đây là “bí kíp khóc thần diệu” Câuchuyện mang màu sắc trinh thám khép lại với sự kiện vào đúng phútgiao thừa, cậu bé thông minh khóc tiếng chào đời “ êu…êu…êu…” và cái tênTrần Lê Thân Yêu đã được ra đời như vậy

Học trong bụng mẹ của Trần Quốc Toàn không chỉ mang đến sự

thích thú cho các em, mà người lớn đọc cũng thú vị, vì đọc Trần Quốc Toànnhư được trở về tuổi thơ hồn nhiên, trong trẻo, được “học” làm trẻ con

để xứng đáng là người lớn tốt

Qua các trang viết của Trần Quốc Toàn, người đọc sẽ bắt gặp không ítcác chi tiết lấy từ trong đời thực của chính người viết, từ sự trải nghiệmtrong quãng thời thơ bé của nhà văn Theo quan niệm của Tạ Duy Anh, nhàvăn cho rằng dù làm báo, hay viết văn cho trẻ con cũng vậy, phải rất cẩntrọng trong việc chọn lựa ngôn ngữ, trích dẫn tài liệu hay nói đơn giản,muốn giáo dục

người khác trước hết anh phải giáo dục được chính bản thân anh Cũng chính

chuyện của ông đặc biệt lôi cuốn người đọc.

Vấn đề dạy vần Tiếng Việt là một vấn đề cơ bản, sơ đẳng khi bắt đầudạy hay học Tiếng Việt Tuy nhiên, hiện nay việc dạy vần còn đa dạng, mỗinơi mỗi khác Có nơi thì vẫn “đường xưa lối cũ”, có nơi thì thầy cô giáo dạymột cách, về nhà phụ huynh dạy cách khác Nắm bắt được tình hình đó Trần

Quốc Toàn đã viết truyện ngắn Đi tìm vần để hướng đến đối tượng trẻ

thơ khi học đánh vần Trần Quốc Toàn đã “nhập vai” vào nhân vật “Tôi”,quay

ngược dòng thời gian về thời thơ ấu, để xây dựng các tình huống đi tìmvần Khởi đầu của học vần là việc đi tìm các tiếng có vần “êm” Cuộc đối thoạicủa tác giả với ông ngoại đang sửa xe ngoài đầu hè đã giúp tác giả tìm đượctiếng có vần “êm” trong từ “cái kềm” Với tinh thần ham học, “Tôi” ko dừnglại ở một từ mà tiếp tục chạy ra ngoài vườn hỏi bà ngoại:

“ Bà ngoại! Bà ngoại cho con một tiếng có vần êm?

Cha! Bộ chê bánh rồi sao xin thứ đó Khó hả Mà đây, têm trầu” [1, 88]

Vậy là tác giả tìm thêm được một từ nữa có vần “êm” “Têm trầu” Rồi

lại chạy xuống bếp hỏi má, tình huống hài hước “từ bếp bốc lên mùi gì thơm

nức Má buông sách chạy xuống” và má cho từ “Mắm nêm” Vậy là tác giả

đã tìm được những từ có vần “êm” như “Cái kềm”, “Têm trầu”, “Mắm nêm”cho buổi học ngày mai

Câu chuyện tuy ngắn, chỉ vỏn vẹn có vài trăm chữ nhưng nó giúp các

em nắm được một cách có hệ thống các âm vị trong tiếng Việt (nguyên âm,phụ âm, thanh điệu) Giúp các em biết ghép âm thành vần, nắm được vị trícác âm trong vần: biết ghép các phụ âm đầu với vần tạo thành tiếng, đọc vàviết các tiếng đó

Trẻ em yêu thích cái gì, tò mò muốn biết cái gì, thì sẽ học cái đó rấtnhanh Muốn cho một bé học giỏi toán đầu tiên phải làm cho bé yêu toán.

