Chuyển đổi và hội nhập định hướng tương lai của các nước trung và đông âu

báo cáo này trình bày inột loạt các cliủ đề kinh tế, nlũíng pliâii tích và chính sach kêt ỉxỢp để tạo ra một cách tiếp cận rộng lốn đôl với vấn đề quá độ trong nửa sau của những n ă m 19

CHUYỂN Đ ổ l

VÀ HỘI NHẬP

ĐỊNH HƯỚNG TƯƠNG LAI

CỦA CÁC NƯỚC TRUNG VÀ ĐÔNG Âu

Cuốn sách dược xuất bản v ó i sự giúp d ỡ của

Cơ quan hcỵp tác phát triển quốc tế Thụy Điển (Sida)

ở Việt Nam

JOHN EATWELL- MICHAEL ELLMAN

MATS KARLSSON - D.MARIO NUTI

JUDITH SHAPIRO

CHUYỂN Đ ổ l

VÀ

HỘI NHẬP

DỊNH HirỚNG TirữNG LAI

CỦA CÁC Nước TRUNG VÀ ĐÔNG Âu

{SÁCH THAM KHẢO)

Người dịch:

NGUYỀN THÀNH CHÁU PHẠM BÌNH MINH

HpÀNG CHI TRIỈNG

LÊ HUY HOANG

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

1 1 ' o n g íỉioi h ọ c k i n h (lortiih v à I i ghi ộl ) t h á n h lẠi) n a m (!>'

c u n g cAi) m ọ t s ự l ự a ch-.-n k h á c c h o c á c I i h ó m iiííhHMi c ử u c h u > v i i s Au w

I h ị t r ư ờ i i K t ự íỉo.

C h ư d i i ị ỉ t r ì n h iiKhi'Mi c ứ u c ủ a 11’P K p h A n A n h I i h ữ i i g i h A r h Ihủv (loi với n ư ớ c A n h ( ’á c c h t í ơ n í ỉ l i i i i h h i ộ n I 1 HV i i K h i è n c ứ u c á c l ì n h v ự c r h i n h

s á c h k i n h l ố v à CÔIIK n t ỉ h i ộ p cAi ^Ăch c h í i i h p h ú n h à n q u y , Ị n e h í i i h s A d ì

xà hội, môi trvMiití và các vAii (1(1 thôiiK thưoiiịí khác k<1 C.A vAn (l>í (lit'u

l i ố t s ở h ữ i i v à c á c k ỹ n í í h ộ t h ô n g ti ì i cỉaiití phí^ỉ ti iôĩi.

N g o à i c h i í í í ì i g M ì n h

c á c u h A l ã n h ( t ạ o nghi Ọi ) (loài i, c á c hoc tíiA v à u h ũ i i t ỉ 11KU0I t y o n ^ ' t ỉ i o i k i n h

d o a n h , t à t i : h n i h , c h í n h p h ủ v à t h ô i i g l i n (lại c h ú i i g m ộ l (l i ồn (lAti k’HP ti'0

H ấ u tước Dcu,.< F o r m a n E ì i i a b c t h Symo,i.<

X u ấ t b a il, hỉCỉi tậ p và f l i i c t hc: EmpỊia.-<ìs

Ỉ S B S ' ĩ S S 0 3 0 011 ỉ

Ỉ P P R Ĩ 9 9 n

1

('hưíỉng 8 1'hươiiị; ị^ịỵ (.^àu Ãu 2'M)

r h ư ( í n g í) K i ĩ i h ỉ ố v ì m ô Vt>8

T à i l i ệ u t h a m k ỉ i ả o

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

N l i n m CHÌ' ' ’Ho liMỉ) fìọf Vir-t N hí u tAi liô\] CÚÌI t h a m

k l i A o V(* t Ị u á l ì ì i i h c h u x t í i i (lf)i vA h ộ i i i h Ạ ì ) c ủ a c A c ÌUÍUC T ì n i i ^ ^ VH D ò i i ị í A u VHU ^Ì UM - r u o i I i h ữ ỉ t ^ i i M t n l í i u O N h A \ i i H t l i Hỉ i { ’ h i i i Ị ì M ị ( | i i ô r tỉÌH CỈÌO ( Ỉ Ị c h VH \ i i A ! b à ỉ ì r u o i i Chiixèĩi đ ò i và ỉtộị ìiỉiập - điìiỉỉ Ìtướìig tườìig la i ciiơ

tCic ÌIƯỠC T r u ỉ i g i'à Đ ó ỉ i g A u CIIH t‘Ar lAc ^iA t h u ũ : NhỏTT) Ti^^hirii c ứ u (■húiìii^^ I i i i i h k i i i h t t ‘ {' 1 )H (ỈAii c h A u All (io V i ô n I i ^ h i r ’ 11 C‘ứ\i ( ’ liínỉì

s Ac h cniií,M:OnK An h à i i h l ì Hm IDỈ).',

I 1 VI 1 co' s<ỉ ])hAii lícỊi VH (lAĩih í ỉ i ự c l i ạ n u l ì n h tìUih CÙM CMC ĩniởt-

II IIIIỊ^' vA t )on^f A u c á c t 'Ác g i à (ỈA (!u'8 TH mộ i s ô t l ì n h v à ^iAi Ị)hA|)

r(\ n i i h tíỢi ý cAt: ììir‘(/(' iiA>' k h i hoHc h íỉ ị i i h i i hữi i K c l i í i i h s A r h r ó k h á I i a n t í (lAn {(ỉi cAl' IICÌI ki i i h h ‘ t hị tì Uí ỉntỉ hii'ii (ÌHÌ CÔIIỊ^^ vổ \A hội vĩ^ Ih1h vữiiK Vf‘ mo i th()i cAc lAc cùiiịí (t ưa VA mội srV khuvíYii ỉiịrỊìị c ụ t h d

n h a m i h ự c hi<}n l ì h u n ^ m ụ c l i r n nhu' : S‘Ày (lựiití XH hụi (lAìi c h ủ còiiị; Iìhìik: cAcỉi l ựa c h ọ n m ỏ hì i i h ki i i h t ê h ữ u hi ộ u n h ấ l ; x â y (iựiití niộí tilìA Iiưỏc có hiẠii ( | uã co k h á iiHiig s ử (ỉụn^^ ỉ í n h ]vAì)ịĩ (ỈỘII^^ c ù a t hị u ư ò i i K^ d e l)A() (lAni

( ỉ ổ i I h à i i h ^ n ã i (1\1>VI I IH I I t h à i n u h i ộ p V.V

( ' u o ì i s á c h I i à > ' Ih CÕIIÍÍ I i ì i i h ì i g h i ê i i c ứ u c ủ a n i ộ t n h ó m c á c t á c ị^\H

i!ìui*h’ (‘Ac ( | no( ’ lịcli k h A r n h a u (!o vẠ\ ’ c l i a c s õ k h ô ỉ i K ỉ h o phAỉ i Anh h*'t ỉiií)i 1 111 lì li ì ii h và k liiH cH iih Ịí lìuV 1HỊ) (|A VH (lịồìi ra (ì cAc lut'oc T i uiiị^'

VH ỉ ) o i i ^ A u lịiiH i n i i ỉ ì ' -hiivi' ii il(M ỉ)itMi !u'u V là s ự clin>V‘n f|ôi

i h r o r A i ' lAc ịỊ\y\ !h cỉ ì nvi ' ]) ,|{)i iỊiff) ( l ị nh fiTii - (làìi cl ì ũ t l ì ựv chA!

1h l ỉ ì c t ) n i o h ì i i h '■■'■ị.- n i Ị i i c I n' l i Hi i T h \ ' í ' I ì ' ' I i ' ‘i y t i ỉiìMi s o I i h ; i i i

( ỉ ị i i h v à ( Ỉ Ai i i i ịỊiÁ (’ù>ì c A c | A ( ‘ ịỊv v ố I1 1ỘI s ô v A ì i ( l ố r A i k h A c V(ii n í ì H M ả ' i h

v à ( l á n h t íi A CUH c h ú i i ^ ^ tí^ M ạ c ( l ù vẠ>- x u A' i I)HỈ) CIIÓII s i ^ c h I 1 M> c l i i i ' i t ' ( ' Ì VH11 h>' v ọ i i t > ' t h r - m c h o b ạ n ( | Ọ( ‘ m ộ i s ô t u ' l i Ại i i h n m k l i H o l >0 ] -h

LỜI GIỚI THIỆU

Vk;! N a m (laiiíí lìiíóc vAo t h Ạ p k ỷ I h ứ h a i c ủ a (juA t i i i i h Oo i m o i - m ộ t .^IHI (loHii (lòi hòi cAi c á c h v ồ cơ c ấ u s Au s ắ c h(Jii (1(1 ( l ả m h á o s ự l ai i ị í

Uu i í i i ị í vifiit; VH s ự hội iihẠị) v à o k h u v ự c vA toAii CM\I m ạ n h m õ h(ín ('A<: nhA c ứ u c á c I i h à h o ạ c h ( l ị nh c h í n h s á c h v à c á c c h í i i h IVỊ KÌa

i l ' ' u dniit,' t i m k i ò m CMC bi t óc di v à íỉiài p h á p c h o s ự I r ười i K k i i i h l ố vA

I ) H I 1 K x A h ộ i

LA mộl (lỏi l á c hỢ]) t á c D h á t t r i d i i l â u đời T h ụ y t ) i ổi i d à có s ự gi ú]) (l(ì

t í c h c ự c v à m ạ n h m õ c h o q i i á I r ì t i h (;Ai cAch ỡ Viội N a m , 1)H0 g ồ m cAi cAch

h ộ I hôi i t í n g â n hài i ị ỉ , c à i c á c h t h u ế , cAi c á c h l u ậ i I ) h á p v à c à i c á c h tiHiiti

c h í i i h V V ,

' ỉ r o ì ì í ĩ q u á I i ì i i h I i ày, T h ụ y Diííìì (ỉã hỢp l á c với Vi ệt N htti t r o n ^ v i ệ c hAi i h c á c Iiíỉhiêi) c ứ u V(1 k i i i h t ế vì m ô , d ị c h vA x u à ì bAn cAc t à i l i ệu (ló SHIIK l i è i i g Vi ệt (lổ p h ụ c v ụ c h o c á c đối t ư Ợ n g 1)H11 (lọc, với h y v ọ n g giới

t h i ộ u I i hĩ ni í ĩ ( | ua i i đ i ể m c ủ a Iigi tời n g o à i c u ộ c v ổ c á c v ấ i i đ ể k i n h t ố hi ội i

n n y (■( Vi ội N a m c u n g c ấ p I i h ữ n g b à i học i h a m k h à o h ữ u í c h v ề c á c vấi i (lể Ino'iit; l ự Ill ' l l t h n gicíi v à (tề xuAt c á c (ỉiàị p h á ) ) (ỉ(1 g i ả i qu.\fỉt c h ú n g

N h ữ i i t í l)áo c á o I i à y I i ' a n g bị m ộ l k t n i i i g cơ b ả n đ ể c ổ v ũ v à x ú c l i ốii c á c

c u ộ c (loi i hoHÌ v à t h à o h i ậ i i giŨH c á c n h à n g h i ê n c ứ u , c á c n h à h o ạ c h ( l i nh

A n , ( ' Ar vAii (!,■ (ló I)Í 1 0 t ỉ ồm I h ấ i I i s l i i ộ p I hị I r ư ờ i i t í l a o (lộiiK, t h ư o i i K m ạ i

li M iiíiẠp VA(I chAii Au cà i cAch liAiih c h í n h v à m ọ i s ò ' v A n (lồ XH hội klìAr

9

LỜI N Ó I Đ Ầ L

Đảy là một báo cáo của N h ó m n g h iẻ n cứu C h ư ơ n g t r ì n h

k i n h tê íliuộc D iẻn đ à n d â n c h ủ và đ o à n kết c h â u Ảu.

