Đề tài báo cáo môn Thị trường lao động: Thực trạng và giải pháp cho hoạt động Xuất khẩu Lao động ra nước ngoài ở thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008-2010

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích tìm hiểu thực trạng hoạt động Xuất khẩu lao động của các Doanh nghiệp trên địa bàn Tp HCM giai đoạn 2000 - 2008, bao gồm những kết quả thiết thực mà hoạt động này đạt được cũng như những điểm hạn chế, khó khăn cần giải quyết, khắc phục.

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, quá trình toàn cầu hoá và hội nhập Quốc tế ngàycàng được mở rộng, Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã cóthêm nhiều cơ hội tiếp cận với thị trường Quốc tế, có điều kiện phá bỏ những ràocản hữu hình và vô hình đối với các thị trường quốc tế, nâng cao khả năng cạnh tranhgiữa các nước, do vậy các ngành Kinh tế trong nước có nhiều điều kiện tiếp cận vớithị trường toàn cầu, hoạt động Xuất khẩu Lao động (XKLĐ) ra nước ngoài cũngkhông ngoại lệ Đặc biệt là ở thành phố Hồ Chí Minh (HCM) , nơi được xem là cónền Kinh tế năng động nhất, là đầu tàu Kinh tế của cả quốc gia, hoạt động XKLĐ ở

tp HCM trong nhiều năm qua đã đạt được nhiều thành quả đáng khích lệ, góp phầngiải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân lao động, tạo thêm nguồnthu ngoại tệ cho ngân sách Nhà Nước

Tuy nhiên trong thời gian gần đây, hoạt động XKLĐ ở thành phố đang gặpphải một số khó khăn nhất định mà nguyên nhân chính là do chịu ảnh hưởng củacuộc khủng hoảng kinh tế tài chính diễn ra ở nhiều nước trên thế giới Báo cáo thực

tập chuyên môn cuối khoá “Thực trạng và giải pháp cho hoạt động Xuất khẩu Lao động ra nước ngoài ở thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008 – 2010 ” được

thực hiện nhằm nghiên cứu tình hình thực tiễn của hoạt động XKLĐ ra nước ngoàitại thành phố Hồ Chí Minh, tìm hiểu những kết quả tích cực mà chính quyền Thànhphố đã đạt được trong thời gian qua cũng như những mặt hạn chế, những điểm khókhăn cần giải quyết trong lĩnh vực XKLĐ ra nước ngoài và từ đó đề xuất một sốkiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích tìm hiểu thực trạng hoạtđộng Xuất khẩu lao động của các Doanh nghiệp trên địa bàn Tp HCM giai đoạn

2000 - 2008, bao gồm những kết quả thiết thực mà hoạt động này đạt được cũng như

những điểm hạn chế, khó khăn cần giải quyết, khắc phục Từ đó có thể nêu ra mộtvài đóng góp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động Xuất khẩu lao động, cải thiệncuộc sống cho người dân lao động và góp phần vào mục tiêu phát triển chung củaThành phố

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu : Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực trạng củahoạt động xuất khẩu lao động ra nước ngoài

• Phạm vi nghiên cứu : Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2000-2008

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên phân tích số liệu của các báo cáo thực tiễn từ các Doanhnghiệp Xuất khẩu lao động trên địa bàn thành phố và báo cáo của Sở Lao độngthương binh – xã hội thành phố về hoạt động Xuất khẩu lao động ra nước ngoàitrong từng giai đoạn

Chương 3 : Một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạtđộng Xuất khẩu lao động ra nước ngoài tại Thành phố Hồ Chí Minh

Trong điều kiện lao động tự do, lao động không thể tuỳ tiện di chuyển từđiểm dân cư này sang điểm dân cư khác.

1.1.2 Nguồn Lao động

Đối với Xã hội ngày nay nguồn lao động hay còn gọi là nguồn nhân lực, làmột nguồn lực không thể thiếu của bất cứ quốc gia nào Khái niệm nguồn lao độngtrong Kinh tế học là dân số có khả năng lao động cả bằng thể lực và trí lực củamình Nói cách khác, đó là những dân cư đang làm việc và không làm việc nhưngvẫn có khả năng lao động Đặc điểm của nguồn lao động là không thể tích luỹ, tiếtkiệm, không thể sử dụng như là những yếu tố nguyên liệu sản xuất Nếu như nguồnlao động được tiết kiệm ,không được sử dụng thì đó sẽ là một sựtổn thất cho Xã hội

1.1.3 Hoạt động xuất khẩu lao động

Khái niệm Xuất khẩu lao động là một bộ phận của khái niệm di chuyển laođộng, xuất phát từ khái niệm di chuyển lao động

Về khái niệm di chuyển lao động, đó là quá trình phân bổ sức lao động đếnnhững chỗ làm việc mới Việc di chuyển đến những chỗ làm việc mới có thể đi cùngvới sự thay đổi về dạng việc làm, vùng lãnh thổ và người sử dụng lao động.

