Thế giới nhân vật trẻ em trong tập truyện út quyên và tôi của nguyễn nhật ánh (2017)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2KHOA GIÁO DỤC MẦM NON HÀ THỊ KHUYÊN THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG TẬP TRUYỆN ÚT QUYÊN VÀ TÔI CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

HÀ THỊ KHUYÊN

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG

TẬP TRUYỆN ÚT QUYÊN VÀ TÔI CỦA

NGUYỄN NHẬT ÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học

TS.GVC NGUYỄN THỊ NHÀN

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Tiến sĩNguyễn Thị Nhàn, người đã tận tình hướng dẫn, động viên tôi trong suốt quátrình thực hiện và hoàn thành khóa luận

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy, cô giáo trong Khoa Giáo dụcMầm non, thầy cô trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã nhiệt tình giảng dạy

và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt thời gian của khóa học

Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên tôitrong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận này

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Hà Thị Khuyên

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài khóa luận: “Thế giới nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên

và tôi của Nguyễn Nhật Ánh” được tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô

giáo - TS Nguyễn Thị Nhàn Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứucủa riêng cá nhân tôi Kết quả thu được trong đề tài là hoàn toàn trung thực vàkhông trùng lặp với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác đã công bố

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Hà Thị Khuyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Cấu trúc khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1 ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG TẬP TRUYỆN ÚT QUYÊN VÀ TÔI 7

1.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật 7

1.1.1 Khái niệm nhân vật 7

1.2.2 Thế giới nhân vật 9

1.2 Đặc điểm tính cách nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi 10

1.2.1 Nhân vật trẻ em - Những đứa trẻ ngây thơ 11

1.2.2 Nhân vật trẻ em - Những đứa trẻ nghịch ngợm 14

1.2.3 Nhân vật trẻ em - Những đứa trẻ giàu tình cảm yêu thương 16

Tiểu kết chương 1 23

Chương 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG TẬP TRUYỆN ÚT QUYÊN VÀ TÔI 24

2.1 Nghệ thuật miêu tả 24

2.1.1 Miêu tả ngoại hình 24

2.1.2 Miêu tả hành động 26

2.1.3 Miêu tả nội tâm 28

2.2 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ 32

2.2.1 Ngôn ngữ đối thoại 32

2.2.2 Ngôn ngữ độc thoại 37

Tiểu kết chương 2 40

KẾT LUẬN 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Văn học thiếu nhi có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhâncách và làm giàu tâm hồn con người Những cuốn sách đến từ thời ấu thơ đểlại những ấn tượng sâu sắc Bởi vì, với mỗi chúng ta, tuổi thơ luôn là quãngthời gian đáng nhớ, quãng thời gian đẹp, gắn bó với nhiều cảm xúc, suy nghĩhồn nhiên sống động Những lời hát ru những câu chuyện cổ tích thời thơ ấu

sẽ theo chúng ta đến suốt cuộc đời và trở thành dấu ấn khó quên

1.2 Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn rất thành công ở lĩnh vực văn học viếtcho trẻ em Xuất hiện trên văn đàn như một hiện tượng văn học, Nguyễn NhậtÁnh là cây bút tài năng với nỗ lực cách tân không ngừng về mặt tư duy cũngnhư nghệ thuật Mỗi tác phẩm của ông ra đời đều mang một ấn tượng mới mẻcho người đọc Với giọng văn dí dỏm, nhẹ nhàng cùng nghệ thuật phân tíchtâm lí sâu sắc, những trang văn của ông không chỉ thu hút bạn đọc trẻ tuổi màcòn nhận được sự quan tâm của độc giả lớn tuổi Mỗi người có thể tìm lạihình ảnh tuổi thơ của mình trong đó, thấy được miền kí ức xa xôi mà lâu nay

đã bị lãng quên Nó là món ăn tinh thần với đông đảo bạn đọc Nguyễn NhậtÁnh thấu hiểu tâm lí trẻ thơ một cách tinh tế những trang văn của ông khiếnđộc giả cảm thấy tâm hồn trong trẻo, yêu đời, lạc quan

1.3 Người viết chọn đề tài về Nguyễn Nhật Ánh còn vì có lí do gắn vớinhu cầu và niềm yêu thích cá nhân Là một giáo viên mầm non tương lai, tìmhiểu về tâm lí trẻ thơ là việc làm vô cùng cần thiết để chúng tôi có thể hiểu,nắm bắt, chia sẻ và truyền thụ cho các em một cách tốt nhất những tri thức.Đặc biệt qua đề tài này, tác giả khóa luận hy vọng nâng cao năng lực vănchương của bản thân Điều đó hữu ích cho một giáo viên tương lai

Từ khi tập truyện Út Quyên và tôi ra mắt, nó được bạn đọc đón nhận,

mến mộ, song việc tìm hiểu tác phẩm chưa được quan tâm nhiều Đặc biệt lànhững nhân vật trẻ em trong đó ra sao cũng chưa được nhìn nhận thỏa đáng

Vì tất cả những lí do trên, tác giả khóa luận quyết định lựa chọn đề tài “Thế

giới nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi của Nguyễn Nhật Ánh”

làm đề tài nghiên cứu

đạt con số kỉ lục Tác phẩm Út Quyên và tôi là tác phẩm nằm trong loạt các

sáng tác mới của nhà văn viết theo lối văn hóm hỉnh, dí dỏm mà chứa đựng

những kỉ niệm về tuổi thơ Út Quyên và tôi là tập truyện ngắn, với những

niềm vui, những kỉ niệm dễ thương, những bài học giản dị sâu sắc… Đó là tậptruyện ngắn hay, chân thật về tuổi thơ

Trong sự tiếp cận của mình chúng tôi điểm qua những ý kiến, nhữngcông trình viết về nhân vật trẻ em nói chung và nhân vật trẻ em trong tác

phẩm Út Quyên và tôi nói riêng.