X à m ngưòi trong nhóm chúng tôi gặp n h a u vào tháng 11-1993

tlìeo sáng kièn cua Diễn đ à n d â n c h ủ và đ oàn kết c h á u Àii

Cliúug tôi điíỢc yêu cầvi ciiiig cáp niột cácỉi rỉộc lặp inột báo cáo

vê qiiá truih chiiyẻii đổi kinh tê và hội nhập của các UIÍỚC Triui£>'

và Đông Au Mục đích của việc uày là giúp thêm thông tin cho cuộc tr a n h luận chính trị ở châu Âu xung quan h vấn đè các giải pluip qiia độ giai đoạn giĩta/cuổl những năm 1990

Diên đ à n c h â u All sử dụng plntơng pháp ughiẻn cửu

m a n g tínli dán chủ xà hội có cơ sở sâii rộng ở Tâv Àu Vì vậy

mục tiêu của nó là giiip vào tién trìiih chính trị có thể dần tới

Iiẻu kinh tè thị triíòiig xà liội đ ả m bảo tăiig' trưởng bềii vững và côug án việc làm đầy đu, phân bô công bàug thii nhập và các dịch vụ xà hội co' bản Chỉ b ằng cách đó mói có thể hội nhập đay

(tu vào châu Ảiỉ mầ không' gây chia rẽ về chính trị hoặc kinh tế.

Nhóm cliúng tôi qiiyẻt địiih nhậii nhiệm vụ viết báo cao

n à y bằn g cach trước h ê t gặp gõ u h ữ n g Iigưòi đã và đanơ ihain gia vào qiiá trình chuyển đổi kinh tê d các UIÍỚC Trunẹ

và Dông Au Sáu CMIỘC hội thảo liên ti ẻỊ) đà dưa chúng tôi tối Brati:^lava Mátxcòva Pralia Taliu Vacsava và Vàyuia (.húng tôi ngliieii cứu cac chủ để tliat uo-liiệj) và thị tníòii.o lao độug tlniõiig inại và hội niiạp cliãu Àu nền h à n h chíiih Iiha miíH’ v:;u- kliía cạuh xà liọi, cacli tliức: l)oạt (1011C> {'ùa xí

U Ú Ỉ 1 U ' Ị ) v ; 'i ' ' : 1 ‘ \ ' : i n ( Ỉ I ‘ k i n h t t ' \ ’ 1 I H ' 1 I : i t r ; i C A c C U ' U ' \ ]</ ị ỉ l h i n

(ItMi c/i Hr t.ii cá rac miVìc Ti'uut^ vn All ruiii:' Iiluf

tìf' Tcìv Au va tu’ c:\c tn chứr (Í;| Ị)lnfón.iỉ ului VÁ v:iOECL) lh:i 111 íiia

Bao r/A>) uàv là keí qu;i ỉiluìiiỊỉ' viọr cluiiig tòi dà Iniii 1^)

ràn^' tòi chịu tracli lìliiẹin ve Iiội dimg cua b:io cixn.

Clìúnẹ tôi xiu cám òn tníííc liòt l à Diẻìì d à n dảỉi c h ù và

đ o à n k é t c h ã ii Ă u vi (tã de xuVino' viọc này ChúiiK toi CUIIU'

xin cám ơn Iiluìug tổ chức clà tlỏiig g'ÓỊ) vào các cniộc liọi íhản Iiói trêu: Tniug' ta m quòc tí' Olot P:ìliiu\ Cong (tang Anh voi ngiiồu tài chíiih từ Tổ chức \Ve.'^ĩiiiừi^t(M' Viện Alfred Mozer Stichting Viện FrieKlricli Elỉprt Stittung Viện Karl Reuiier

Viẹn Cespi ơ Italia, các ctảuí^' xã họi clủii chú Séc ííxtoiiia và

Xlôvakia và Tò cliức Polska Praca ỏ Ba Lan Đặc l)iệt cluui,^' tôi xin cám ờii Tiẻii sì Maj'lis Werner (Dại học ỉỉiuiibolílí Bécliu) và Giáo sư Alexander Keiinaway (Tnuig tãiìi Iighiẻii cứu xiiiig ctột RMA Sandhurst) đã cung cap uliữiig phac thả(j bail đau clio cac cliươiig' về 11011«' nghiệp, công iighitM^ clỊch

vụ Chúng' tôi cũag đặc biệt cani óu Anders B onu'ialk cua Tiníòug Kiiih tẽ Xtôckhồin đă giúp ctờ trong việc lêu ban tliảo

và các viộc khác

Toàn bộ các tliih hiiỏag báo cáo là cụ thể lYlìòiig cóinột kè hoạch cải bièii ỉiào sẻ là cỏ !ý Iieu khỏiig' tínli đòu uhữug lioàii cảnh cụ thể Diều chiintỊ' toi liy vọng' la cuộc

tr a n h cãi chíiih trị xung q\ianh van de i'huyeu dổi kinh ĩo va

liội uliạp cliáu Ản se đ\íọc hồ trọ hỏi phương phaỊ) và Iihùnt;'

kièii uglụ nià cliúng tói chia ra

L u à ỉ i ( ỉ n i ì V(ỉ X ỉ o c k h ò ì ĩ ì , t l ì ( l ì ì ^

•lolin Lvitwell Michael Ellnian M:1ÍS Ivarls.sun

D Mnrio Xuti -Judith Sliai'Ị)ii‘j

d i í:n đ à n d à n c h i \ à đ o ả n k ể t

CHÂl ẢL

DiCỉì cỉàỉì d â ìì c h ủ và doàtĩ ìĩữt clìâii Aỉi (\'iòt ọọn là

D i é ì ì đ ù n c h á u Á u ì clưộc t l i a n ỉ i l ạ p Iiaiii l í )93 t h o o s a u5 ’- kuMi c u a c:ú í t a n^' x ã họi clan C'liii r a \ ' Aụ M ụ c (tícl) c u a U i e u

(l ; ì i i l a í h à i i h l ạ Ị ) m ọ t ì\Un í i e Ị ) XIÚ g i u a cac: d-dng. c a c t ucliưt: \'a ca uhaii ('uug chia sò iihùìLi^’ tắ và ”i,a trị 0clinu Aụ

D i o n ( t a n r h a u í.\i là l uọt tu ('hià: cloc lạ[) clưỏi s ự đ i ể u kliuMi c u a l l ọi t r ị s ự \ ' à l í a i i (titMỉ h à n h Cl u ỉ tịcli c ù a Dumi ( t a n là [ l e i i i / FiscluM’ C h ủ ĩỊcli Qi i ỏc họi Á() Tn.i sỏ cùn

l h o ì \ (tàn (lạt tại BriúXiMị Bị Dieii ctaii cliàu A \ i và các hoạt

clnug t'u:i n ó (\\uỵc ('ac (tang- x ã hụi (l;ui c h ủ T a y Áu N h ó m

tliiiíH' l);m^ C'ua c:ú ỉilia xà liọi clinu Aụ Xt’hi \'iẹn cliâu Au

\'à m ọ t Sũ tỏ cluVc 0 t:ac I i ướr T a y All t à i tnị

X.^ay can^ú (r) nliitni cac (làiiK t.'ur tò cliức' và ca nhan trên

\ 1kiị) t ' h a u A u í u lì ('ực (toiìg gÓỊ) v à ơ r/dc l u)ạt CỈOII^’ c u a D i ễ u

(hiụ Xi) hao gỏuì niot loạt c;i(' flự ;UỊ lioi thào, liòi u^’hi xiuit 1.KU1 c a c t ; i ị ) c l u C;.ÌỊ) ì i I k U t i ì u i i ^ t i u ( Ị U u c Óia CIUI D i e i ] c ỉ à i i

;\w lò t r a o (loi í l i o n ^ ’ ĩ i u \' à k i n h Mijl

fíMiio Liliuíiu (toiiu ítan ihMi ]ik'i Diẽii r[jn Au tion

l i - i n l ì l a Ị ) ỈKi l t r i ' Mi c : l i u n ' i m í r i i i l i c l i u v t M i tln'i v à l i ọi i i l i a Ị i

I < ’ t ' u a c ; U ' 1 1 Ị I ' Ì ! - I ' r u i l f \ ‘ ; l l ) ( * ! ì i í ' ' \ i i

Sụ lliniii lú-h Cực: t:úa nlii-.Mi (lan^^ và ự:\ Ii l i a i i cua rac

\\ùòr Trunu và oỏiig Au cìxn^ khau,^ ctịnli tíiili luìii ích cuamọt C'ó can (loc: lạp DuMi (ỉòn cliâu Au sẽ tièp tục thắt chạt (\U' inòi lieu liộ giữa các chính kliaclì cac Iilià kiiili te và

nìúẻu Iigiiòi khac trèii khắp chau Au những ugưòi tự nguyẹn

hoạt động đề tàng cưòug nển dàn chủ

Diễn đ à a châ\i Àvi có thể đưỢc lièn hệ theo địa chỉ sau:

Diễn đ à n d ã n c h ủ vả đ o à n k é t c h ả ii A u

c !<) Nhỏììì thuộc Đáuíĩ cua cúc nhà xã lìộỉ cháu Au

N^lĩị viện cììủu Au Montoyer 234

N H Ó M N GHI Ê N cút C H Ư O N G TRÌ NH KINH TỂ CÚA DIỄN ĐÀN C H Â U Â u

•John E alỉveìỉ

ư ỳ vieii Họi ctổiig Quản trị TrUÒiig Trinity Cambridge nơi ông tham gia giảng dạy kiiili tẻ từ Iiaiiì 1970 Hiện ôi\g là

ịị\:\o SIÍ moi của Trường' nghiên cứu xã hội mối ở New York

Tu' Iiain 19SÕ (lèn uăiìi 1992, òiig là cô vấn về cac van đe kinh tè clio X(m1 [Miinock lãiih tii Công' dảiig Òng là Iigưòi

pliat ngôn chínli của CỎII.O- dảiig vể tài chíuh và cac vấn để kiiìlì tP khac ơ Hạ việii.

và NA KE và íỉang làm t\í van cho cac có quan ('Via Liẽn hỢỊ) quòc ÌÁini niinli chàu Au và Cỉiíiili pliủ lỉà Lan.