Các dạng di chuyển có thể được thể hiện dưới hai nguồn gốc cơ bản, đó làphân bổ theo vùng lãnh thổ và thay đổi loại hình công vệc

Như vậy Xuất khẩu lao động là một phân loại của di chuyển lao động, đó làquá trình di chuyển lao động đến nơi làm việc mới ở ngoài quốc gia

Hoạt động Xuất khẩu lao động được thực hiện bởi các doanh nghiệp Xuấtkhẩu lao động và chịu sự quản lý của Nhà Nước thông qua Bộ Lao động – ThươngBinh Xã hội và Sở Lao động – thương binh Xã hội ở các địa phương

1.1.4 Người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Theo “Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợpđồng” (Luật này đã được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa

XI, kỳ họp thứ X thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006.): “ người lao động đi làmviệc ở nước ngoài theo hợp đồng (sau đây gọi là người lao động đi làm việc ở nướcngoài) là công dân Việt Nam cư trú tại Việt Nam, có đủ các điều kiện theo quy địnhcủa pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước tiếp nhận người lao động, đi làm việc

ở nước ngoài theo quy định của Luật này”

1.2 Các ngành nghề Xuất khẩu lao động

Các ngành nghề Xuất khẩu lao động ở Việt Nam nói chung và thành phốHCM nói riêng chủ yếu vẫn là các nghành nghề lao động trực tiếp, hay nói cáchkhác là lao động chân tay (lao động giản đơn), các ngành nghề sử dụng nhiều laođộng nhưng không yêu cầu trình độ lao động cao, ví dụ như may mặc, nữ giúp việcnhà, khai thác khoáng sản, xây dựng, chăm sóc người cao tuổi, v.v

Bên cạnh đó cũng có các ngành nghề đòi hỏi trình độ của người lao độngtham gia Xuất khẩu lao động, đó là các ngành nghề như công nhân kỹ thuật, cán bộquản lý có trình độ Đại học hay trên Đại học, v v

1.3 Tác động của hoạt động Xuất khẩu lao động đến quốc gia Xuất khẩu lao động và quốc gia tiếp nhận lao động

1.3.1 Đối với quốc gia Xuất khẩu lao động

Ở các nước có Lao động tham gia Xuất khẩu lao động mà chủ yếu là ở cácnước kém phát triển, hoạt động này là một biện pháp tích cực nhằm giải quyết công

ăn việc làm, nâng cao tay nghề cho người lao động Bên cạnh đó, đưa Lao động điXuất khẩu lao động cũng là biện pháp tốt để mang nguồn thu ngoại tệ về cho đấtnước nhằm du nhập công nghệ, tư bản.Ngoài ra, mặc dù việc đưa một phần lao động

ra nước ngoài có thể kéo theo sự suy giảm của nền sản xuất trong nước (do giảm thịtrường tiêu thụ và cũng là lực lượng sản xuất) nhưng đó cũng là con đường nhằmnâng cao thu nhập cho những người lao động, không chỉ những người đi Xuất khẩulao động mà còn là những lao động trong nước, từ đó nâng cao thu nhập và chấtlượng cuộc sống của người dân, từ đó phát triển Kinh tế đất nước đi lên

Bảng 1.1 Ảnh hưởng của XKLĐ đến thị trường lao động của quốc gia

XKLĐ

W

Sản xuất giảm kijl

Biểu đồ trên cho thấy trước khi di chuyển lao động ra nước ngoài, mức lươngcủa lao động nước này là Wo tương ứng với số lượng lao động trong nước là Ol,khối lượng sản xuất của nền Kinh tế được tính bằng diện tích hình chư nhật OWojl.Cung lao động lớn nên mức lương nhận được của lao động trong nước khá thấp(Wo)

Sau khi có hoạt động XKLĐ ra nước ngoài, số lượng lao động còn lại là Ok,với nguồn cung lao động này , mức sản xuất của nền Kinh tế giảm xuống đúng bằngdiện tích kijl, trong khi đó mức lương người lao động nhận được lại tăng từ Wo lênW1 Như vậy ta có thể thấy khi có hoạt động Xuất khẩu lao động ra nước ngoài ,không những thu nhập của các hộ gia đình có lao động đi xuất khẩu tăng lên , màmức thu nhập của những ngừoi lao động trong nước cũng được cải thiện đáng kể

Đối với Việt Nam, Xuất khẩu lao động (XKLĐ) là một chủ trương lớn củaĐảng, Nhà nước, điều đó phù hợp với nguyện vọng của người lao động nhằm gópphần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và tay nghề cho người lao động, manglại nguồn thu ngoại tệ cho đất nước

Từ năm 2000 đến 2008 cả nước đã đưa được trên 300.000 lao động vàchuyên gia đi làm việc tại nước ngoài, trong đó số Lao động từ tp HCM là 117.965người Chính nhờ hoạt động Xuất khẩu lao động mà áp lực giải quyết việc làm trongnước đã vơi đi một phần gánh nặng Không những thế từ hiệu quả của hoạt độngnày, chất lượng và trình độ tay nghề của người lao động cũng được nâng cao đáng

kể, đóng góp vào sự phát triển về chất trong đội ngũ người lao động cả nước , từ đógóp phần vào quá trình tăng trưởng và phát triển của cả quốc gia

Mặt khác, hoạt động Xuất khẩu lao động khi phát triển sẽ tạo ra hàng loạt việclàm trong các hoạt động phục vụ cho lĩnh vực này, ví dụ như các hoạt độgn giáo dụcdạy nghề, dạy ngoại ngữ,v.v Từ đó các Doanh nghiệp Xuất khẩu lao động sẽ đónggóp cho ngân sách Nhà nước hàng chục tỷ đồng từ lợi nhuận và phí quản lý từnhững hoạt động này hàng năm

1.3.2 Đối với quốc gia tiếp nhận Lao động

Ta có thể chia các nước nhập khẩu lao động thành hai loại : Thứ nhất lànhững nước dân số ít mà giàu tài nguyên như ở Trung Đông, ở đây thiếu lao động

trong các ngành xây dựng, dịch vụ, nhất là dịch vụ tại tư gia; Thứ hai là những nước

