Hoàn thiện hoạt động cho vay học sinh , sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tại ngân hàng chính sách xã hội việt nam chi nhánh quảng bình

Tính cấp thiết của đề tài Để thực hiện chủ trương giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu của Đảng và Nhà nước, Chính phủ đã có rất nhiều chính sách, trong chính sách cho vay đối với HSS

CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Mã số: 60.34.02.01

Đà Nẵng - 2019

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: TS HỒ HỮU TIẾN

Phản biện 1: PGS.TS LÂM CHÍ DŨNG

Phản biện 2: TS LÊ CÔNG TOÀN

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Tài chính - Ngân hàng họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 14 tháng 9 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Để thực hiện chủ trương giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu của Đảng và Nhà nước, Chính phủ đã có rất nhiều chính sách, trong chính sách cho vay đối với HSSVCHCKK theo Quyết định 157/2007/QĐ-TTg ngày 27/9/2007 của Thủ tướng Chính phủ nhằm mục đích giúp con em gia đình có hoàn cảnh khó khăn yên tâm học tập, không còn tình trạng học sinh sinh viên (HSSV) trúng tuyển không thể nhập học hoặc phải bỏ học vì không có tiền nộp học phí Quảng Bình là một tỉnh nghèo, kinh tế phát triển chưa cao, thường xuyên, xảy ra thiên tai, bảo lụt, dịch bệnh, vì vậy nhu cầu vay vốn của hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn có con em đi học rất nhiều Thực tế qua thời gian đầu triển khai cho vay chương trình HSSV theo Quyết định 157/2007/QĐ-TTg, tốc độ tăng trưởng dư nợ của chương trình này tăng nhanh, nhưng những năm gần đây có phần chững lại, nhiều HSSV ra trường chưa có việc làm, đây là áp lực đối với vấn đề thu hồi nguồn vốn để tạo nguồn vốn tiếp tục cho vay quay vòng đối với các thế hệ HSSV tiếp theo, phạm vi cho vay cũng như hoạt động cho vay ưu đãi HSSV đã nảy sinh nhiều bất cập

Vì vậy, nghiên cứu đánh giá hoạt động cho vay đối với HSSVCHCKK để hoàn thiện hoạt động cho vay theo chương trình này có ý nghĩa hết sức quan trọng Đó là lý do tác giả chọn đề tài:

“Hoàn thiện hoạt động cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn tại

Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam - Chi nhánh Quảng

nhằm góp phần hoàn thiện hoạt động cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa lý luận cơ bản về hoạt động cho vay HSSVCHCKK của ngân hàng chính sách (NHCS)

- Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình

- Đề xuất các khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam – Chi nhánh Quảng Bình

* Câu hỏi nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu trên, nội dung của luận văn phải giải quyết được các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Đặc điểm cho vay HSSVCHCKK của NHCS? Nội dung hoạt động cho vay HSSVCHCKK của NHCS bao gồm những vấn đề gì? Kết quả cho vay HSSVCHCKK được phản ánh qua những tiêu chí nào? Những nhân tố nào ảnh hưởng đến hoạt động cho vay HSSVCHCKK của NHCS?

- Thực trạng hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình thời gian qua như thế nào? Những thành công, hạn chế và nguyên nhân trong hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại chi nhánh?

- Chi nhánh NHCSXH chi nhánh tỉnh Quảng Bình và các chủ thể liên quan cần làm gì để hoàn thiện hoạt động cho vay HSSVCHCKK của Chi nhánh?

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực tiễn hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình

Đối tượng khảo sát: các nhà quản lý chi nhánh, quản lý các phòng ban, các cán bộ tín dụng và các hộ gia đình và HSSV đang vay vốn tại NHCSXHVN - Chi nhánh tỉnh Quảng Bình

- Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình giai đoạn 2016 – 2018

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập và xử lý thông tin dữ liệu thứ cấp: Thu thập tất cả các thông tin liên quan đến hoạt động NHCSXH, chính sách đối với HSSV, các thông tư, nghị định, hướng dẫn của Chính phủ, của ngành; các đề tài nghiên cứu, giáo trình, báo cáo

- Phương pháp hệ thống hóa: Dữ liệu sẽ được chọn lọc và sắp xếp một cách hệ thống thành các nội dung cần thiết để xây dựng nền lý luận cơ bản vững chắc về hoạt động cho vay HSSVCHCKK

- Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Phỏng vấn Ban Giám đốc Chi nhánh để đánh giá thực trạng tổ chức bộ máy quản lý cho vay HSSVCHCKK, nắm rõ định hướng hoạt động cho vay HSSVCHCKK của chi nhánh Phỏng vấn Trưởng phòng và Phó Trưởng phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ tín dụng; Phó Giám đốc phụ trách tín dụng, tổ trưởng Tổ Kế hoạch - Nghiệp vụ tín dụng, các cán

bộ cho vay có kinh nghiệm tại các Phòng giao dịch thành phố, huyện trực thuộc để đánh giá thực trạng nguồn vốn cho vay, thực trạng triển

khai cho vay - thu nợ của hoạt động cho vay HSSVCHCKK

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Điều tra, khảo sát 100 bảng hỏi, đối tượng là các hộ gia đình HSSV và HSSV có hộ khẩu địa phương đang theo học tại một số trường có vay vốn HSSVCHCKK của NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình Trên cơ sở bảng hỏi thu thập, tiến sử dụng phần mềm excel tổng hợp, xử lý và phân tích đánh giá

- Phương pháp phân tích thống kê: Dựa trên dữ liệu thu thập được, bằng số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân, so sánh theo thời gian, so sánh theo không gian, so sánh với mục tiêu để có cơ sở nhận định về thực trạng hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình

- Phương pháp phân tích diễn giải: Từ nền tảng các dữ liệu để làm sáng tỏ những vấn đề thuộc chương 2 và những vấn đề còn tồn tại của hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình, xác định nguyên nhân, làm cơ sở để đưa ra những khuyến nghị trong chương 3

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn được bố cục trong 3 chương như sau: Chương 1 Cơ sở lý luận về hoạt động cho vay HSSVCHCKK của ngân hàng chính sách

Chương 2 Thực trạng hoạt động cho vay HSSVCHCKK tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình

Chương 3 Giải pháp nhằm hoàn thiện hoàn thiện hoạt động cho vay HSSVCHCKK

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Đề tài đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu liên quan đến

hoạt động cho vay HSSVCHCKK của ngân hàng chính sách bao gồm: Các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ; các bài báo đăng trên tập chí khoa học, trên cơ sở đó xác định khoảng trống nghiên cứu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY HSSVCHCKK CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH 1.1 NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH VÀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY HSSVCHCKK

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của ngân hàng chính sách

a Khái niệm ngân hàng chính sách

NHCS là loại hình ngân hàng đặc biệt được Chính phủ các nước thiết lập, chuyên cho vay các đối tượng chính sách theo chỉ định của Chính phủ

b Đặc điểm của ngân hàng chính sách

- NHCS là tổ chức tín dụng được Nhà nước chỉ định hoặc do Nhà nước thành lập

- Là kênh tín dụng của Chính phủ, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận

- Dành cho những đối tượng yếu thế trong xã hội hoặc các lĩnh vực ưu tiên đầu tư theo chính sách của Chính phủ

- Là nguồn vốn của Nhà nước

- Chính phủ quyết định các vấn đề về nguồn vốn vay

- Cho khách hàng vay trực tiếp hoặc ủy thác có các tổ chức khác

1.1.2 Quan niệm và đặc điểm HSSVCHCKK

a Khái niệm học sinh sinh viên

b Quan niệm HSSVCHCKK

c Đặc điểm HSSVCHCKK

1.1.3 Cho vay HSSVCHCKK của ngân hàng chính sách

a Khái niệm cho vay HSSVCHCKK của ngân hàng chính sách

Tín dụng HSSVCHCKK là một chương trình tín dụng của NHCS Đây là chương trình của Nhà nước thông qua NHCS để cho đối tượng là HSSVCHCKK vay với lãi suất và thời hạn rất ưu đãi Chương trình tín dụng chính sách đối với một loại đối tượng khách hàng rất đặc biệt: HSSV có HCKK, vay để đầu tư cho học tập, nâng cao trình độ, chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai

b Đặc điểm cho vay HSSVCHCKK

Cho vay HSSVCHCKK vừa chịu sự chi phối của cơ chế thị trường, vừa thực hiện chính sách xã hội của Nhà nước

Đối tượng vay vốn là học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn Vốn cho vay từ nhiều nguồn khác nhau

Cho vay theo món nhỏ, lãi suất ưu đãi và lượng khách hàng lớn Thu hồi nợ trong thời gian dài và chia làm nhiều kỳ