M a t s Krii'Issofi

Iv (Juò(' \'ỊI khanh Bộ Ngoại giau Thụy Dìểiì Từ lUiỉìì

íliMi iKỉin UHí-1 là có \'an ve (\'1C \ a u (ỉè' chínli sacli dòi

ii’uiio- nluìiii nghị SV (lan cliu xà \h)[ Tìt nam (tonn;nii 1!Ỉ^M làin lại van plioug í'u;ì [ugvar CarlssMii ctoii<4 ' lì' < M ' li r ì i ; i ’ \' l ì 111 C ^ u ; i u I v t <ì ; i í i ( MU Ti ' U' ' H' (lít h'i

Iilià kình it' cliíiili C’ua Bọ Ngoại (.ưìUịị t:u' ^i:i (‘11;Ỉ 1;)]li'Mi cứu Khao S ( i t Kiììh fì' cui' ìiỉừk' Bnììỉich (Ị*Ì!ií(M'

l í ) 0 2 )

D Mcif'io N n t i

Giao SIÌ vo liệ thòng kiuli te so sauh của Trườii,^' cỉại lii.K:

Rỏina giáo sư niòi cùa Trường Thuổng inại Luanclỏu l : \

viéii Họi đổiig Quản trị Trưòiig King Cambridge (19í)õ- 1979): Giaiii (tôc T n in g tàni ugliièn cứu về Nga và Đông Au tliuọc dại học Birniiii^'hani (1980-1990): Cô van kiiih

te cho aliiểu tô chức quôc te troiig dó C'ỏ Ly ban chau Au ỏ

Brúcxeiì (1990-1993) và Chíiili phủ Ba Lan (từ nam 19íM đèu nav)

J u d i t h s h a p iro

Giảní4’ viên cao cap về kiuh tè ci\a Tníòng Goldsmith Tntờue: (lai học L.uáiulỏii Nghiéii cứu sinh cao cap và là kliacli Iiu'u của Trường Cac khoa học Toáu học Tnfoiig Nữ lioàiig Meri và VVe.stíield tluiộc Trưòiig đại liọc Luàiutôii Bà

là cô van vể chính sach kiuh tè và xà hội thưòiig trú tại Mátxcơva từ nãin 1993 tntòc tiên với Ban Tài chính và Kinli

vĩ niỏ thuọc Bộ Tài chính Nga và hiệii dang làiiì clio inộĩ

ban ÌÚÌAC của Cliínli [)hủ Xga Bà là tác gìầ cùa một sô còng

trình Iigliiêii cứii ve các nền kinh tè và chính sach xã liọi cua Liòii Xỏ cũ và

và Đồng Au Kliuôu khổ này n h à m giúp cho việc hoạch định

c híuli sách chung có khả năng dẫn tói các nền kinh t ế thị

trưòug hiện đại công hằng về mặt xả hội và bền vững về inôi

trưòug và sự hội nhập đầy đủ của các quôc gia ở châu Àu.Trong khi các nưỏc còn phải v ậ t lộn với những di sản của qtiá khứ cộng sản và các hiện tưỢng khác n h a u của thời kỳ hiện nay sự lựa chọn chính sách cliuvển đổi trở nên râ^t quan trọng Sau khi lật đổ tr ậ t tự củ và trải qiia một thòi kỳ ổn (tịnh và tự do hoa chủ yếii do giối kỹ t h u ậ t khởi xitóng bây

^Úò là lúc thích hợp để thảo liiậii rộiig rài về kiểu loại xă hội

ì nà các uưốc đang trong thòi kỳ chiivển đổi imiôn p h á t triển Nhữiig lựa chọn chính sách liiện uay sẽ quvêt định liệu các

nên kinh tè thị trưòng IDỐÌ có đưa tới các xả hội dân chủ vững

mạuh quan tâni đên mọi Iigưòi; tă n g trưởng và cơ cấu lại có dẫn tới việc làm đầy đi\ và phân chia côug bằng thu nhập: ngưòi dân có tliực sự có thể kiên tạo tương lai của mình và C'ua (ỉat uưỏc liay không? Mặc dù p h á t t n ể u tươHg lai của mồi

niiỏc chủ yèii sè chịii tác động của các lực lượng chi phôi của

lịch su và địa lý clìíi " 'C Q v n r l 'n p

KẦ NỘITRUNG ĨẨM IHÔNG ĨỈN TMƯ VIỆN

V - G O / 0 3 3 0 4 3

l ố l l

Chuyển đổi kinh tế đầy dủ liêii quaii trực tiêp đẻn liiội

n h ậ p ở châu Ả u , Các IIIỈỐC c h â u Àu hiệu n a y s ẽ c ù i i g c h i a s ẻ

k h u vực kúih t ế và môi tntòng Những kinh nghiệni liên kêt của Tây Àu mâV th ậ p kỷ qua cho th ấ y giá trị của việc th iè t lập nhĩíiig inôl q u a n hệ ngày càng gắn bó hơn Xét cả t r ề n góc độ kinh tế và au ninh, hỢp tác chính trị ugày nay cẩn

đưỢc thiết lập trong một khviôn khổ toàn châu Âu cơ b ả n là

đ ạ t tới th a m vọng một châu Âu liên kêt hoàn toàn Với L iề n

m inh châu Àu làm tâ m điểm của sự liên k ê t Iiày hầu h ê t các niíốc Trung và Đôiig Âu đều có mục tiêu trở t h à n h n h ữ n g

t h à n h viên đầv đủ Việc mở rộng Liên m inh sẽ uliằni niiục đích tạo ra inột châu Âu không có những chia rẽ mới về c h ín h

t r ị hoặc kinh tế

Tuv nhiên, các chíiili sách trong thòi kỳ quá độ và hiội

n h ậ p ỏ châu Âu trước hết phải công n h ậ n sự đa dạng của c:ác quốc gia Các yếu tô' địa lý, lịch sử, v á n hoá và chính trị cìlòi hỏi ta cần phải xem xét mỗi nưốc inột cách riêng biệt, từ c;ác nưốc vùug Ban tích ở phía bắc đêu các niíóc Bancàng ở pliia

n a m và Liên b a n g Nga ở phía đông Tuy nhiên, báo cáo Iiẳy chỉ đề cập một k h u VỊÍC mà thôi Nhữiig nước troug k hu viực

n à y sẽ đưỢc nói đến vối têu gọi cúc nước Trung và Đông A u (viết t ắ t tiêng Anh là CEE) hoặc là các nền kinh tê đ a n g trong giai đoạn chuyền dôi (hoặc đôi khi là quá độ đế tổii

trọng cách gọi vốìi đã queii thuộc) Kliông hề có một Jiiati thức chung cho các uước này trừ việc họ đều là một bộ phÉạn trong hệ thôlig cộng sản cũ Cái đó hiện nay đã qua rổi,

u h ư n g IIÓ vẫn còn để lại những vấn đề giống n h a u ỏ Iiliiểii mức độ khác nhau, đặc biệt là vấii để chuyển đổi kiiih tê Trong khi thay đổi vẫn CÒII tiếp tục, các khía cạnh khác nnà chú vếii là điểu kiện lịch sử và văn hoá sẽ góp phần tàng tír.iii

đa dạng của các quốc gia

Kiểu cách và qiiy mô của các vấn đề kinh tế m à hiện Cộng hoà Séc Extônia và Xlôvênia đang gặp khác xa vối kiểu cách và quy mô của các vấn đề kinh tế ở Rumani Ucraiua và t ấ t nliiên là ở Nga, Rõ ràng không thể có một mẫii hìiih cải cách duy nhất NgvtỢc lại báo cáo này trình bày inột loạt các cliủ đề kinh tế, nlũíng pliâii tích và chính sach kêt ỉxỢp để tạo ra một cách tiếp cận rộng lốn đôl với vấn

đề quá độ trong nửa sau của những n ă m 1990 Từ đó có thể tìm đưỢc nliCíug chính sách chính xác hơn thích hỢp vổi những lioàn cảnh cụ th ể của b ấ t cứ nưóc nào

Lạp luận chíiih liêii quan đến sự cầu thiết phải tá i lập trách nhiệm công cộng, tức là xây dựng những th ể chế của một nhà nưốc đang p h á t triểii dân chủ Rõ ràiiỉỊ chuyển đổi

th à n h công, tự do hoá năng lực sáng tạo trong một xã hội dâu chủ chừng mực nào là một quá trìn h do n h à Iiưốc thúc đẩy Sự ra đòi và tiên độ cỉia nó tuỳ thuộc nhiểii vào các chính sách tiền tệ tài cliính tỷ giá hôi đoái và thương mại quôc tê của chính phủ Những tiến bộ tiếp theo của quá trình này lại p hụ thuộc nhiều vào sự tồn tại của một n h à nưốc đang troiig giai đoạn p h á t triển, đủ khả năng xây dựng hạ tầng cơ sở lu ậ t pháp, xã hội và vật chất của một nền kinh tê tliị tníòng Và để có giai đoạn quá độ hiệu quả sang nềii kinh

tê tif b ả n hiện đại đủ sức cạnh tr a n h vối các nền kinh tê thuộc khôi OECD và các nước khác trê u thê giối, một quốc gia đaiig trong giai đoạu p h á t triển phải đóng góp vào việc cung cấp các nguồn lực cần cho đầu tư chất lượng cao, cả về nhâu lực và v ậ t lực mà quá trình chuyển đổi đòi hỏi Việc

này đòi hỏi phải lật ngưỢc tiến trình "từ bỏ nhà nước" (Abel

và Boiiiii 1993) vôn là đặc triíng của thòi kỳ đầu h ă m hở chôiig cộug T ấ t nliiên cầu tính đến di sản do t h ấ t bại của một sô' Iilià nước cộng s ả n để lại và thực trạ n g của hệ thông hành cliính ulià nước không thích hỢp tồn tại liầu Iihit ở t ấ t

19

cà cac Iiưỏc đang’ trong quá trìiih chiiyểii cfổi Hơỉi mía liiou

luòn phải nhổ rùng trong hiệu dại lioá sản xuât côiig' ty đcnig

vai trò thiẽt yêu Iigay cả khi mỏi trưòng hoạt động của uó do

n h à uiiớc qiiy định Thêm vào đó kliả năng Iilià lUíóc caii thiệp cũng bị hạn chế bởi việc qiiôc tê hoa sản xuat và tài chính, quá trình liên kết châu Àư và tầ m vóc của một uước

T ấ t nhiên uếii nghĩ nhà nước hoạt động tl'ong một xã hội hoàn toàn trơn tru thì t h ậ t là điều nực ciíòi Báo cáo này chú