Cái

máy tính nhỏ đề cập về việc học tính của trẻ nhỏ Nhân vật Hoàng đã

nhận

được điểm thấp trong bài kiểm tra Toán bởi vì Hoàng học kém toán và mẹHoàng đã mua cho cậu cái máy tính điện tử bỏ túi có gắn đàn Vào giờ kiểm

tra, cô giáo cho đề bài: “Nam có 7 con gà, Bắc cho Nam thêm ba con Hỏi

Nam có tất cả mấy con?” [1, 90] Vì Hoàng đã kém toán lại ỷ lại vào chiếc

máy tính nhỏ nên dù có chiếc máy tính trong tay nhưng Hoàng không biết làmphép tính cộng hay trừ Dù đã hỏi được bạn và tính ra kết quả rồi nhưngHoàng đã không hiểu được bản chất của bài toán cho nên tình huống hài

hước đã xảy ra “Theo cái máy nó chỉ ghi 7 + 3 = 10 mà không ghi chữ con

gà.”[1,91]

Hay để dạy trẻ học phép tính chia, Trần Quốc Toàn cũng sáng tác riêng

câu chuyện Học Toán với Phật bà để dạy cho các em cách chia Câu chuyện

lôi cuốn độc giả ngay ở cái tên “ Ái Đô” “Trong khai sinh tôi tên Ái Đô

nhưng cả nhà gọi tôi là thằng Đô ba số năm” Cái tên này được nhân vật tôi lí

giải rằng: “Vì tôi to con mới sinh đã năm kí, năm phẩy năm trăm gam”[1;

109] Câu chuyện thực sự lôi cuốn hơn khi cô giáo ra câu đố cho cả lớp Cứngỡ rằng cả lớp không bạn nào có thể giải được câu đố, nhưng bạn Bạch Huệlớp trưởng đã làm ra được kết quả

Trẻ nhỏ lớn lên cùng với sự phát triển các khái niệm toán học Rất lâutrước khi hiểu được 5+5 có nghĩa là gì thì trẻ đã và đang hình thành những ýtưởng là nền móng cho việc học toán sau này Cha mẹ cần biết trong độ tuổimẫu giáo lớn và lớp 1 các con cần phát triển khái niệm toán học như thếnào và chúng ta có thể làm gì để giúp con yêu thích môn toán và học giỏimôn toán Qua câu chuyện, Trần Quốc Toàn cũng hướng đến cho các emđức tính tự học Tinh thần tự học là ý thức học, ý thức ấy dần trở thànhmột nhu cầu

thường trực đối với các em; là có ý chí vượt qua mọi khó khăn, trở ngại để tự

học một cách có hiệu quả; là có phương pháp học phù hợp với trình độbản

thân, hoàn cảnh điều kiện cụ thể Nó chính là một chiếc chìa khóa đưa trẻđến kho tàng tri thức, là điều kiện giúp ta thành công trong học tập Tự họcgiúp trẻ thơ có được ý thức tốt nhất trong quá trình học: chủ động suy nghĩ,tìm tòi, khám phá, nghiên cứu và nắm được bản chất vấn đề từ đó tự họcgiúp ta tiếp thu được các kiến thức.

Những câu chuyện về trẻ thơ gần gũi quen thuộc với các em đượctác giả viết truyện từ những môn học của các em như Tiếng Việt, Toán Cái

gần gũi và ngộ nghĩnh còn xuất hiện trong cả bài Tập làm văn Chắc chắn,

Trần Quốc Toàn phải là người đi tìm hiểu và nghiên cứu rất kĩ về chươngtrình giáo dục của các em thì mới có những trang văn rất gần gũi với các emnhư vậy Bài tập làm văn tả “Cây hoa nhà em” được viết qua lăng kính trẻ

thơ Phải suy nghĩ một hồi rất lâu “ Tôi ngồi đò dọc ba mươi cây số Sa Đéc –

Lấp Vò”[1, 92], “Tôi” mới chỉ viết được phần mở đầu của bài văn Rồi sau

đó bằng cảm nhận thực tế của các kênh giác quan chủ yếu là thị giác thì “Tôi”

đã viết được những đặc điểm cấu tạo của cây hoa hồng Nhân vật Mực xuấthiện như một nguồn sáng Nhờ việc Mực ngoạm cuốn sách Tiếng Việt, đứngnhún nhảy bên cây hồng nên bài tập làm văn miêu tả cây hồng được đầy

đủ hơn Hoa hồng còn có gai nhọn, những chiếc gai có nhiệm vụ bảo vềbông hồng, giữ cho bông thả sức đẹp Bài tập làm văn kết thúc bằng việcchăm sóc bảo vệ cây hoa hồng của nhân vật “Tôi” Qua bài tập làm văn, TrầnQuốc Toàn muốn nhắc nhở các em đức tính trung thực trong học tập Vớiđối tượng là những độc giả nhí thì việc giáo dục cho các em đức tính trungthực là rất cần thiết Nó là nền móng để phát triển và hoàn thiện nhân cáchcủa các em sau này