đã phát triển, kể cả những nước công nghiệp mới như Hàn Quốc, Đài Loan,Singapore, Malaysia Trong nhóm thứ hai, cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh sangnhững ngành dùng nhiều tư bản, công nghệ và lao động trí thức, và chuyển ra nướcngoài ( dước các hình thức như đầu tư trực tiếp FDI ) những ngành có hàm lượnglao động giản đơn cao Tuy nhiên, tại những nước công nghiệp mới, những ngànhdùng nhiều lao động giản đơn có quy mô khá lớn nên không thể chuyển hết ra nướcngoài được Thêm vào đó, trong những ngành đang phát triển mạnh tại những nướcnày có nhiều công đoạn còn dùng lao động giản đơn nên nhu cầu nhập khẩu laođộng gia tăng Tại những nước phát triển (như Tây Âu, Bắc Mỹ, Nhật), nhu cầu laođộng tăng trong ngành xây dựng, ngành dịch vụ ẩm thực, dịch vụ săn sóc người caotuổi, một số nước cần lao động trong nông nghiệp v.v

Ở đây cần lưu ý một điểm là tại các nước đã phát triển không phải là không còn tồn tại lao động giản đơn Vẫn còn một bộ phận không nhỏ số người mới ở trình độ giáo dục cưỡng bách tại các quốc gia này Tuy nhiên vì tiền lương nói chung đã tăng cao theo mức sống của xã hội, các xí nghiệp có khuynh hướng thuê mướn lao động nước ngoài để giảm chi phí Mặt khác, lao động bản xứ có khuynh hướng tránh những loại công việc mà môi trường lao động không tốt, dễ gặp tai nạn

Ví dụ như tại Nhật có 3 loại công việc, mà tiếng Nhật gọi là 3K, phải nhập khẩu lao động nước ngoài vì không thuê mướn được lao động bản xứ : nguy hiểm (kiken), môi trường làm việc không sạch sẽ (kitanai) và điều kiện lao động khắc nghiệt (kitsui) như nóng nảy, ngột ngạt v v

Bảng 1.2 : Ảnh hưởng của XKLĐ đến các quốc gia tiếp nhận Lao động

Xuất khẩu

W Tiền công dân bản địa giảm từ

(Nguồn : Slide bài giảng Kinh tế Lao động – TSKH Phạm Đức Chính,tr.19)

Trước khi tiếp nhận thêm lao động ở nước ngoài, mức lương của người dân bản địa các nước này là Wo tương ứng với số lượng lao động là Oe Việc tiếp nhận thêm Lao động từ Xuất khẩu lao động ở các nước (ef), có nghĩa là nguồn cung lao động ở các nước này tăng lên đáng kể ( từ Oe lên Of ), điều này làm cho tiền công của dân bản địa giảm xuống từ Wo xuống W1 Song bù lại, thị trường tiêu thụ các nước này tăng lên, các ngành sản xuất trong nước cũng tăng, do đó mang lại nguồn thu rất lớn cho các nước này.( Theo biểu đồ, sản xuất của nền Kinh tế các nước tiếp nhận LĐXK tăng lên đúng bằng diện tích befc)

1.4 Những yêu cầu của XKLĐ ra nước ngoài

Để tham gia vào đội ngũ lao động Xuất khẩu ra nước ngoài, người lao độngbên cạnh những đòi hỏi về sức khoẻ, nguồn tài chính còn có những yêu cầu khácnhư lí lịch cá nhân, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, trình độ ngoại ngữ Tuỳ

theo thị trường tiếp nhận và yêu cầu công việc mà mức độ của các yêu cầu có khácnhau đối với người lao động Ví dụ như đối với thị trường Đài Loan hay Malaysia,yêu cầu đối với người lao động nhìn chung khá thấp với số lượng nhiều, trong khi

đó thị trường Nhật Bản chỉ tuyển thực tập sinh với số lượng hạn chế nên yêu cầu của

họ khá cao

1.5 Bộ luật Nhà Nước về Xuấ t khẩu lao động ra nước ngoài

Văn bản Pháp luật về Lao động là người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoàiđược NN và Chính phủ qui định tại Mục V – Chương XI - Bộ Luật Lao động nướcCộng hoà Xã hội Chủ Nghĩa Việt Nam và văn bản về quản lí Nhà nước trong hoạtđộng XKLĐ ra nước ngoài cũng được NN và Chính Phủ qui định rõ tại Điều 184 –Chương XV về quản lí NN về Lao Động – Bộ Luật Lao động nước Cộng Hoà Xãhội Chủ nghĩa Việt Nam Ngoài ra, Luật người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoàitheo hợp đồng cũng đã được Quốc Hội khoá XI, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày29/11/2006 cà có hiệu lực thi hành từ 1/7/2007

Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng : (Căn

cứ vào Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửađổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 củaQuốc hội khoá X, kỳ họp thứ 10) :Luật này quy định về người lao động Việt Nam đilàm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của người lao động đi làmviệc ở nước ngoài theo hợp đồng; quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, tổ chức sựnghiệp đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và các tổ chức,

cá nhân có liên quan

Ngoài ra, NN và Chính phủ cũng đã ban hành rất nhiều thông tư, nghị định vềviệc đưa người lao động ra nước ngòai làm việc và các văn bản, quyết định hướngdẫn thi hành các thông tư, nghị định đó

1.6 Hoạt động Xuất khẩu Lao động tại thành phố Hồ Chí Minh

Tính đến 21/10/2008, ở Thành phố Hồ Chí Minh có 57 Doanh Nghiệp đượccấp phép theo Luật đưa người Lao động đi làm việc ở nước ngoài, trong đó có 10đơn vị trực thuộc UBND thành phố ; trong năm 2008 các Doanh nghiệp đã đưa được18.095 người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Thủ tục đưa người Lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài được thựchiện theo “Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng”,trong đó các Doanh nghiệp có quyền tuyển Lao động đi làm việc ở nước ngoài cóthời hạn được quy định theo Pháp Luật Việc tuyển dụng được thực hiện theo cácquy trình và chịu sự quản lý của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về đưa người laođộng ra nước ngoài làm việc, đó là Sở Lao động – Thương binh Xã hội thành phố