ý tới tầ m quan trọng thiêt yêu trong việc hoạch địuh chính sách qua b à n ìuậri dân chủ để đưa ra đưỢc uhĩtng giải pháp đôi vói công chúng và cho phép họ th a m gia vào việc lựa chọn quvết định plnxc lợi của họ vai trò của các đôi t c á c xã hội trong việc hoạch định và thực hiện chính sách kinh tê xã liội

và giá trị của sự lựa chọn cá nhâu Cliúng tôi inưòiig tiíỢng một n h à niíóc dâii chủ đ ang trong thòi kỳ p h á t triển mà niỊic tiêu của nó được quyết định bởi tiên trìn h dân chú vói sự

t h a m gia đầv đủ của các đôi tác xă hội niột ulià Iiưỏc với tư cách là bộ p h ậ n qưaii trọng của cái đưỢc biêt dưói nhiều tên khác n h a u uhư "thị trưòng xả hội" hoặc "tư bản hiện đại", hoặc "hỗii hỢp”, lioặc "nhà nưốc phvic lợi cluuig" hoặc "hệ thông kinh t ế kiểu Rliiueland"

Báo cáo của chúug tôi đề cập đên kinh tê nhưng điền cơ

b ả u đôl với một n h à iiưỚQ đang trong giai đoạu p h á t triêii là một xă hội dâu chú có thể hoạt động chíỢc Sáu nãin sau sự kiện ở Ba L a n th á n g 6-1989 khi chính quyền ciia cộng sản

bị bẻ ẹăv t ấ t cả các UIÍỚC đang trong giai đoạn quá độ đềii xua't hiện nhữiig hoạt độiig chông cộng sảu Sau đó là những cuộc b ầ u cử nôi tiêp Iihaii kêt qiiả là sự thay đổi chính phu ở

h ầ u hêt Iihung Iidi này Vì vậy cầia phải côiig liliậii ràng,

không còn nghi Iigờ gì nữa dân chủ đã chứng tỏ sự hiệu cliộii

và sức inạiih của nó

Nlnfiig mọt nền dâu chi\ không ị)hải chỉ là các cuọc bẩu

cư Một Iiềii clàn chủ phải được diuig ditdng bởi một xã hội

d ả a chủ troiig đó Iiliiều tô chức kliòng mang tính chất nhà luíớc (iiluí nhà thò và cac cộiig đồug tôn giáo khac, ngliiệp đoàn, các liãug kinh doanli các hội từ thiện, các chính cìảiig cac nghệ sĩ có đầu óc sáng tạo các nhà xiiâ't bản các hội học giả V V ) tồn tại và p h á t triểii, vối một liều văn hoá mang tính khoan dung, tôn trọng các cộng đồng thiểu số liêm khiết

xã hội và cá nhân Rõ ràng, niột nền văn hoá của dân chủ đạng bám rễ ở nhữiig xà hội này nơi mà từ lâu đả phủ n h ậ n

nó Nhưng nliĩíug rễ uàv cần được vun xói Có liai hiện tiíỢng hai điểm yèu của xă hội dân chủ mà ít n h ấ t trong cliừiig mực nào đó đang hiện diện tại t ấ t cả các nưốc

Hiện tượng đầu liên quan đếii ngôii ngữ chính trị v ấ n đề

là liệu ngôn ngữ chính trị ngày Iiay có chấp n h ậ u việc dân chúng bày tỏ sự quan t â m và líớc nguyện của họ theo một cách có thể cho phép đ ạ t tối những thay đổi hữu hiệu và cân bằng hay khôug? D ân chủ sẽ bị phá hoại nghiêm trọng nếu ngitời dân không th a m gia vào các cuộc đàm luận chính trị,

vỡ mộng vì những sự p h ả n bội triíớc đâv, t h ấ t vọng vì những khó k h ă n của cải biến và r ấ t Iihiều ngưòi bận tâ m vối những

lo toan của CIIỘC sống thiíòng nhật Nếu quả có chuyện đó trêu sân chỉ còn những ugưòi thuộc phái dân tuý ăủ các màu 3ắc Dây không phải là k h uynh hưống chủ vếu Ngược lại, nền văn hoá dân chủ đang ngày càng đi vào chiê\i sâu Nhưng một vài xă hội đã bị cliia rẽ tồi tệ nhất Kết quả là bạo lực inà lẽ ra hoàn toàn không' cần thiết 'Nliiệin vụ chính phải là kiên tạo lại ngôn* ngữ cliính trị và tăng cưòiig đối thoại chính trị Việc này cũng bao gồm cả đối thoại về sự kta chon kiiih tế

Hiện tượng thứ hai liên quan đến th a m những Căn bệnh

"unịỉ thif xã hội" ,iiày có thể có rất uliiềii hình thức, t ử mạng

21

htói theo kiểvi cũ trả n h ũ n g món tiển nhỏ cho các quan chức: troiig chính quyển, đèn tội ác bạo lực tàn bạo có tô chức Mức

độ th a m n h ũ n g tiiy khác nhau, nliưug không the đanli gia

t h ấ p nó được Một khi t h a m nlũiiig đã lan rộng đitỢc mong chò và chấp n h ạ n th ì khó m à đ á n h bại đưỢc nó Nếu cho r a n g

t h a m n h ũ n g sẽ tự biến m ấ t cùiig với những khiếm khiiyêt của nền kiiih tế thị triíòng thì t h ậ t là quan niệm qua dỗ dãi

Rõ rà n g trong nền kinh t ế thị triíòng viết trong sách giáo khoa, việc lo lót và t h a m n h ũ n g thường ít có cơ hội hơn Nhưng nguv cơ lại là giai đoạn quá độ có thể bị cảu trở bởi

th a m nhũng, không chỉ dẫn đêii kinh tê thị trường m ang tín h xã hội m à còn dẫn đêu tìn h trạ n g nên kinh tè thị tritòng bị b ắ t làm con tin Việc tội p h ạ m và th a m n h ũ n g tăng' trong thời kỳ hiện nay một p h ầ n b ắ t nguồii từ việc các chiiẩn mực xã hội bị m ấ t pluíơng hưóng Nếu muôn chuyển đổi kinh

tê t h à n h công, rõ rà n g cần có ý thức liêm khiêt và trách nhiệm cao đôl vối quầii chúiig Vê cơ bản đó là niột Iihiệiii vụ chính trị

Nhữiig thách thức đôl vối các nên kinh tê trong giai đoạn chuyển đổi là chưa có tiềii lệ Trong lịch sử p h á t triển của

h ầ u h ế t các nền kinh t ế hiện đại, chính chính sách công cộng

đã tạo ra khuôn khổ có tính th ể chê đủ khả Iiăng bảo đảin quy mô và cơ cấu của đ ầ u tư cần thiết để tạo dựng một nước công nghiệp hiện đại Nhưng các nền kinh tê của các nước

T rung và Đông Âu vốn đã là n h ữ ng nền kinh tê hoặc công nghiệp lioá quá mức, hoặc công nghiệp hoá lầm đường do cac

n h à nitóc cồng kềnh, q u a n liêu và nặng v ề r a n thiệp qiiảii lý Kliông có gì ngạc nhiên khi k è t q\iả là mức thể chê boá qua cao Cd cấu của chủ nghĩa xã hội n h à nước đă bị phá Iiát sự can thiệp của nhà Iiước d\tới mọi hình thítc đă bị bài bac và các tín hiện thị trường vôn bị tiếng động hoặc tièng vọng a t

đi trong inột c h ả n không lốn lại đưỢc điía t h à n h một cơ chè

khõiig can bàu cãi (tè I)hàn biệt ctíUi là cai moug muốn và đáii

là kiiôiig trong các van đề kinh tẻ Việc lấy bừa các thị trường khòng điểu tiết làm côiig cụ để tái tạo cac uềii kinh tê xã hội chu nglila n h à nước củ đã bỏ qua ba yèu tô uổi cộm là:

Trước hết không có ví dụ Iiào về trường hỢp một nền

kiiili tè lớn hiện đại hoá t h à a h công, n h a n h chóng đạt tới iniíc tliu n h ậ p tính theo đầii ngưòi cao trong bôi cảnh tàng trưởng công nghiệp bền vĩíng m à không có sự kêt hỢp giữa

"tự clo k in h doanh" vối sự can thiệp của n h à nưốc điển h ình (nliiíng không phải là b ấ t biến) là sự can thiệp của nhà nưốc trong thương mại qviôc tế các thể chế tài chínli đầu tư kêt cấu hạ tầng, tổ chi'tc công ty và th ậ m chí cả quá trình ra (luyết định của công ty T ấ t Iihiêu cũng có một sô' nước đă không th ể xâv dựng đitỢc m ột n ề n kinh tê hỗn hỢp b ằ n g việc Iheo đuổi chiến lược can thiệp Các chính sách mà mối nhìn

có vẻ giôiig n h a u có thể đưa lại t h à n h công ở niíốc Đức của Ihè kỷ XIX và N h ậ t Bản H à n Quôc ở thê kỷ XX nhưng lại ít

I h à n h công hơn nhiều ở Braxiii và Mêhicô

• Hai là, có nhiều dạn g kiiih t ế thị trường Các cd cấu có tính chất thể chế của Mỹ Đức N h ậ t Bản, Anh và các lutóc Bắc Àu đều khác nhau Các hệ thông tài chính, cơ cấu tô chức công ty và vai trò của n h à nưốc cũng khác Không có inột loạt các tí n h iệ u th ị trư ờng duy n h ấ t nào có th ể d ẫ u d ắ t giai đoạn ch u y ển đổi có h iệ u quả, vì không hề có một mô hìiih kinh tê th ị trxíòng duy nh ấ t T ấ t cả các nền kinh tê này đểu có chung đặc điểm là h ầ u h ế t các h o ạ t độiig k inh tê đều đưỢc soi sáiig bằiig tíuli to á n lợi u h u ậ n v à t h u a lỗ, p h ầ n lốn

s ản x u ấ t đưỢc thực hiệu bởi các côug ty tư n h â n và việc p h â n

bố nguồn vô"u và sức lao độiig đưỢc quyết địuli bởi dòng chảy tài chính bên trong và giữa các ngành công nghiệp Ngay trong một khuôn khổ luật pháp, quan tlniê và thể chê ổii

23

địiih (luá trình ra quyèt định kinh tè cũiig' đưỢc |)lii tạp trung hoá.