Khi biên soạn Giáo trình Văn học trẻ em (Nxb Đại học Sư phạm 2013),

(tái bản lần thứ 10) trong bài khái quát, tác giả Lã Thị Bắc Lý khi điểm têncác tác phấm tiêu biểu đề cập đến vấn đề tiếp cận trẻ em trong đời sống hiện

tại, hiện đại đã nhắc đến tác phẩm Út Quyên và tôi bên cạnh các tác phẩm

khác Tác giả viết: “Tiếp cận trẻ em trong đời sống hiện tại, hiện đại, các vấn

đề phản ánh của văn học thiếu nhi đã được mở rộng phong phú và đa dạng.Mối quan tâm lớn nhất của tác giả là trẻ em trong quan hệ gia đình Đây là

vấn đề nhạy cảm và tinh tế Có hàng loạt tác phẩm viết về đề tài này như Út

Quyên và tôi, Em gái (Nguyễn Nhật Ánh), Năm đêm với bé Su (Nguyễn Thị

Minh Ngọc), Kẻ thù (Quế Hương), Chị (Cao Xuân Sơn), ” [11, tr 17] Tuy nhiên, tập truyện Út Quyên và tôi còn là một tác phẩm mới chưa được dành

nhiều sự quan tâm của giới nghiên cứu Trong quá trình tìm hiểu đề tài, chúng

tôi được tiếp xúc với một số công trình, một số nhận định và đánh giá về nhân

vật thiếu nhi trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh Sau đây là những ý kiến

tiêu biểu:

Công trình “Thế giới trẻ thơ qua cách nhìn của Nguyễn Nhật Ánh trong

bộ Kính vạn hoa” của Phạm Thị Bền (Luận văn Thạc sĩ khoa học, 2005,

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) [4], có thể coi là công trình đầu tiên nghiêncứu về một tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh Trong phần V của luận văn,chính tác giả cũng trực tiếp khẳng định: “Đây là công trình chuyên biệt đầutiên nghiên cứu về văn xuôi Nguyễn Nhật Ánh, đặc biệt là về tác phẩm từngđược coi là một “hiện tượng” trong văn học thiếu nhi trong mấy năm gần

đây” Ở công trình này, Phạm Thị Bền đã đi sâu khai thác bộ truyện Kính vạn

hoa trên cả phương diện nội dung và nghệ thuật dưới góc nhìn thế giới trẻ

thơ Tác giả cũng có cách nhìn khoa học khi đặt sáng tác của Nguyễn NhậtÁnh trong dòng văn học thiếu nhi Việt Nam và có khu biệt về thời gian sángtác Đó là những sáng tác thuộc thời kì đổi mới

Tác giả Vũ Thị Hương cũng thể hiện mối quan tâm của mình với

Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông qua công trình “Thế giới nghệ

thuật truyện Nguyễn Nhật Ánh” (Luận văn Thạc sĩ khoa học, 2009, Trường

Đại học Sư phạm Hà Nội) [9] So với Phạm Thị Bền, Vũ Thị Hương đã mở

rộng đối tượng nghiên cứu thêm hai tác phẩm, bên cạnh Kính vạn hoa có

thêm Chuyên xứ Lang Biang và Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ Với công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã phần nào làm nổi bật được đặc điểm tính

cách của trẻ thơ qua cuộc sống và qua tâm hồn các em Đồng thời tác giả

cũng chỉ ra được các phương diện nghệ thuật nổi bật: về cốt truyện, về ngônngữ và không gian, thời gian trong ba tác phấm trên của Nguyễn Nhật Ánh.Tiếp nối mạch nghiên cứu về truyện Nguyễn Nhật Ánh, tác giả Hoàng

Hương Giang có đề tài “Cảm hứng về tuổi thơ trong truyện Nguyễn Nhật

Ánh” (Luận văn Thạc sĩ khoa học, 2011, Trường Đại học Vinh) [6] Trên cơ

sở các công trình nghiên cứu của các tác giả trước, tác giả Hương Giang cũng

đã cố gắng chỉ ra những cảm hứng hướng về tuổi thơ trong truyện Nguyễn

Nhật Ánh Ở một góc độ nào đó, đề tài cũng đã đề cập đến các thành công vềnghệ thuật của Nguyễn Nhật Ánh như: cốt truyện, tình huống, kết cấu, xâydựng nhân vật, giọng điệu và ngôn ngữ Đây cũng là một trong những phươngdiện về nghệ thuật mà chúng tôi tập trung nghiên cứu Do vậy, đề tài đã địnhhướng rất hữu ích cho chúng tôi khi triển khai vấn đề nghiên cứu của mình

Lê Phương Liên trong bài viết Văn xuôi và trẻ em đã nhận xét: “Nhà văn

Nguyễn Nhật Ánh là một tác giả thành công với bạn đọc trẻ, anh là người cómột “khóe văn” riêng Anh chiếm được tình cảm của hàng triệu người đọc

cũng không ngoài quy luật tự sự và đối thoại nội tâm của tuổi thơ, không

ngoài sự tự phát hiện ra chất hài hước của chính mình” [10] Các sáng tác như

Tôi là Bêtô và Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

chính là những tác phẩm không chỉ trẻ em mà cà người lớn yêu thích

Nhìn chung, các tài liệu đã có đề cập đến nhân vật trẻ em trong sáng táccủa Nguyễn Nhật Ánh nhưng chỉ dừng lại ở một số tác phẩm cụ thể của nhàvăn, hoặc là thể hiện những cảm nhận khi đọc các tác phẩm của Nguyễn NhậtÁnh Những thành tựu trên chưa có công trình đặt nhân vật trẻ em trong tác

phẩm Út Quyên và tôi như đối tượng khoa học để tìm hiểu riêng biệt Điều đó

khuyến khích chúng tôi theo đuổi đề tài của mình

3 Mục đích nghiên cứu

- Thực hiện đề tài này chúng tôi tập trung tìm hiểu chuyên biệt, toàndiện, cụ thể, sâu sắc hơn về đặc điểm thế giới nhân vật trẻ em trong tác phẩm

Út Quyên và tôi của Nguyễn Nhật Ánh.

- Khảo sát một số phương diện nghệ thuật cơ bản trong việc khắc họa thếgiới nhân vật trẻ em, từ đó góp phần khẳng định tài năng và đóng góp củaNguyễn Nhật Ánh trong nền văn học thiếu nhi

- Qua việc tìm hiểu thế giới nhân vật trẻ em góp phần giáo dục nhân cáchcho học sinh

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu chỉ ra các kiểu loại và tính cách nhân vật trẻ em trong tập

truyện Út Quyên và tôi của Nguyễn Nhật Ánh.

- Chỉ ra những phương diện nghệ thuật cơ bản xây dựng nhân vật trẻ em

trong tập truyện Út Quyên và tôi.

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Thế giới nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi.