Hồ Chí Minh và Cục quản lý lao động với nước ngoài

Chương 2

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG RA NƯỚC NGOÀI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2000 – 2008

2.1 Giới thiệu về Sở Lao Động – Thương Binh Xã Hội Tp Hồ Chí Minh

Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Tp HCM là cơ quan Nhà Nước thuộcUBND Thành phố Hồ Chí Minh, có trụ sở đặt tại 159 Paster, quận 3 Cơ cấu tổ chứccủa Sở gồm 5 phòng, ban thực hiện chức năng tham mưu cho Ban Giám đốc Sở vềcác lĩnh vực chính sách lao động, việc làm, dạy nghề, chính sách có công, chínhsách xã hội, thanh tra chính sách, thanh tra an toàn lao động trên địa bàn Thành phố

và 5 phòng, ban thực hiện công tác bảo đảm hoạt động ngành

Bảng 2.1 :Sơ đồ tổ chức Sở Lao Động – Thương Binh Xã Hội thành phố

Hồ Chí Minh

(Nguồn : www.hochiminhcity.gov.vn)

• Phòng quản lý lao động - tiền lương - tiền công:

Là một trong những phòng ban chuyên môn của sở, thực hiện công tác thammưu cho Ban Giám đốc Sở về các lĩnh vực chính sách lao động, việc làm, dạy nghề,tiền lương, tiền công, bảo hiểm xã hội,v v

2.2 Vài nét về tình hình thị trường lao động tại thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1 Đặc điểm Kinh Tế - Xã hội của thành phố Hồ Chí Minh

• Đặc điểm Kinh tế

Thành phố Hồ Chí Minh chiếm 0,6% diện tích và 6,6 % dân số so với cảnước, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là trung tâm kinh tế của cảnước, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao

Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hoạt động kinh tế năng động nhất, đi đầutrong cả nước về tốc độ tăng trưởng kinh tế Nếu như năm 2001 tốc độ tăng GDPcủa thành phố là 7,4 % thì đến năm 2005 tăng lên 12,2% và năm 2008 vừa qua là11% Phát triển kinh tế với tốc độ tăng trưởng cao đã tạo ra mức đóng góp GDP lớncho cả nước

Có thể nói thành phố là hạt nhân trong vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam(KTTĐPN) và là trung tâm đối với vùng Nam Bộ Với mức đóng góp GDP là66,1% trong vùng(KTTĐPN) và đạt mức 30% trong tổng GDP của cả khu vựcNam Bộ

Thành phố là nơi thu hút vốn đầu tư nước ngoài mạnh nhất cả nước kể từ khiLuật đầu tư được ban hành Số dự án đầu tư vào thành phố chiếm khoảng 1/3 tổng

số dự án đầu tư nước ngoài trên cả nước Năm 2005, đầu tư trực tiếp của nướcngoài tăng khá so với năm 2004, 258 dự án đầu tư nước ngoài được cấp phép vớitổng vốn 577 triệu USD, tăng 4,5% về số dự án và 43,7% về vốn đầu tư Có 145

dự án tăng vốn với số vốn điều chỉnh tăng 330 triệu USD Tính chung tổng vốnđầu tư kể cả tăng vốn là 907 triệu USD, tăng 7,7% Bên cạnh đó, có 5 dự án đầu tư

ra nước ngoài có tổng vốn là 29,1 triệu USD Đến năm 2008, toàn thành phố có

1058 dự án hoàn thành đưa vào sử dụng (trong đó trên 70% là các dự án nhóm Cphân cấp cho các quận - huyện) tăng hơn so với cùng kỳ 2007 là 282 dự án Đa số

các dự án hoàn thành đưa vào sử dụng đều đáp ứng được mục tiêu và hiệu quả đầu

tư, nhất là các công trình giao thông, thoát nước đô thị, giáo dục, y tế…

Thành phố luôn chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng thu ngân sách của nhànước, mặc dù gặp nhiều khó khăn song thu ngân sách của thành phố vẫn khôngngừng tăng Năm 2005, tổng thu ngân sách trên địa bàn là 58.850,32 tỷ đồng, tăng22,21% so với năm 2004, đạt 108,27% dự toán cả năm Trong năm 2008 tổng thungân sách nhà nước trên địa bàn thực hiện là 123.964 tỷ đồng, đạt 122,9% dự toán

và tăng 34,79% so với cùng kỳ

Về thương mại, dịch vụ, thành phố là trung tâm xuất nhập khẩu lớn nhấtnước Kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố ngày càng chiếm tỷ trọng lớntrong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước Khu vực dịch vụ tăng trưởngvượt kế hoạch, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sản xuất - kinh doanh và phục

vụ đời sống dân cư Giá trị gia tăng các ngành dịch vụ tăng 12,2% so với năm

2004 Năng suất lao động của các ngành dịch vụ nói chung là 66,12 triệuđồng/người/năm (giá trị gia tăng) trong đó năng suất lao động của Thương mại là51,6 triệu đồng/người/năm (bằng 78% năng suất lao động ngành dịch vụ)

Hoạt động du lịch của thành phố phát triển mạnh, lượng khách du lịch quốc

tế đến thành phố ngày càng đông đảo Công tác xúc tiến, quảng bá du lịch đã pháthuy các phương tiện thông tin đại chúng, nâng cao chất lượng chuyên mục du lịchtrên các báo lớn, truyền hình, tăng cường và nâng cao hiệu quả các đợt tham dựhội chợ du lịch chuyên nghiệp khu vực và các thị trường trọng điểm