« Ba là, một nền kiuh tê thị triíòng hữu hiộu đòi liỏi

nhiều tínli tự tổ chức và tự điều chỉnh, Các rơ chế b ả o 'đ ả m phô bièn n h a n h chóng tliôiig tiu, bảo vệ ngưòi tiên dùng và Iigitòi làm không bị bóc lột, tạo lòng tin giữa những th à n h viên của thị trường, bảo đảm môi quan hệ làin àn lâu dài và hỢp đồng đưỢc tôn trọng' đóng vai trò q u a n trọng trong' các nền kinh tê thị trưòiig hoạt động có hiệii qiiả Kinh tẻ thị trường không phải là nơi người m u a kẻ bán gặp n h a u để mua đứt bán đoạn, mà nó là một m àng lưới phức tạp của các inốì quaii hệ xã hội và kinh tê đòi hỏi phải có thời gian để xâv dựng và tiếp tục p h á t triển thể chế lâu dài

Vì thê một vấn đề mới lạ m à các uền kinh t ế quá độ gặp phải là việc vừa phải tháo gõ bộ máy n h à nước và các cơ cấu

th ừ a của các nềii kinh tê công nghiệp lioá quá mức, vừa ctồiig thòi xây dựng một nhà nưốc mới một cơ sở kinh tê mới có

k h ả năiig cạnh traiih trên thị trưòng t h ế giói, duy trì công ăn việc làm và bảo đảm cải thiện chắc chắn đời sô"ug cho t ấ t cả mọi người Chính những phức tạ p và m â u thiiẫii của nhiệm

vụ kép tháo gỡ đồng thòi vói xây dựng này là nguồn gốc của

sự ngưng trệ kinh tê ở các Iiưốc T ru n g và Đông Âu trong sáu

n ă m qua

Cũng còn vấn đề là cần chọn "mô hình'' kinh tế hỗn hỢp nào Các t h ể c h ế của đòi sốiig k in h tế đan g thực sự đưỢc th a y thê toàỉi bộ trpng một thòi đoạn CIÍC kỳ ugắn Những cơ cấu mối th a y vì xuất p h á t từ kiiili nghiệm chính trị và xã hội

đ a n g đưỢc "lấy t h ẳ n g t ừ giá xviôiig" inà không xem xét các vấn đề liêu q u a n đên lịch sử quôc gia các th à n h kiến và sấc thái chính trị Những thứ khác, ví dụ tư nhâii hoá trê n quv niô lổu là n h ữ ng tlií ughiệin trước kia không được dùng đến troiig' Iiluíng cải biên xã hội lốn lao Troiig uhững hoàn cảnh

(to, rncli lựa chon tlieo inô hinli nào có thè điíỢc (luyél địiih khôuơ |)h;ỉi do th à n h cônơ dài liạii đã chtợc cliớiig minh của IIIÒ hình, luà ])hau nhiều là do uhữiig sức ép chính trị ngan hạn trong uitóc cũiig nlnf quôc tè.

Cuộc bàn cãi vè chính sách trong sail uăm qua đã bị chê

ugví bởi sự bất đồng vể th à iih tích cúa cai gọi là "liệu pháp sóc" để bảo đảni ổn định kinh tê vĩ mô và "phương pháp ti.ệm

tiên" trong đó cú sốc đưỢc điểu chỉnh và quá trình tháo gõ diễii ra chậm chạp hơn, Cuộc bàn cãi đặc biệt này hiện Iiay là một việc thuộc về thòi tiền sử củ^ giai đoạn quá độ Nó không đóng vai trò gì trong báo cá» này ngoài việc là inột phẩn của n h ữ ng gì đă xảy ra trong quá trình đưa các nền kinh tế quá độ đến thòi kỳ hiện nay Việc giai đoạii qiiá độ tới các tín liiệii giá cả phân bổ t h ị trưòng lao động và tAí bản tài sản cá n h â u và qiiá t r ì a h r a quyết địuli đưỢc phi tậ p tr u n g hoa kỷ cươiig của kinh tế vi mô và những h ạ n chế ngân sách vốn cìă hạn hẹp lẽ ra phải diễn ra nhaiih hơn hoặc tìí từ hơn không còn là điều phải bàn Nliữiig việc này phần lớn đã diễn

ra Vấn đề bây giò là cần là m gì tiếp

Cho đến Iiay, quá độ là một thòi kỳ đầy uhức nhôi, vói sản lượng côiig nghiệp, tổng sảii phẩm quốc nội (GDP) và việc làm giảm s ú t rất nhiều troiig t ấ t cả các nền kinh tê quá

độ cùng vối sự siiy giảm đáng kể mức sống inà đối với nhiều ngưòi là ngang với mức suv giảm của Iihững nám 1930 Táng trifởug, thường là tăng trưởng mạnh, vẫn tiếp diễn ở h ầ u hết các nền kinh tế đặc biệt là Ba Lan Cộng hoà Séc và th ậ m chí cả Anbani trong khi ở các nưốc khác, đặc biệt là Nga và ưcraina sản htợng lại giảm vào đầu năm- 1995 Hơn lũta inức ,sốug bìiih q u â n đo theo n h ữ n g tiêu chí thôiig thitòug lại vẫn ch\fa trở [ại được mức tritổc Iiàm 1989 ở b ấ t cứ uưóc nào Trong điềii kiệu đó bất bình đẳng và, xung đột sắc tộc đe cioạ tiếu trình cải cách kép cliính trị và kinh tê Đỗl với inột số

uglio’i, sự ÔII clịiih ìììàu xáììì chãiig fteni lại k('t qiui gì cua

Iilnìug năm đầu 1980 xein ra iại hấp dản nêu ahìii tù' goc (lọ trì trệ và xao trọn của thòi kỳ giữa Iiliữug uủni 1990 Một Iig'uy cơ rỏ ràng' hiện nav kliôiig chi là xmig đột đ\ía đẽu nghèo đói và làni chậm phát triển, inà còn là việc các Iigiiồn híc đaug r ấ t cần cho đầu tư kinh tẻ và xă hội một lần nửa lại

bị quân sự Iiuôt chửng

Trong hoàn cảnh đó một yêu tô’ quan trọMg để tạo dựug

sự n h ấ t trí có túili c h ấ t qiiôc gia đôì vói cải biẻn là m ột Iiển kinh tê chúih trị của thòi kỳ quá độ phải hướng vào phục hồi

tă n g trưởng không có lạm phát, giải quyêt công ăii việc làm

và theo đuối một chièii lược phâii bô côiig bằiig các gánh nặng và lợi ích mà cải biến m ang lại Đó là inục đích (phải Iiói là đầy th a m vọng) của báo cáo này Những lập luận troug báo cáo b ắ t Iiguồii từ kinh tê chính trị của liều dân chủ xã hội Những t h à n h tố chính của nều kinh t ế chính txỊ này là:

• Trước hết là việc khuyên khích tính nàng động' của c a c

cơ cấii và thể chế kinh t ế cơ b ả n của chủ nghĩa tư bảii thị trường, nhưng không đitỢc giả định là chỉ thị triíờiig niới có hiệu qviả vê' niặt xã hội Thị trvtòng là yếu tô'cơ bảu bảo đảni tính hiệu quả của kinh t ế vi mô T h ế nhưng các lực lượng thị trường lioạt động' đơn lẻ sẽ không n h ấ t thiết đifa tói công àii việc làin đầy đủ hoặc p h â n chia th u nhập xã hội như mong muôn Hơn nữa một sô' h à n g hoá và dịch vụ m à việc sản xuất và p h â n chia hiệu quả kiuh t ế và xã hội đòi hỏi không

được phó mặc cho thị trường Trong m uày nổi b ậ t là dịch vụ

y tê bảo hiểm xă hội cơ, b ả n (đôi vối t h ấ t nghiệp, già vêu và bệnh tật v.v ) inột yêu tô' q u a n trọng của giáo dục và đào tạo và t ấ t nhiêu cộng vỏi các lĩnh vực truyền thôug là quốc pliòiig liiạt pliap và t r ậ t tự xă hội Thị trưòiig không bị pliủ

n h ậ u vai trò: nó là một cơ chê t h i ế t vếu đ\íỢc sử diuig trong việc tìiu kiêm cac chính sách mà xã hội Iiioug nmôii Nó là

n i ọ t C'Ô11^‘ ('Ụ q u a n t r ọ i i g d ể t ự đ i ể u t i è t iv iiỏc n h ữ n g t h a y ctòi

c:iui kiiili tế VI lìiỏ- troiig kỹ thuật, uhu can troug lUíởc và thẻ O'ioi khan hiếm ngviồn lực

• Hcũ /à, cam kết bảo đảni cd hội bìnli đ ẳ u g và công n h ậ n rãiig không thể có cơ hội đồng đều uêu có sự b ấ t bình đăng lớn vể th u uhập Đôi vối uhiềvi ngưòi chính cam kêt bảo đảm

b ìn h đang' về cơ b ả n là một cam k ê t có tính ch ất chính trị tức là b ìn h đẳng lóii hơn đưỢc coi là mục tiêii mong muốn, ơ điềm này lập hiận có cơ sỏ vững chắc hơn là lập lu ậ n cho ràiiơ b ình đảng lốn hơn là một bộ p h ậ u không th ể tách ròi của hiệu quả kinh tê lớn hdn Chừiig nào tiềm năiig của uhân dân đóng góp cho phúc lợi của họ và của xã liội còn bị ngán trở bởi cac cơ cấu b ấ t bình đẳng, thì hiệii quả xả hội của kinh t ế mới chỉ đ ạ t inột phần Nhữiig 3UV xét này đặc biệt sẽ đưỢc áp dụng đôi vỏi địa vị của pliụ nữ troug xã hội Bình đảng cơ liội không chỉ là vấn đề phân chia th u nhập, inà còn là vấn đề qiiyềii và th á i độ xă hội của p h ụ nữ

• Ba là, cố gắng bảo đảm cân bằng và công bằng xả hội

trong các vấn đề kiuh tế Các gánh nặng sẽ do những ngưòi

"có đôi vai rộn^" đảm đương và lợi ích của t h à n h tựu kinh tê

(íược chia sẻ cho t ấ t cả mọi ngưòi Như Franklin Delano Roosevelt lặp luận: "thử thách tiến bộ của chúng ta không Ịìhải là thêm của cải cho những người đã có nhiều, mà là cung cấp đủ cho những n^ười có ít'\ Đặc biệt, một chính sách

sẽ không có hiệu quả kiuh tê và xã hội nêu những người gáiih chịu hặii quả tiêu cực cùa cải biêu kinh tê cần thiêt không được lợi gì

• Bốn /à, hv vọng rằng có sự th a m gia rộng rãi n h ấ t có

th ể đưỢc vào quá tr ì n h r a quyêt định kiiih tê haặc là qua các xưởug và các Iigliiệp đoàn độc lập trong một cộng đồng lốn hòn hoặc qua inột tiến trìn h chínli trị Một lần nữa việc này đỏi khi được thể hiệu một cách đơn giảii uhư là một mục tiêu

27

chíiili trị và dỏi khi nluỉ' ỏ đày chảng hạii ỉiliư là luọĩ yẻu T.o bảo đàin hiệu quả kiuh t ế (ví dụ vai trò của cac đại diện cỏug

Iihảu trong Aỉựsỉc/iẾsraỉ của một công ty Đức hoặc trong viẹc

xem xét "lợi ích quốc gia” trong hiặt sáp nhạp công ty)