5.2 Phạm vi tư liệu nghiên cứu

Khảo sát thế giới nhân vật trẻ em trong tập truyện ngắn Út Quyên và tôi

của tác giả Nguyễn Nhật Ánh, Nxb Trẻ 2015 (tái bản lần thứ hai mươi)

6 Phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ mục đích nghiên cứu, chúng tôi đã vận dụng một số phươngpháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp phân tích tác phẩm theo thể loại

- Phương pháp so sánh

- Các thao tác khoa học: phân tích, bình giảng, miêu tả, tổng hợp

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, đề tài được triển khai thành 2 chương:

Chương 1: Đặc điểm nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trẻ em trong tập truyện Út

Quyên và tôi

NỘI DUNG

Chương 1 ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG

TẬP TRUYỆN ÚT QUYÊN VÀ TÔI

1.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật

1.1.1 Khái niệm nhân vật

Từ trước đến nay đã tồn tại nhiều cách định nghĩa khác nhau về nhân vậtvăn học Chúng tôi xin dẫn ra một số cách hiểu tiêu biểu sau:

Trong Từ điển văn học (tập 2), các tác giả đã xác nhận: “Nhân vật là yếu

tố cơ bản nhất trong tác phẩm văn học, tiêu điểm để bộc lộ chủ đề, tư tưởngchủ đề và đến lượt mình nó lại được các yếu tố có tính chất hình thức của tácphẩm tập trung khắc họa Nhân vật do đó là nơi tập trung giá trị tư tưởng -nghệ thuật của tác phẩm văn học” [13, tr 86]

Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân đề xuất một cách

hiểu: “Nhân vật văn học là một trong những khái niệm trung tâm để xem xétsáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng, trường phái hoặc dòng phongcách Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật về con người, một trongnhững dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ.Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn là các con vật, các loài cây,các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống như con người”[3, tr 241]

Cuốn Lí luận văn học do GS Hà Minh Đức (chủ biên) định nghĩa: “Nhân

vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải là

sự sao chụp mọi chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện conngười qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách Vàcần chú ý thêm một điều: thực ra khái niệm nhân vật thường được quan niệm

với một phạm vi rộng hơn nhiều, đó không chỉ là con người, những conngười có tên

hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hay chỉ xuất hiện thoáng qua trong tácphẩm mà còn có thể là những sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng,tính cách con người Cũng có khi đó không phải là những con người hoặc cóliên quan tới con người, được thể hiện nổi bật trong tác phẩm” [5, tr 126].Như vậy, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều cách diễn đạt, quan niệmkhác nhau về nhân vật, những quan điểm này có thể đôi chỗ chưa trùng khítnhưng đều gặp nhau ở một số đặc điểm, từ đó tác giả khóa luận hiểu về kháiniệm nhân vật văn học như sau: “Nhân vật văn học là hình tượng các cá thểcon người (hoặc các con vật, cây cỏ, sinh thể hoang đường được gán chonhững đặc điểm giống với con người) trong tác phẩm văn học - cái đã đượcnhận thức, tái tạo, thể hiện bởi nhà văn bằng các phương tiện riêng của nghệthuật ngôn từ”.

Trong giới hạn của khóa luận này, khái niệm nhân vật cũng được xemxét theo nghĩa như trên Như vậy, các nhà nghiên cứu Lí luận văn học bằngcách này hay cách khác khi định nghĩa về nhân vật văn học vẫn cơ bản gặpnhau ở nội hàm không thể thiếu của khái niệm này: Thứ nhất, đó phải là đốitượng mà văn học miêu tả, thể hiện bằng những phương tiện văn học Thứhai, đó là những con người hoặc con vật, đồ vật, sự vật, hiện tượng mang linhhồn con người, là hình ảnh ẩn dụ của con người Thứ ba, đó là đối tượngmang tính ước lệ và có cách điệu so với đời sống hiện thực bởi nó đã đượckhúc xạ qua lăng kính chủ quan của nhà văn

Đối với mỗi nhân vật văn học thì tính cách được coi là điểm quan trọngnhất, là nội dung của mọi nhân vật văn học Đôxtôiepxki cũng đã từng khẳngđịnh: “Đối với nhà văn, toàn bộ vấn đề là ở tính cách” Tính cách với ý nghĩarất lớn như vậy nên trước kia một số giáo trình Nga đã gọi tính cách là nhânvật Ở đây, cần hiểu tính cách là phẩm chất xã hội lịch sử của con người thểhiện qua các đặc điểm cá nhân, gắn liền với phẩm chất, tâm sinh lí của họ

Tính cách cũng là nhân vật nhưng là nhân vật được thể hiện với một chấtlượng tư tưởng và nghệ thuật cao hơn, tuy chưa đạt đến mức độ là những điểnhình Và tính cách tự nó cũng bao hàm những thuộc tính như: có nét cụ thể,độc đáo của một con người cá biệt nhưng lại mang cả những nét chung, tiêubiểu cho nhiều người khác ở một mức độ nhất định đồng thời có một quátrình phát triển logic khách quan đời sống.

Như vậy, nhân vật có hạt nhân là tính cách Trong tác phẩm văn chương

có nhân vật được khắc họa tính cách Điều này phụ thuộc vào chức năng nghệthuật và giá trị tư tưởng mà tác giả muốn gửi gắm qua nhân vật đó

1.2.2 Thế giới nhân vật

Các nhân vật riêng lẻ, đa dạng với những đặc điểm riêng về nghề nghiệp,tuổi tác, vùng miền, tính cách, với những mối quan hệ đã làm nên cả một thếgiới nhân vật Qua đó nhà văn không chỉ phản ánh hiện thực cuộc sống màcòn bày tỏ quan niệm, tư tưởng của mình

Khái niệm “Thế giới nhân vật” là một phạm trù rất rộng “Thế giới nhânvật” là một tổng thể những hệ thống nhân vật được xây dựng theo một quanniệm của nhà văn và chịu sự chi phối của tư tưởng tác giả Thế giới ấy cũngmang tính chỉnh thể trong sáng tác nghệ thuật của nhà văn, có tổ chức và cósức sống riêng, phụ thuộc vào ý thức sáng tạo của nhà văn, và chỉ xuất hiệntrong tác phẩm văn học, trong sáng tác nghệ thuật, có cấu trúc riêng, có quyluật riêng, tìm hiểu ở đặc điểm con người, tâm lý, không gian, thời gian xuấthiện gắn liền với một quan niệm nhất định của chúng về tác phẩm “Thếgiới nhân vật” là cảm nhận một cách trọn vẹn, toàn diện và sâu sắc của mộtchủ thể sáng tạo về toàn bộ nhân vật xuất hiện trong tác phẩm, mối quan hệ,môi trường hoạt động của họ, ý nghĩ, tư tưởng, tình cảm của họ trong cách đốinhân xử thế, trong giao lưu với xã hội, với gia đình Trong “Thế giới nhânvật” người ta có thể phân chia thành các kiểu loại nhân vật nhỏ hơn (nhóm

nhân vật) dựa vào những căn cứ tiêu chí nhất định Nhiệm vụ của người tiếpnhận văn học là phải tìm ra chìa khóa để mở cánh cửa và bước vào khám pháthế giới nhân vật đó Do đó nghiên cứu “Thế giới nhân vật” cũng khác vớiphân tích hình tượng nhân vật Trong lịch sử văn học có thể nói, mỗi tác giảlớn đều có thế giới nhân vật riêng Mỗi thể loại văn học lại có “Thế giới nhânvật” với quy luật riêng của nó.