Bên cạnh đó, thành phố Hồ Chí Minh còn là trung tâm tài chính ngân hànglớn nhất Việt Nam, là đơn vị dẫn đầu cả nước về số lượng ngân hàng và doanh sốquan hệ tài chính - tín dụng Doanh thu của hệ thống ngân hàng thành phố chiếmkhoảng 1/3 tổng doanh thu toàn quốc

Trong tương lai thành phố tiếp tục phát triển các ngành kinh tế chủ lực, làđịa phương đầu tiên tập trung phát triển các ngành cơ khí gia dụng, sản xuất

phương tiện vận tải, chế tạo máy, các ngành công nghệ cao … và vẫn là đầu mốixuất nhập khẩu, du lịch của cả nước với hệ thống cảng biển phát triển Việc hìnhthành các hệ thống giao thông như đường Xuyên Á, đường Đông Tây … đã tạođiều kiện cho kinh tế thành phố tăng trưởng mạnh mẽ

Trong quá trình phát triển và hội nhập, thành phố Hồ Chí Minh luôn khẳngđịnh vai trò là một trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ của cả nước;

là hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, một trong ba vùng kinh tếtrọng điểm lớn nhất nước và cũng là vùng động lực cho công cuộc phát triển kinh

tế - xã hội ở địa bàn Nam Bộ và cả nước theo chiến lược công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nước theo như chủ trương của Nhà nước ta

• Đặc điểm Xã Hội

Theo kết quả điều tra dân số trên địa bàn TP HCM ngày 1/10/2004, dân sốthường trú trên địa bàn thành phố là 6.117.251 người chiếm 7% dân số cả nước.Trong đó dân số của 19 quận là 5.140.412 người chiếm 84,03% dân số thành phố vàdân số của 5 huyện ngoại thành là 976.839 người, chiếm 15,97% Tính đến30/9/2008, dân số của toàn thành phố là 6.060.901 người và mục tiêu đến 2010, dân

số thành phố sẽ tăng lên vào khoảng 7,2 triệu người với tỉ lệ tăng dân số giảm xuốngcòn 1,14% Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tập trung động đảo các thành phần dân

cư với nhiều tín ngưỡng, tôn giáo nên nền văn hoá nơi đây cũng rất đa dạng vàphong phú

Sài Gòn - Gia Định là nơi hội tụ nhiều dòng chảy văn hóa, là "cơ cấu kiếntrúc" Việt - Hoa - Châu Âu Vì trên 300 năm trước, Bến Nghé – Sài Gòn xưa là nơitiếp nhận các nguồn lưu dân từ Trung, Bắc đến lập nghiệp, rồi các di dân ngườiHoa vào định cư ở Biên Hòa, Mỹ Tho cùng hội tụ với dân cư bản địa Sau đó, SàiGòn trở thành một trong những trung tâm của cả nước đón nhận những ảnh hưởngcủa văn hóa Pháp, Mỹ Tính giao thoa hội tụ của những người cần cù vượt khó, hội

tụ tài năng và sức lực cả nước đã biến Sài Gòn thành một phức thể văn hóa thôngqua phong tục tập quán, cách thức ăn uống, trang phục, sinh hoạt ma chay, cướihỏi, tôn giáo tín ngưỡng; tinh thần đoàn kết dân tộc, năng động sáng tạo, dễ tiếp

cận và hòa nhập…vốn là truyền thống, phẩm chất tốt đẹp của dân tộc và con ngườiThành phố.

Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm văn hóa mà còn

là trung tâm báo chí - xuất bảncủa đồng bằng sông Cửu Long và của cả nước.Thành phố này là nơi phổ biến chữ quốc ngữ đầu tiên, là nơi ra báo đầu tiên bằngchữ quốc ngữ (Tờ “Gia Định báo”) của cả nước Sự ra đời và phát triển phong phúcủa sách, báo, trường đào tạo chuyên ngành, của đội ngũ văn nghệ sĩ, của các hoạtđộng và giao lưu văn hóa, văn học, nghệ thuật đã tạo cho Sài Gòn từ lâu là mộtthành phố có ảnh hưởng lớn về văn hóa

Trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển, Thành phố Hồ Chí Minh làmột thành phố trẻ nhưng cũng có không ít những tài nguyên du lịch nhân văn Đó

là những công trình kiến trúc cổ như Nhà Rồng, đền Quốc Tổ, Dinh Xã Tây (trụ

sở UBNDTP), Nhà hát lớn, Bưu điện, hệ thống các ngôi chùa cổ (chùa Giác Lâm,chùa Bà Thiên Hậu, Tổ Đình Giác Viên ), hệ thống các nhà thờ cổ (Đức Bà,Huyện Sỹ, Thông Tây Hội, Thủ Đức )

Với vai trò vị trí là một Trung tâm Văn hoá của cả nước, thành phố hiện có 22 đơn

vị nghệ thuật, 9 rạp hát, chiếm 15,5% và 18,6% số lượng của cả nước Ngành Vănhóa Thông tin đã xây dựng quy hoạch phát triển ngành văn hoá thông tin đến năm

2010cũng như kế hoạch thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ văn hoá – xã hội theohướng phát triển đô thị hiện đại, giàu bản sắc dân tộc Trong năm 2003, Thành phốphấn đấu đào tạo nghề cho 180.000 người, giải quyết việc làm cho mới cho 210.000người và cương quyết hoàn thành cơ bản chương trình XĐGN vào cuối năm Tiếptục thực hiện chương trình nhà ở cho công nhân lao động và người có thu nhập thấp