1.2 HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỌC SINH SINH VIÊN CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH 1.2.1 Mục tiêu hoạt động cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn của ngân hàng chính sách

Tăng khả năng tiếp cận dịch vụ giáo dục cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn

Mở rộng giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp

Giảm gánh nặng tài chính cho bố mẹ học sinh, sinh viên

Giảm áp lực tài chính cho các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp hoạt động dựa vào nguồn tài chính của Chính phủ

1.2.2 Tổ chức bộ máy quản lý hoạt động cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn của ngân hàng chính sách

NHCS có thể lựa chọn áp dụng một trong hai mô quản lý hoạt

động cho vay HSSVCHCKK là mô hình tập trung và chuyên môn hóa

Mô hình tập trung giúp tiết kiệm thời gian, nhưng mang tính chủ quan cao, đòi hỏi người tác nghiệp phải có trình độ và bản lĩnh vững vàng

Mô hình quản lý chuyên môn hóa có tính chuyên môn hóa cao, nhưng lại đòi hỏi phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các cá nhân, bộ phận với nhau để đảm bảo tính hệ thống, hiệu quả và kịp thời

1.2.3 Các hoạt động mà ngân hàng chính sách thường triển khai để cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn

a Hoạch định chính sách cho vay

b Tổ chức nguồn vốn

c Tổ chức triển khai cho vay và thu nợ

d Kiểm soát, đánh giá và điều chỉnh

1.2.4 Các tiêu chí phản ánh kết quả hoạt động cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn của ngân hàng chính sách

a Quy mô cho vay

Quy mô cho vay thể hiện qua: Dư nợ cho vay HSSVCHCKK, số

hộ, HSSV được vay vốn, mức dư nợ cho vay bình quân

b Cơ cấu cho vay

Cơ cấu dư nợ cho vay HSSVCHCKK được phản ánh qua tổng hợp tỷ trọng của các bộ phận khi phân nhóm dư nợ cho vay HSSVCHCKK theo các tiêu chí: phương thức cho vay (cho vay qua

tổ tiết kiệm và vay vốn, cho vay trực tiếp), theo địa bàn, theo thời hạn vay vốn

c Mức độ rủi ro tín dụng trong cho vay

Mức độ rủi ro tín dụng trong cho vay đánh giá bằng tỷ lệ nợ quá hạn, chỉ tiêu phản ánh nợ xấu, nợ khoanh và tỷ lệ nợ khoanh, tỷ lệ nợ

khoanh thu hồi được, tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể

d Chất lượng dịch vụ cho vay

Chất lượng dịch vụ cho vay đánh giá qua: nhận định của khách hàng vay về: thông tin về chính sách cho vay, tính công bằng, thủ tục vay, thời gian xử lý nghiệp vụ, sự thuận tiện trong giao dịch, thái độ

và tính chuyên nghiệp của nhân viên ngân hàng

e Kết quả kinh tế - xã hội của hoạt động cho vay

Kết quả kinh tế - xã hội của hoạt động cho vay thể hiện quạ: số lượng HSSVCHCK được vay vốn, tỷ lệ số HSSVCHCK tiếp cận được với chương trình vay, số HSSVCHCK yên tâm hoàn thành việc học tập theo chương trình của nhà trường sau khi vay vốn

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY HSSVCHCKK CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH

1.3.1 Nhân tố bên trong ngân hàng

a Chiến lược hoạt động của ngân hàng

b Tiềm lực về nguồn vốn cho vay

c Năng lực quản trị điều hành của cán bộ lãnh đạo ngân hàng

d Công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng

e Số lượng, trình độ, năng lực và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ tín dụng

f Hệ thống thông tin quản lý của ngân hàng

1.3.2 Nhân tố bên ngoài ngân hàng

a Cơ chế, chính sách của Nhà nước về cho vay HSSVCHCKK

b Môi trường pháp lý, môi trường kinh tế - xã hội

c Các nhân tố thuộc bản thân và gia đình HSSVCHCKK

d Sự phối hợp giữa các tổ chức liên quan trong hoạt động cho vay HSSVCHCKK

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY HSSVCHCKK TẠI NHCSXH VIỆT NAM – CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH 2.1 GIỚI THIỆU VỀ NHCSXH VIỆT NAM - CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Chi nhánh

a Khái quát về NHCSXH

b Khái quát về Chi nhánh NHCSXH tỉnh Quảng Bình

2.1.2 Chức năng và nhiệm vụ của Chi nhánh

a Chức năng

b Nhiệm vụ

2.1.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý của Chi nhánh

2.1.4 Kết quả hoạt động của Chi nhánh

2017 là 1.979.466 triệu đồng, chiếm tỷ trọng 91,13%, tăng 1,15% so với năm 2016; đến năm 2018 là 2.096.129 triệu đồng, chiếm 90,36%, tăng 5,89% so với năm 2017