Thế giới nhân vật trong tác phẩm là một tổ chức nghệ thuật thống nhất.Các nhân vật có mối quan hệ chặt chẽ và sống động như cuộc sống thực ngoàiđời, nhưng cô đọng, xúc tích và ấn tượng hơn Chủ thể tư tưởng tác phẩmthường được biểu hiện qua hệ thống nhân vật, nhất là qua hình tượng nhân vậtchính

1.2 Đặc điểm tính cách nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi

Nguyễn Nhật Ánh là một nhà văn sáng tạo không ngừng Mọi truyện ông

viết đều làm say mê người đọc, không kể đó là người lớn hay trẻ nhỏ, Út

Quyên và tôi là một trong số đó Những truyện ngắn trong tập truyện Út Quyên và tôi đều có một ý nghĩa riêng nhưng chúng đều hay và xúc động.

Mỗi truyện ngắn là một tình huống, một nét riêng, một khía cạnh để ta suyngẫm và hồi tưởng về tuổi thơ, về tình bạn, tình anh em trong sáng Cho dùđôi khi có những suy nghĩ, những trò phá phách không được “tốt” cho lắmnhưng tình bạn, tình anh em vẫn còn mãi và hiện ra rất đẹp Mỗi nhân vật trẻ

em như một “bông hoa nhỏ” của Nguyễn Nhật Ánh Chúng mang trong mìnhnhững tính cách riêng Đó là những “mùi hương riêng biệt” Sau những “cúlắc” nhẹ của Nguyễn Nhật Ánh muôn vàn những bông hoa nhỏ xinh bay lên

và tỏa hương thơm dịu nhẹ, mỗi bông hoa một sắc màu riêng không thể trộnlẫn Mỗi nhân vật được Nguyễn Nhật Ánh khoác cho một hình hài, tính cáchkhông hề giống nhau nhưng từng nhóm, từng nhóm kết lại tạo nên một sự phùhợp đến kì lạ nhằm bổ sung cho nhau, hỗ trợ cho nhau tạo nên một thế giới trẻ

thơ vô cùng sống động Nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi là

những đứa trẻ ngây thơ, những đứa trẻ nghịch ngợm, nhưng cũng là những đứa trẻ giàu tình cảm yêu thương.

1.2.1 Nhân vật trẻ em - Những đứa trẻ ngây thơ

Ngây thơ hồn nhiên, chưa hiểu chuyện, chưa từng trải là đặc điểm củatrẻ em Có lẽ do tuổi còn non trẻ và ít chịu tác động của sự đời nên các emvẫn giữ cho mình những nét ngây thơ trong sáng Sự ngây thơ được biểu hiệnkhá rõ qua ý nghĩ, hành động của bọn trẻ

Nhân vật Phú trong truyện Điều không tính trước, mới là đứa trẻ lên năm

tuổi Vì thế, nó vô cùng ngây thơ Nó tin những gì nhân vật “tôi” nói với nó:

nó tin có một tên khổng lồ; nó suy nghĩ ngây thơ như những gì nó được đọctrong truyện Phú tin ngậm viên ngọc thì tên khổng lồ không nhìn thấy: “Viênngọc dùng để ngậm trong miệng cho tên khổng lồ không nhìn thấy mình ấymà! Như trong truyện ấy!” [2, tr 34] Phú hỏi nhân vật “tôi” những câu hỏingờ ngệch: “Cậu làm gì đấy”, “Đánh nhau à?”, “Đánh nhau thật hở cậu”,

“Thế cậu đã có viên ngọc chưa” Phú tin nhân vật “tôi” đi đánh nhau với tênkhổng lồ thật Vì thế Phú đã rất lo lắng cho cậu nó Phú sợ cậu nó không đánhnổi tên khổng lồ sẽ bị tên khổng lồ ăn thịt Sự ngây thơ của Phú khiến nó hiệnlên trong mắt người đọc hết sức đáng yêu

Bé Tí Hoa trong Bướm vàng bướm đỏ là một cô bé ngây thơ thật thà Vì

Tí Hoa thật thà nên khi chơi cùng Tí Hoa, nhân vật “tôi” thường giở trò láu

cá Sự ngây thơ của Tí Hoa đã có lần bị “tôi” đem ra trêu chọc Đó là khi “tôi”

và Tí Hoa rủ nhau chơi ô ăn quan, ai thua sẽ ăn “cốc”, ăn “cốc” tức là cốc lênđầu gối Với suy nghĩ đơn giản của mình, Tí Hoa lại nghĩ rằng ai thua sẽ phảimua “cóc” - “cóc ổi” Chính vì thế, Tí Hoa đã bị “tôi” cười nhạo khiến nó đỏbừng mặt

“Con Tí Hoa làm tôi ôm bụng cười bò:

- Mày ngốc quá! “Cốc” tức là “cốc” lên đầu gối mày ấy, chứ đâu phải làmua “cóc ổi”! Tại mày ham ăn quá nên mày nghe “cốc” thành “cóc”!

Nghe tôi chọc quê, Tí Hoa đỏ bừng mặt Nó giả bộ cúi nhặt sỏi.” [2, tr.65] Sự ngây thơ của Tí Hoa còn khiến nó dễ bị lừa Sau khi chơi ô ăn quan, bịthua liểng xiểng, nhân vật “tôi” đã tuyên bố quy định chơi kiểu khác Đó làngười thắng sẽ bị “cốc” Nhờ luật lệ mới mà nhân vật “tôi” đã trả được thù,còn Tí Hoa thì bị cốc, nước mắt nước mũi nó tèm lem

Ở truyện Buổi sáng, Tí Hoa ngây thơ vô cùng Nó đang đói, chưa có

miếng gì vào bụng Nó được Tuấn mua cho nửa ổ bánh mì kẹp thịt để ăn Nó

vô tư ăn ngon lành mà không nghĩ sẽ chia phần cho người đã tặng bánh chomình Bởi vì, Tí Hoa tin lời nói dối của Tuấn là thật Để nhường bánh cho nó,Tuấn đã nói dối rằng, nó không thích bánh mì kẹp thịt mà nó chỉ thích ănbánh mì kẹp cá Thực ra, Tuấn cho Tí Hoa bánh mì bởi Tí Hoa vẫn còn đóinhưng Tí Hoa ngây thơ không nhận ra điều đó nên nó đã hồn nhiên nhận khúcbánh mì Tuấn đưa cho nó và ăn hết một cách ngon lành