Thế giới tuổi thơ được Trần Quốc Toàn phát hiện dưới một cái nhìn rấttinh tế và được lý giải bằng con mắt trẻ thơ Từng đoạn văn được ông trau

chuốt từ ý đến lời, hài hước, hóm hỉnh; ông bắt nhịp được sự hồn nhiên ngâythơ, ngộ nghĩnh trong suy nghĩ của trẻ thơ Người lớn đọc truyện của Trần

Quốc Toàn thì cười phá lên, vì nhân vật trong truyện sao giống mình… ngàyxưa đến thế Ai cũng có thể bắt gặp lại chính thời ấu thơ trong nhữngtruyện kể của ông Những câu chuyện của Trần Quốc Toàn không chỉ mangđến sự thích thú cho các em, mà người lớn đọc cũng thú vị, vì đọc Trần QuốcToàn như được trở về tuổi thơ hồn nhiên, trong trẻo, được “học” làm trẻcon để xứng đáng là người lớn tốt.

Câu chuyện đặc biệt nhất trong tập truyện này có lẽ phải kể đến Máy chữa tè dầm Vừa bất ngờ lại dí dỏm, hài hước mà ngộ nghĩnh, mỗi đoạn văn

đều mang đến những tiếng cười khi thì tủm tỉm, khi lại sảng khoái Mẩuchuyện này chắc sẽ là một lời an ủi của tác giả gửi tới những cô bé, cậu béđang bị bệnh “đái dầm” Ở thế giới ảo có tên là Internet, các chú Lùn ởphố Cổ Tích đã kết tóc làm máy đánh thức để chữa bệnh tè dầm Câuchuyện của Trần Quốc Toàn làm người ta liên tưởng đến những nhân vật cổ

tích trong “ Nàng bạch tuyết và bảy chú lùn” Rồi sau đó, câu chuyện lại

chuyển sang phố Thần Thoại, đó là nhận vật Thánh Gióng, bà mẹ Phù ĐồngThiên Vương Sự

đan xen giữa nhiều kiểu không gian từ hiện đại đến cổ tích, chuyển qua thầnthoại đã tạo ra những bước chuyển tâm lý thú vị, tạo ra sự huyền hoặc, kì ảo.Một bình chữa lửa được nâng cấp thành máy đánh thức, sợi cáp đượckết bằng các lọn tóc của cô Tấm, Nàng Tiên Cá, Công Chúa Tóc Vàng và máitóc huyền của nàng Bạch Tuyết xinh đẹp để cù vào gan chân những ai ngủsay không biết giời đất là gì Cơ chế hoạt động của máy chữa tè dầm như

sau: “Vào đúng giờ tí, tức là canh ba đêm ấy, mỗi chú lùn với một bình chữa

lửa trên lưng, bay ra từ màn hình máy vi tính còn thức, dù ông bác sĩ chủ máy đang ngáy khò khò Họ chuyền tay nhau cái máy đánh thức vừa chế tạo xong, rón rén bước vào phòng riêng của cu Tý Từ trong máy, sợ cáp trườn ra

như một con rắn Con rắn hiền leo qua tay, qua vai của bảy chú lùn và tìm tới giường cu Tý.

Cáp rắn thè năm ngón tóc khẽ liếm vào gan bàn chân người bệnh tè dầm Anh chàng vẫn ngủ Sáu chú chú lùn em lúng túng, hoang mang Lùn anh rậm râu ra lệnh:

- Giữ vững thân máy! Chuyển lập trình dự phòng!

Máy khởi động lại Cáp rắn lại trườn Lần này trườn hẳn lên đầu giường rồi thật bất ngờ, bốn ngón tóc cúp lại, chỉ riêng ngón út khẽ luồn vào lỗ mũi cu

Tý mà vân vê Cu Tý bật cười, thức giấc, tiến ngay vào nhà tắm, tháo cho hết nước dư trong bụng Bệnh tè dầm cắt cơn tức thì!”[1; 98,99]