• Náỉìi /à, côilg Iihặu rằng tiếu bộ kinii tẻ phải dựa tr ẽ n

p h á t tr i ể n bều vững, duy trì đưỢc đa dạng sinh học và tà i

nguyên thiên Iihièn cho con cháu chúng ta Tang trưởng kinh

tê n h ằ m những mục tiêu thiển cận dựa trêu việc đầu độc bầii kliôiig khí chúng ta hít thỏ uguồn nước chúng ta uông hoặc

m ả n h đ ấ t chúng ta đang gieo trồng là không thể chấp n h ậ n được

Chính sách kiiih tê của những ngưòi xă hội dân chú được đưa ra n h ằ m đạt mục tiêu cải thiệu một cách an toàn và bền vữiig sự phồn vinh kinh t ế của toàn xả hội Việc này được tliực hiện trong bôi cảnh kinh tế thị trưòiig bằng cách theo điioi những biện pliáp bảo đảm việc làm cao và ổn định, tăng cưòng bình đẳng và bảo đảm sự th a m gia rộng rãi n h ấ t có

th ể đưỢc vào quá trình ra quyết định Còn phải tính đến niột lĩnh vực quan trọng khác Vì những ngiíòi xả hội dân chủ coi

th ị trường chỉ là một công cụ dù là không thể thiến đưỢc để

đ ạ t nhĩtng niục tiêvi xã hội mong muôn, rõ ràiig họ công iihận

rằ n g chẳng làm gì có cái gọi là "thị trường", tức là một thực

th ể duy n h ấ t đưỢc xác định, đúng cho mọi lúc và mọi Iiời

Nhưng thực ra thị triíờng là một tập hợp uhiều thể chê

và cách thức trong đó sự p h á t triển và tiến hoá của những

t h ể cliè n à y ìihắt địiih sẽ có ả n h hitỏng lớn đến tac động của

b ấ t cứ một tập hỢp chính sách kinh tế nào Thị trưòng không chỉ là m ột m ạ u g lưói các đại lý k in h t ế có các niặt h à n g trao

đôi m à nó là tậ p hỢp của các tn iyểii thôuẹ các đạo luật,

trìn h độ luật pháp, tliủ tục phá sản công ty và đóiig cửa

cloaiih nghiệp, cung cap thông tiu qiian hệ qiivềii lực qiiaii

h ệ l à n i ủ n v à c á c n g h i ệ p đ o à n , n h ữ n g V n g u v ệ i i , l ò n g t i u v à

uliièu thú' kiiac nứa Nliữno' 'Víé/ dục trưng có tinh lịch sử"

n ày cua cac tlu' cliè tliỊ trUđiig rất hay bị nhữiig Iigưòi phai hữu l)ỏ (Ịua; Iihữug Iigiíòi này có khuynh hitỏng nhảy từ mọt khai Iiiẹin trừu tưỢng vể thị trưòng uày sang ngay uiiững ciiínli sach cụ thể mà kliòiig bao giò cliịu xem xét tliực tẻ giữa hai thòi đoạii

Chíiih sách của uliữug ngitòi xã hội dân chủ đặc biệt quan trọiiơ và có hiệu qiiả troiig uiiững giai đoạn cải bièn kinh tê lốn cải biến đòi hỏi phải xây dựng những thể chê mới Nèu inuôu xây dựng một nền kinh t ế thị trưòiig năng động ỏ các nước Trung và Đông Àii, các thể chê tạo th à u h thị trường phải được khuyèii khích và tạo điềii kiện th u ậ n lợi cho tích luỹ và cải biến Hơn mìa troiig khi cạnh tr a n h và cách lựa chọn thị trường có thể là những yếu tố quan trọng của qiia trìn h cải biến, sự để vỡ đi cùng với cải biên lớii lại càng niạnli th ê m bởi cac lực lượng thị tritờng đến inức việc tái thiêt không th ể thực h iệ n đ\fỢc Để đ ả m bảo đ ạ t được cải biên vói mức độ đảo lộn xả hội tôl thiêu đòi hỏi phải thực thi sức mạnh của xã hội trong thị trường Ví dụ, việc tái thièt Tây Àu sau khi Chiên t r a n h thê giới thứ hai kết thúc đ\íỢc tiến hàiili trong bôl cảnh có Iihững hạn chế Iigặt nghèo đối với tliị tníòng những h ạ n chế chỉ đạo thị trường đêu những mục tiêii kinh tế và xã hội đã được xác định rõ,

Vì vậy, một clu\ đề q u a n trọng của báo cáo này là sự pliục hồi trách nhiệm công cộng, xâv dựng một nhà nước có hiệii quả c ó k h ả u ă u g s ử d ụ n g tính n ă n g động c ủ a th ị trường

để đảm bảo chviyển đổi Báo cáo này cũng b ắ t đầ\i bằng việc

để cập sự cầu thièt tạo ra một khuôn khổ hữu hiệu của cac thể chế và Iiển liàiih chíuli côiig Việc thảo luạn chính sách kiiili tè troag các nước OECD thôiig thuòug bát đầu bàng việc ('ông' n h ậ u rầug đã có một bộ máy h à n h chính hữvi Inện• o o • , K *

tồn tại .sần sà u g và có th ể thực lúệii một loạt Iihiềii cliíuh

29

sach kliac nliaii Giả địiih luày đôi khi không có cò sỏ ngay ca troug cac nền kinh tế OECD lại càiig không có cớ sỏ bảo đảm troug cac nền kinh tè đang trong giai đoạu clniyeu đổi Cac ỈUÍỚC Trung và Đôiig Âu thừa hưởng niột hệ thôug hàiih chín h ulià IIƯÓC h o àn to à n không thích liỢp VỐI kinh tê tliị trường Vì tliẻ, phần lớii qiiá trình chuyển đổi phải dành cho việc sắp xếp lại các tliể chế côiig cộng, bièn chúiig th à n h Iiliữiig công cụ chính sách trung thực, có hiện quả trong một

xã hội dân chủ và một nền kinh tè thị triíòug Trong những'

đề nghị đưa ra có việc giới thiệu inột hệ thốug th u ế và thuè

n h ậ p k h ẩ u hữu hiệu hơn, những chính sách chông tham Iihũng xàv dựng lại các thể chế của chính quyền địa phương

và việc nhà nước tăng ciíòng các qiivển sở hữu tài sản Báo cáo cĩuig n h ấ n inạuh đến sự cần thiết phải cải cach và giảm bỏt bộ máy quân sự đặc biệt tàng cưòiig sự lãnh đạo của chíiili quyền dân sự đôi vói lực lượiig vũ trang

Sau đó báo cáo sẽ b à n đèn hai vấu đề đóug' vai trò qiiyêt địnli troiig việc xác định cam kết quôc gia đôi với tiến trình quá độ: chia sẻ gánh nặiig xã hội trong việc cimg cấp au sinh

xã hội và tấ n công vào t h ấ t nghiệp T\iy đói nghèo có uguồn gô"c sâu xa, uhưiig t h ậ t điên rồ nếu cho rằng việc xây dựng lại các chính sách xã hội cầu chò thuỷ triểu lên (hoặc, có lẽ,

có thể) sẽ đẩy thuyền lên theo Cũug là điêu rồ uếu chỉ vì việc tiếp quản I i h ữ u g p h ú c lợi vừa lốn, V'ừa khôiig rõ m ụ c tiêu c ủ a các nhà míóc cộng sảii và của những dự tính kiểu cũ không đrtn giản cbút lỊào và chi phí cho những phúc I'ji này nhất thiêt làm tăng các điều kiện kinh tế bâ”t lợi trong các nước đang chuyển đổi Mặc dù t h ậ t đáng- tiếc khi phải cắt giảm pliầii GDP mà nhà nước dành cho y t ế và giáo dục, hầu hêt các nước đang trong ẹiai đoạn cliuvèn đôi liêu tiic bị kliủug hoảiig ugâii sách Phầii tổng sản Ị)háin quôc IIỘI của Iihà luíốc kliôue thể duy trì trong inột trật tự kinh tẻ mới và áp

híc tnng Iigiiồn lh u nhọỊ) tìí time là inột can trỏ tiểin aii dói V(M dọuỊ’' cd làni việc và t ả n g tníỏng Một cải cách an smli xã hoi còng băng, và rrưóc hết là có thể thực liiệii ctược v<à vì thè tạo điểii kiện tliực S Ị t cho ngân sach của cac nền kinh tè đang trong O'iai đoạn chuvểii đối là việc cần tluẻt phải làm đè tạo điển kiện thiiạii Icli cho đầu tvt côiig cộng và tư nhân Những lựa chọu như thế sẽ là khó khàn Trong hầu hết các nước, tuổi về hưu đang được nâng lên Cái cần ưvi tiên có lẽ là phúc lỢi, dinh dưỡng và chăm sóc sức khoẻ cho trẻ em.

Troiig lúc đo t h ấ t nghiệp đang tàiig nhanh T h ấ t nghiệp

là một hiểm hoạ xã hội và kinh tế Việc làm đầy đủ phải là niột inục tiêu cơ bản của chính sách kinh tê Trong các Iiước c-lmyển đổi, th ấ t nghiệp cao và dai dẳng có thể phá hoại nghiêm trọiio' việc quá độ sang một xă hội dân chii và một nền kinh tế thị triíòng Nó là nguồn gốc làm tă n g đói nghèo

và b a t bìuh đẳng Và nó cũng là sví lãng phí n h â n tài v ặ t lực Một sô' t h ấ t nghiệp là điều không tr á n h khỏi vì những đảo lộn nliất thiết đi cùng chuyển đổi kinh tê khác thường đang' điíỢc thực hiệu ở các nềii k in h tê quá độ Nhưiig t h ấ t nghiệp Iiliư (ịuv mô liiệii n ay là không cần th i ê t và lẽ r a đã có thẻ tranh được niột phần Các biệu pháp giải quyết t h ấ t nghiệp trước m ắt cũng như lâu dài phải là những n h â u tô cliíiih trong bất cứ niột chương trìn h kiiih tê có hiện lực Iiào Ngày nay, thất ughiệp không th ể chỉ có một "nguyên nhân" Vì vậy cầu phải có hàng loạt biện pháp, cả biện pháp kiiih tê vì niô và biện pháp thị tníòng lao động tích cực để giải quyêt uạii t h ấ t nghiệp

Bôn phần tiếp theo của báo cáo sẽ đê cập vấn để sản x\iất

và ban sản phẩm trong nôug nghiệp, công nghiệp và dịch vụ quán lý công ty và thương' niại quốc tè

Nôiig nghiệp là một lĩnh vực lớn và quan trọng trong cả khu vực Iiày Nỏ đóng vai trò lớn trong việc nuôi sông Iigiíòi