Để trở thành Thành phố văn minh, các phong trào chống các tệ nạn xã hội mà nổibật là chương trình ba giảmđã được toàn dân thành phố tham gia Thành phố đã đề

ra kế hoạch theo một lộ trình rõ rệt để giải quyết đồng bộ các tệ nạn xã hội Đẩymạnh phong trào xây dựng đời sống văn hoá cơ sở , đổi mới phương thức trong hoạtđộng tuyên truyền cổ động, triển lãm quảng cáo,tiếp tục phát triển hệ thống Bảotàng, Thư viện, Trung tâm Văn hóa, tăng cường quản lý Nhà nước, cương quyết lập

lại trật tự kỷ cươngtrong các hoạt động văn hoá, tạo môi trường văn hoá xã hội lànhmạnh

2.1.2 Tình hình thị trường lao động tại thành phố Hồ Chí Minh

Có thể nói, tp Hồ Chí Minh là thị trường lao động sôi nổi nhất cả nước Nơiđây tập trung khoảng 2,7 triệu lao động (2007) đang làm việc với khoảng 90% trong

số đó làm việc tại các cơ sở Kinh tế Phần lớn lao động đang làm việc tại thành phố

Hồ Chí Minh là lao động nhập cư từ các tỉnh, thành phố khác đến đây tìm kiếm cơhội cho mình Hàng năm, co số này không ngừng tăng lên Thành phố Hồ Chí Minh

là nơi tập trung đầy đủ các bộ phận dân cư và tầng lớp lao động Xã hội Do vậy sức

ép đối với chính quyền thành phố về giải quyết việc làm cho người dân lao động ởthành phố là rất lớn

Bảng 2.2: Dân số Lao động Xã hội Tp HCM từ 2001 - 2007

việc thích hợp với thu nhập ổn định Thêm vào đó, mỗi năm thành phố tiếp nhậnthêm khoảng 240.000 người lao động đổ về thành phố , do vậy sức ép về nhà ở vàviệc làm cho người dân lao động cũng tăng lên rất nhiều Trung bình, hằng nămthành phố chỉ giải quyết việc làm cho trên dưới 100.000 lao động Giải quyết việclàm cho người lao động là một vấn đề cấp bách của chính quyền Thành phố, đặc biệt

là trong giai đoạn hiện nay khi nền Kinh tế đang gặp phải nhiều biến động TheoTrung tâm Gới thiệu việc làm thành phố Hồ Chí Minh (thuộc Sở Lao động thươngbinh – Xã hội thành phố), trong giai đoạn các năm 2007 đến 2010, bình quân mỗinăm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sẽ thu hút lao động cho 270.000 chỗ làmviệc, trong đó 120.000 chỗ làm việc mới Tuy nhiên với sự gia tăng ngày càng lớn

về số lượng người lao động trên địa bàn thành phố, con số 270.000 chỗ làm việc vẫncòn quá ít so với nhu cầu thực tế của Xã hội

Bên cạnh đó, trong giai đoạn hiện nay nền Kinh tế của nước ta cũng đangchịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực từ sự khủng hoảng kinh tế thế giới, dẫn đến số lượnglao động bị thất nghiệp ngày càng gia tăng nhanh chóng Theo số liệu thống kê từnăm 2008 đến ngày 11/03/2009, Tổng số doanh nghiệp ngừng sản xuất, giải thểhoặc có nguy cơ ngừng hoạt động là 195 doanh nghiệp (trong đó có 71 doanhnghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ) với 26.401 người lao động bị mất việc và 15.528người thiếu việc Nguyên nhân người lao động bị thiếu việc và mất việc là do cácdoanh nghiệp giải thể, phá sản, chủ doanh nghiệp bỏ trốn, doanh nghiệp sắp xếp lạisản xuất, thu hẹp sản xuất, ngưng và tạm ngưng hoạt động…Như vậy có thể thấycầu việc làm tại thành phố Hồ Chí Minh ngày càng gia tăng về số lượng, nhu cầuviệc làm cho người dân lao động đang trở nên cấp thiết Đó đang trở thành nhiệm vụquan trọng hàng đầu đối với chính quyền thành phố giai đoạn hiện nay Do vậy,Xuất khẩu Lao động, hiện nay được coi là một trong những giải pháp tốt nhất nhằmgiải quyết việc làm nâng cao thu nhập cho người dân, đó là một trong những chủtrương lớn của Đảng và Nhà Nước ta trong những năm gần đây

2.2 Thực trạng hoạt động XKLĐ tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2000 – 2008

2.2.1 Qui trình tuyển dụng LĐXK ở Thành phố Hồ Chí Minh

Theo Nghị định số 152/1999/CP-NĐ ngày 20/9/1999 quy định việc người laođộng và chuyên gia Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài và Thông tư số28/1999/TT-BLĐTBXH ngày 15/11/1999 hướng dẫn Nghị định 152, quy trình, thủtục xuất khẩu lao động được quy định như sau:

• Đơn vị đưa lao động Việt Nam đi làm việc tại nước ngoài

Đơn vị đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài phải là doanhnghiệp được cấp phép hoạt động chuyên doanh xuất khẩu lao động Đó là doanhnghiệp nhà nước; doanh nghiệp nhà nước chuyển sang công ty cổ phần theo Nghịđịnh số 44/1998/NĐ-CP ngày 29/6/1998 mà Nhà nước giữ cổ phần chi phối, cổ phầnđặc biệt; doanh nghiệp thuộc các đoàn thể trung ương có các điều kiện do pháp luậtquy định

• Đăng ký hợp đồng

Doanh nghiệp được phép hoạt động chuyên doanh đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài có hợp đồng cung ứng lao động, hợp đồng nhận thầu, khoán xây dựng công trình, liên doanh, liên kết chia sản phẩm ở nước ngoài tiến hành đăng ký hợp đồng tại Cục Quản lý lao động với nước ngoài

Hồ sơ đăng ký hợp đồng gồm:

- Một bản đăng ký hợp đồng

- Một bản sao hợp đồng và bản sao các văn bản liên quan tới việc tiếp nhận lao độngcủa nước nhận lao động (có xác nhận của thủ trưởng doanh nghiệp)