Vậy là bệnh tè dầm của cu Tý đã được chữa khỏi nhờ vào trí thôngminh của các nhân vật cổ tích Chưa rút ngay mà bảy chú lùn còn xông vào

phòng của ông bác sĩ: “ Các chú lùn xúm quanh giường của ông bác sĩ,

hướng bảy cái vòi chứa lửa, xịt nước lần này là thứ nước thật vào chỗ đái dầm của ông ta” Điều ấn tượng và khiến các độc giả khúc khích cười là khi

đọc câu văn này: “Sáng hôm ấy, thức giấc, vị bác sĩ ngạc nhiên hết sức vì đã

lâu lắm ông mới lại tè dầm”[1; 99]

Có thể nói những yếu tố bất ngờ, ngộ nghĩnh luôn là đặc điểm nổi bậttrong cách viết truyện của Trần Quốc Toàn Ông có khiếu quan sát tinh tế mà

dí dỏm theo cách nhìn, cách nghĩ của trẻ thơ Thì ra trẻ con trong thờiđại công nghệ thông tin vẫn rất cần thơ ca, truyện kể, lời ru, đồng dao cùng

những trò chơi dân gian Ở câu chuyện Nấu cơm thi, tác giả Trần Quốc

Toàn đã mở ra cho các em thế giới của những trò chơi quen thuộc, truyềnthống Tình huống hài hước “quên nấu cơm điện” của cô bé Ánh tạo ấn tượngđặc biệt Cả lớp đặt hết niềm tin vào Ánh Ngọc vì nghe nói cô vẫn tự tay nấucơm cho gia đình Nhưng khi vào cuộc thì mặt cô tái mét, lúng túng, làmphỏng tay vì quẹt que diêm Vậy là cô không thể hoàn thành được nhiệm

vụ cả lớp đã tin tưởng giao cho: “Thưa cô em chỉ quen nấu nồi điện,thứ nồi có

nhạc hiệu.” [1,102].

Đâu ai bày cho, chính các em đã tự biến lời thơ, lời văn thành một tròchơi vui nhộn Cứ thế trò chơi kéo dài không chán, bên cạnh các trò khác,

như bịt mắt bắt dê, rồng rắn lên mây, nu na nu nống Qua mỗi trang văn,

người đọc như thấy cảnh các em đang chơi, với những hình dung về mộtthời tuổi thơ xưa của ông bà, của bố mẹ và của chính mình Đêm trăng sáng

và các trò chơi như không muốn dừng của tuổi nhỏ Truyện của Trần QuốcToàn gần gũi với các em biết bao, giúp các em mở rộng tầm nhìn, tầmnghe, nâng cao nhận thức và mĩ cảm Trong vui chơi, phải chăng lời thơ, lờivăn cũng đã chấp cánh thêm cho niềm vui tâm hồn, cho trí tưởng tượng củacác bé thăng hoa, cùng với sự phát triển tư duy, ngôn ngữ

Mỗi câu chuyện trong tập truyện Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn đều chứa đựng những tình cảm ưu ái của Trần Quốc

Toàn dành cho các em, những chủ nhân tương lai của đất nước mà ôngluôn đặt trọn niềm tin yêu qua những trang viết thấm đẫm tình yêuthương con

người, trân trọng cuộc đời Bằng ngòi bút rất chân thực và tinh tế, ông đã táihiện khá chính xác và đầy đủ đời sống, nhất là đời sống gần gũi, mộc mạc củatrẻ em trong tập truyện; đem lại những rung cảm vừa tinh tế vừa ngộ nghĩnhcho bạn đọc

1.2.1.2 Những câu chuyện trẻ thơ xúc

động

Bên cạnh những câu chuyện của trẻ thơ gần gũi và ngộ nghĩnh,

trong tập Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn còn có

những câu chuyện xúc động về những mảnh đời, những số phận khác nhaucủa các cô bé, cậu bé…

Gia đình là môi trường có tác động to lớn đến sự hình thành vàphát triển mọi mặt về thể chất cũng như tinh thân, đặc biệt về tình cảm đạođức của con trẻ Tổ ấm của trẻ thơ chính là gia đình, là môi trường văn hóa,

được tạo dựng cơ sở tình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau của những người

có quan hệ

ruột thịt Trong xã hội, có những cô bé, cậu bé được cha mẹ bao bọc, có mộtcuộc sống, đầy đủ, hạnh phúc, ấm no Nhưng cũng có những đứa trẻ mồ côi,lang thang cơ nhỡ, không được ăn học mà phải mưu sinh từ khi còn rất

nhỏ Đó là trường hợp được đề cập đến trong câu chuyện Trời cao cúi xuống Truyện ngắn kể về cuộc đời lang thang khổ sở của cậu bé tên Nép.