31

(laa cung cấ[) việc làm sảu lượiig sử dụntí clất đai câu hãng ugáu sach và Iigoại thiíơiig, Nói chung, ở cac luíớc đang troiig giai đoạii chuyển đổi Iiôiig ughiệp đóng vai trò lớn hơn Iiluểii (vể m ặ t việc làin và sản lượiig) so với các uưốc tliuộc Liẻii miiih châu Au Hơn Iiữa, một phần khòug thể tách rời của quá trìn h chiivển đổi là th a y đổi lỏn và n h a n h chóng Iihửiig thể chế của khu vực kinh tế này (tức là tư n h â n hoa đất đai) Hơn Iiữa nông Iigliiệp là một linh vực quan trọng' trong buôn

b á u vối Liên minh châu Âu và đối với việc mỏ rộng Liên niinli châu Ân bao gồm cả các lutốc Trung và Dông Âu Điểii trớ trêii là troiig thương mại nông nghiệp vối Liên miuh châii

An hầii hết các uưốc Đông Au lại biến t h à n h những luíớc lioàn toàn n h ậ p khẩu Đầu tif và Iihững cải cách về tô clu'tc đòi hỏi phải bảo đảm một nền nông nghiệp có hiệu quả và cách thức trong đó những cải cacli nàv điíỢc đưa ra có ý nghĩa

cơ bảii đôl với sự thịiih viíỢiig kinh tê của các nền kinh tè , quá độ

Rõ r à n g là các dịch vụ tạo ra nhiều cơ hội việc làm và

tă n g t h u nhập Tư n h â n hoá "quy mô nhỏ" đă có tác dụng lớn

và ngay lập tức, P h á t triển du lịch đả có tác độiig kinh tè quan trọng ở Cộng hoà Séc T ăng trưởng của các khu vực tài cliính và an sinh đà có tác động kinh tê ở các IIƯỐC khác như nước Nga Nhưng vẫu còn phải qua một doạii đitòug dài triíỏc khi thực sự có t ấ t cả cac cơ hội do mức p h á t triểii còn

r ấ t th ấ p của khu VIÍC dịch vụ thifdng niại trong thời kỳ trước

Tuy nhiêu, việc chuyển đổi các n ẹ à n h côiig ugliiệp lại là chìa khoá của thời kỳ quá độ và thịuh vượug kiiih tè Các nền kinh tế đang trong giai đoạn cliuyểu đổi thừa hưởng inột

cơ cấu công nghiệp hoa hoặc qiiá mức hoạc sai.lảni troiig đó

kỹ t h u ạ t quảu lÝ sảu xuất, tài chính và bán sản phẩm hoàn toàn kiiông thích liỢp với uliữiig đoi hỏi của kiiih Tè tliị

trường, ( ’ac uhà sàn x u a t thường bị bó buọc ỉ)ỏi đau vào inà

họ cỏ tạiì clụiig tôi đa chứ khỏiig phải bỏi đảii ra như bây giò Cản có uỗ lực đầu tii lỏn để điểu cliỉiih hiện đại hoa và thay thẻ uủng lực sả n xuat; tạo kỷ n ã n g luới troìig quản lý và trong' lực lượng lao đọng; và để phat t n ể u niợt khuôn khó troiig dó nghiên cứu thươỉig mại và p h á t triển có tliể đưỢc phat liuy Troỉig bôi cảnh đòi hỏi phải thav đổi n h a n h chóng

và ap lực của cạnh t r a n h từ các nền kiuh t ế OECD, líỢp tác quốc te có thể là động cơ có hiệu quả n h ấ t thúc đẩy thay đôi trong' một sô^ ngành công ugliiệp Nluiug điều cơ bản uliất van là Inện đại hoá cần b ắ t đầii t ừ trong nước, cung cấp môi trưòug cho các hoạt động k in h tê đưỢc "thúc đẩy" bởi đầu tư

mang tính cạnh tr a n h và có thể đíỉng vững về thương mại.

Cơ càii công tv để đ ạ t nụic tiẻu Iiàỵ đưỢc xem xét troiig chiíơiig vể tư n h â n lioá và quản lý Tư Iiliâii hoá và cơ câu-lại Iiáiig lực là liai th à n h tố chủ yếu của chuyển đổi công nghiệp

ỏ cac Iiitóc Trung và Đông Âu vói giáo lý đưỢc htu hành rộng rãi là cần phải itu tiên tư n h ả n hoá cơ cấu Trong khi tư

ìúiần hoá là một phương tiện th à n h công về việc n h â u sức

m ạnh kiiih t ế lêu gấp bội điền đáng lưu ý là nó đã không'

th à n h công trong việc tá n g vôn và tạo khả nàng quản lý hêt sức cần thiêt cho hiện đại lioá công nghiệp Hơu nữa^agoài việc b á u sản phẩm cho các công tv phương Tây biện pliáp Iiià Iihơ đó tií uliản hoá được thực hiện có xu liitóiig làm nảy sinh những vấu đề phức tạ p troiig qviản lý công ty Trưốc hêt cần phải tạo ra các cơ cấu sỏ liữ\i và kiểm soát của các công

ty đảni bảo chắc chắn r ằ n g các n h à quản lý theo đuổi lợi ícli của Iiliững ngitòi sỏ hữii clìứ không phải lợi ích (có thể khác) của chính liọ Hai là, cẩu h ạ u chế và giải quyêt các xung đột

có thể uảy sinh khi cac cổ đông có quyền kiểm soát cũng là Iihửiig Iigưòi giữ tiền đạt cược/iiắm đằng chuôi (các ulià quản

lý công Iiháii viẻu các: ulià cung cap những ngưòi cạnh

33

tranli, Iigười tiêu tiu.i cliíiih quyền địa pluíơiig liay truug ương là uhìtug ugưòi có thẹ được lợi hoặc kiiôiig đitợc lợi từ những hoạt độiig bên ngoài các hoạt động của công tv) Một khía cạnh đặc biệt của vấn đề này xuất hiện cùng vói việc

tă n g trê u diện rộiig các xí nghiệp tií doanh do công n h â u viên kiểm soát có thể có n h ữ n g tác độiig r ấ t khó xác địiih

Trong bôl cảnh cliiivển hoá quản lý công ty cầii giải quyết cả nhĩíng vấn đề Iigay từ thiết kế ban đ ầ u như các công ty n ê n đưỢc tổ chííc t h ế nào qiiaii hệ giữa k in h tê thực

và lĩnh vực tài chíiih ra sao và điều quan trọng hđn tức là khía cạnh xã hội là: qiian hệ giữa cđ cấu công ty và các mục tiêu kinh t ế q\iôc gia và xã hội là t h ế nào Đôl với những inục tiêu sau vấii để cơ bản là; cơ cấu công ty có lợi cho tích luỹ có hiệu quả của năng lực s ả n xuất m ang tính cạnh tranli có

k h ả n ă n g bảo đảm th ị trườiig trong nưóc và bên ngoài, và xây dựiig đưỢc lượng tư b ả n trong uưóc có k h ả n ă n g diiy trì mức sông cao hay không'?

Thương mại qiiôc tê và các chính sách tài chíiih của các nền kinh t ế Trung và Đôiig Ân đang và sẽ tiêp tục đóng vai trò chủ đạo trong thòi kỳ quá độ Tác động của chúiig có thể

th ấ y được ở cả mức kinh t ế vĩ inô và vi inô và trong việc phát triểii th ể chế

ớ cấp độ kinh t ế vi mô, thị trường quốc tê khi có khả

n ă n g tiếp cận đã có sẵii một hệ thông giá cả Hệ thông giá cả này có th ể là tiêii cliuẩii cho quá trình ra qiivêt đinh kiiih tê

Nó cĩing có thể cung cấp một cơ cấu kliuvên khích dễ quản lý

và một biện pháp cạiih t r a n h trong cái mà triíớc đây và phầii lớu hiệu nay vẫn là các nềii kinh tê độc qiiyền cao ỏ niức độ chung hòn th\fơug mại và đầu tư nước Iigoài là uhừng COII đường qiiau trọng giúp tiếp cận các kỹ Iiãiig qviảii lý và kỹ

t h u ậ t hiện đại Hơn mla, chứng cho phép trực tiẻp tiếp cạn

với cac’ thể chè kinh tê tiéu tiẻn cac cớ càu và tổ chức thị trương, và cac cơ sở luật pháp của thị trưòug và quyền sỏ hữu tài sản đặc biệt lĩnh vực thiết yếu Là luật hỢp đồng T ấ t uhièu đúng là việc mở cửa q u á sớm các nền k inh tê cđ cấu sai írưỏc sức niạuh cạiih trau li quôc tẻ có the đưa đèn kêt

qiiả là sự p h á hoại hệ thông giá trị gia tăug, sự sụp đô của cac xí nghiệp có tiềm Iiăng thàiih công và làin yêu đi rấ t uhiề\i ý chí đầu tư Chính sách thương mại ở mọi nơi mọi lúc là niột t h à n h tô^ cơ bản của chính tìách kinh tê Rất nhiều

k h ía cạnh của chiivễu đổi sẽ trực tiêp điíỢc qiiyêt địiili bởi các môi (Ịuaii hệ thương mại vối phvíơng Tây

ơ cấp độ kinh tế vĩ niô thương mại và các chính sách tài chíiili là một vếu tô^ quvêt định chính của q u a n điểm eliíiih sách kinh tế vĩ inô toàn diệu, và ciia nội dung hoạt độiig kinh

tế vĩ inô, Tiếp cận vói các thị trường sản phẩm của các nước tiêu tiẻn là Iiguồn đảm bảo hiệu q\iả các u h u cầu quan trọng Tiêp cận vói thị trưòiig tií b ả n quỏc tè giúp có ditợc nguồn tài chính để giải quvết th â m h ụ t tài khoản văng lai và có nguồn đầu tư mói Tuv nhiêu, việc m ấ t th ị trưòng trong luíớc và nước ngoài với kết quả là tliâni h ụ t lóii tà i khoản vãng lai và tích tụ nọ nước ngoài có thể là nguồn luất ổn định tníớc m ắ t

và nliữug hạn cliê ughiêni trọng về sau Chính sách tỷ giá hôi (toái là inột vêii tô^ quyết định chính đôi vối tỷ lệ lạm phát, và t ấ t nhiên tỷ giá liôl đoái thực là đầu vào quan trọng đôl vỏi tăng tritởug kinh t ế m a n g tín h cạnh trauh

Tác động của thxíờng mại ctôi với quá trình hiện đại lioá cũiig nluí uọ khii vực (thực tê hoặc tiềm ẩn) lại có những tác động phức tạp lớn lidii ugiíòi ta nghĩ đôi với chuyển đổi nẻu chỉ xét từ qiiy inỏ của thương Iiiại Trong t ấ t cả các ví dụ lịch

sử về thòi kỳ qiiá độ sang một Iiển kinh tê công nghiệp hiện (lại (kể cả ví dụ lịch sử đầu tièu là cách mạng công ughiệp ở

3õ

Aiih) tiiUdiig niại và chíiili sách tài chính quôc tè dong' ỉìiột vai trò quan trọug Chviyểii đổi hiện đang đưỢc tièn hànli ở các nưóc Trung' và Đông Âti kliông' phải là ugoại lệ.