- Báo cáo thực hiện hợp đồng lần trước (nếu có)

- Doanh nghiệp không có giấy phép hoạt động chuyên doanh cần phải có văn bản chứng minh khả năng tài chính tại thời điểm đăng ký hợp đồng

- Doanh nghiệp nhận thầu khoán công trình, hợp đồng liên doanh liên kết ở nước ngoài phải nộp bản sao hợp đồng có ý kiến xác nhận của thứ trưởng bộ, ngành, chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Sau 3 ngày đối với doanh nghiệp có giấy phép hoạt động chuyên doanh và 7 ngày

(trừ ngày lễ và ngày nghỉ hàng tuần) đối với doanh nghiệp không chuyên doanh kể

từ ngày nhận đủ hồ sơ đăng ký hợp đồng của doanh nghiệp, nếu không có thông báocủa Cục Quản lý lao động với nước ngoài thì doanh nghiệp được phép tổ chức tuyểnchọn và làm các thủ tục cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Riêng đối với các thị trường mới và các thị trường chưa có cơ quan đại diện của ViệtNam, các doanh nghiệp phải báo cáo với Cục Quản lý lao động với nước ngoài về hợp đồng đã ký kết trước khi làm thủ tục đăng ký hợp đồng ít nhất 5 ngày

• Tuyển chọn lao động

Trước khi tuyển chọn lao động, doanh nghiệp phải thông báo công khai tại trụ

sở và địa bàn tuyển chọn các yêu cầu về giới tính, tuổi đời, công việc mà người laođộng sẽ đảm nhiệm, nơi làm việc và thời hạn của hợp đồng, điều kiện làm việc vàsinh hoạt, tiền lương, tiền công, các khoản và mức phí đóng góp, quyền lợi và nghĩa

vụ của người lao động

Doanh nghiệp trực tiếp tuyển chọn lao động Chậm nhất sau 5 ngày kể từngày người lao động dự tuyển, doanh nghiệp phải thông báo kết quả công khai chongười lao động

Sau 6 tháng kể từ ngày trúng tuyển, doanh nghiệp chưa đưa người lao động điđược thì phải thông báo rõ lý do cho người lao động biết

Doanh nghiệp ký hợp đồng với bệnh viện do ngành y tế quy định để khám sức khỏe cho người lao động Doanh nghiệp chỉ được tuyển chọn những người có đủ sức khỏetheo kết luận của bệnh viện

• Đào tạo và giáo dục định hướng

Doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức các khóa đào tạo và giáo dục địnhhướng tại các trường, trung tâm dạy nghề, bao gồm: học ngoại ngữ, giáo dục địnhhướng (gồm kiến thức pháp luật về lao động, hình sự, dân sự, xuất nhập cảnh và cưtrú của Việt Nam và nước tiếp nhận lao động, nghĩa vụ chấp hành và tuân thủ pháp

luật, phong tục tập quán, điều kiện làm việc, quan hệ cư xử ), kiểm tra và cấpchứng chỉ cho người lao động.

• Công tác quản lý

Doanh nghiệp ký hợp đồng với người lao động và chịu trách nhiệm quản lý

hồ sơ của người lao động; quản lý sổ lao động, sổ bảo hiểm xã hội Doanh nghiệp phải báo cáo về đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài định kỳ 3tháng, 6 tháng, hàng năm vào trước ngày 15 của tháng cuối, gửi Cục Quản lý laođộng với nước ngoài

Như vậy , quy trình tuyển dụng và thủ tục đưa người lao động ra nước ngoàilàmv iệc ở thành phố HCM được thực hiện dựa trên những Nghị định, thông tư doNhà Nước ban hành, và việc quản lý, hướng dẫn thực hiện đúng các quy trình , thủtục đó thuộc thẩm quyền của Sở lao động Thương binh – Xã Hội thành phố Hồ ChíMinh

2.2.2 Thị trường cho XKLĐ ở thành phố Hồ Chí Minh

* Thị trường Malaysia: là thị trường lớn nhất tuyển từ 17.000 - 23.000

người/ năm, thu nhập tối thiểu 18 RM/ ngày/ người, 468 RM/ người/ tháng (khoảng1.900.000 đồng/ người/ tháng) Riêng những năm từ 2005 – 2007 thị trường nàyhàng năm tiếp nhận khoảng 30.000 người LĐXK từ Việt Nam.Riêng năm 2008,do

lo ngại rủi ro và khan hiếm nguồn lao động, số lao động Việt Nam sang làm việc tạiđây giảm hẳn, chưa tới 10.000 người.Các ngành nghề gồm: chế biến thực phẩm, dệtmay, điện tử, dịch vụ và xây dựng

* Thị trường Đài Loan đứng thứ hai, tuyển trên 30.000 người / năm, các

nghề lao động phổ thông, giúp việc gia đình, khán hộ công Tiền lương cơ bản đảmbảo tối thiểu 15.840 Đài tệ/tháng Hầu hết các Công ty có chức năng xuất khẩu laođộng đều có khả năng tuyển lao động đi Đài Loan

.Yêu cầu

Lao động phổ thông gồm hàn, tiện, phay, bào, nguội, dệt, may, tuổi từ 20

-30 tuổi, văn hoá 12/12, chiều cao: Nam cao 1m67 trở lên, nữ cao 1m 52 trở lên, nữ thợ may, trình độ văn hoá tối thiểu lớp 9/12

- Nữ giúp việc nhà, khán hộ công: Tuổi từ 20 - 38 tuổi, văn hóa 6/12 trở lên.Chiều cao 1m50 trở lên Có kinh nghiệm nấu ăn, làm việc nhà, chấp nhận chăm sócngười già, người bệnh, em bé hoặc trẻ em Đối với nữ làm việc ở các trung tâm andưỡng phải có kinh nghiệm làm hộ lý và có bằng cấp