Cuộc sống của Nép khi còn mẹ bên cạnh rất hạnh phúc dù còn nghèo đói.Nép được đến trường, được phụ mẹ làm việc Khi ấy Nép là một cậu bé học

giỏi : “Con chị học như người thành phố! Học lực ấy vào đại học khó gì.

Người làng này, tôi chỉ hi vọng mình nó! Chị đừng tiếc sức.” [1, 153] Nhưng

thật trớ trêu, Nép đã mồ côi cha và giờ đây mẹ cũng bỏ Nép lại một mình mà

ra đi Mẹ Nép đã bị một trận mưa lớn khiến cát tràn vào nhà Cát đã cướp đingười mẹ kính yêu,

người luôn tảo tần ngày đêm lo lắng cho bữa ăn giấc ngủ của cậu Rồi sau đó,Nép bỏ học, vào đời từ ngày đó Mẹ không còn nữa, không còn ai lo cho Népnữa nên cậu phải tự kiếm sống Nép lại ra bến cá tự kiếm miếng ăn chomình Cuộc đời của cậu bé quăng quật nơi bến cá, bến xe Mỗi chiều lựa

cá xong cậu lại xúc lên xe đống cá vụn làm ướp mắm, sau đó lại theo xe vàoPhan Thiết Tới nhà mắm , cậu lại xuống cá, ướp muối rồi mới ăn và ngủ Kể

từ đó nhà mắm là nhà của cậu Nép bỏ không về làng nữa vì nhà cậy đã bị cát

vùi lấp, không còn nhà để về nữa Cậu bị cuốn theo công việc: “cứ bến cá –

nhà mắm, nhà mắm – bến cá mà nối ngày vào đêm, chuyển đêm sang ngày Nép như bị tù trong vòng tròn công việc nặng hơn tuổi nó rất nhiều”[1, 154].

Một đứa trẻ mười ba tuổi như Nép phải được đến trường, được học, đượcchơi,

được sự bao bọc của cha mẹ, chứ không phải tuổi mưu sinh cuộc sống vớinhững công việc nặng nhọc hơn tuổi của câu Tuổi thơ của cậu cũng bị cát lấy

đi Nép lại đánh bạn với bọn bụi đời, cậu bỏ nhà mắm, bám xe đò tìm lên Đồi

Hồng, bắt đầu cuộc sống lang thang Cậu đi nhận những chai nước suối của dì

Ba La Vi để chạy theo bán cho khách Số tiền lãi được chỉ vỏn vọn hai trăm

đồng Dù ở những nơi xô bồ nhất, khốn cùng nhất nhưng bản chất lương

thiện trong cậu vẫn được duy trì “Nép bám khách mà không làm phiền họ.

Nó im lặng theo khách đẻ chờ cơ hội giúp đỡ Khi thì chạy ngược dốc, lấy lại cho chị kia cái nón bị gió cuốn đi Khi thả xuôi xuống chân đồi mua giúp cho anh nọ cuộn phim Kodak mà không cần lấy tiền trước, mua đúng giá chợ, không xin thêm một đồng” [1, 156] Nép còn cứu được Cái Ngọt Mía Lạnh

khỏi tay xàm xỡ trong chiếc xe biển 62 Ông trời không phụ lòng một ai baogiờ, làm việc tốt sẽ được đền đáp lại, ông trời đã đưa những con người tốtbụng tới bên Nép Nhờ có ơn cứu của Nép mà Ngọt đã tin và truyền ngay choNép những món nghề rất cần cho người lang thang vùng cát du lịch này.Nép đeo bám các thành viên trong câu lạc bộ Chim Yến để tới được lúc côtrưởng đoàn trao máy cho nó nhờ bấm giúp Sau sự việc chụp ảnh giúp mà

cô đoàn trưởng đã chính thức thuê cậu dẫn đường để đi săn lùng những đồicát khác ngoài Đồi Hồng Vì Nép sinh ra từ cát, lớn lên cũng từ cát nên cát đãtrở thành bạn của cậu, cho nên việc dẫn đường cho câu lạc bộ dễ như trở bàn

tay: “Nó thuộc cát như thuộc bài hồi còn học trong trường”[1, 158] Từ đó

mối quan hệ giữa Nép và câu lạc bộ Chim Yến trở nên thân hơn, những bà

mẹ, những cô gái trong câu lạc bộ đã hiểu được hoàn cảnh của cậu nên đãkhông nỡ bỏ mặc cậu bé Và họ đã nhận đỡ đầu tất cả những đứa trẻ langthang Đồi Hồng Họ muốn truyền nghề cho những đứa trẻ Sau một khóađào tạo với những chiếc máy ảnh từ thiện của Hội bảo trợ trẻ em nghèoThành phố Hồ Chí Minh xin được, những đứa trẻ lang thang đã bỏ nghề bán

la vi, đánh giày, chuyển sang nghề phó nháy Cuộc sống của chúng đã đượclật sang một trang mới Trong cuộc sống nghèo khó, khí hậu khắc nghiệt, củavùng quê mà mẹ cậu đã nằm xuống, những đứa trẻ trên đồi cát Bình Thuận

đã dùng trò chơi tuổi thơ (trượt cát bằng mo cau) để rồi cho ra đời dịch

vụ cho thuê tấm trượt cát bằng nhựa để mưu sinh và đến trường

Nép – một cậu bé đầy ý chí nghị lực, một cậu bé được sinh ra từ cát,lớn lên từ cát, mưu sinh cùng cát Cát có mồ hôi vất vả, có nhọc nhằn lam lũ.Cát chôn giấu cả những mất mát đau đớn thuở nhỏ của Nép, cướp đi tuổi thơ

đáng có của cậu Câu chuyện Trời cao nhìn xuống ban đầu như một sự

tưởng tượng khi bọn trẻ chơi trò trượt cát, khoảng cách giữa trời và cátgần xuống, như nghe thấy gió, thấy nắng Nhưng khi đọc kĩ, tên truyện mangmột lớp nghĩa khác Trước cái chết của người mẹ bị vùi trong cát, Nép nhưnghĩ rằng ông trời bất công, trời cao nhìn xuống kia nhưng vô cảm, để Népmất đi chỗ dựa tin yêu nhất trong cuộc đời

Cuộc đời Nép phiêu dạt từ chợ mắm, qua đồi cát, từ thăng trầm vất vảnày đến vất vả nhọc nhằn khác Nhưng có một điều đáng quý là dù ởnhững nơi xô bồ nhất, khốn cùng nhất, bản chất thiện lương trong Nép vẫnđược duy trì Chính điều này đã đưa em đến với những tấm lòng nhân hậutrong cuộc sống Cuối cùng, Nép cũng như những đứa trẻ lang thang cùngtrang lứa cũng tạo ra những công việc chính đáng để nuôi sống chính bảnthân mình Câu chuyện lại mang ý nghĩa thứ hai: ông trời/ cuộc sống vốn

công bằng Trời cao cúi xuống là câu chuyện về trẻ thơ xúc động và đã đạt

giả ba trong cuộc thi Vì hạnh phúc trẻ thơ do Uỷ ban Dân số gia đình và trẻ

em Việt Nam và Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức

Xen lẫn những câu chuyện về tình bạn, tình cảm với gia đình xúc độngcòn có những câu chuyện về tình thầy trò cảm động Vốn là một người thầygiáo, Trần Quốc Toàn luôn ý thức và trân trọng được những tình cảm, những

kí ức về người thầy, người cô của mình Kính trọng biết ơn thầy cô là nét đẹp

văn hóa tiêu biểu của người Việt Nam Qùa tặng ngày 20 - câu chuyện thể

hiện tấm lòng tri ân sâu sắc, một niềm biết ơn vô bờ bến đối với những

người đã mang “cái chữ” cho trẻ thơ Qùa tặng ngày 20 thể hiện lòng biết

ơn với

người cô giáo của bé Boong Bé Boong là trưởng ban mua sắm quà tặng cô

nhân dịp 20 tháng 11 Sau những lần đưa ra ý kiến trước tổ và một đêmsuy nghĩ thì bé Boong đã tìm ra món quà tặng cô rất thú vị Đó là một cái hộp

bút, trong hộp bút có hai chú dế Cô rất vui về món quà của tổ 4 “Tổ 4 giỏi

thiệt! Biết làm thủ công, biến cái hộp đồ chơi con nít có đôi dế gáy ánh sáng, bán đầy đường thành một món quà quý dành cho người lớn Rồi đây mỗi đêm cô mở hộp bút để lấy cây viết đỏ chấm bài, đôi dế say đèn sẽ gáy kể lại chuyện này”[1, 134] Món quà nhỏ, ý nghĩa lớn, nó chất chứa tấm lòng

của những đứa trò tinh nghịch đã dành cho cô giáo – người lái đò đưa conthuyền sang

sông

Mỗi nhà văn viết cho trẻ em đều có những cách tiếp cận khác nhau ỞNguyễn Nhật Ánh, độc giả thường bắt gặp đan xen giữa những câu chuyệntrẻ thơ hồn nhiên ngộ nghĩnh là những triết lý nho nhỏ mà người lớn cũnglấy làm thích thú Tác giả Nguyễn Thị Kim Hòa lại cuốn hút độc giả nhí bằnglối viết vừa mộng mơ, vừa giàu chất hiện thực, ngôn ngữ hóm hỉnh, dí dỏm

và nhiều chi tiết cảm động Truyện của Phan Thị Thanh Nhàn với những tìnhtiết chuyện gay cấn, hồi hộp đưa bạn đọc từ những bất ngờ này tới bất ngờkhác Trần Quốc Toàn chọn cho mình một lối viết khá nhẹ nhõm, lặng lẽ đivào trái tim bạn đọc, đặc biệt là thông qua những câu chuyện cảm động, đầytính nhân văn mà không hề giáo điều, triết lý Đằng sau mỗi câu chuyện củaông thường lấp lánh những cái cười trìu mến, làm “mát lòng” bạn đọc Lối viếtcủa Trần Quốc Toàn có những điểm phảng phất cách hành văn của Tô Hoài

và Băng Sơn

1.2.2 Những câu chuyện về người lớn trọng tình

Trong tập truyện này, không chỉ dụng công viết về trẻ em, Trần QuốcToàn còn gửi đến độc giả những câu chuyện về những con ngườitrưởng thành và coi trọng tình cảm Thông qua những câu chuyện đó, giá trịgiáo dục đối với trẻ được đề cao

Truyện ngắn Lá đa mặt nguyệt nằm trong mạch nội dung này Lá đa mặt nguyệt để lí giải nguồn gốc của chú cuội tình nghĩa, đồng thời cũng thỏa

mãn tính “tò mò” tìm hiểu của các em

Chuyện kể rằng, Cuội được sinh ra trong một bối cảnh rất đặc biệt, mẹCuội mải làm quá mà đẻ rơi Cuội trên đường băng rừng lên núi Cha Cuội đãqua đời từ khi Cuội còn nằm trong bụng mẹ Ông đã để lại cho cuội một chiếcrìu, vật mà cuội đã lựa chọn khi mẹ hướng nghiệp Dù mẹ đã hướng cho cuội

rất nhiều nghề: “Cái xà cạp thợ cấy, bùi nhùi rơm thợ cầy, cái bay thợ nề, cái

đê thợ khâu…”[1, 8] Nhưng Cuội đã chọn chiếc rìu để sau này nối nghiệp

của cha Mẹ Cuội không muốn Cuội theo nghề của cha bởi lẽ tình yêu thương

vô bờ bến của người mẹ dành cho con nó lớn hơn bất cứ điều gì, mongcon trở thành một người lương thiện và mọi điều tốt đẹp sẽ đến với Cuội Khicha cuội còn sống ông đã chặt cao nhiêu cây sống, đóng bè thả trôi sông,cuối cùng phải chịu đòn thù bị cây đè chết Mẹ hết lời khuyên dăn cuội, lờinhắc nhở của mẹ còn đi vào trong cả lời hát du:

“À ơi…

Trông cây lòng phố Cây xếp thanhg hàng Chói chang ngói lợp Cây quàng khan xanh.

Trồng cây lưng núi Thành rằng cây cao Những chị đồi trọc Mọc tóc trái đào.

Lá răm làm mắt

Lá liễu làm mày

Có cây, mặt đất Tươi như mặt người.”[1;11,12]

Thật tinh tế trong cách viết của mình, Trần Quốc Toàn đã đưa vàotrong câu chuyện của mình những lời ru ngọt ngào với những tâm niệmcủa

người mẹ cho con, làm cho câu chuyện hấp dẫn lạ thường Trong Cuội, tìnhyêu đối với cây rừng luôn rực cháy, vừa nghe lời mẹ vừa muốn kế nghiệp củacha Cuội trở thành tiều phu, kiếm củi, lượm cành gãy, cây đổ, chăm sóc câyrừng Lòng tốt của Cuội đã được cây rừng đền đáp Rừng cho Cuội lá gối lợpnhà, lá móc chằm nón, củ nâu nhuộm áo, củ ba kích ngâm rượu, trái tai chuanấu canh…

Mẹ là người thân duy nhất của Cuội, chính vì vậy tình yêu của cuộidành cho mẹ rất lớn lao Cuội thuộc lòng ba mươi sáu mặt thuốc nam đểchữa nhức đầu, sổ mũi, đau bụng, mỏi lưng Nhưng mẹ Cuội mỗi ngày mộtgià, Cuội lại mong mẹ sống mãi cùng Cuội và muốn tìm một loài thuốc có thể

cải tử hoàn sanh, trường sinh bất lão: “Cuội những mong tìm được trên rừng

thứ thuốc cải tử hoàn sanh, biến chết thành sống, để mẹ sống hết đời này lại sống thêm đời nữa với Cuội”[1, 10] Ai cũng nghĩ đó là một ước muốn viển

vông, hão huyền, nhưng riêng Cuội quyết tìm cho thứ thuốc đó Tình yêu vàtâm nguyện cao quý ấy thấu tới tận trời xanh Ông trời đã thấu hiểu đượctình yêu thương mẹ bao la và ước muốn mẹ sống mãi bên mình cho nênông đã chỉ

đường mách bảo cho Cuội đi tìm thứ thuốc quý ấy Cuội tìm được thứ câythuốc quý ấy là nhờ “cá cờ” (con của vua thủy tề ) – người mà đã được CuộiCứu mạng khi mắc cạn dưới trần gian chỉ cho:

“Cảm ơn cứu sinh Sao băng sao băng Lấy giống trăng sáng

Mà trồng cây linh

Lá đa thần dược Tròn vầng trăng thanh Thì hái làm thuốc Cải tử hoàn sanh”

Thứ thuốc quý ấy là cây đa thần, Cuội đã tìm ra thứ thuốc có thể giúp

mẹ sống suốt đời với Cuội Nhưng chỉ riêng Cuội mới biết cây đa ấy là cây đathần, còn người trong dân làng không ai biết Trẻ con lại càng không Cây đa

cổ thụ, có bóng mát rượi đã thu hút rất nhiều trẻ em đến chơi dưới gốc cây

với rất nhiều trò chơi dân gian: “Con gái thì nhặt lá đa dụng, cuộn tròn,

buộc cọng rơm vàng làm con nghé ọ nghênh nghênh đôi sừng Con trai tinh nghịch hơn, chúng lấy liềm cắt cỏ, khẽ cứa vào da cây, khẽ thôi, như người ta xăm mình, để nhựa đa ứa ra, thành giọt, thành cục, thành vốc…Khi vốc nhựa

đa lớn bằng trái quýt , trái chanh thì con trai cho con gái làm quả chuyền….”[1,

13] Cuội rất vui khi tìm được cây thuốc quý chữa bệnh cho mọi người và vuihơn vì nhờ cây thuốc quý mà trong sân lúc nào cũng rúc rích tiếng cười củatrẻ thơ Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang Nếu như những đứa trẻ ấy cứchơi sạch như vậy thì đâu có chú Cuội ngồi dưới gốc cây đa đã đi vào cổ tíchnhư ngày hôm nay và người đời đã có loại thuốc cải tử hoàn sinh Chuyện là,

có một cậu bé làm biếng lại chơi bẩn, đến phiên mình xuống suối lấy nước đổ

dế nhưng cậu lại ko xuống lấy nước suối mà vén quần tè vào hố dế Cậu đâungờ rằng làm thế là đụng tới đa thiêng, ông trời biết đã nói giận đùng đùng.Nào thì gió nổi lên, trời tối sầm, mưa xuống, cây đa thần bị gió cuốn lấy, rễđứt và rồi lừng lững bay lên trời Cuội thấy cậu bé vén quần tè vào gốc cây

đa vẫn còn đang mải mê bám rể đa chơi đu bay nên cậu đã vội buông rìu

phóng lên cứu cậu bé Cuội vận hết nội công và sức lực để cứu cậu bé Cậu béxuống