Chương ciiỏi cùng của báo cáo trở lại vấn đề cản bang'kinh tè vĩ inô và n h ữ ng động cơ khuvếii khích trong kinh tè

vi mô trong quá trìn h chuyển đổi Đưa cliíuh sách kinh t ế vìniô xuôiig chương CUÔI cùng có th ể là cô^ ý t h ậ m chí sai lam,liêu xét đến vai trò tria ig t â m của các vấn đề kiiiỉi t ế vì niôtrong các cuộc th ả o l u ậ n về ''liệu pháp sôc" và "phương p h á p

tiệm tiêĩì'\ On định kinh t ế vĩ inô là điều kiện tiên qiiyết-

khôug đên mức n hư cải cách hoặc chiivểu đổi- mà ở mức thực hiện có trìn h t i t có hiệu q u ả và không tôn kém của nó Nó cần đưỢc đxía lên đầu ngay cả troug chương trình hoạt động của hệ thông cũ mà sự sụp đổ c ủ a nó gắn liều VÓI thấ t bại trong việc ổn định nền kinh tế Việc không đ ạ t được ổn định không n h ấ t thiết ảiih hưởng tói khả năng tliực hiệii hoặc tôc

độ của cluiyển đổi- mà chỉ ảnli hưởng tối chi phí inà thôi Đặc biệt, kinh ngiiiệm của Nga và các nưóc cộng lioà khác thuộc Liêu Xô cũ có thể ctược dùng làm bằug chứng' về sự tôn kém của những uỗ lực ổn định kinh t ế vĩ mô liên tục t h ấ t bại cũng uluí những tiêu bộ đáng kể m à chuyển đổi có thể đạt

đitợc mặc dù bị m ấ t ổn định nghiêm trọỉig ở tầin kinh t ế vì

mô Nha’n m ạ u h đặc biệt tối 011 địuli ở t ầ m vĩ niô, và vì t h ế uhấii m ạ n h đêii Iihững khó k h ă n để đ ạ t được ổu định đó có thể dẫu tối chủ nghĩa t h ấ t bại và trì trệ P h ạ m vi lựa chọn chính sách mà báo cáo này t ậ p tru n g là tiíơug đôi hẹp khi đề cập tói ổn định kiiih tê vĩ niô cần phải đạt đưỢc nhưng' sẽ inở

ra rộng hơn nhiều sau khi ổn định và troug qiiá trình chuyển đôi vói nliữug trao đổi lựa chọn và điểu cliủih phương tiện tương tự như u h ữ n g cái được điía ra trong t ấ t cả các nền

kinh tế thị trường

ỉ)av chíuli là chìa khoa cho trìnli tự lạp luạn của báo cao Iiàv C;ic C\1ỘC cải cach th ể chế và kiiih t ế VI mô đưỢc xem xét trong uhữns; chương đầu của báo cáo là cần thiêt cho quá trìiib cluivểii đổi và cũ,ng là biện pháp giảm bớt khó khán tren bước đitòiig đi tới ổn định kinh tê vĩ inô, Chúng trù m lên

cả cờ sỏ thể chế và xã hội của nền kinli tê tư bản hiệu đại, mô hìiih kinh tê đà chứng tỏ sức m ạ n h và tính bềii vững của nó như một độug cơ thủc đẩy tích luỹ và cải thiện đời sôiig Tất uhiên ngay cả một báo cáo dài như báo cáo này cũng không

hy vọiig để cập hết điíỢc các vấn đề liên quan trong quá trình phát triển các nền kinh tế đang trong giai đoạn chuyển đôi vào cuôl những n ă m 1990 Nhưng hy vọng rằng một loạt các chủ để chính sách được xein xét toàn diện ở đây sẽ góp thêm chút gì đó vào CIIỘC b à n thảo về quá trình hoạch định chínli

sách Kliái niệm dăn chủ xã hội có thể có nhiều ý nghĩa khác

nha\i trong Iihữiig bôl cảiih chính trị khác n h a u ở các niíốc Truug và Đông Âu Iihưng theo cách định nghĩa của chúng tôi nó rõ ràng là một cách tiếp cận m ang tính thích hỢp lâu dài Trong khi các liên m inh chính trị khác nhau, dưới những tên gọi chính trị khác n h a u nhưng đểu mang sắc thá i của nền dân chủ xã hội Tây Âu hình t h à n h và Iiắm trách nhiệm qiiảii lý n h à intóc ch ú n g r ấ t có t h ể sẽ đóng vai trò chủ chôt trong việc thiết lập các th ể chế phồn thịnh km h tê mà các đảnịỊ dân chủ xã hội Tây Àu đã maiig lại trong sviôt thê kỷ này Những chủ đê của Báo cáo này, vì vậy, sẽ được đ ặ t vào trung tâ m của cuộc b à n h iậ n chính trị trong tương lai về chuvển đổi và hội n h ậ p ở châu Àvi

37

M Kulesza (Cliíiih phủ toàn quyền về cải cách hành

chính ở Cộng hoà Ba Lan Hành chính nhà nước, số xuán/liè

1993)

Thảo luận về chính sách kinh tế ở các nước OECD thường mặc nhiên cho rằiig đă có sẵn một bộ ináv hành chính hũìi hiệu, có khả năng thực hiệu nhiều chính sách khác nhau Giả định này không phải bao giò cũiig đúng ở các nước OECD chắc chắn lại càng kliông có cơ sở ở các nền kinh

tê đang trong giai đoạn chuyển đổi Các nước Trung và Đông

Au tluìa hiỉởug inột hệ thôug h à n h chíulì nhà Iiitốc hoàn toàii khôiíg thích liỢp với nền k inh tè th ị trưòng Vì vậy phầỉi loìí quá trhili chuyển đổi pliải dành clio việc xây (lựng lại các thể

chí' CÔIK’ c o i l " ' , biihi cluuisí tluuih côiig cụ clvíiih sach co hiẹii lựr trong niòl xã họi dau sự và một liêu kinh tê tliỊ trưcing.

iMột ví clụ vẻ những vail đề thưòiig gặp trong việc xảy tlựng cac tlio chế công cộng là Iihiều quôc gia chuyểii đôi thiếu các hệ thông thuê kinh doanh và thuê nhập khẩu có hiệu quả Nơay cả việc thu th u ế nhập khẩu đô'i VỎI rượii và l.hiiôc la cũug đòi hoi những nỗ lực đặc biệt, ơ r ấ t nhiều nước trong khu vực Iiày tham nhũng là một vấn đề nghiêm trọng Việc này có Iihiểu tác động phức tạp đêii cliínli sách kiiih tê

và tín h chân cliíiih ci\a chính phủ Hơn nữa phần lớn nhĩtiig luíớc nàv là những quốc gia mối (Bêlarút, Cộiig hoà Séc Extôma Látvia Lítva Nga, Xlôvakia, Xlôvêiiia Ucraina) và một sô' nước trong 3ố này n ằ m troiig cái có th ể là một quá trìn h xây dựng nlià nước lâu dài và phức tạp; quá trình này, cùng với hệ thống h à n h chính inới và cliíiih đáng, có thể liên quan đến các cuộc xmig đột sắc tộc và xung đột qiiân sự đòi hỏi phải ưu tiên giải quvết trưốc các mục tiêu kinh tê đơn thuần

Xã hội dân sự và nhà nưỏc

Các thể cliê công cộng của một nền kinh tế thị tníờng hoạt, động troiig một xã hội dân sự vối đặc trưng là có nhiều

tổ chức phi nhà lutớc độc lập nh\t các công ty kinh doanh, Iiôug trang, những ngưòi tự do n h à thò, nghiệp đoàn, các hội

từ thiện, bệnh viện, các điều chủ không th a m gia thưđiig inại V V , Xă hội dân sự tích cực và đầy khí lực Iiày tạo ra một môi trifdiig trong đó các thể chê công cộng thực hiện chức náng của mình Các thể chê công cộng cung cấp một sô dịch

vụ thiêt vêii cho xã hội dân sự (ví dụ uhư khuôn khô luật pliáp bảo đảni au toàn cho cá n h â u và tài sảii cá nhân, tăng c\fòng liiệ\i lực thực hiện hợp đồng và giữ cho đồng tiền ổn

định) và ctap ứng uhữug nhu cầu cơ bản của Iigưòi dâu (ví dụ

39

l ) ã u g ' c á c h C l i n g c a p c a c c l i i i ò n g t r ì n h V t ẽ c ô n g c ộ u g ’ v à

chuyên thu nhập clio cac Iihóni dễ bị tac đọng-) Qua trình chuyển đổi là một quá trinh chuyển đổi xã hội phức tạp troiig đó cả xã hội dàn sự và các thể chê côny C'ộng đều phải

p h á t triển Cho đên nay trong hầu hết các lời bình luặu của phương Tây thảo luận chíiih sách, điều kiện tài chính và trợ giúp kỹ thuật đều mới chỉ n h ấ n nivạiih đến một vài khía cạnh p h á t triển của xả hội dân sự (ví dụ tư n h â n hoả) Việc

u à y cũng qiiau trọng, nhưng mới chỉ là một nửa của quá trình chuyển đổi P h á t triển inột xã hội dâu sự là mục tiêii ciia qiiá trình chuyển đổi nhưng t h à n h công của quá trình này cĩing đòi hỏi p h á t triển uhững thể chê côug cộng thích hỢp

Cải cách hành chính và chuvển đổi kinh lố

Chuyên đổi kinh tê không thể đạt được nêu không có cải cách liành chính Các cđ quaii quản lý của chê độ trưốc đâv,

n h ư đảng (cộng sản) với các tổ chl'ic ở tru n g ương và địa phương, uỷ ban kê hoạch nhà nước, các tổ chức cung ứnơ các

bộ công nghiệp, bộ máy an niuh nhà nước là một bộ phận không tách ròi của một chê độ đã t h ấ t bại và các cải cách đang có ý định xoá bỏ Thê nhưng, một nền kinh tế thị triíòng dân chủ cần có uhữug th ể chê công cộng chính đáng

và mạnh, bao gồm một bộ tài chính mạnh, một hệ thống bảo đảm xả hội được tài trợ đầy đủ, một quôc hội có hiệu lực một chính quyền địa phương có hiệu lực, các tổ chức chông độc quyền, các tể chítc thviê kinh doanh và t h u ế nhập khẩu có hiệu lực, một ngân hàng trư ng ương tể chức tôt và có đủ

n h a n viên, một văn phòng thống kê đang tin cậy niột hệ

th ô u g chọii lựa và đào tạo nhữiig ugitời làui công vụ, V.V

H a u nhií t à t ca các ví dụ về quá trình chuyển đổi kiuh tè và

xà hội th à n h công đều cho th á y nó là ỉnột quá trình nià ít