Trong truyện Út Quyên và tôi, nhỏ Quyên tin anh nó lừa Anh nó nói

rằng có thể bị chết vì thứ vi trùng tê-ta-nốt gì đó Nhưng thực ra, không cóloại vi trùng tê-ta-nốt nào cả Đó chỉ là loại vi trùng mà anh nó bịa ra để gạt

nó, nhằm ngăn cản Út Quyên không mách mẹ về những việc làm nghịchngợm của mình Với sự ngây thơ, đơn giản trong ý nghĩ, Út Quyên hoàn toàntin lời anh mình Nó lo cho anh nó, sợ anh nó sẽ chết Vì thế, Út Quyên đãhứa với anh nó rằng, từ giờ về sau sẽ không mách mẹ bất cứ chuyện gì củaanh nó nữa

Trong truyện Ông tôi, những đứa trẻ ngây thơ nên chưa hiểu hết tấm

lòng của ông Chúng nghĩ ông là một người khó tính nên lúc nào chúng cũng

sợ làm ông phật ý Đặc biệt là khi nhân vật “tôi” và cu Nhàn ra vườn hái trộm

xoài và bị ông phát hiện, chúng cứ nghĩ ông sẽ đi lấy roi để đánh chúng nênhai đứa trẻ vô cùng sợ hãi Nhưng chúng đã lo sợ hão huyền Thực ra, ngườiông đã lo lắng cho các cháu Ông sợ chúng gặp nguy hiểm nên đã đi lấy thang

để chúng có thể trèo lên hái trái cây dễ dàng hơn

Với truyện Người anh, nhân vật Thời suy nghĩ thật ngây thơ Vì muốn ra

oai với đám bạn nên nó không dám nhận người anh trai của mình là thanhniên xung phong Vì vậy, Thời đã bịa ra một người anh ca sĩ để đưa vào bàivăn miêu tả của mình Nó rất vô tư cho Quân là đứa bạn cùng lớp “mượnanh” của mình để tả Nhờ có bài văn tả về người anh của Thời mà Quân đãđược điểm cao

Sự nghịch ngợm của lũ trẻ cũng là một biểu hiện của đặc tính ngây thơ.Những trò nghịch ngợm của chúng cũng là do còn chưa hiểu chuyện, khônglường trước được sự nghịch ngợm sẽ gây hậu quả ra sao Chẳng hạn, trong

truyện Những trò chơi khác nhau, nhân vật “tôi” và Nghi đã giật đuôi gà của

một bạn nhỏ đi ngang qua trên đường đi học về Trò nghịch ngợm đó đã gâyrắc rối cho chúng Bọn trẻ bị chú công an bắt và “dọa đi tù”, khiến chúng nhớ

đời vì sợ hãi Người anh trong Út Quyên và tôi đã lấy hộp bút chì màu của em

gái mình đem giấu đi khiến cho cô bé bị điểm hai môn tập vẽ

Vì sự ngây thơ, trong sáng nên trẻ em có những hành động, cử chỉ cũngnhư biểu cảm vô cùng đáng yêu Ví như, sự đáng yêu của Quân được thể hiệnqua cách cậu bé miêu tả anh bán “Cà-rem” để chọc Thời

“Quân vừa tả vừa vung tay làm điệu bộ:

- Nghe kỹ này: Anh là người dày dặn phong trần, tóc phất phơ trong gió,đôi chân giang hồ của anh từng giẫm nát bao nhiêu quãng đường dài, dọcngang qua trăm nơi nghìn chốn Thỉnh thoảng anh dừng chân đứng trước đámđông, trước bao nhiêu cặp mắt đang nhìn anh thèm thuồng, và anh dõng dạc

hô to ” [2, tr 10] Quân còn cho Thời thấy rằng, anh bán Cà-rem oai hơn ông

ca sĩ của Thời Quân khẳng định: “Ừ, oai lắm! Anh hô: “Cà-rem đây! Haiđồng một cây đây!” Ảnh bán cà-rem dạo mà!”.

Sự đáng yêu của những đứa trẻ còn được thể hiện qua những biểu cảm

của chúng Nhân vật “tôi” trong truyện Mẹ đừng sợ là một cậu bé rất sợ con

tắc kè bằng cao su, dù biết rằng nó chẳng làm gì mình: “Tôi hốt hoảng kêu lên

và co chân phóng vọt ra khỏi bàn”, “Cái tư thế sống động và đầy đe dọa của

nó khiến tôi dù biết nó là con tắc kè giả vẫn cảm thấy rờn rợn.” [2, tr 83].Những biểu cảm sợ hãi trước con tắc kè giả của “tôi” qua sự miêu tả của tácgiả khiến cậu hiện lên vô cùng đáng yêu

1.2.2 Nhân vật trẻ em - Những đứa trẻ nghịch ngợm

“Nhất quỷ nhì ma, thứ ba học trò” – Đó là câu nói quen thuộc khi nhắcđến các bạn học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường Hiếu động, nghịchngợm, luôn nghĩ ra những trò đùa hết sức tinh quái, đôi khi mang đến tìnhhuống dở khóc dở cười là đặc điểm chung nhất của các cô, các cậu học trò ở

bất cứ nơi đâu, bất cứ lớp học nào Trong tác phẩm Út Quyên và tôi, những

đứa trẻ nghịch ngợm đã được Nguyễn Nhật Ánh khắc họa thành công

Nghi và nhân vật “tôi” trong truyện Những trò chơi khác nhau, sau khi

nghĩ ra vô số những trò đố nhau như: đố trong sách vở; đố bắt chước tiếng gàgáy, chó sủa; đố trò trồng cây chuối Cuối cùng, chúng đã nảy sinh trong đầutrò đố hết sức nghịch ngợm: đó là giật “đuôi gà” của một “con nhỏ” đang đingang qua trước mặt Ban đầu, Nghi còn chần chừ, do dự nhưng sau nhữnglời khích bác của bạn, lại thêm tính “sĩ diện” cao, Nghi đã thò tay nắm cái

“đuôi gà” của “nạn nhân” giật mạnh một cái Trò đùa nghịch dại ấy đã khiếnhai đứa trẻ gặp rắc rối Hành động của chúng đã bị “nạn nhân” mách với chúcông an đi ngang qua đó Sau khi chú công an hỏi rõ đầu đuôi mọi chuyện vàdạy cho chúng một bài học để chúng nhận ra việc làm không đúng với bạnnhỏ kia Cả hai đều đã nhận ra lỗi lầm của mình Nhân vật “tôi” vội vàng lên

tiếng: “Tụi cháu không giật tóc nữa đâu! Cháu nghĩ ra rồi! Lúc đó tụi cháu sẽ

đố nhau chuyện học tập” Cả hai đứa trẻ đã xin lỗi “nạn nhân” Mặc dù cónghịch ngợm nhưng cả hai đã biết nhận lỗi và thay đổi Về nhà chúng đã đốnhau chuyện học tập và được mẹ khen siêng học

Trong Ông tôi, anh em nhân vật “tôi” và cu Nhàn được mẹ dẫn về quê

thăm ông Sau khi ăn chán chê các trái cây trong vườn, hai anh em đã xúinhau hái trộm xoài của ông: “Mình hái xoài ăn đi! Cứ nhai ổi và mận, chátmiệng thấy mồ!” Và rồi, khi “tác chiến”, hai đứa nhỏ đã đánh rơi quả xoài,khiến ông và mẹ ở trong nhà tưởng chúng bị ngã phải lo lắng chạy ra

Đến với truyện Trứng chim sẻ ta lại gặp cậu bé Nghi có trò nghịch ngợm

nguy hiểm Nghi đã trèo lên mái nhà để lấy trứng chim sẻ Khi nghe tiếng dìMiên gọi, nó dán người xuống mái ngói, im thít mặc kệ cho dì ấy gọi thế nào

nó cũng không lên tiếng Đến lúc bị dì phát hiện, nó buộc phải xuống Nó chỉ

sợ dì mang trứng chim đem luộc Nghi trèo lên mái nhà như vậy té ngã,chắc là chuyện không vui Và Nghi đã ngã thật: “Khi còn cách mặt đất khoảngvài ba nấc thang, bất thần Nghi bắn vọt người ra xa và rơi huỵch một cáixuống đất” [2, tr 78] Nghi còn thể hiện sự nghịch ngợm của nó bằng cáchtrêu dì Miên với hành động “Nghi quay về phía dì Miên thè lưỡi một cái rồilật đật chạy biến qua nhà nhỏ Trang” [2, tr 78]

Nghịch ngợm dường như là nét tính cách mặc nhiên hình thànhtrong tâm lí những đứa trẻ mới lớn - lứa tuổi đang có những xáo trộn về tâm

lí với nhiều trò tinh nghịch, láu cá Trong tập truyện Út Quyên và tôi còn có

những đứa trẻ cậy mình lớn hơn, bày ra các trò láu cá để bắt nạt các em nhỏ

hơn Đó là trường hợp nhân vật “tôi” là người anh trong truyện Em gái Nó

thường hay trêu em gái của mình Có lần nó lấy cắp trái mãng cầu của cô bé

để dành mà ăn cho sướng miệng; nhân vật “tôi” trong truyện Mẹ đừng

sợ đã lấy trộm chiếc còi của thằng Tin - em nó Chưa hết, nó còn đổi còi lấy

con tắc kè bằng

cao su Đến lượt Tin, nó lại dùng con tắc kè đó để dọa chị Hai của mình khiến

chị Hai hoảng sợ hét thé lên Nhân vật “tôi” trong truyện Út Quyên và tôi đã

mấy lần trộm đồ của em gái để trả thù em gái vì tội em nó hay mách lẻovới bố mẹ, khiến nó bị đánh đòn Nó lấy chùm dây thun, rồi hộp bút chì màugiấu đi để cô bé phải khóc lóc đi tìm Nghịch ngợm mãi cũng có lần gây hậuquả xấu Nó làm cho nhỏ Quyên bị điểm kém vì không có bút chì để vẽ nên

cô bé đã bị điểm hai môn tập vẽ

Ai cũng biết, tuổi học trò là tuổi đẹp nhất, đáng yêu Đẹp bởi sự trongsáng, hồn nhiên Cái đáng yêu xuất phát từ sự non nớt, mới lớn, kể cả nhữngtrò nghịch ngợm Nhưng có lẽ cũng nhờ những trò nghịch ngợm đó màchúng ta lại có thêm nhiều kỷ niệm đáng nhớ thời học sinh cắp sách tớitrường, mà sau này dù đi đâu xa, làm gì, chỉ cần nhớ đến là lại bất giác mỉmcười

1.2.3 Nhân vật trẻ em - Những đứa trẻ giàu tình cảm yêu

thương

Tập truyện Út Quyên và tôi với cốt truyện nhẹ nhàng, gần gũi, cách diễn

đạt hài hước, dí dỏm là tập hợp những truyện nhỏ giản dị nhưng khá dễthương, ẩn chứ ý nghĩa giáo dục cao về mặt đạo đức, cũng như đề caotình cảm gia đình, tình cảm thầy trò, tình cảm bạn bè Nguyễn Nhật Ánh đãtừng quan niệm rằng, nhà văn cũng là một nhà giáo dục Đặc biệt là viếtcho lứa tuổi thiếu nhi - lứa tuổi quan trọng trong việc hình thành nhân cách,thì giá trị giáo dục trong mỗi tác phẩm càng được nhà văn chú trọng Vì vậytrong các sáng tác, Nguyễn Nhật Ánh luôn mong muốn các em sống biết yêuthương, sẻ chia, đồng cảm với mọi người xung quanh

Trước hết là tình cảm các em dành cho chính những người thânyêu trong gia đình

Mai Pha trong truyện Em gái là một đứa bé giàu tình cảm yêu thương

những người ruột thịt trong gia đình của nó Mai Pha yêu mẹ, yêu em trai,yêu anh trai của mình Những tình cảm đó biều hiện qua những ý nghĩ, việclàm

cụ thể: khi phải xa nhà lên trường huyện học, ở chung với anh trai, nó đãkhóc mấy đêm liền vì nhớ mẹ, phải đến đêm thứ tư nó mới hết khóc MaiPha biết dành tình cảm yêu thương, quan tâm, nhường nhịn đến nhữngngười anh em của mình Mặc dù còn nhỏ nhưng Mai Pha đã biết nghĩ đếnngười khác Nó biết thằng Tèo em nó thích ăn mãng cầu, bởi vậy Mai Pha đãkhông ăn trái mãng cầu chú Năm cho nó mà để dành cho Tèo Vì thế, khiquả mãng cầu đó bị anh nó lấy ăn mất, nó rất buồn và thương em.

Mai Pha còn là cô bé đa cảm, dễ chạnh lòng khi chứng kiến những điềubất hạnh xảy ra trên trang sách nó đọc, trong những cảnh tượng về cácnhân vật trong phim nó xem: khi đọc sách có đoạn tả cảnh nghỉ hè, mấyđứa trẻ phải chia tay nhau nó cũng khóc: “Có lần, tôi với Mai Pha đangngồi đọc sách Nghe tiếng thút thít, tôi quay lại và thấy mắt nó đỏ hoe” Xemphim, nó cũng khóc, nhất là khi nhân vật chính trên màn ảnh bị thương sơ

sơ, trầy da chảy máu có chút xíu, “nó đã nấc bốn năm cái rồi”, đến khinhân vật chính “về chầu ông bà, thì thôi khỏi nói, nó sụt sịt cả buổi” Đã cólần, anh nó phải lấy tay bụm miệng nó lại để khỏi mắc cỡ với những ngườixung quanh Sau đây là cảnh nhân vật “tôi” (người anh) vừa dỗ vừa dọa MaiPha:

“Vừa mất hứng vừa mắc cỡ với những người chung quanh tôi gắt nó:

- Mày có chịu tắt cái đài của mày đi không! Lần sau là tao không có dẫnmày đi xem phim nữa đâu!

Nhưng cái “đài” của nó mà đã mở thì không làm sao tắt được Ởtrong rạp xi-nê chứ đâu phải ở nhà mà úp mặt vô gối Rốt cuộc, không biếtlàm sao tôi phải lấy tay bụm miệng nó lại” [2, tr 49]

Mai Pha còn là cô bé yêu thương các con vật Điều đó biểu hiện rõthái độ tình cảm của cô bé khi chứng kiến con mèo của chú Năm bị chết Mai

Pha “ngồi một đống”, “mặt cúi gằm xuống đất” Không chỉ có vậy, nó cònthể

hiện sự tiếc thương con mèo bằng cách đắp mộ cho con mèo và cắm thêm

mấy cái que giả làm nhang:

“Bây giờ tôi mới nhìn thấy nắm đất nhỏ trước mặt Mai Pha Chắc nóđắp mộ cho con Bông Bụp Đằng trước nắm đất, nó còn cắm thêm mấy cáique, giả làm nhang

Tôi quỳ một chân bên “mộ” và thò tay cầm mấy cái que lắc lắc

Mai Pha la hoảng:

- Anh làm gì vậy?

- Tao coi thử

Vừa nói tôi vừa nhìn Mai Pha và thấy nó nước mắt nước mũi giàn giụa.Hóa ra từ nãy đến giờ nó ngồi khóc, hèn gì mà nó cứ cúi gằm, không dámngước lên nhìn tôi”

Nhân vật Tí Hoa trong truyện Bướm vàng bướm đỏ đã chấp nhận mặc

tấm áo cũ trong ngày tết để nhường tấm vải hoa vàng cho em Tí Sún nó may

áo Như thế, em nó có áo diện vào năm mới Điều đó chứng tỏ Tí Hoa là mộtđứa trẻ biết yêu thương, nhường nhịn

Thằng Tin trong truyện Mẹ đừng sợ cũng là một đứa trẻ vô cùng

tình cảm với mẹ Nó lo lắng con tắc kè bằng cao su của mình có thể khiến mẹ

nó ngất xỉu vì mẹ nó mắc bệnh tim Vì thế, sau khi khiến chị Hai nó bị mộtphen hoảng hồn vì con tắc kè bằng cao su mà nó đã bỏ trong bếp để dọa chị,

nó đã làm một việc đơn giản nhưng ý nghĩa: đó là nó gài lên nhành mai cóđặt con tắc kè giả một mảnh giấy nguệch ngoạc: “Mẹ đừng sợ! Đây chỉ là contắc kè bằng cao su thôi” [2, tr 86] Việc làm tuy nhỏ của nó nhưng chứađựng trong đó là tình yêu thương, sự quan tâm của nó dành cho người mẹkính yêu

Thằng Quân trong truyện Người anh là một đứa trẻ không có anh trai,

nó phải mượn người anh của Thời để tả vào bài văn của mình Với nhữngtình cảm yêu mến, kính trọng, ngưỡng mộ người anh thanh niên xung củaThời

nên bài văn tả người thanh niên xung phong của Quân viết rất xúc động chânthật Anh hiện lên thật kiên cường, bất chấp thời tiết khắc nghiệt, bấtchấp hoàn cảnh thử thách Anh như một người anh hùng qua lời tả củaQuân: “Những ngày đào kinh ở Củ Chi, anh của em và đồng đội dã hì hục lấphàng trăm hố bom trên khắp làng mạc ruộng đồng Rồi trên những mảnhđất khô cằn đó, suốt ngày đêm dù là mưa dầm hay nắng gắt, anh vaãn khôngngơi tay cuốc từng lát đất để mong ngày mai có có kinh chở dòng nước ngọttưới mát ruộng lúa Có đôi khi cuốc phải đá ong, những cánh tay rịn máu đỏlòm lòm mà anh không biết, phải đên khi các bạn kêu lên anh mới ngừng tay

để băng bó” [2, tr 14]; “Những ngày anh về phát hoang trồng dừa ở nôngtrường Duyên Hải, muỗi bay từng đàn như trấu, bệnh sốt rét rất nhiều và gaichà là đâm đau thấu xương, anh vẫn không hề chán nản Còn nước ngọt thìhiếm hoi vô kể, những lu nước ngọt từ Nhà Bè chở tới bằng ghe, anh vàcác bạn coi quý hơn vàng” [2, tr 15] Phải có một tình cảm mến phục ngườianh của Thời, Quân mới viết được những dòng đầy xúc động như thế

Nhỏ Quyên trong truyện Út Quyên và tôi thường ngày đành hanh, hay

mách lẻo với mẹ về các trò nghịch của anh Thế mà, khi nghe anh nó gạt rằng,anh nó sắp chết vì vi trùng tê-ta-nốt, thì nhỏ Quyên đã bộc lộ những tình cảm

vô cùng sâu sắc dành cho anh, khiến cho người đọc không khỏi xúc động:

“Mặt nhỏ Quyên lộ vẻ hoang mang:

- Bây giờ phải làm sao?

- Thì chờ chết chứ làm sao! - Tôi thở một hơi dài thườn thượt rồi rầu rĩnói tiếp - Tao chết đi mày sẽ thui thủi một mình!

Nhỏ Quyên không nói nhưng mặt nó bỗng dưng trắng bệch Chắc

nó đang nghĩ đến viễn cảnh kinh hoàng tôi vừa vẽ ra

- Lúc đó sẽ không ai chơi với mày, không có ai kèm mày học! - Tôi nói vàthoáng nghe tiếng sụt sịt bên cạnh.

Giọng tôi càng ngậm ngùi:

- Trước đây thỉnh thoảng tao có quát mắng mày nhưng đó là tao muốnmày học hành tiến bộ, - tôi ngập ngừng một chút rồi ai oán kể lể - vậy

mà mày lại thù tao, mày méc mẹ cho tao bị ăn đòn!

Tôi nói như người sắp chết, và tôi “trăng tối” đến đâu, nước mắt nước

mũi nhỏ Quyên chảy ròng ròng đến đó

Cuối cùng như không chịu nổi cảnh “sinh ly tử biệt”, nó níu chặt cánhtay tôi, nức nở kêu lên:

- Em đâu có thù anh! Anh đừng chết!” [2, tr 112]

Nhân vật trẻ em trong tập truyện Út Quyên và tôi cũng là những đứa trẻ

biết sống chan hòa, nhân ái, yêu thương trong tình cảm bạn bè, thầy cô,

bà con, hàng xóm xung quanh

Trẻ em thường có nhu cầu tìm đến tình bạn Tình bạn là nơi các em

có thể dốc bầu tâm sự và chia sẻ tình cảm của mình Trong thế giới tình bạn,các em dễ tìm thấy tiếng nói đồng cảm, yêu thương Trước những người bạnkhó khăn, bao giờ các em cũng mong muốn động viên, giúp đỡ, chia sẻ,

cảm thông Trong tập truyện Út Quyên và tôi, những đứa trẻ tuy có lúc

nghịch ngợm nhưng lại luôn biết thương yêu nhau, sẻ chia những vui buồn

Ở truyện Bướm vàng bướm đỏ, nhân vật “tôi” đã cư xử như một người

trưởng thành Nó đã từ bỏ niềm vui của mình để hòa chung nỗi buồn của TíHoa Đó là việc nhân vật “tôi” tự nguyện không mặc chiếc áo mới màu đỏ vàongày tết, vì con nhỏ Tí Hoa hàng xóm không có áo mới như nó Do nhà nghèonên khi tết đến, Tí Hoa không được may áo mới, nó đã nhường em nó

là thằng Tí Sún tấm vải mà đáng lẽ ra được may cho nó Không có áo mới, TíHoa phải mặc chiếc áo thường ngày, do vậy nó đã không sang rủ nhân

hầm hầm chạy sang nhà Tí Hoa, trước bộ dạng Tí Hoa như vậy “tôi” tròn xoemắt

ngạc nhiên Nhưng khi biết được hoàn cảnh Tí Hoa “tôi” không giận mà cảmthấy thương Tí Hoa hơn Nhân vật “tôi” sẵn sàng cất đi chiếc áo mới củamình để cũng mặc chiếc áo cũ như Tí Hoa Là một đứa trẻ, nhưng nhân vật

“tôi” có hành động như một người biết suy nghĩ sâu sắc Nhân vật “tôi”

đã bộc lộ sự chia sẻ nỗi niềm với bạn

Cũng là tình cảm dành cho người bạn hàng xóm, nhưng nhân vật Tuấn

trong truyện Buổi sáng lại có cách thể hiện khác Tuấn đã lấy số tiền mà lẽ ra

dùng để mua vở cho mình đi mua nửa ổ bánh mì cho Tí Hoa Tuấn đã không

nỡ nhìn thấy Tí Hoa nhăn nhó vì đói Số tiền của Tuấn chỉ có thể mua đượcnửa ổ bánh mì, nó chia cho Tí Hoa một nửa, nhưng chỉ sau một nhoáng khúcbánh mì trên tay Tí Hoa đã biến mất như phép lạ Biết Tí Hoa vẫn còn đóiTuấn giả bộ nói dối Nó nói mình không thích bánh mì kẹp thịt rồi đưa Tí Hoa

ăn cả phần của mình Nó thèm thuồng nhìn đứa trẻ hàng xóm ăn mànhịn bụng Tuấn tuy nhỏ nhưng đã biết nhường nhìn, chia sẻ, quan tâm đếnbạn bè, chỉ với những việc làm nhỏ đối với Tí Hoa của Tuấn cho ta thấy sựcảm động về một tình bạn trong sáng, bình dị của lứa tuổi học trò

Trẻ em cũng là lứa tuổi đi học, vì vậy tình cảm yêu mến đối với thầy cô

giáo của các cô, các cậu học trò cũng không thể thiếu trong tập truyện Út

Quyên và tôi Ở truyện Những đứa trẻ cùng lớp, khi cô Lan bị ốm, mấy đứa

trẻ Nam Lai, Nhỏ Thúy, thằng Cường và nhân vật “tôi” đã đến thăm cô.Chúng thể hiện sự quan tâm, lo lắng cho cô bằng những cử chỉ, lời nói rất tựnhiên, chân thành : “Thấy cô cử động có vẻ khó nhọc, nhỏ Nam Lai vội bước

tới lưng cô: - Cô cứ nằm nghỉ đi!; “Nhỏ Thúy hỏi , giọng lo âu: - Cô bị bệnh gì”; “Thằng Cường làm khôn: - Vào nằm viện tốt hơn chứ cô?” [2, tr 43];

“Rồi ai chăm sóc và lo cơm nước cho cô, hở cô? - Tôi day dứt hỏi.” [2, tr 44]

nhắn, ốm đau và đơn độc không giống vẻ oai nghiêm ở trên lớp của cô Lan,bọn trẻ

thấy thương cô hơn, biết bảo ban nhau học tập để cô vui lòng Chúngcòn dành thời gian đến thăm cô, mong cô mau khỏe Nhân vật “tôi” vì muốnngày ngày cùng các bạn đến thăm cô Lan ốm nên nó bỏ cả chuyến đi thăm

bố ở Vũng Tàu

Có thể nhắc đến tình cảm đối với cô giáo của nhỏ Hoa trong truyện Học

trò Vì tình cảm kính yêu cô giáo mà nhỏ Hoa đã từ một đứa trẻ vốn

hiền lành, nhút nhát bỗng trở nên mạnh mẽ khác thường Nhỏ Hoa dámđánh lại thằng Sơn đen - kẻ hay chặn đường cướp đồ, để giữ cho bằngđược trái cam nó định tặng cô giáo Khi các bạn hỏi tại sao nhỏ Hoa dám cắnSơn đen, nhỏ Hoa hồn nhiên giải thích lí do Lí do đó dễ hiểu: Vì đó là tráicam để dành tặng cô: “Nhưng trái cam này em đem tặng cô giáo! Cô Phương

ốm suốt một tuần, hôm nay mới đi dạy lại, các bạn không nhớ sao” [2, tr.61] Hành động của nhỏ Hoa khến cả lũ học trò khâm phục Lòng kính yêu côgiáo đã tiếp cho nhỏ Hoa sức mạnh

Nguyễn Nhật Ánh không chỉ yêu quý trẻ thơ bằng một tình cảm yêumến thông thường mà trong đó còn có cả sự trân trọng Nguyễn NhậtÁnh phát hiện ra bên trong mỗi nhân vật trẻ em đều chứa đựng những néttính cách vô cùng đáng quý Thông qua việc khắc họa tính cách những đứatrẻ giàu tình cảm yêu thương, tác giả muốn giáo dục các em biết sống nhân

ái, hướng thiện để xứng đáng là con ngoan, trò giỏi