Nguồn vốn do ngân sách địa phương chuyển sang cũng không ngừng tăng qua các năm giai đoạn 2016 – 2018 Tuy nhiên, nguồn vốn này chiếm tỷ trọng nhỏ, cụ thể, năm 2016 là 13.745 triệu đồng chiếm tỷ trọng 0,64% tổng nguồn vốn; năm 2017 là 16.597 triệu

đồng, chiếm tỷ trọng 0,76%, tăng 20,75% so với năm 2016; đến năm

2018 là 19.657 triệu đồng, chiếm 0,85%, tăng 18,44% so với năm

2017

b Về hoạt động cho vay vốn

Bảng 2.2: Tình hình cho vay NHCSXH chi nhánh Quảng Bình giai đoạn 2016 - 2018

Tình hình cho vay của NHCSXH chi nhánh Quảng Bình giai đoạn

2016 – 2018 được thể hiện qua Bảng 2.2, cho thấy tính đến năm

2018, chi nhánh thực hiện cho vay 15 chương trình tín dụng với tổng

số cho vay là 2.319.725 triệu đồng Trong đó, chương trình cho vay

hộ nghèo năm 2016 là 829.331 triệu đồng, chiếm 38,67%, năm 2017

là 829.795 triệu đồng, chiếm 38,2% tăng so với năm 2016 là 0,06%

và năm 2018 là 708.663 triệu đồng, chiếm 30,55% giảm so với năm

2017 là 14,6%; hình thức cho vay HSSV chiếm tỷ trọng lớn thứ 2, cụ thể năm 2016 là 747.118 triệu đồng, chiếm 34,83%, năm 2017 là 593.315 triệu đồng, chiếm 27,31% giảm so với năm 2016 là 20,59%

và năm 2018 là 429.817 triệu đồng, chiếm 18,5% giảm so với năm

2017 là 27,56%

Qua số liệu Bảng 2.2, ta thấy với 114.852 khách hàng còn dư nợ,

dư nợ bình quân 26,1 triệu đồng/hộ gia đình; nợ quá hạn đến 31/12/2018 là 3.672 triệu đồng, chiếm tỷ lệ 0,16%/tổng dư nợ Tổng

dư nợ của chi nhánh đều tăng qua các năm, năm 2017 tăng 1,28% so

với năm 2016, năm 2018 tăng 6,79% so với năm 2017

c Về hoạt động dịch vụ và thanh toán

Tại chi nhánh mới xây dựng được một hệ thống chuyển tiền điện

tử tương đối hoàn chỉnh và bắt đầu hoạt động dịch vụ thanh toán trong nước Các hoạt động dịch vụ khác như thanh toán quốc tế, dịch

vụ bảo lãnh… hầu như chưa tổ chức triển khai

2.2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY HSSVCHCKK CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM – CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH

2.2.2 Mục tiêu hoạt động cho vay HSSVCHCKK

- Giai đoạn trước năm 2007: mục đích cho vay với lãi suất ưu đãi

cho sinh viên, học sinh đang theo học ở các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề

- Giai đoạn từ năm 2007 đến nay: Mục tiêu hướng tới đối tượng

HSSVCHCKK với mức lãi suất hết sức ưu đãi, thời hạn từ khi nhận tiền vay đến khi hoàn trả lãi, gốc vay kéo dài, khả năng thu hồi gốc

và lãi phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng có việc làm, thu nhập của HSSV sau khi tốt nghiệp Nhằm bảo toàn vốn của Chính phủ cũng như tăng khả năng tiếp cận với nguồn vốn chính sách này đối với HSSVCHCKK

2.2.3 Các hoạt động mà Chi nhánh đã triển khai để cho vay HSSVCHCKK

a Hoạch định chính sách cho vay

NHCSXH chi nhánh tỉnh Quảng Bình thực hiện chính sách cho vay HSSVCHCKK của NHCSXH Việt Nam, dựa theo Quy định của