* Thị trường Hàn Quốc có hơn 52.000 lao động VN đang làm việc gồm tu

nghiệp sinh (TNS), lao động cấp phép và lao động thẻ vàng Lương của TNS tốithiểu đạt 700 USD/ người/ tháng (tính cả giờ làm thêm), thời gian làm việc 44 giờ/người/tuần Ngoài các công việc lao động phổ thông không nghề, hiện Hàn Quốctiếp nhận lao động VN trong lĩnh vực lập trình và lao động tay nghề cao thuộc cácngành như điện, điện tử, cơ khí và xây dựng

Với lao động theo Luật cấp phép mới, mọi chế độ, trách nhiệm, nghĩa vụ vàquyền lợi của người XKLĐ được đảm bảo như NLĐ Hàn Quốc Cụ thể, mức lươngtối thiểu của NLĐ tại Hàn Quốc phải đảm bảo 760.000 Won (tương đương 760USD), áp dụng cho 226 giờ làm Thời gian hợp đồng lao động 2 năm, nếu làm tốt sẽđược gia hạn thêm một năm

* Thị trường Nhật Bản tuyển hạn chế từ 2.000- 3.000 tu nghiệp sinh/ năm,

ngành nghề: cơ khí, điện tử, dệt may thu nhập từ 600 USD/ người trở lên

Thị trường Hàn Quốc và Nhật Bản hiện nay đựơc xem là thị trường ổn địnhnhất, trong khi đó các thị trường truyền thống như Malaysia và Đài Loan thì bắt đầucắt giảm lao động do khủng hoảng Kinh tế thời gian gần đây

Bên cạnh đó, khi quá trình hội nhập Quốc tế của Việt Nam ngày càng mạnh

mẽ thì thị trường dành cho người lao động xuất khẩu cũng ngày càng được mởrộng , cụ thể trong những năn gần đây ngoài một số thị trường truyền thống cho

nguồn lao động Vịêt Nam nói chung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng như Đàiloan, Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc còn có một số thị trường mới nhiều tiềm năngnhư thị trường Trung Đông ( Qatar, Ả Rập Saudi ), Cộng Hoà Séc

* Cộng hoà Séc : Hơn mười năm qua, đặc biệt là từ sau khi trở thành thành

viên của Liên minh Châu Âu (EU), nền kinh tế của Cộng hoà Séc đã có những bướcphát triển mạnh mẽ và vững chắc.Chỗ làm việc mới được tạo ra nhiều, vượt khảnăng “cung” của nguồn nhân lực nội địa, dẫn tới phải sử dụng một lực lượng laođộng từ nước ngoài ngày một tăng Gần đây, bộ phận lao động của một số nướcĐông Âu đang làm việc ở Séc, có cơ hội và đã rời khỏi Séc đến làm việc ở các nước

EU khác có thu nhập cao hơn, làm cho tình hình thiếu hụt nhân lực trong các doanhnghiệp càng trở nên bức xúc Đây cũng chính là thời cơ để lao động Việt Nam thamgia vào thị trường lao động Séc với một số lượng đáng kể

2.2.3 Thực trạng hoạt động XKLĐ ra nước ngoài tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2000 – 2008

• Số lượng lao động tham gia Xuất khẩu lao động

Từ năm 2000 – 2008, Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa được 133.711 ngườilao động ra nước ngoài làm việc, cụ thể :

Bảng 2.3 : Tổng hợp số lượng lao động đi XKLĐ từ Tp HCM gia đoạn

(Nguồn : Sở Lao động Thương binh – Xã hội Tp Hồ Chí Minh)

• Giai đoạn 2000 – 2004 : Trong giai đoạn từ 2000 – 2004, tổng số lượng lao

động đi làm việc ở nước ngoài là 66.274 lao động

Bảng 2.4 : Số lượng Lao động tham gia XKLĐ tại Tp Hồ

Chí Minh giai đoạn 2000 - 2004

(Nguồn : Sở Lao động thương binh – Xã hội Tp HCM)

Với 26.037 người, chiếm 40%, Malaysia là nước thu hút nhiều lao động Việt Nam sang làm việc nhất Đây cũng là thị trường được thành phố đánh giá là tiềm năng để góp phần vào công tác xóa đói giảm nghèo Thị trường này đang cần nhiều lao động Việt Nam với số lượng không hạn chế, không đòi hỏi tay nghề cao, chủ yếu là ở các ngành công nghiệp nhẹ như dệt may, chế biến thực phẩm, dịch vụ và xây dựng Bên cạnh đó, chi phí ban đầu để đi làm việc ở nước này khá thấp phù hợp với với điều kiện và khả năng tài chính của người lao động nghèo

Thứ hai là Đài Loan, với tổng số lao động là 23.262 người chiếm 35% Đây cũng là một trong những nước thu hút nhiều lao động Việt Nam nói chung và Tp HồChí Minh nói riêng sang làm việc nhất.Các nghành nghề cần nhiều lao động ở nước này chủ yếu là các ngành lao động phổ thông, không đòi hỏi cao về trình độ người lao động

Các nước có thu nhập cao như Nhật Bản, Hàn Quốc chỉ chiếm tỉ trọng ít tronggiai đoạn này Nguyên nhân là do yêu cầu để đi làm việc ở các nước này khá cao và chỉ tuyển chọn với số lượng hạn chế Trong khi đó nguồn lao động Xuất khẩu thì đa phần là lao động xuất thân từ nông thôn, do đó trình độ không đủ dáp ứng nhu cầu của các nước này

• Năm 2005 – 2006: